Кој бил Исус за Талмудот, Црквата и Куранот?

Агада. Една барајта (тану рабанан) поучува: левата рака секогаш нека одбива, а десната нека приближува, не како Елисеј, кој го одбил Гиезиј со двете раце, и не како Јехошуа бен Перахија, кој го одбил Јешу ха-Ноцри со двете раце. Следува расказот. Кога царот Јанај ги убивал мудреците, Јехошуа бен Перахија и Јешу отишле во Александрија. На враќање учителот пофалил едно гостилиште; ученикот рекол дека очите на гостилничарката се тесни (терутот); учителот го екскомуницирал со четиристотини шофари. Подоцна, додека ја кажувал Шема, учителот му мавнал да почека; ученикот помислил дека е отфрлен, ‘отиде, исправи една тула и ѝ се поклони’ (азал закаф левента ве-хиштахаве лах) и одбил да се покае, наведувајќи го правилото на својот учител дека на оној што греши и ги наведува многумина на грев не му се дава можност да се покае. Завршува: ‘И Учителот рече: Јешу практикувал магија, заведувал и го одвел Израел во заблуда’ (кишеф ве-хесит ве-хидиах ет Јисраел). Печатените изданија од Базел (1578-81) натаму го отстраниле името. Постариот облик на расказот во Ерусалимскиот Талмуд е во Хагига 2:2.

Мишната (6:1) вели дека гласник излегува пред човекот што се води на погубување. Талмудот прашува дали гласник излегувал и порано и наведува барајта (тања, поука претставена како да е од раните мудреци, танаимите, но изоставена од Мишната) како приговор. Барајтата вели дека во предвечерието на Пасха го обесиле Јешу ха-Ноцри. Четириесет дена гласник објавувал дека ќе биде каменуван, бидејќи практикувал магија (кишеф), го поттикнувал Израел на идолопоклонство (хесит) и го заведувал (хидиах), и повикувал секој што знае причина за да го ослободи. Не била најдена ниедна. Ула, учител роден во Палестина од 3-4 век, активен во Вавилонија, приговара: на поттикнувачот на идолопоклонство не му се бара одбрана (Второзаконие 13:9). Самиот си одговара: Јешу бил поинаков, бидејќи бил карув ле-малхут, близок до власта (или до царството). Следува втора барајта за петмина ученици, секој осуден со игра на зборови со еден стих. Таа нема паралела во Мишната, Тосефта или Ерусалимскиот Талмуд. (Сродно предание за Бен Стада, поттикнувач каменуван во Лод, се наоѓа во Ерусалимскиот Талмуд, Санхедрин 7:12, а Санхедрин 67а додава дека бил обесен во предвечерието на Пасха; дали тој е Исус, е спорно.) Ракописи: ракописот Фиренца II.I.7-9 (1177), ракописот Карлсруе (Ројхлин) 2 и ракописот Јад ха-Рав Херцог 1 гласат Јешу ха-Ноцри, а Фиренца додава ‘во предвечерието на саботата’; во ракописот Минхен 95 (1342) името е избришано (според Шефер 2007, стр. 64-65 и 133-140, а за Фиренца и Минхен според Рабиновиц преку Далман 1893). Пасусот го нема во стандардниот печатен (вилнски) текст; изданието Корен/Штајнзалц го враќа.

