Краток одговор
Не. Ништото, во полна смисла, нема простор, нема време, нема енергија и нема закони. Нема моќ да направи што било, па не може да создаде универзум. Кога некои физичари велат дека универзум може да настане од ништо, мислат на нешто друго. Мислат на квантен вакуум, поле на енергија што ги почитува законите на физиката. Тоа не е ништо. Тоа е физичко нешто, и му треба објаснување исто колку и на универзумот. Филозофот на физиката Дејвид Алберт ја изнел оваа поента кога напишал приказ на една таква книга. Значи, вистинското прашање останува: зошто воопшто постои нешто? Единствениот одговор што не застанува кај нешто необјаснето е битие што постои по својата сопствена природа. Куранот јасно го поставува изборот: „Дали тие без Создател се создадени или тие самите себеси се создадоа?!“
Целосно објаснување
Што значи ништо
Ништото не е празен простор, кој има големина и облик. Не е вакуум, кој содржи енергија. Тоа е отсуство на сè: нема материја, нема енергија, нема простор, нема време и нема закони. Она што не постои нема својства, па не може да дејствува, да чека, да флуктуира или да создаде нешто. Да се каже дека универзумот настанал од ништо во оваа смисла значи да се каже дека настанал без никаква причина. Ибн Сина, а подоцна и Лајбниц, го извлекле заклучокот: сè што постои или ја има причината за своето постоење во себе или ја добива од нешто друго.
Сè што постои го дели на она што е само можно само по себе (мумкин ал-вуџуд), на кое му треба причина, и она што е нужно само по себе (ваџиб ал-вуџуд), на кое не му треба. Тврди дека на синџир од можни нешта, колку и да е долг, му треба нужно битие надвор од него, и дека тоа битие е едно и нема делови.
Тврди дека доволната причина за целиот низ од случајни нешта мора да лежи надвор од тој низ, во нужна супстанција, која Лајбниц ја нарекува Бог.
Што подразбираат физичарите под ништо
Во Универзум од ништо (2012) физичарот Лоренс Краус тврдел дека физиката може да објасни како универзум настанува од ништо. Но неговото ‘ништо’ е најпрвин празен простор, а потоа состојба без простор или време што сепак се управува од законите на квантната физика. Дејвид Алберт, филозоф на физиката, во својот приказ одговорил дека квантниот вакуум е одреден распоред на физички полиња. Универзумот што настанува од него настанува од нешто. Книгата објаснува како една физичка состојба би можела да се претвори во друга. Не објаснува зошто воопшто постојат какви било физички состојби или какви било закони.
Тврди дека физиката може да опише како би можел да настане универзум од ‘ништо’ без творец. ‘Ништо’ најпрвин го користи за празен простор, а потоа за воопшто нема простор ни време. Претпоставува дека дури и законите на физиката може да се разликуваат од еден до друг универзум.
Филозоф на физиката му одговара на Краус. Квантниот вакуум не е ништо: тој е одреден распоред на физички полиња, па книгата опишува како би можел да настане универзум од тие полиња, а не зошто воопшто ги има.
| Особина | Ништо | Квантен вакуум |
|---|---|---|
| Содржи енергија | ||
| Ги почитува законите на физиката | ||
| Може да се претвори во нешто друго |
- Да
- Не
Значи вселена што настанува од квантен вакуум настанува од нешто.
Законите опишуваат; не создаваат
Законот на физиката ни кажува како се однесуваат нештата откако ќе постојат. Тоа е опис, напишан во математика, на образец во она што постои. Законот сам по себе не може да предизвика ништо, исто како што правилата на аритметиката не ставаат пари на банкарска сметка. Ако законите на квантната физика биле таму пред универзумот, тогаш нешто било таму: свет уреден со тие закони. Физичарот Јуџин Вигнер вклопувањето меѓу математиката и природата го нарекол дар што ниту го разбираме ниту го заслужуваме. Тој ред е дел од она што бара објаснување.
Тврди дека моќта на математиката да ги искаже законите на физиката се граничи со мистериозното и нема рационално објаснување, и ја нарекува прекрасен дар што ниту го разбираме ниту го заслужуваме.
Филозоф на физиката му одговара на Краус. Квантниот вакуум не е ништо: тој е одреден распоред на физички полиња, па книгата опишува како би можел да настане универзум од тие полиња, а не зошто воопшто ги има.
Универзумот не можел сам да се создаде
Втор излез е да се каже дека универзумот сам себе се предизвикал. Но за да предизвика нешто, нештото мора веќе да постои. Универзум што сам се создал би морал да постои пред да постои, што е противречност. Значи, постојат само три можности: универзумот настанал од ништо, сам се создал, или нешто друго го довело во постоење. Првите две пропаѓаат, што ја остава третата. А тоа нешто друго не може да биде уште едно нешто што зависи од други, инаку прашањето само се поместува еден чекор наназад.
Сè што постои го дели на она што е само можно само по себе (мумкин ал-вуџуд), на кое му треба причина, и она што е нужно само по себе (ваџиб ал-вуџуд), на кое не му треба. Тврди дека на синџир од можни нешта, колку и да е долг, му треба нужно битие надвор од него, и дека тоа битие е едно и нема делови.
