Краток одговор
Да. Царевите го одлучиле исходот. Во 325 година царот Константин го свикал Никејскиот собор и го водел. Сè уште не бил крстен, и сè уште ја носел титулата врховен свештеник на паганската религија на Рим. Епископите (црковните водачи) изјавиле дека Синот е ‘единосуштен’ со Отецот. Самиот Константин ги поттикнал да го прифатат тој збор. Ариј, кој учел дека Синот бил создаден, бил испратен во прогонство. Децении потоа, соборите и царевите се колебале на двете страни. Во 357 година еден собор дури прогласил дека Отецот е поголем од Синот. Дури во 380 и 381 година царот Теодосиј ја направил никејската вера закон. Никеја не ги избрала книгите на Библијата. Утврдила символ на верата (кратка изјава на верувањето), а царевите го наметнале. Одговорот на исламот е јасен: Исус Го нарекол Отецот единиот вистински Бог, а Куранот ги повикува луѓето назад кон тој еден Бог.
Целосно објаснување
Царот на соборот
Константин го свикал соборот и претседавал со него. Британика (1971) наведува дека тој ги водел расправите. Вели дека лично ја предложил клучната фраза, „единосуштен со Отецот“. Евсевиј Кесариски, епископ што бил таму, ѝ пишал на својата црква за тоа. Рекол дека царот ги поттикнувал епископите да го прифатат зборот хомоусиос и самиот го објаснил. Петмина епископи отпрвин се спротивставиле на зборот, но на крајот сите освен двајца потпишале. Британика вели дека многумина потпишале „многу против своја волја“. Со наредба на царот Ариј бил испратен во прогонство. Константин бил крстен дури кога лежел на умирање во 337 година.
Наведува дека на Никејскиот собор самиот Константин претседавал, активно ги водел расправите и лично ја предложил, без сомнение на поттик на Осиј (Хосиј, епископ на Кордоба), клучната формула на символот на верата, „единосуштен со Отецот“. Додава дека, преплашени од царот, сите епископи освен двајца го потпишале символот, многумина од нив многу против своја волја.
Евсевиј, епископ на Кесарија, ѝ напишал на својата црква по Никејскиот собор дека царот Константин ги поттикнувал сите епископи да се согласат со символот на верата со вметнување на единствениот збор хомоусиос (единосуштен), и самиот го објаснил зборот. Сократ додава дека петмина епископи отпрвин се спротивставиле на зборот, и дека со едикт на царот Ариј бил испратен во прогонство.
Символот започнува: „Веруваме во еден Бог, Отец Седржител, Творец на сè видливо и невидливо“. Соборот Го исповедал Синот како роден од Отецот, вистински Бог од вистински Бог, и „единосуштен“ (хомоусиос) со Отецот, и ги осудил оние што велеле дека имало време кога Тој не постоел.
Евсевиј запишува дека Константин побарал крштевање дури кога се разболел и знаел дека умира, близу Никомедија во 337, и дека тогаш бил крстен, на крајот од својот живот.
Кој бил царот
Човекот што претседавал бил поглавар на старата религија на Рим, како и негов владетел. Како и секој цар од Август наваму, Константин ја носел титулата понтифекс максимус, врховен свештеник на паганските култови на државата. Ја задржал до својата смрт. Ниеден цар не се откажал од неа сè до Грацијан во 379 година. Пред своето обраќање во 312 година Константин го почитувал Непобедливото Сонце, римски бог на сонцето. Години потоа неговите монети сè уште го прикажувале богот на сонцето како негов ‘придружник’. Бил крстен дури на смртната постела.
Покажува дека секој римски цар од Август наваму ја носел титулата понтифекс максимус, поглавар на понтифите на традиционалната државна религија, вклучувајќи ги Константин и неговите христијански наследници, и дека Грацијан бил првиот цар што се откажал од неа, во 379.
Стандардниот каталог на монетите на Константин од 313 до 337. Ги бележи монетите посветени ‘на Непобедливото Сонце, придружникот’ (СОЛИ ИНВИКТО КОМИТИ), што сè уште се ковале за Константин по неговото обраќање во 312, и исчезнувањето на богот-сонце од неговите монети го датира околу 318-320.
Евсевиј запишува дека Константин побарал крштевање дури кога се разболел и знаел дека умира, близу Никомедија во 337, и дека тогаш бил крстен, на крајот од својот живот.
