Краток одговор
Исламот учи дека смртта не е крајот на сметката. Кога доаѓа смртта, мелеците ја земаат душата: на добрите со поздрав на мир, на неправедните со испружени раце. Најпрвин доаѓа берзах, препрека меѓу овој живот и Денот на воскресението (Денот кога сите ќе бидат оживеани). Во гробот двајца мелеци го прашуваат секој човек: кој е твојот Господар, која е твојата вера, и кој е овој човек испратен меѓу вас? На секого му се покажува местото што го чека, во Џенетот или во Огнот (Џехенемот). Значи, наградата и казната започнуваат веднаш. Потоа, на Судниот ден, Бог го суди секое човечко суштество од Адем наваму. Никому нема да му се направи неправда ни колку трошка. Џенетот трае засекогаш, и никој во него никогаш не е замолен да излезе. Џехенемот трае засекогаш за оние што умираат отфрлајќи ја верата. Верниците што влегуваат во него поради своите гревови се изведуваат со Божјата милост.
Целосно објаснување
Кога доаѓа смртта
Куранот ги опишува последните мигови. Душата стигнува до гркланот додека семејството седи и гледа. Аллах (﷾) му е поблиску на човекот што умира отколку тие, и никој не може да ја поврати душата. Смртните маки ја изнесуваат вистината пред неговите очи. Мелеците ги земаат душите на добрите велејќи: „Мир со вас! Влезете во Џенетот“. На смирената душа ќе ѝ биде речено: „врати Му се на Господарот свој“. Кон неправедните, мелеците ги испружаат рацете свои. Веровесникот (ﷺ) рекол дека кога доаѓа смртта, на верникот му се дава радосна вест за Аллаховото (﷾) задоволство, па тој сака да се сретне со Него. На неверникот му се дава вест за казна, па тој не сака. И Веровесникот (ﷺ) ја почувствувал смртта. При својата смрт го бришел лицето со вода и рекол дека смртта има свои маки.
“А зошто вие, кога душата до гркланот ќе достигне, и вие тогаш ќе гледате – а Ние сме поблиску до тоа од вас, но вие не гледате – зошто тогаш, ако сметката не мислите да ја полагате, не ја повратите, доколку вистината ја зборувате?”
“Смртните маки навистина ќе дојдат – тоа е нешто од што не можеш да избегаш,”
“на тие на кои мелеците душите ќе им ги земат, а тие чисти, и на кои ќе им велат: „Мир со вас! Влезете во Џенетот поради тоа што го правевте!“”
“А ти, о, душо смирена, врати Му се на Господарот свој задоволна, а и Тој од тебе задоволен. Па влези меѓу робовите Мои, и влези во Џенетот Мој!”
“Кој е понеправеден од тој кој за Аллах изнесува лаги или кој вели: „Ми се објавува“, а ништо не му се објавува, или кој вели: „И јас ќе кажам исто како што Аллах објавува“. А да ти се даде да ги видиш неверниците во смртните маки, кога мелеците ќе ги испружат рацете свои кон нив: „Извадете ги своите души! Отсега со неиздржлива казна ќе бидете казнувани затоа што за Аллах изнесувавте лаги и затоа што кон доказите Негови арогантно се однесувавте“.”
Убаде ибн ес-Самит пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол: кој сака да се сретне со Аллах, Аллах сака да се сретне со него, а кој не сака да се сретне со Аллах, Аллах не сака да се сретне со него. Аиша, или некоја друга од неговите сопруги, рекла: но ние не ја сакаме смртта. Тој рекол дека не е тоа. Кога смртта ќе дојде кај верникот, му се соопштува радосната вест за Аллаховото задоволство и Неговиот благослов, па ништо не му е помило од она што е пред него. Кога смртта ќе дојде кај неверникот, му се соопштува веста за Аллаховата казна, па ништо не му е помрско од она што е пред него.
Аиша пренесува дека во времето на неговата смрт Аллаховиот Пратеник (ﷺ) имал пред себе сад со вода. Ја ставал раката во водата, го бришел лицето и велел: нема друг бог освен Аллах; навистина смртта има свои маки. Потоа ја кренал раката и постојано велел: со највозвишените другари, додека не умрел и раката не му паднала.
