Краток одговор
Да, повеќето научници заклучуваат дека Талмудот го вели ова за Исус. Во книгата Гитин од Талмудот (страница 57а), еден Римјанин по име Онкелос, кој сакал да премине во јудаизмот, повикува тројца мртви. Третиот е ‘Јешу’, хебрејски облик на името Исус. Јешу вели дека неговата казна е врел измет. Талмудот ја дава причината: секој што се подбива со зборовите на мудреците се казнува вака. Три средновековни ракописи пишувани на рака го именуваат Јешу. Еден од нив го нарекува Јешу ха-Ноцри, ‘Исус Назареецот’. Првото печатено издание веќе го испуштило името, а цензурираните изданија гласат ‘грешниците на Израел’. Куранот го вели спротивното. Исус „ќе биде угледен и на овој и на оној свет“ (3:45).
Целосно објаснување
Што вели Талмудот
Вавилонскиот Талмуд бил составен околу 500-600 н.е. Ги собира расправите на рабините за еврејскиот закон, и нивните раскази. Овој расказ доаѓа во неговото раскажување за падот на Ерусалим. Онкелос, внук на римскиот војсководец Тит, сака да премине во јудаизмот. Повикува тројца мртви. Секого го прашува кој е почитуван во светот на мртвите. Првиот е Тит. Вториот е Валаам, пророк надвор од Израел. Третиот е Јешу. Секој одговара дека Израел е почитуван. Тит и Валаам го советуваат Онкелос да му наштети на Израел. Јешу го советува да им го бара доброто. Јешу вели дека неговата казна е врел измет. Талмудот ја дава причината: секој што се подбива со зборовите на мудреците се казнува така. Р. Траверс Херфорд, англиски научник за рабините, го превел одломокот во 1903 од нецензурираниот текст. Неговиот превод е подолу. Неговото ‘Исус’ стои наместо Јешу од ракописите, а неговото ‘нечистотија’ значи измет. Каде тој пишува ‘овој свет’, арамејскиот оригинал вели ‘оној свет’, светот на мртвите.
Анонимна агада (расказ) во циклусот на Талмудот за уништувањето на Ерусалим (Камца и Бар Камца, 55б-58а). Онкелос, синот на Калоникос, синот на сестрата на Тит, сака да се преобрати (ле-игајуреј). Со некромантија (бе-негида) подига тројца мртви и секого го прашува кој е почитуван (хашив) на оној свет и дали треба да им се приклучи. Тит вели дека заповедите на Израел се премногу и го советува да се бори против нив; тој секој ден е изгорен и расеан, како што самиот си одредил. Валаам одговара со Второзаконие 23:7, ‘не барај им мир ни благосостојба’; неговата казна е врело семе (бе-шихват зера ротахат). Третиот вели: барај им го доброто, не барај им го злото (товатам дерош, раатам ло тидрош); кој ги допира, го допира зеницата на неговото око. Неговата казна е врел измет (бе-цоа ротахат). Талмудот го објаснува тоа со ‘како што рече Учителот: кој се подбива со зборовите на мудреците (ха-малиг ал дивреј хахамим) се казнува во врел измет’. Завршува: дојди и види ја разликата меѓу грешниците на Израел (пошеј Јисраел) и пророците на народите; вилнскиот текст додава овдеј авода зара, идолопоклоници. Раши го именува Ерувин 21б како извор на правилото. Изданието Корен/Штајнзалц ја објаснува завршната реченица: Валаам, пророк, му посакувал зло на Израел, додека Јешу ха-Ноцри, еврејски грешник, им го барал доброто. Херфорд (стр. 68) и Краус ги нарекле тројцата мажи главни непријатели на Израел; самите зборови на Талмудот не го прават тоа. Името: стандардниот печатен текст гласи ‘грешниците на Израел’ во третата сцена, иако глаголот е во еднина (аскеј, ‘го подигна’), а Онкелос прашува за ‘тој човек’. Три средновековни ракописи, прочитани на снимките на библиотеките, го именуваат. Ракописот Ватикан ebr. 130 (1381), л. 35в, гласи Јешу ха-Ноцри, ‘Исус Назареецот’. Ракописот Минхен 95 (1342), л. 223р, и ракописот Ватикан ebr. 140 (14 век), л. 54р, гласат Јешу; колоната на Раши во Ватикан 140 го објаснува ‘грешниците на Израел’ како ‘Јешу’. Изданието Корен/Штајнзалц печати Јешу ха-Ноцри.