Што може, а што не може да значи ‘единосуштен’
Грчкиот збор хомоусиос значи ‘единосуштен’: направен од истата материја. Две бакарни монети се од иста суштина, но тоа не ги прави една монета. Значи, зборот сам по себе вели само дека Синот ја споделува природата на Отецот. Не објаснува како двајца што споделуваат природа се еден Бог. Самиот символ започнува со „Веруваме во еден Бог, Отец Седржител“, именувајќи Го Отецот како единиот Бог. Евсевиј известува дека царот самиот им го објаснил зборот на епископите пред тие да го прифатат. За неговото значење се расправало следните педесет години, сè додека соборот во 381 година не го утврдил.
Символот започнува: „Веруваме во еден Бог, Отец Седржител, Творец на сè видливо и невидливо“. Соборот Го исповедал Синот како роден од Отецот, вистински Бог од вистински Бог, и „единосуштен“ (хомоусиос) со Отецот, и ги осудил оние што велеле дека имало време кога Тој не постоел.
Евсевиј, епископ на Кесарија, ѝ напишал на својата црква по Никејскиот собор дека царот Константин ги поттикнувал сите епископи да се согласат со символот на верата со вметнување на единствениот збор хомоусиос (единосуштен), и самиот го објаснил зборот. Сократ додава дека петмина епископи отпрвин се спротивставиле на зборот, и дека со едикт на царот Ариј бил испратен во прогонство.
Историја на аријанскиот спор од 318 до 381. Тврди дека тоа не била одбрана на веќе утврдено правоверие од ерес, туку потрага во која се разработувало учењето на црквата за Бог, кое го достигнало својот конечен облик дури во 381.
Ариј и што осудила Никеја
Ариј бил свештеник од Александрија, голем град во Египет. Размислувал дека ако Отецот Го родил Синот, Синот имал почеток. Затоа, велел тој, имало време кога Синот не постоел. Никеја токму ова учење го осудила.
Сократ го запишува размислувањето на Ариј, презвитер од Александрија: ако Отецот Го родил Синот, Синот имал почеток, па значи имало време кога Синот не постоел.
Ариј, свештеник од Александрија, учел дека Христос има создадена, ограничена природа. Никејскиот собор го прогласил за еретик во 325 откако одбил да ја потпише неговата формула, и бил прогонет. Поддршката од епископи во Мала Азија и од Констанција, сестрата на Константин, довела до неговото враќање од прогонството и повторното примање во црквата. Умрел во Цариград во 336, кратко пред да биде помирен.
Символот започнува: „Веруваме во еден Бог, Отец Седржител, Творец на сè видливо и невидливо“. Соборот Го исповедал Синот како роден од Отецот, вистински Бог од вистински Бог, и „единосуштен“ (хомоусиос) со Отецот, и ги осудил оние што велеле дека имало време кога Тој не постоел.
Педесет години колебање, од 325 до 381
Символот не го решил прашањето. Историчарот Р. П. Ц. Хенсон годините од 318 до 381 ги опишува како потрага по учење, а не одбрана на веќе утврдено. Еве го записот. Во 325, во Никеја, Константин го прогонува Ариј во Илирик, римска провинција на Балканот. Во 328 го повикува Ариј назад. Во 335, по Тирскиот собор, Константин се свртува против Атанасиј, епископот на Александрија што го бранел символот. Го прогонува во Трир, во Галија. Во 336 царот наредува Ариј да биде примен назад во црквата, но Ариј умира непосредно пред тоа да се случи. Во 337 новиот цар, Константин II, го враќа Атанасиј дома. Во 339 Атанасиј бега од Александрија. Во 341 два собора во Антиохија објавуваат нови символи што ќе стојат наместо никејскиот. Во 343, во Сардика, источните епископи бараат отстранување на Атанасиј. Во 346 тој е вратен. Во 351 еден собор во градот Сирмиум, пред царот Констанциј, објавува друг символ без никејскиот збор. Во 353 и 355 собори во Арл и Милано го осудуваат Атанасиј. Во Милано, запишува Атанасиј, Констанциј им рекол на епископите дека што и да сака тој треба да се смета за канон, црковен закон. Во 356 Атанасиј е сменет и испратен во своето трето прогонство. Во 357 Сирмиум го забранува зборот ‘суштина’ како небиблиски. Прогласува дека никој не може да се сомнева дека Отецот е поголем од Синот. Во 359, во Селевкија, еден символ Го нарекува Синот ‘сличен на Отецот’, без да каже како. Во 361 еден собор во Антиохија прогласува, како што тврдел Ариј, дека Синот е создаден од ништо. Вкупно, Атанасиј бил прогонуван пет пати, под четворица цареви.