Берзах: чекањето меѓу смртта и воскресението
Куранот го опишува човекот што умира кој моли да биде вратен за да го поправи она што го пропуштил. Одговорот е: „Никогаш!“, а зад него има берзах (препрека) сè до Денот кога ќе бидат оживеани. Јусуф Али зборот го преведува како ‘преграда’.
“Кога на некој од нив смртта ќе му дојде, тој извикува: „Господару мој, поврати ме да направам некакво добро во тоа што го пропуштив!“ – Никогаш! Тоа се зборови кои тој ќе ги говори – пред нив препрека ќе има сè до Денот кога ќе бидат оживеани.”
Гробот: прашување и покажување на своето место
Веровесникот (ﷺ) рекол дека двајца мелеци доаѓаат кај мртвиот во гробот и го прашуваат што велел за Мухамед (ﷺ). Оној што навистина верувал и го следел може да одговори. Оној што само го повторувал она што го велеле другите не може да одговори, и неговата казна започнува. На секој мртов му се покажува неговото конечно место наутро и навечер до Воскресението.
Енес пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол: кога човекот ќе биде положен во гробот и неговите другари ќе си заминат, тој ги слуша нивните чекори. Двајца ангели го исправаат да седне и го прашуваат што велел за Мухамед. Верникот сведочи дека тој е Аллахов роб и Пратеник, и му се покажува местото во Џехенемот од кое е поштеден и неговото место во Џенетот. Неверникот или лицемерот вели дека не знае, дека само го повторувал она што го велеле луѓето, и бива казнет.
Ибн Омер пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол: кога некој од вас ќе умре, наутро и навечер му се покажува неговото место, во Џенетот ако е од неговите жители и во Огнот ако е од неговите жители, и му се кажува дека ова е неговото место додека Аллах не го воскресне на Судниот ден.
Три прашања во гробот
Веровесникот (ﷺ) дал повеќе подробности на погребот на еден човек од Енсарите. Двајца мелеци го исправаат мртвиот да седне и поставуваат три прашања. Кој е твојот Господар? Која е твојата вера? Кој е овој човек што беше испратен меѓу вас? Верникот одговара: мојот Господар е Аллах (﷾), мојата вера е исламот, а тој е Аллаховиот (﷾) Пратеник (ﷺ). Прашан од каде знае, вели дека ја читал Аллаховата (﷾) Книга и поверувал во неа. Веровесникот (ﷺ) рекол дека ова е значењето на ајетот: „Аллах (﷾) со постојани зборови верниците ги зацврстува и на овој и на оној свет“. Оној што ја отфрлил верата може само да рече: жал ми е, не знам. Одговорот доаѓа од тоа како човекот верувал и живеел. Во друго предание, верникот вели дека го прифатиле упатството на Веровесникот (ﷺ) и го следеле.
Ел-Бера ибн Азиб пренесува дека на погребот на еден човек од Енсарите Веровесникот (ﷺ) им рекол да бараат заштита кај Аллах од казната во гробот. Рекол дека двајца ангели доаѓаат кај мртвиот, го исправаат да седи и прашуваат: Кој е твојот Господар? Која е твојата вера? Кој е овој човек што беше испратен меѓу вас? Верникот одговара: мојот Господар е Аллах, мојата вера е исламот, а тој е Аллаховиот Пратеник. Кога го прашуваат како знае, вели: ја читав Аллаховата Книга, поверував во неа и ја сметав за вистинита. Глас од небото вели дека тој ја кажал вистината: постелете му постела од Џенетот, облечете го од Џенетот и отворете му врата кон Џенетот. Неговиот повеј и мирис стигнуваат до него, а неговиот гроб се проширува докај што допира погледот. Неверникот на секое прашање одговара: леле, леле, не знам. Глас вели дека тој излажал: постела и облека од Огнот и врата кон него. Неговата жештина стигнува до него, а неговиот гроб се стеснува врз него.
Ел-Бера ибн Азиб пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол: кога верникот ќе биде исправен да седи во својот гроб, ангелите доаѓаат кај него и тој сведочи дека нема друг бог освен Аллах и дека Мухамед е Аллаховиот Пратеник. Тоа е значењето на Аллаховите зборови: Аллах ќе ги зацврсти оние што веруваат со зборот што стои цврсто (14:27). Шуʻбе додал дека ајетот бил објавен за казната во гробот.