Анонимна агада (расказ) во циклусот на Талмудот за уништувањето на Ерусалим (Камца и Бар Камца, 55б-58а). Онкелос, синот на Калоникос, синот на сестрата на Тит, сака да се преобрати (ле-игајуреј). Со некромантија (бе-негида) подига тројца мртви и секого го прашува кој е почитуван (хашив) на оној свет и дали треба да им се приклучи. Тит вели дека заповедите на Израел се премногу и го советува да се бори против нив; тој секој ден е изгорен и расеан, како што самиот си одредил. Валаам одговара со Второзаконие 23:7, ‘не барај им мир ни благосостојба’; неговата казна е врело семе (бе-шихват зера ротахат). Третиот вели: барај им го доброто, не барај им го злото (товатам дерош, раатам ло тидрош); кој ги допира, го допира зеницата на неговото око. Неговата казна е врел измет (бе-цоа ротахат). Талмудот го објаснува тоа со ‘како што рече Учителот: кој се подбива со зборовите на мудреците (ха-малиг ал дивреј хахамим) се казнува во врел измет’. Завршува: дојди и види ја разликата меѓу грешниците на Израел (пошеј Јисраел) и пророците на народите; вилнскиот текст додава овдеј авода зара, идолопоклоници. Раши го именува Ерувин 21б како извор на правилото. Изданието Корен/Штајнзалц ја објаснува завршната реченица: Валаам, пророк, му посакувал зло на Израел, додека Јешу ха-Ноцри, еврејски грешник, им го барал доброто. Херфорд (стр. 68) и Краус ги нарекле тројцата мажи главни непријатели на Израел; самите зборови на Талмудот не го прават тоа. Името: стандардниот печатен текст гласи ‘грешниците на Израел’ во третата сцена, иако глаголот е во еднина (аскеј, ‘го подигна’), а Онкелос прашува за ‘тој човек’. Три средновековни ракописи, прочитани на снимките на библиотеките, го именуваат. Ракописот Ватикан ebr. 130 (1381), л. 35в, гласи Јешу ха-Ноцри, ‘Исус Назареецот’. Ракописот Минхен 95 (1342), л. 223р, и ракописот Ватикан ebr. 140 (14 век), л. 54р, гласат Јешу; колоната на Раши во Ватикан 140 го објаснува ‘грешниците на Израел’ како ‘Јешу’. Изданието Корен/Штајнзалц печати Јешу ха-Ноцри.

Херфорд забележува дека цензурираните современи изданија гласат ‘грешниците на Израел’, множина што не одговара на расказот во еднина; постарите изданија гласат ‘грешникот на Израел’, а книгата на исфрлените пасуси гласи Јешу. Заклучува дека се мисли на Исус. За Санхедрин 107б забележува дека царот Јанај владеел цел век пред Исус и анахронизмот го објаснува со многу нејасните претстави на рабините за хронологијата на минатото. Смета дека расказот за Исус во пеколот е агадска измислица, а не предание за него, и дека рабинските пасуси не додаваат ништо ново на историјата на Исус во Евангелијата, освен што потврдуваат дека тој живеел.

Ги чита пасусите за Исус во Вавилонскиот Талмуд како намерни контраприкази што ги пародираат расказите од Новиот завет, напишани од рабини што ги познавале Евангелијата, особено Матеј и Јован. Тврди дека овој смел одговор дошол од сасанидска Вавилонија, каде што рабините живееле надвор од христијанската власт, за разлика од Евреите во римска и византиска Палестина. Во неговата табела на ракописи и печатења, сите три ракописи на Гитин 57а го именуваат Исус, додека печатењето Сончино (1484-1519) го изоставува името, а вилнското издание гласи ‘грешниците на Израел’; таквите празнини во печатените пасуси за Исус ги припишува на цензурата или на печатарите што ја претекнувале. За Гитин 57а се сомнева дека подбивањето со мудреците било изворното обвинение во расказот, сметајќи дека уредникот го позајмил од Ерувин 21б. Потоа нуди, како признаено шпекулативно читање, дека изметот го исмева Евхаристијата: Исус седи во она што неговите следбеници го произведуваат откако ќе го изедат неговото тело.

“Но сега да се вратиме таму каде што се воведува Евреинот, кој зборува за мајката на Исус и вели дека ‘кога била бремена, била истерана од куќата од столарот со кого била свршена, како виновна за прељуба, и дека родила дете од некој војник по име Пантера;’”

Халаха со два раскази (маасе). Правилото непосредно пред тоа (2:21) забранува работа со миним, секташи, и лекување од нив. 2:22-23: рабинот Елеазар бен Дама бил каснат од змија. Јаков од Кефар Сама дошол да го лекува ‘во името на Јешуа бен Пантера’ (ми-шум Јешуа бен Пантера). Рабинот Јишмаел не дозволил, а Бен Дама умрел пред да го изнесе својот доказ дека тоа е дозволено. Рабинот Јишмаел го пофалил што не ја прекршил ‘оградата на мудреците’ (Проповедник 10:8). 2:24: рабинот Елиезер, уапсен под обвинение за минут (ерес) и ослободен, му кажува на рабинот Акива дека на улицата во Сефорис Јаков од Кефар Сихнин му кажал збор на минут ‘во името на Јешуа бен Пантера’, и тоа му се допаднало. Тука не се кажува ништо за мајката на Исус; Тосефта го дава само името. Правописот на второто име варира меѓу изданијата: Пантера во текстот со вокали на Викиизвори; Херфорд, преведувајќи го изданието на Цукермандел, дава Пандира во 2:22 и Пантири во 2:24.