Сократ ги бележи колебањата по Никеја. Константин го повикал Ариј назад од прогонството (1.25-26), а подоцна го прогонил Атанасиј во Галија (1.35). Еден синод во Антиохија во 341 издал нови символи на верата што го промениле јазикот на никејскиот символ (2.8-10). Сардичкиот собор се собрал поради Атанасиј (2.20). Символи на верата биле објавени во Сирмиум во присуство на царот Констанциј (2.30), а еден синод се собрал во Милано (2.36). На синодот во Селевкија во 359 Акакиј издиктирал символ на верата што Синот го нарекува сличен на Отецот (2.39-40). Наскоро потоа еден собор во Антиохија отворено изјавил, како што тврдел Ариј, дека Синот е сосема различен од Отецот и создаден од ништо (2.45).
Атанасиј запишува дека кога епископите приговориле дека ниеден црковен канон не го дозволува она што царот Констанциј го барал од нив, царот одговорил дека што и да сака тој треба да се смета за канон, и им рекол да се покорат или да бидат прогонети.
Ариј, свештеник од Александрија, учел дека Христос има создадена, ограничена природа. Никејскиот собор го прогласил за еретик во 325 откако одбил да ја потпише неговата формула, и бил прогонет. Поддршката од епископи во Мала Азија и од Констанција, сестрата на Константин, довела до неговото враќање од прогонството и повторното примање во црквата. Умрел во Цариград во 336, кратко пред да биде помирен.
Атанасиј, водечкиот бранител на никејскиот символ на верата, станал епископ на Александрија во 328. Откако Тирскиот собор го осудил, лично се обратил до Константин во Цариград, а Константин го прогонил во Трир во Порајнието. Бил протеруван уште двапати под Констанциј II, еднаш под Јулијан и еднаш под Валент: пет прогонства под четворица цареви.
Собор на епископи во Сирмиум во 357, спротивставен на никејската формула, триесет и две години по Никеја, одредил зборот ‘суштина’ (усија), а со тоа и никејската формула ‘единосуштен’, воопшто да не се употребува, затоа што не се содржи во божествените Писма. Исто така прогласил дека никој не може да се сомнева дека Отецот е поголем од Синот, наведувајќи ги зборовите на Исус „Оној што Ме прати е поголем од Мене“.
Издаден на 27 февруари 380. Царевите им наредиле на сите народи под нивна власт да ја следат верата што ја поучувал апостолот Петар, и да веруваат во едното божество на Отецот, Синот и Светиот Дух, во еднакво величество и света Троица. Оние што одбивале требало да бидат жигосани како еретици и да се соочат со божествена казна, а потоа и со казната на самите цареви.
Соборот Го исповедал Светиот Дух како Господ и Животворец, Кој излегува од Отецот и Кому заедно со Отецот и Синот Му се поклонуваме и Го славиме.
Историја на аријанскиот спор од 318 до 381. Тврди дека тоа не била одбрана на веќе утврдено правоверие од ерес, туку потрага во која се разработувало учењето на црквата за Бог, кое го достигнало својот конечен облик дури во 381.
- 325
Никеја
Вероисповедта го нарекува Синот „единосуштен со Отецот“. Константин го прогонува Ариј, кој учел дека Синот имал почеток.
- 328–335
Царот ја менува страната
Константин го враќа Ариј од прогонство. Потоа го прогонува Атанасиј, големиот бранител на вероисповедта, во Трир во Галија.
- 341–356
Соперничките вероисповеди
Соборите во Антиохија и Сирмиум објавуваат вероисповеди без зборот ‘единосуштен’. Соборите во Арл и Милано го осудуваат Атанасиј, а во 356 година тој е испратен во своето трето прогонство.
- 357
Отецот е поголем
Еден собор во Сирмиум го забранува зборот ‘суштина’ и го прогласува Отецот за поголем од Синот.
- 380–381
Одлучува друг цар
Царот Теодосиј никејската вера ја прави закон, а соборот што го свикал во Цариград ја довршува вероисповедта.
Вкупно, Атанасиј бил прогонуван пет пати, под четворица цареви.
Како завршило: друг цар
Во февруари 380 година царот Теодосиј и неговите совладетели издале наредба. Секој народ под нивна власт требало да верува во едното божество на Отецот, Синот и Светиот Дух. На сите други им се заканувале како на еретици. Во 381 година Цариградскиот собор, свикан од Теодосиј, ја вратил никејската вера и го додал делот за Светиот Дух. Прашањето го затворил царски закон.
Издаден на 27 февруари 380. Царевите им наредиле на сите народи под нивна власт да ја следат верата што ја поучувал апостолот Петар, и да веруваат во едното божество на Отецот, Синот и Светиот Дух, во еднакво величество и света Троица. Оние што одбивале требало да бидат жигосани како еретици и да се соочат со божествена казна, а потоа и со казната на самите цареви.