Ел-Бера ибн Азиб пренесува дека Аллаховиот Пратеник (ﷺ) рекол дека ајетот ‘Аллах ги зацврстува оние што веруваат со зборот што стои цврсто’ бил објавен за казната во гробот. Верникот е прашан: кој е твојот Господар? Тој вели: Аллах е мојот Господар, а Мухамед (ﷺ) е мојот Веровесник.
“Аллах со постојани зборови верниците ги зацврстува и на овој и на оној свет, а неправедните ги заблудува; Аллах прави што сака.”
Есма пренесува дека по намазот при помрачувањето Веровесникот (ﷺ) рекол дека луѓето ќе бидат искушувани во своите гробови и прашувани што знаат за овој човек. Верникот вели дека тој е Мухамед, Аллаховиот Пратеник, кој дошол со јасни знаци и упатство, и дека тие го прифатиле и го следеле. Лицемерот или сомничавиот вели дека не знае: слушнал како луѓето велат нешто и тоа го кажал и тој.
| Прашање | Верникот | Оној што ја отфрлил верата |
|---|---|---|
| Кој е твојот Господар? | Аллах (﷾) | Леле, не знам |
| Која е твојата вера? | Исламот | Леле, не знам |
| Кој е овој човек испратен меѓу вас? | Аллаховиот (﷾) Пратеник (ﷺ) | Леле, не знам |
Што станува гробот
Потоа глас повикува од небото. За верникот вели дека ја кажал вистината. Му се постила постела од Џенетот, облечен е од Џенетот, и му се отвора врата кон Џенетот. Неговиот ветрец и мирис стигнуваат до него, а неговиот гроб се проширува докај што гледа окото. За оној што негирал, се отвора врата кон Огнот. Неговата топлина стигнува до него, а неговиот гроб се стиснува врз него. Куранот вели дека фараоновите луѓе ги изнесуваат пред Огнот наутро и навечер, пред Судниот ден. Затоа Веровесникот (ﷺ) ги поучил муслиманите во секој намаз да бараат заштита кај Аллах (﷾) од казната во гробот. Верата не го штити човекот од секоја казна за гревот. Веровесникот (ﷺ) слушнал двајца луѓе како се казнуваат во своите гробови за гревови што луѓето ги сметаат за лесни. Некои што имале вера исто така ќе влезат во Огнот поради своите гревови. Аллах (﷾) подоцна го изведува секој што има вера колку зрно синапово семе.
Ел-Бера ибн Азиб пренесува дека на погребот на еден човек од Енсарите Веровесникот (ﷺ) им рекол да бараат заштита кај Аллах од казната во гробот. Рекол дека двајца ангели доаѓаат кај мртвиот, го исправаат да седи и прашуваат: Кој е твојот Господар? Која е твојата вера? Кој е овој човек што беше испратен меѓу вас? Верникот одговара: мојот Господар е Аллах, мојата вера е исламот, а тој е Аллаховиот Пратеник. Кога го прашуваат како знае, вели: ја читав Аллаховата Книга, поверував во неа и ја сметав за вистинита. Глас од небото вели дека тој ја кажал вистината: постелете му постела од Џенетот, облечете го од Џенетот и отворете му врата кон Џенетот. Неговиот повеј и мирис стигнуваат до него, а неговиот гроб се проширува докај што допира погледот. Неверникот на секое прашање одговара: леле, леле, не знам. Глас вели дека тој излажал: постела и облека од Огнот и врата кон него. Неговата жештина стигнува до него, а неговиот гроб се стеснува врз него.
“Тие и наутро и навечер во огнот ќе се пржат, а кога ќе настапи Часот: „Воведете ги фараоновите луѓе во најтешкото страдање!“”
Ебу Хурејре пренесува дека Аллаховиот Пратеник (ﷺ) рекол: кога некој од вас ќе го каже ташеххудот, нека бара заштита кај Аллах од четири работи: од казната на Џехенемот, од казната во гробот, од искушенијата на животот и смртта и од злото на лажниот Месија.