“Го подигна Исус со некромантија. Му рече: ‘Кој е почитуван на овој свет?’ Тој одговори: ‘Израел.’ ‘А да им се приклучам?’ Тој одговори: ‘Барај им го доброто, не барај им го злото. Секој што ќе им наштети, [тоа е] како да ја повредил зеницата на своето око.’ Тој рече: ‘Која е казната на овој човек?’ Тој одговори: ‘Со врела нечистотија.’ Зашто еден учител рекол: ‘Секој што се подбива со зборовите на мудрите се казнува со врела нечистотија.’ Дојди и види ја разликата меѓу грешниците на Израел и пророците на народите на светот што служат на лажна религија.”
Кој е ‘Јешу’?
Пред печатењето, Талмудот се препишувал рачно. Три средновековни ракописи го именуваат третиот човек. Нивните читања доаѓаат од сопствените фотографии на страниците од библиотеките. Ракописот 130 од Ватиканската библиотека, препишан во 1381, гласи Јешу ха-Ноцри, ‘Исус Назареецот’. Минхенскиот ракопис 95, од 1342, и ватиканскиот ракопис 140 гласат Јешу. Тосафот, средновековни француски и германски коментатори на Талмудот, исто така го именуваат. Во нивниот нецензуриран текст, велат дека овој одломок е за Јешу ха-Ноцри. Повеќето современи научници сметаат дека овој Јешу е Исус од Назарет, онака како што го замислувале рабините. Меѓу нив се Р. Траверс Херфорд и Петер Шефер, германски научник за древниот јудаизам. Едно малцинство, особено научникот Јохан Мајер во 1978, тврдело дека името Исус влегло во овие одломци доцна. Сепак, дури и цензурираниот печатен текст задржува глагол во еднина. Значи текстот некогаш зборувал за еден човек, а сите три ракописи го именуваат Јешу.
Анонимна агада (расказ) во циклусот на Талмудот за уништувањето на Ерусалим (Камца и Бар Камца, 55б-58а). Онкелос, синот на Калоникос, синот на сестрата на Тит, сака да се преобрати (ле-игајуреј). Со некромантија (бе-негида) подига тројца мртви и секого го прашува кој е почитуван (хашив) на оној свет и дали треба да им се приклучи. Тит вели дека заповедите на Израел се премногу и го советува да се бори против нив; тој секој ден е изгорен и расеан, како што самиот си одредил. Валаам одговара со Второзаконие 23:7, ‘не барај им мир ни благосостојба’; неговата казна е врело семе (бе-шихват зера ротахат). Третиот вели: барај им го доброто, не барај им го злото (товатам дерош, раатам ло тидрош); кој ги допира, го допира зеницата на неговото око. Неговата казна е врел измет (бе-цоа ротахат). Талмудот го објаснува тоа со ‘како што рече Учителот: кој се подбива со зборовите на мудреците (ха-малиг ал дивреј хахамим) се казнува во врел измет’. Завршува: дојди и види ја разликата меѓу грешниците на Израел (пошеј Јисраел) и пророците на народите; вилнскиот текст додава овдеј авода зара, идолопоклоници. Раши го именува Ерувин 21б како извор на правилото. Изданието Корен/Штајнзалц ја објаснува завршната реченица: Валаам, пророк, му посакувал зло на Израел, додека Јешу ха-Ноцри, еврејски грешник, им го барал доброто. Херфорд (стр. 68) и Краус ги нарекле тројцата мажи главни непријатели на Израел; самите зборови на Талмудот не го прават тоа. Името: стандардниот печатен текст гласи ‘грешниците на Израел’ во третата сцена, иако глаголот е во еднина (аскеј, ‘го подигна’), а Онкелос прашува за ‘тој човек’. Три средновековни ракописи, прочитани на снимките на библиотеките, го именуваат. Ракописот Ватикан ebr. 130 (1381), л. 35в, гласи Јешу ха-Ноцри, ‘Исус Назареецот’. Ракописот Минхен 95 (1342), л. 223р, и ракописот Ватикан ebr. 140 (14 век), л. 54р, гласат Јешу; колоната на Раши во Ватикан 140 го објаснува ‘грешниците на Израел’ како ‘Јешу’. Изданието Корен/Штајнзалц печати Јешу ха-Ноцри.
