Зошто постои нешто, а не ништо?

Нешто е случајно кога зависи од нешто друго за да постои и можеби воопшто немало да постои. Човекот постои затоа што неговите родители се сретнале. Останува жив само благодарение на воздухот, храната, водата и топлината на сонцето. Сонцето постои благодарение на водородот и гравитацијата. Ќе гори само додека трае неговото гориво. Ништо во светот не ја носи причината за сопственото постоење во себе. Секое нешто своето постоење го има на заем. Куранот им поставува три прашања на оние што го негираат својот Создател. Дали се создадени без Создател? Дали самите себеси се создадоа? Дали тие ги создадоа небесата и Земјата?

Замислете низа железнички вагони, секој влечен од оној пред него. Додајте десет, илјада или бескрајна низа. Ништо не се движи ако нема локомотива што влече без да биде влечена. Или замислете човек што бара заем од пријател. Пријателот мора прво да ги позајми од трет човек, кој мора да ги позајми од четврти. Ако никој во низата навистина ги нема парите, човекот никогаш не е исплатен. Бескраен број должници сепак не е заемодавач. Значи прашањето ‘зошто постои овој синџир, а не ниеден?’ стои, колку и далеку наназад да оди синџирот.

Мора да постои битие што не зависи од ништо и постои по сопствената природа. Муслиманските филозофи го нарекле ваџиб ал-вуџуд (битието чие постоење е нужно). Сè друго го нарекле мумкин ал-вуџуд (битието чие постоење е само можно). На нужното битие не смее да му треба ништо, инаку би било уште еден должник. Не смее да има делови, бидејќи нешто составено од делови зависи од своите делови. И може да биде само едно. Две такви битија би морале да се разликуваат по нешто. Што и да ги прави различни би било дел или граница. Кога Куранот зборува за Лицето на Аллах (﷾), тој именува својство, а не дел, бидејќи ништо Нему не Му е слично.

Некои одговараат дека самата вселена е она на што не му треба причина. Таа паѓа на секоја проверка. Има делови, од галаксиите до атомите, а нешто составено од делови зависи од нив. Некои велат дека нужна е само нејзината најосновна материја. Тоа не помага. Таа материја доаѓа во одредено количество, се покорува на одредени закони и доаѓа во одредени видови. Секое од овие можело да биде поинакво. Вселената исто така се менува секој миг, а нешто што се менува секогаш прима нешто што порано го немало. И ништо во неа не покажува дека мора да постои или дека мора да биде таква каква што е. Она што постои по нужност не може да не постои и не може да биде поинакво отколку што е.

Прашањето во неговото срце е прашањето на самиот Куран: дали се создадени без Создател или самите себеси се создадоа? Класичниот облик на аргументот го дал Ибн Сина, муслиманскиот филозоф познат во Европа како Авицена, кој умрел во 1037 година. Најпознато го изложил во Ел-Ишарат ве-т-Тенбихат (Укажувања и потсетувања). Тома Аквински, христијански мислител од тринаесеттиот век, го читал Авицена на латински. Својот Трет пат, третиот од неговите пет докази за Бог, го изградил врз истата разлика. Во 1714 година Лајбниц, германски филозоф, тврдел дека причината за целиот синџир на зависни нешта мора да лежи надвор од него, во нужно битие. Западните учебници често го нарекуваат аргумент на Лајбниц. Ибн Сина го изложил речиси седумстотини години пред него.

Павле, христијански мисионер од првиот век, им рекол на филозофите во Атина дека на Бог не Му се служи со човечки раце. Не е така како да Му треба нешто. Додал дека Бог им дава живот и дишење на сите. Библијата и Куранот се согласуваат дека на Создателот не Му треба ништо.

Зборовите на Павле „како да Му треба нешто“ создаваат проблем за христијаните. Новозаветните Евангелија го прикажуваат Исус гладен и заспан. Христијаните одговараат дека огладнела само Неговата човечка природа. Но вероисповеданијата велат дека оној што огладнел и спиел е една личност, Бог Синот. Значи личноста што ја нарекуваат Бог имала потреба од храна и сон. Секој на кого му треба нешто е должник, а не Оној на Кого не Му треба ништо.

Куранот целиот аргумент го става во еден ајет: на луѓето им треба Аллах (﷾), а Аллах (﷾) е Независен. Го нарекува Ес-Самед (Оној од Кого зависат сите други) и Првиот и Последниот. Два кратки ајета ја повлекуваат границата меѓу позајменото и нужното. Сè што е на Земјата минливо е, а останува само Лицето на Господарот. Веровесникот (ﷺ) ги поучил муслиманите на дова за секоја ноќ пред спиење. Во неа велат дека Аллах (﷾) е Првиот, пред Кого нема ништо, и Последниот, по Кого нема ништо.

Некои атеисти и агностици велат дека постоењето на вселената не бара објаснување. Во својата дебата со Коплстон во 1948 година Бертранд Расел рекол дека таа едноставно е тука, и тоа е сè.

Будизмот не прашува зошто воопшто постои нешто. Нештата настануваат од услови, кругот на прераѓањето нема познат почеток, а Буда го оставил настрана прашањето дали космосот е вечен.

Аргументот од случајноста го добил својот класичен облик кај Ибн Сина. Во западната мисла преминал преку Аквински и Лајбниц.