“Дали тие без Создател се создадени или тие самите себеси се создадоа?! Дали тие небесата и Земјата ги создадоа?! Не, туку тие не се убедени!”
Настанала од ништоНиштото нема моќ да дејствува или да предизвика нешто.
Се создала самаБи морала да постои пред да постои.
Нешто друго ја довело во постоењеА тоа нешто не може да зависи од други, инаку прашањето само се поместува чекор назад.
Одговорот на исламот: создаден од Оној на Кого ништо не Му треба
Куранот го поставува истото тројно прашање: дали тие без Создател се создадени или тие самите себеси се создадоа? Одговара дека Аллах (﷾) е Создателот на небесата и на Земјата, Кој со Својата наредба носи нешто во постоење. Тој не е дел од универзумот, направен од неговите делови или врзан со неговите закони. Тој не зависи од ништо, додека сè зависи од Него.
“Дали тие без Создател се создадени или тие самите себеси се создадоа?! Дали тие небесата и Земјата ги создадоа?! Не, туку тие не се убедени!”
“Тој е Создателот на небесата и на Земјата, а кога нешто ќе одлучи, Тој само ќе каже: ‘Биди!’ – и тоа бидува.”
“О, луѓе, вие сте зависни, вам ви треба Аллах, а Аллах е Независен и за благодарност Достоен.”
Одговори на приговорите
Универзум од ништо (2012)
Тврди дека физиката може да опише како би можел да настане универзум од ‘ништо’ без творец. ‘Ништо’ најпрвин го користи за празен простор, а потоа за воопшто нема простор ни време. Претпоставува дека дури и законите на физиката може да се разликуваат од еден до друг универзум.
Наведено за
Физичарите го користат зборот ништо за најпразната можна состојба. Барањето подлабоко ништо е играње со зборови.
Одговорот
Прашањето не е за збор, туку за она што бара објаснување. Ако најпразната состојба сè уште содржи полиња и закони, таа е физичка стварност. Тогаш можеме да прашаме зошто постои таа стварност и зошто нејзините закони се токму овие. Нарекувањето ништо не го отстранува прашањето.
Каде завршува — Квантниот вакуум е нешто, па го поместува прашањето еден чекор наназад без да одговори на него.
Расел и Коплстон, радио-дебата на Би-Би-Си (1948)
Во дебата за постоењето на Бога емитувана на Третата програма на Би-Би-Си на 28 јануари 1948, језуитскиот филозоф Фредерик Коплстон тврдел дека на светот му е потребна причина надвор од самиот него. Бертранд Расел, агностик, одговорил дека не гледа причина да се мисли оти на универзумот во целина му е потребна каква било причина или објаснување: тој едноставно е тука, и тоа е сè.
Наведено за
Дури и ако на универзумот му е потребна причина, зошто таа причина да е Бог, или едно битие, а не многу?
Одговорот
Она што не зависи од ништо не може да биде составено од делови, инаку би зависело од своите делови. Не може да биде ограничено од друго слично на него, инаку нешто би ја поставило границата. Значи, тоа е едно, без делови и без рамен. Страницата за тоа зошто може да има само еден Бог го развива ова понатаму.
Каде завршува — Она што не зависи од ништо мора да биде едно и несоставено, што е токму она што исламот го подразбира под Аллах (﷾).
Гледишта
Физиката покажува дека универзум може да настане од ништо
Некои физичари тврдат дека квантната физика објаснува како универзум би можел да настане од ништо, па Творец не е потребен. Лоренс Краус е најпознатиот од нив.
Квантната теорија дозволува честички, а можеби и цели универзуми, да се појават од празен простор. Или можат да се појават од состојба без простор и време.
Побивање
Да прифатиме дека квантните состојби можат да се менуваат во други. Но вакуумот и неговите закони се нешто, како што укажал Дејвид Алберт. Тие објаснуваат како една физичка состојба станува друга, а не зошто воопшто постои нешто физичко.
Ако физиката може да го објасни почетокот на универзумот, Бог повеќе не е потребен како објаснување.
Побивање
Бог не се нуди како празнина во физиката, туку како одговор зошто воопшто постои физички свет со закони. Подобриот приказ на првите мигови го остава тоа прашање недопрено.
Универзумот едноставно е тука
Други велат дека на универзумот не му е потребно објаснување. Во својата дебата со Коплстон од 1948 година, Бертранд Расел рекол дека тој едноставно е тука, и тоа е сè.
Нема причина да се мисли дека на универзумот во целина му е потребна причина или објаснување.
Побивање
За ниту едно поединечно нешто во универзумот не прифаќаме дека едноставно е тука, без објаснување. Целина составена од зависни делови не е помалку зависна. Значи, застанувањето кај универзумот е избор да не се прашува, а не одговор.
Исламското гледиште
Ништото не може да создаде ништо, а универзумот не може сам да се создаде. Значи, го довел во постоење Творец што не зависи од ништо: Аллах (﷾), Создателот на небесата и на Земјата.
Апсолутното ништо нема својства ни моќ, па не може да биде извор на универзум.
Куранот ги изнесува трите можности: создадени од ништо, самосоздадени или создадени од Творец.
Аллах (﷾) ги создал небесата и Земјата. Кога ќе одлучи нешто, Тој само ќе му каже ‘Биди!’, и тоа бидува.