Ибн Абас пренесува дека Веровесникот (ﷺ) слушнал двајца луѓе како се казнуваат во своите гробови. Рекол дека не се казнуваат за нешто што им било тешко да го избегнат, а сепак тоа бил голем грев: едниот не се чувал чист од својата урина, а другиот одел и шиел озборувања.
Ебу Сеид ел-Худри пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол: кога жителите на Џенетот ќе влезат во Џенетот, а жителите на Огнот во Огнот, Аллах ќе нареди да биде изваден од Огнот секој што има верување колку зрно синапово семе во срцето.
Смртта
Мелеците ја земаат душата.
Гробот
Двајца мелеци поставуваат три прашања.
Одговорот
Се отвора врата кон Џенетот или кон Огнот.
Берзахот
На секој му се покажува неговото место, наутро и навечер.
Воскресението
Секое дело се мери.
Што сè уште стигнува до мртвите
Делата на човекот престануваат со смртта, освен три. Веровесникот (ﷺ) ги именувал трајната милостина, знаењето од кое луѓето сè уште имаат корист и праведното дете што се моли за него. Значи, добриот живот може да продолжи да заработува награда откако ќе заврши, а молитвите на детето стигнуваат до родителот во гробот.
Ебу Хурејре пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека кога човек ќе умре, неговите дела престануваат освен три: трајна милостина, знаење од кое луѓето имаат корист и праведно дете што се моли за него.
Судниот ден
Тој Ден Бог ги поставува терезиите на правдата. Ништо не се губи, ни колку зрно синап ни колку трошка, добро или зло. Никој не може да се заземе за друг освен со Божја дозвола.
“Ние на Судниот ден терезиите на правдата ќе ги поставиме, па никому неправда нема да му биде направена: ако нешто биде тешко дури и колку зрно синап, Ние за тоа ќе казниме или ќе наградиме. А доста е тоа што Ние за сметките ќе испрашуваме.”
“тој што дури и трошка добро ќе стори – ќе го види, и тој што дури и трошка зло ќе стори – ќе го види!”
“Тој ден ќе биде од корист само заземањето на тој на кого Семилосниот ќе му дозволи и со чиишто зборови е задоволен.”
Џенетот трае засекогаш; така и Џехенемот за оние што умираат отфрлајќи ја верата
Куранот вели дека оние во Џенетот „од таму никогаш нема да излезат“. Вели дека оние што умираат отфрлајќи ја верата ќе престојуваат во Џехенемот засекогаш. Исто така ветува дека секој што прави добро, а верник е, маж или жена, ќе влезе во Џенетот без ни најмала неправда.
“тука замор нема да чувствуваат, тие од таму никогаш нема да излезат.”
“а тој што прави добро, било да е маж или жена, а верник е, ќе влезе во Џенетот и нема да му се направи неправда.”
“На тие кои не веруваат и кои чинат неправда, Аллах, навистина, нема да им прости и нема да ги упати на патот, освен патот кон Џехенемот, во кој вечно и засекогаш ќе останат! Тоа на Аллах Му е лесно.”
“Аллах ги проколна неверниците и за нив распламтен Оган подготви, во него вечно и засекогаш ќе престојуваат, ниту заштитник ниту помошник нема да најдат.”
“можам само да го соопштам тоа што е од Аллах и од посланието Негово. А тој што на Аллах и на Пратеникот Негов нема да им биде послушен – сигурно го чека огнот џехенемски; во него вечно и засекогаш ќе остане.”
Милост за верникот што грешел
Бог простува кој било грев кому сака, освен обожувањето други покрај Него. Веровесникот (ﷺ) зборувал за секој што изјавил дека нема бог освен Аллах (﷾). Ако има во своето срце добро колку тежината на еден атом, ќе биде изваден од Џехенемот.
“Аллах нема да прости ако нешто Му се здружува, а ќе прости сè освен тоа кому Тој сака! А тој што на Аллах Му припишува здруженик, тој прави клевета и голем грев.”
“Аллах, навистина, нема да прости некој да Му се здружува, а кому сака ќе прости сè освен тоа. А далеку заталкал тој што на Аллах Му припишува здруженик.”
Енес пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол: кој ќе рече дека нема бог освен Аллах и има во своето срце добро колку тежината на едно зрно јачмен, ќе биде изваден од Џехенемот; исто така и кој има колку тежината на едно зрно пченица, и кој има колку тежината на еден атом.