“И поради неверувањето нивно и поради изнесување тешки клевети врз Мерјем.”

Халаха 4 во нецензурираниот текст. Цар од Давидовата лоза што ја проучува Тората и ги држи заповедите, го присилува Израел да оди по нив и ги води војните ГОСПОДОВИ, се смета дека е Месијата. Ако успее, го изгради Храмот на неговото место и ги собере изгнаниците на Израел, тој сигурно е Месијата; текстовите печатени од Мехон Мамре и од Викиизворите на Сефарија додаваат дека тој ги победува сите народи околу себе. Ако не успее, или биде убиен, тој сигурно не е оној што Тората го ветила: тој е како достојните цареви од Давидовата лоза што умреле, а Бог го подигнал само за да ги испита многумината (Даниел 11:35). Потоа Мајмонид пишува за Јешуа ха-Ноцри (Исус Назареецот), кој замислувал дека ќе биде Месијата и бил убиен од судот (нехраг бе-беит дин). На него го применува Даниел 11:14. Пророците, вели тој, претскажале Месија што ќе го спаси Израел, ќе ги собере неговите изгнаници и ќе ги зацврсти неговите заповеди; Исус предизвикал Израел да биде уништен со меч и расеан, предизвикал Тората да се смени (ле-хахалиф ха-Тора) и го навел најголемиот дел од светот да обожува бог покрај ГОСПОД. Потоа вели дека сите работи на Исус Назареецот и на Исмаилецот што дошол по него служат само за да го подготват патот за Царот Месија и да го поправат целиот свет за заедно да му служи на ГОСПОД, наведувајќи го Софонија 3:9. Преку нив светот се исполнил со зборување за Месијата, Тората и заповедите, раширени до далечните острови и многу народи. Тие народи расправаат за заповедите. Некои велат дека биле вистинити, но престанале да важат во ова време и не биле наменети за сите поколенија; други велат дека тие имаат скриени значења, а не своето буквално значење, и дека Месијата веќе дошол и ги открил. Кога ќе дојде вистинскиот Месија, тие народи ќе знаат дека нивните татковци наследиле лага и дека нивните пророци и татковци ги завеле. Печатените изданија биле цензурирани. На Сефарија (хебрејскиот текст Торат Емет) неуспешниот претендент е 11:5, а редовите за Исус и Исмаилецот се 11:6-9; слојот на Сефарија со вратените цензурирани изоставувања ги означува 11:5-9 како исечени. Англискиот превод на Соловејчик од 1863 година го задржува 11:5, но не ги задржува имињата, судот, сменетата Тора, другиот бог ниту заведувачките пророци.

“И во тие времиња многумина ќе станат против јужниот цар; и синовите на насилниците од твојот народ ќе се кренат за да го исполнат видението; но ќе се сопнат.”

Англискиот превод на Мишне Тора од Соловејчик (Лондон, 1863), англискиот текст во јавна сопственост на Сефарија, следи цензуриран текст на Цареви и војни 11. Не го именува ниту Исус ниту Исмаилецот: зборува само за еден што се претставувал како Месија и за еден што го наследил. Изоставува дека бил убиен од судот, дека предизвикал Тората да се промени и дека го навел најголемиот дел од светот да служи на бог покрај ГОСПОД. На крајот вели само дека народите ќе признаат дека нивното тврдење било погрешно, наместо нецензурираното ‘нивните пророци и татковци ги завеле’.

Символот започнува: „Веруваме во еден Бог, Отец Седржител, Творец на сè видливо и невидливо“. Соборот Го исповедал Синот како роден од Отецот, вистински Бог од вистински Бог, и „единосуштен“ (хомоусиос) со Отецот, и ги осудил оние што велеле дека имало време кога Тој не постоел.

Соборот исповедал еден и ист Христос во две природи, божествена и човечка, и прогласил дека Тој „не е поделен или разделен на две лица, туку еден и ист Син“.

“Во почетокот беше Словото, и Словото беше кај Бога, и Словото беше Бог.”

“И Словото стана тело и живееше меѓу нас (и ја видовме Неговата слава, слава како на единородниот од Отецот), полно со благодат и вистина.”