Соборот Го исповедал Светиот Дух како Господ и Животворец, Кој излегува од Отецот и Кому заедно со Отецот и Синот Му се поклонуваме и Го славиме.
Што не одлучила Никеја
Никеја не ги избрала книгите на Новиот завет. Најраниот зачуван список токму на дваесет и седумте книги е писмо на Атанасиј од 367 година. Собори во Северна Африка го потврдиле списокот на крајот на четвртиот век.
Атанасиј, епископот на Александрија, ги набројува книгите што ги смета за Писмо. Неговиот список на Новиот завет се дваесет и седумте книги на денешниот Нов завет, најраниот зачуван список токму на овие книги и ниедна друга.
Следи како црквите дошле до согласност за Новиот завет. Три века книги како Евреите, Јаков и Откровението биле оспорувани, а некои го читале Пастирот на Ерма како Писмо. Писмото на Атанасиј од 367 е првиот зачуван список токму на дваесет и седумте книги; собори во Хипон (393) и Картагина (397) го потврдиле; сириските цркви долго користеле помал збир.
Што велат христијаните за Никеја
Христијаните одговараат дека Никеја ништо не измислила. Велат дека епископите се собрале за да го одбранат она во што Црквата веќе верувала, против Ариј. Символот таа вера ја ставил во точни зборови. Укажуваат на почетокот на Евангелието според Јован, кое Словото го нарекува Бог.
Символот започнува: „Веруваме во еден Бог, Отец Седржител, Творец на сè видливо и невидливо“. Соборот Го исповедал Синот како роден од Отецот, вистински Бог од вистински Бог, и „единосуштен“ (хомоусиос) со Отецот, и ги осудил оние што велеле дека имало време кога Тој не постоел.
“Во почетокот беше Словото, и Словото беше кај Бога, и Словото беше Бог.”
Што поучувал Исус, и што вели Куранот
Исус Го нарекол Отецот „единиот вистински Бог“ и рекол: „Мојот Отец е поголем од Мене“. Предупредувал против „учења што се човечки заповеди“. Куранот им вели на христијаните да не велат „Тројца се!“ и да не застрануваат во своето верување. Го сумира Бог во четири кратки, јасни ајети.
“А ова е вечниот живот: да Те познаваат Тебе, единиот вистински Бог, и Исус Христос, Кого Ти Го прати.”
“Чувте дека ви реков: Си одам и пак ќе дојдам кај вас. Ако Ме љубевте, ќе се радувавте што реков: Одам кај Отецот; зашто Мојот Отец е поголем од Мене.”
“Но залудно Ми се поклонуваат, поучувајќи учења што се човечки заповеди.”
“О, следбеници на Книгата, не застранувајте во своето верување и за Аллах зборувајте ја само вистината! Месих, Иса, синот Мерјемин, е само Аллахов Пратеник, создаден е со Зборот Негов кој на Мерјем ѝ го достави, и живот му даде; затоа верувајте во Аллах и во Неговите Пратеници и не велете: „Тројца се!“ Престанете, подобро е за вас! Аллах е само еден Бог, славен нека е Тој, зарем Тој да има дете?! Негово е тоа што е на небесата и тоа што е на Земјата, и Аллах е доволен сведок.”
“Неверници се тие што велат: „Бог е дел од тројството!“ А само еден е Бог! И доколку тие не се откажат од тоа што го велат, неиздржливо страдање, навистина, ќе го стигне секој од нив кој неверник ќе остане.”
“Кажи: „Тој е Аллах, Еден е! Аллах е прибежиште секому! Не родил и не е роден, и никој не Му е рамен!“”
Тврдењето и записот
Никејски символ на верата, 325 н.е. — членот за Синот
Символот започнува: „Веруваме во еден Бог, Отец Седржител, Творец на сè видливо и невидливо“. Соборот Го исповедал Синот како роден од Отецот, вистински Бог од вистински Бог, и „единосуштен“ (хомоусиос) со Отецот, и ги осудил оние што велеле дека имало време кога Тој не постоел.
Наведено за
Христијаните велат дека Никеја само ставила во зборови она во што целата Црква веќе верувала.
Одговорот
Записот покажува цркви што не се согласувале за тоа. Во 357 еден собор во Сирмиум го забранил самиот никејски збор. Прогласил дека никој не може да се сомнева дека Отецот е поголем од Синот. Во 361 еден собор во Антиохија рекол дека Синот е создаден од ништо. Прашањето го затворила во 380 царска наредба што им се заканувала на сите што не се согласувале.