На приговорот на Рава (‘Зарем е напишано лааг?’), Тосафот одговараат дека во секој случај е вистина дека тој се казнува во врел измет, како што велиме во главата Ха-Низакин (Гитин, глава 5) за Јешу ха-Ноцри. Така тосафистите го читаат Гитин 57а како да зборува за Исус Назареецот.
Херфорд забележува дека цензурираните современи изданија гласат ‘грешниците на Израел’, множина што не одговара на расказот во еднина; постарите изданија гласат ‘грешникот на Израел’, а книгата на исфрлените пасуси гласи Јешу. Заклучува дека се мисли на Исус. За Санхедрин 107б забележува дека царот Јанај владеел цел век пред Исус и анахронизмот го објаснува со многу нејасните претстави на рабините за хронологијата на минатото. Смета дека расказот за Исус во пеколот е агадска измислица, а не предание за него, и дека рабинските пасуси не додаваат ништо ново на историјата на Исус во Евангелијата, освен што потврдуваат дека тој живеел.
Ги чита пасусите за Исус во Вавилонскиот Талмуд како намерни контраприкази што ги пародираат расказите од Новиот завет, напишани од рабини што ги познавале Евангелијата, особено Матеј и Јован. Тврди дека овој смел одговор дошол од сасанидска Вавилонија, каде што рабините живееле надвор од христијанската власт, за разлика од Евреите во римска и византиска Палестина. Во неговата табела на ракописи и печатења, сите три ракописи на Гитин 57а го именуваат Исус, додека печатењето Сончино (1484-1519) го изоставува името, а вилнското издание гласи ‘грешниците на Израел’; таквите празнини во печатените пасуси за Исус ги припишува на цензурата или на печатарите што ја претекнувале. За Гитин 57а се сомнева дека подбивањето со мудреците било изворното обвинение во расказот, сметајќи дека уредникот го позајмил од Ерувин 21б. Потоа нуди, како признаено шпекулативно читање, дека изметот го исмева Евхаристијата: Исус седи во она што неговите следбеници го произведуваат откако ќе го изедат неговото тело.
Тврди дека ниеден ран рабински пасус јасно не се однесува на Исус и дека пасусите што го именуваат, меѓу нив Санхедрин 43а и 107б, го добиле името подоцна, главно откако Талмудот бил завршен.
Зошто стандардниот печатен Талмуд вели ‘грешниците на Израел’
Стандардниот печатен Талмуд тука гласи ‘грешниците на Израел’. А сепак глаголот е во еднина: ‘го подигна’. Името веќе недостасувало во првото печатење, од печатницата Сончино (1484-1519). Петер Шефер ги припишува таквите празнини на цензурата, или на печатари што дејствувале пред цензорите. Црквата го изгорела Талмудот во Рим во 1553. Цензурираните изданија што следеле гласат во множина, ‘грешниците’. Денешното издание на Талмудот Корен/Штајнзалц печати Јешу ха-Ноцри.
Анонимна агада (расказ) во циклусот на Талмудот за уништувањето на Ерусалим (Камца и Бар Камца, 55б-58а). Онкелос, синот на Калоникос, синот на сестрата на Тит, сака да се преобрати (ле-игајуреј). Со некромантија (бе-негида) подига тројца мртви и секого го прашува кој е почитуван (хашив) на оној свет и дали треба да им се приклучи. Тит вели дека заповедите на Израел се премногу и го советува да се бори против нив; тој секој ден е изгорен и расеан, како што самиот си одредил. Валаам одговара со Второзаконие 23:7, ‘не барај им мир ни благосостојба’; неговата казна е врело семе (бе-шихват зера ротахат). Третиот вели: барај им го доброто, не барај им го злото (товатам дерош, раатам ло тидрош); кој ги допира, го допира зеницата на неговото око. Неговата казна е врел измет (бе-цоа ротахат). Талмудот го објаснува тоа со ‘како што рече Учителот: кој се подбива со зборовите на мудреците (ха-малиг ал дивреј хахамим) се казнува во врел измет’. Завршува: дојди и види ја разликата меѓу грешниците на Израел (пошеј Јисраел) и пророците на народите; вилнскиот текст додава овдеј авода зара, идолопоклоници. Раши го именува Ерувин 21б како извор на правилото. Изданието Корен/Штајнзалц ја објаснува завршната реченица: Валаам, пророк, му посакувал зло на Израел, додека Јешу ха-Ноцри, еврејски грешник, им го барал доброто. Херфорд (стр. 68) и Краус ги нарекле тројцата мажи главни непријатели на Израел; самите зборови на Талмудот не го прават тоа. Името: стандардниот печатен текст гласи ‘грешниците на Израел’ во третата сцена, иако глаголот е во еднина (аскеј, ‘го подигна’), а Онкелос прашува за ‘тој човек’. Три средновековни ракописи, прочитани на снимките на библиотеките, го именуваат. Ракописот Ватикан ebr. 130 (1381), л. 35в, гласи Јешу ха-Ноцри, ‘Исус Назареецот’. Ракописот Минхен 95 (1342), л. 223р, и ракописот Ватикан ebr. 140 (14 век), л. 54р, гласат Јешу; колоната на Раши во Ватикан 140 го објаснува ‘грешниците на Израел’ како ‘Јешу’. Изданието Корен/Штајнзалц печати Јешу ха-Ноцри.