Што веруваат христијаните дека се случува
Новиот завет вели дека на луѓето им е одредено „еднаш да умрат, а потоа суд“. Зборува и за вечна казна и вечен живот. Повеќето христијани веруваат дека секој човек е суден штом ќе умре, со конечен Суден ден кога ќе се врати Христос. Католиците веруваат и дека некои души минуваат низ Чистилиштето, време на очистување пред Небото. Протестантите не веруваат.
“И како што на луѓето им е одредено еднаш да умрат, а потоа суд:”
“И овие ќе отидат во вечна казна: а праведните во вечен живот.”
Учи дека оние што умираат во Божјата благодат и пријателство, но сè уште се несовршено очистени, имаат сигурно спасение, но по смртта минуваат низ очистување за да ја достигнат светоста потребна за небото. Црквата ова конечно очистување го нарекува Чистилиште, и вели дека тоа е сосема различно од казната на проклетите.
| Фаза | Исламот | Христијанството |
|---|---|---|
| Веднаш по смртта | Душата влегува во берзахот, преграда до Денот на воскресението. Никој не се враќа назад. | Луѓето умираат еднаш, а потоа се соочуваат со судот. Повеќето христијани веруваат дека доаѓа веднаш. |
| До Судниот ден | Двајца мелеци ги испрашуваат мртвите во гробот. На секој му се покажува неговото место во Џенетот или во Огнот, па наградата или казната започнува веднаш. | Католиците сметаат дека некои души минуваат низ Чистилиштето, привремено прочистување. Протестантите не. |
| Судниот ден | Бог му суди на секое човечко суштество од Адем наваму. Ништо не се губи, ни тежината на еден атом. | Конечниот Суден ден доаѓа при враќањето на Христос. |
| Џенетот | Трае засекогаш, и никој во него никогаш не е замолен да си оди. | Вечен живот за праведните. |
| Џехенемот | Трае засекогаш за оние што умираат отфрлајќи ја верата, а Бог не казнува никого додека не им дошол пратеник. Верниците што влегуваат во него поради своите гревови се изведуваат со Божјата милост. | Вечна казна. |
Гледишта
Главниот христијански поглед
По смртта доаѓа судот. Добрите одат во вечен живот, а злите во вечна казна. Има конечен суд кога ќе се врати Христос. Католиците додаваат Чистилиште, време на очистување што не трае засекогаш.
Посланието до Евреите учи дека луѓето умираат еднаш, а потоа се соочуваат со суд.
Побивање
Исламот се согласува дека судот следува по смртта и дека ќе дојде конечен Ден. Исламот го додава она што Веровесникот (ﷺ) го поучувал за гробот. Двајца мелеци го прашуваат мртвиот, на кого потоа му се покажува неговото конечно место наутро и навечер до Воскресението.
Исус зборува за вечна казна за некои и вечен живот за праведните.
Побивање
Исламот се согласува дека добрите имаат вечен живот, и дека Џехенемот трае засекогаш за оние што умираат отфрлајќи ја верата. Исламот додава дека верниците што одат во Џехенемот поради своите гревови се изведуваат со Божјата милост.
Католичката црква учи Чистилиште, време на очистување по смртта. Тоа е за оние што умираат во Божјата благодат, но сè уште не се целосно очистени од гревот.
Побивање
Исламот не учи Чистилиште, посебно место каде што спасените души се очистуваат. Дали гревовите на верникот ќе бидат простени или казнети одлучува само Бог. Тој простува кој било грев кому сака, освен обожувањето други покрај Него. А никој не може да се заземе за друг освен со Негова дозвола.
Сикиско: многу раѓања, додека милоста не ја ослободи душата
Сикиското учење смета дека луѓето што ја следат својата волја талкаат низ многу раѓања, жнеејќи го она што го посеале. Раѓањето како човек е ретката можност да се сретне Бог. Со Неговата милост, душата стигнува до портата на спасението.
Своеволните талкаат низ многу раѓања; како што човек сее, така ќе јаде.