Каде завршува — Записот покажува учење за кое се водела борба, а потоа било наметнато со закон, а не учење што сите цркви веќе го држеле.
Енциклопедија Британика (1971), „Константин“
Наведува дека на Никејскиот собор самиот Константин претседавал, активно ги водел расправите и лично ја предложил, без сомнение на поттик на Осиј (Хосиј, епископ на Кордоба), клучната формула на символот на верата, „единосуштен со Отецот“. Додава дека, преплашени од царот, сите епископи освен двајца го потпишале символот, многумина од нив многу против своја волја.
Наведено за
Некои велат дека Константин само го чувал редот, а теологијата им ја оставил на епископите.
Одговорот
Евсевиј, епископ што бил во салата, напишал дека царот ги поттикнувал да го прифатат клучниот збор и самиот го објаснил. Британика (1971) наведува дека тој лично го предложил, на поттик на својот советник, епископот Осиј. Во секој случај, зборот дошол до соборот со тежината на царот зад него.
Каде завршува — Формулата на Никеја дошла до епископите преку царот.
Гледишта
Главниот христијански поглед
Христијаните сметаат дека Никеја ја одбранила верата на првите христијани од една нова заблуда. Царот го чувал редот, но одлучувале епископите, а символот го вели она што го учи Писмото.
Христијаните го читаат Јован 1:1, кој Словото го нарекува Бог, како библиски корен на никејскиот символ.
Побивање
Да речеме дека Јован 1:1 Словото го нарекува Бог. Истото Евангелие бележи дека Исус Го нарекол Отецот „единиот вистински Бог“ и рекол „Мојот Отец е поголем од Мене“. Куранот го нарекува Исус збор од Бог затоа што Бог го создал со зборот ‘Биди!’, како што го создал Адем (3:59). Го нарекува пратеник и им вели на христијаните да не велат „Тројца се!“.
Исламското гледиште
Исус поучувал за еден Бог, кого Го нарекувал Отец, и рекол дека Отецот е поголем од него. Символот што Синот го направил еднаков со Бог е спротивен на неговите зборови. Записот покажува дека еден цар го донел до епископите. Се водела борба околу него педесет години, а законот на друг цар конечно го утврдил.
Константин претседавал во Никеја и ги поттикнувал епископите да го прифатат зборот ‘единосуштен’, објаснувајќи го самиот.
Британика (1971) наведува дека Константин лично ја предложил формулата „единосуштен со Отецот“.
Сите епископи освен двајца го потпишале символот.
Британика (1971) смета дека епископите потпишале преплашени од царот, многумина од нив против своја волја.
Константин ја носел титулата понтифекс максимус, врховен свештеник на паганската религија на Рим, додека претседавал со собор на христијански епископи.
Години по неговото обраќање во 312, монетите на Константин сè уште го почитувале Непобедливото Сонце како негов придружник.
‘Единосуштен’ не прави две нешта едно. Две бакарни монети се направени од иста суштина, и сепак се две монети.
Црквите не биле обединети околу никејската вера. Децении по Никеја, собори поддржани од цареви објавувале символи без нејзиниот клучен збор.
Царот, а не соборот, го испратил Ариј во прогонство. А самиот Константин бил крстен дури на смртната постела, во 337.
По Никеја, Ариј бил вратен од прогонството, а истиот цар го прогонил Атанасиј. Подоцнежните цареви повторно и повторно го прогонувале Атанасиј.
Во 357, триесет и две години по Никеја, еден собор во Сирмиум го забранил никејскиот збор. Прогласил дека Отецот е поголем од Синот.
Меѓу 325 и 381 соборите се колебале за и против Никеја. Антиохија во 341 и Сирмиум во 351 објавиле символи без никејскиот збор. Арл и Милано го осудиле Атанасиј. Еден собор во Антиохија во 361 прогласил, како што тврдел Ариј, дека Синот е создаден од ништо.
Некои епископи приговориле дека ниедно црковно правило не го дозволува она што тој го барал. Царот Констанциј одговорил дека што и да сака тој треба да се смета за црковно правило.
Работата била решена дури кога Теодосиј ја направил верата во Троица закон на царството во 380. Неговиот собор го довршил символот во 381.
Историчарот Р. П. Ц. Хенсон периодот од 318 до 381 го опишува како потрага по учење, а не одбрана на утврдено учење.
Символот што Синот го прави еднаков со Бог не е она што го поучувал Исус. Тој Го нарекол Отецот единиот вистински Бог и рекол дека Отецот е поголем од него.
Куранот им вели на христијаните да не велат „Тројца се!“, затоа што Аллах (﷾) е еден.