Херфорд забележува дека цензурираните современи изданија гласат ‘грешниците на Израел’, множина што не одговара на расказот во еднина; постарите изданија гласат ‘грешникот на Израел’, а книгата на исфрлените пасуси гласи Јешу. Заклучува дека се мисли на Исус. За Санхедрин 107б забележува дека царот Јанај владеел цел век пред Исус и анахронизмот го објаснува со многу нејасните претстави на рабините за хронологијата на минатото. Смета дека расказот за Исус во пеколот е агадска измислица, а не предание за него, и дека рабинските пасуси не додаваат ништо ново на историјата на Исус во Евангелијата, освен што потврдуваат дека тој живеел.
Ги чита пасусите за Исус во Вавилонскиот Талмуд како намерни контраприкази што ги пародираат расказите од Новиот завет, напишани од рабини што ги познавале Евангелијата, особено Матеј и Јован. Тврди дека овој смел одговор дошол од сасанидска Вавилонија, каде што рабините живееле надвор од христијанската власт, за разлика од Евреите во римска и византиска Палестина. Во неговата табела на ракописи и печатења, сите три ракописи на Гитин 57а го именуваат Исус, додека печатењето Сончино (1484-1519) го изоставува името, а вилнското издание гласи ‘грешниците на Израел’; таквите празнини во печатените пасуси за Исус ги припишува на цензурата или на печатарите што ја претекнувале. За Гитин 57а се сомнева дека подбивањето со мудреците било изворното обвинение во расказот, сметајќи дека уредникот го позајмил од Ерувин 21б. Потоа нуди, како признаено шпекулативно читање, дека изметот го исмева Евхаристијата: Исус седи во она што неговите следбеници го произведуваат откако ќе го изедат неговото тело.
Бележи дека Талмудот бил јавно изгорен во Рим на 9 септември 1553 година и дека една папска була од 29 мај 1554 година им наредила на Евреите да ги предадат сите книги што содржат наводни хули против Исус. Со дозвола на папата Григориј XIII, цензурираното издание на Вавилонскиот Талмуд излегло во Базел во 1578-81 година, со многу пасуси изменети до непрепознатливост. Додава дека печатените книги од првата половина на шеснаесеттиот век покажуваат изоставувања што ги направиле Евреите однапред и дека не е сигурно дали тоа било направено од страв или по наредба на властите.
| Текст | Име |
|---|---|
| Минхенски ракопис 95, 1342 | Јешу |
| Ватикански ракопис 130, 1381 | Јешу ха-Ноцри, ‘Исус Назареецот’ |
| Ватикански ракопис 140 | Јешу |
| Првото печатење, Сончино, 1484-1519 | Без име |
| Цензурирани изданија по 1553 | ‘Грешниците на Израел’, со глагол во еднина |
| Корен/Штајнзалц, денес | Јешу ха-Ноцри |
Одговорот на Куранот
Куранот го вели спротивното од расказот на Талмудот. Исус „ќе биде угледен и на овој и на оној свет“ (3:45). Бог го воздигнал кон Себе (4:158), и мир е над него на денот кога ќе биде оживеан (19:33). Бог го пратил „како Пратеник на синовите Израилови“ (3:49), а тој му рекол на Израел да Го обожува „Аллах (﷾), и мојот и вашиот Господар“ (5:72). Тој не бил ништо повеќе од пратеник (5:75). Исламот не обвинува никого што живее денес за еден стар расказ: „секој грешник само својот товар ќе си го носи“ (6:164).