Побивање
Куранот одговара дали човек се враќа. Кога доаѓа смртта, викот ‘поврати ме’ се одбива, а зад мртвите стои препрека сè до Денот кога ќе бидат оживеани. Секој човек има еден живот, а потоа пресметката.
Животот во човечко тело е времето да се сретне Бог. Со Неговата милост, душата стигнува до портата на спасението.
Побивање
Исламот се согласува дека овој живот е времето да се свртиме кон Бог, и дека спасението доаѓа со Неговата милост. Додава дека овој живот е единственото такво време. Бог ги дал смртта и животот за да искуша кој подобро ќе постапува.
Џаинистичко: кругот на раѓањата, додека душата не се ослободи сама
Џаинизмот учи дека душата е врзана со осум видови карма и се врти и се врти во кругот на раѓањата. Исправното знаење, верата, однесувањето и тешкото самоодрекување ја ослободуваат. Душа што е ослободена никогаш не се враќа.
Врзана со кармата, душата се врти во кругот на раѓањата. Исправното знаење, верата, однесувањето и тешкото самоодрекување на крајот ја ослободуваат.
Побивање
Никој не се сеќава на минато раѓање. Значи, никој не може да знае за што плаќа, ниту да го поправи. Куранот вели дека секој човек умира еднаш. Зад нив стои препрека сè до Денот на воскресението. Тогаш секое дело се мери, сè до тежината на трошка.
Шинто: предците остануваат близу семејството
Шинто зборува малку за тоа што доаѓа по смртта. Повеќето јапонски погреби се будистички. Многу семејства ги почитуваат духовите на своите предци во мало светилиште во домот.
Духовите на предците остануваат близу семејството и се почитуваат во домашно светилиште.
Побивање
Куранот вели дека зад мртвите стои препрека сè до Денот кога ќе бидат оживеани, и никој не се враќа. Она што стигнува до нив од живите не се приносите што им се даваат, туку молитвата за нив. Веровесникот (ﷺ) рекол дека делата на човекот престануваат со смртта освен три нешта. Едно од нив е добро дете што се моли за него.
Таоистичко: смртта е уште една промена
Чуанг Цзу поучувал дека смртта е уште една промена во текот на нештата, како менувањето на годишните времиња. Затоа треба да се дочека без тага. Тао Те Чинг зборува за оној што умира, а сепак не пропаѓа.
Смртта е промена од една фаза во друга, како пролетта, летото, есента и зимата. Затоа нема причина да се плаче.
Побивање
Смртта е промена, но не во кругот на природата. Куранот вели: „Секое живо суштество смртта ќе ја вкуси“, и само на Судниот ден секој ќе ја добие платата во потполност. Годишното време се враќа; човекот се оживува еднаш, за да даде сметка.
Оној што умира, а сепак не пропаѓа, има вистинска долговечност.
Побивање
Исламот се согласува дека постои живот што смртта не го завршува, а Куранот ни кажува што е тој. Оној што го создал човекот првиот пат повторно ќе им даде живот на коските. А кој ќе биде од огнот оддалечен и во Џенетот воведен, ја постигнал целта на животот.
Конфучијанско: најпрвин грижи се за овој живот
Прашан за смртта, Конфучиј одговорил дека ако сè уште не го знаеш животот, не можеш да ја знаеш смртта. Многу конфучијанци се насочуваат кон овој живот. Сметаат дека човекот продолжува да живее во својата доблест, делата и зборовите, и во сеќавањето на семејството.
Додека не го знаете животот, како можете да знаете за смртта?
Побивање
Конфучиј бил искрен дека не знае, а тоа го остава прашањето отворено. Куранот одговара на него. Секое живо суштество смртта ќе ја вкуси, и само на Судниот ден секој ќе ја добие платата во потполност.
Она што не пропаѓа се доблеста, заслугата и зборовите.
Побивање
Доброто име трае некое време меѓу живите, но човекот не продолжува да живее во него. Куранот вели дека Оној што го создал човекот првиот пат повторно ќе им даде живот на коските. Значи, се оживува човекот, а не само сеќавањето.
Кинеска традиција: на мртвите им треба она што им го праќаат живите
Во кинеската народна религија, духовите на предците продолжуваат да живеат во долниот свет. Семејствата палат хартиени пари и хартиена облека за нив, особено во седмиот месец, за да ги обезбедат.
Духовите на предците живеат натаму, и она што семејството го пали за нив ги обезбедува.
Побивање
Исламот учи дека она што се пали за мртвите не стигнува до нив. Куранот вели дека зад нив стои препрека сè до Денот кога ќе бидат оживеани. Она што навистина стигнува до нив е молитвата. Веровесникот (ﷺ) рекол дека делата на човекот престануваат со смртта освен три нешта. Едно од нив е добро дете што се моли за него.
Ништо по смртта (атеизам)
Многу луѓе без религија сметаат дека смртта е крајот. Бертранд Расел тврдел дека мислата зависи од мозокот, па мислењето на човекот не може да ја преживее смртта што го уништува. Напишал дека верува оти ќе изгние кога ќе умре.
Расел тврдел дека мислењето зависи од тоа како е изграден мозокот. Затоа, рекол тој, не можеме да претпоставиме дека тоа ја преживува смртта на телото.
Побивање
Самиот Расел ова го нарекол само аргумент на веројатноста. Тоа што умот работи преку мозокот во овој живот не покажува дека ништо не може да следува по него. Оној што го создал човекот од ништо првиот пат може повторно да го создаде. Куранот му одговара на човекот што прашува кој може да им даде живот на сувите коски: „Ќе ги оживее Тој што првиот пат ги создал“.
Прераѓање до ослободување (хиндуистичко)
Хиндуистичкото учење смета дека душата не умира со телото. Преку своите дела таа се раѓа повторно и повторно, во нови тела, сè додека не биде ослободена (мокша). Гита ова го споредува со човек што ја соблекува старата облека и облекува нова.
Гита вели дека јаството во телото ги отфрла старите тела и оди во нови. Тоа е како човек што облекува нова облека.
Побивање
Да речеме дека Гита го учи тоа. Но таа „бесмртен, непропадлив свет“ од химните го претвора во престој што завршува „кога (нивната) заслуга ќе се исцрпи“. Тоа ја менува надежта на химните; не покажува дека тие учеле прераѓање. Куранот одговара дали прераѓањето е вистинито: мртвите не се враќаат (23:99-100).
Прераѓање до нирвана (будистичко)
Буда поучувал дека копнежот води кон идни животи, па суштествата се прераѓаат повторно и повторно. Кога копнежот ќе заврши, прераѓањето завршува: тоа е нирвана. Прашан каде оди ослободениот по смртта, рекол дека ниту ‘се прераѓа’, ниту ‘не се прераѓа’, ниту ‘и двете’, ниту ‘ниту едното ниту другото’ не важи.
Првата проповед копнежот го именува како „копнежот што води кон идни животи“.
Побивање
Куранот одговара дали човек се враќа: кога доаѓа смртта, викот ‘поврати ме’ се одбива (23:99-100). Секој човек има еден живот, а потоа сметката.
Буда не сакал да каже дали ослободениот по смртта се прераѓа, не се прераѓа, и двете или ниту едното ниту другото.
Побивање
Прифатено, и нирвана не е ништо. Но читателот останува без именувана цел. Куранот именува една: на душата ѝ се вели да се врати кај својот Господар.
Исламското гледиште
По смртта душата чека во берзахот, каде што наградата или казната веќе започнуваат. На Судниот ден Бог ги суди сите луѓе со совршена правда. Џенетот е вечен, Џехенемот е вечен за оние што умираат во неверување, а верниците што влегле во Џехенемот поради своите гревови се изведуваат. Веровесникот (ﷺ) го опишал прашувањето во гробот.
Куранот учи дека по смртта постои препрека, берзахот, сè до Денот на воскресението. Никој не се враќа.
Веровесникот (ﷺ) поучувал дека мртвите се прашуваат во гробот. Потоа им се покажува нивното конечно место, наутро и навечер, до Воскресението.
На Судниот ден секое дело се мери, сè до тежината на трошка, и на ниту една душа не ѝ се прави неправда.
Оние во Џенетот никогаш нема да бидат натерани да излезат. Оние што умираат отфрлајќи ја верата остануваат во Џехенемот засекогаш.
Бог простува кој било грев кому сака, освен обожувањето други покрај Него. А верниците што влегуваат во Џехенемот поради своите гревови се изведуваат од него.