“А кога мелеците рекоа: О, Мерјем, Аллах те радува со синот кој е создаден со Неговата Реч, името ќе му биде Месих, Иса, син Мерјемин, ќе биде угледен и на овој и на оној свет и ќе биде еден од блиските на Аллах!”
“туку Аллах го воздигна кон Себе! А Аллах е Силен и Мудар.”
“И нека е мир над мене, на денот кога се родив и на денот кога ќе умрам, и на денот кога од мртвите ќе бидам оживеан.”
“и го праќа како Пратеник на синовите Израилови: Ви донесов знак од Господарот ваш: ќе ви направам нешто слично на птица (од глина) и ќе дувнам во неа, па со Аллахова волја ќе биде вистинска птица; ќе ги исцелам слепиот од раѓање и лепрозниот, и ќе оживувам мртви со Аллахова волја, и ќе ви кажувам што јадете и што во домовите ваши натрупувате! Во сето тоа има докази за вас, ако бидете вистински верници!”
“Неверници се тие што велат: „Бог е Месих, синот Мерјемин!“ А Месих говореше: „О, синови Израилови, обожувајте Го само Аллах, и мојот и вашиот Господар!“ Кој на Аллах ќе Му припишува здруженик, Аллах ќе му го забрани влезот во Џенетот и неговото живеалиште ќе биде Џехенемот; а на злосторниците нема никој да им помогне!”
“Месих, синот Мерјемин, е само Пратеник, и пред него доаѓаа и заминуваа Пратеници, а мајката негова беше вистинољубива; и двајцата јадеа храна. Погледни како Ние изнесуваме јасни докази и потоа погледни ги нив како се одметнуваат.”
“Кажи: „Зарем за Господар да барам некој друг освен Аллах, кога Тој е Господар на сè?“ Што и да направи некој, за себе си прави, и секој грешник само својот товар ќе си го носи. На крајот кај Господарот свој ќе се вратите и Тој ќе ве извести за тоа за што не се согласувавте.”
Гледишта
Традиционално еврејско читање
Одломокот е агада, поучен расказ, а не еврејски закон. Стандардниот печатен Талмуд тука не го именува Исус.
Расказот е агада, поучен расказ, а не пресуда на еврејскиот закон.
Побивање
Расказот не е закон, но сепак дава пресуда за својот Јешу. Ракописите го именуваат, а повеќето научници сметаат дека тој е Исус. Куранот ја превртува таа пресуда. Тој „ќе биде угледен и на овој и на оној свет“ (3:45).
Стандардниот печатен Талмуд тука гласи ‘грешниците на Израел’. Не го именува Исус.
Побивање
Множината ‘грешниците’ доаѓа од цензурираните изданија, а глаголот е сè уште во еднина. Три средновековни ракописи го именуваат Јешу. Еден го нарекува Јешу ха-Ноцри, ‘Исус Назареецот’. Денешното издание Корен/Штајнзалц исто така печати Јешу ха-Ноцри.
Современата наука
Повеќето научници го читаат овој Јешу како Исус, онака како што го замислувале рабините. Едно малцинство смета дека името влегло доцна.
Три средновековни ракописи го именуваат третиот човек Јешу, а ракописот Ватикан 130 го нарекува Јешу ха-Ноцри.
Повеќето современи научници, меѓу нив Херфорд и Шефер, ги читаат одломците за Јешу ха-Ноцри во Талмудот како да се за Исус.
Едно малцинство смета дека секое поистоветување со Исус во Талмудот е доцно.
Побивање
Сите три средновековни ракописи го именуваат човекот Јешу, а еден го нарекува Јешу ха-Ноцри. Средновековните Тосафот исто така го читаат одломокот како да е за Јешу ха-Ноцри. Дури и цензурираниот печатен текст задржува глагол во еднина и ‘тој човек’, па текстот некогаш зборувал за еден човек. Петер Шефер, пишувајќи во 2007, го чита како Исус.
Исламското гледиште
Расказот на Талмудот го казнува својот Јешу затоа што се подбивал со мудреците. Ракописите го именуваат, а повеќето научници сметаат дека тој е Исус. Куранот го почитува како Божји пратеник до Израел. Никој денес не ја носи вината за еден стар расказ.
Куранот вели дека Исус е угледен и на овој и на оној свет, меѓу најблиските на Бог.
Куранот отфрла Исус да се прави бог. И јудаизмот го отфрла тоа.
Во исламот никој не ја носи вината за туѓите зборови.