“А Тома одговори и Му рече: Господ мој и Бог мој.”

“А кога мелеците рекоа: О, Мерјем, Аллах те радува со синот кој е создаден со Неговата Реч, името ќе му биде Месих, Иса, син Мерјемин, ќе биде угледен и на овој и на оној свет и ќе биде еден од блиските на Аллах!”

“и го праќа како Пратеник на синовите Израилови: Ви донесов знак од Господарот ваш: ќе ви направам нешто слично на птица (од глина) и ќе дувнам во неа, па со Аллахова волја ќе биде вистинска птица; ќе ги исцелам слепиот од раѓање и лепрозниот, и ќе оживувам мртви со Аллахова волја, и ќе ви кажувам што јадете и што во домовите ваши натрупувате! Во сето тоа има докази за вас, ако бидете вистински верници!”

“Потврдувајќи ја така вистинитоста на Тевратот, објавен пред мене, и допуштајќи ви нешто што ви беше забрането, зашто јас ви носам доказ од вашиот Господар! Па плашете се од Аллах, а бидете ми покорни мене!”

“Кога Аллах ќе каже: „О, Иса, сине Мерјемин, сети се на благодaтта Моја кон тебе и кон мајката твоја: кога со Џибрил те помогнав, па со луѓето уште од колевка и како зрел маж разговараше; и кога на писменост и на мудрост, и на Тевратот и на Инџилот те научив; и кога со волјата Моја од глина направи нешто како птица и во неа вдахна, и кога таа со волјата Моја стана птица; и кога со волјата Моја од раѓање слеп и лепрозен исцелуваше; и кога со волјата Моја мртвите ги креваше; и кога од тебе синовите Израилови ги одбив, кога јасни докази им донесе, па тие меѓу нив кои не веруваа – викнаа: ,Ова не е ништо друго туку вистинска маѓија!‘“”

“И поради неверувањето нивно и поради изнесување тешки клевети врз Мерјем.”

“И поради зборовите нивни: „Ние го убивме Месих, Иса, синот Мерјемин, Аллаховиот Пратеник.“ А ниту го убија ниту го распнаа, туку само им се причини! Тие што не се согласуваа во мислењата за него, тие за тоа само се сомневаа; за тоа ништо сигурно не знаеја, само нагаѓаа; а сигурно е дека не го убија,”

“туку Аллах го воздигна кон Себе! А Аллах е Силен и Мудар.”

“Месих, синот Мерјемин, е само Пратеник, и пред него доаѓаа и заминуваа Пратеници, а мајката негова беше вистинољубива; и двајцата јадеа храна. Погледни како Ние изнесуваме јасни докази и потоа погледни ги нив како се одметнуваат.”

“Неверници се тие што велат: „Бог е Месих, синот Мерјемин!“ А Месих говореше: „О, синови Израилови, обожувајте Го само Аллах, и мојот и вашиот Господар!“ Кој на Аллах ќе Му припишува здруженик, Аллах ќе му го забрани влезот во Џенетот и неговото живеалиште ќе биде Џехенемот; а на злосторниците нема никој да им помогне!”

“А тебе ти објавуваме Книга, со Вистината, да ги потврди книгите пред неа објавени и над нив да бдее. И ти суди им според тоа што го објавува Аллах и не следи ги желбите нивни, и не отстапувај од Вистината која ти доаѓа; на сите вас закон и правец ви пропишавме! А да сакаше Аллах, ќе ве направеше следбеници на една вера, но, Тој сака да ве искуша во тоа што ви го пропишува, затоа натпреварувајте се кој повеќе добрини ќе прави; кај Аллах сите ќе се вратите, па Тој ќе ве извести за тоа за што не се согласувавте.”

Го објаснува мухејмин („над нив да бдее“) според раните авторитети. Во едно предание од Ибн Аббас, Куранот е доверлив над секоја книга пред него. Во друго е сведок над нив, а во трето судија над нив. Го наведува Ибн Џурејџ: сè што во претходните книги се согласува со Куранот е вистина, а сè што се разликува од него е лажно. Ибн Кесир вели дека зборот ги вклучува сите овие значења. Додава дека Аллах го направил Куранот, последната од книгите, чувар, сведок и судија над сите нив. Аллах презел Сам да го чува (15:9).

“А кога Иса, синот Мерјемин, рече: „О, синови Израилови, јас сум ви Аллахов Пратеник да го потврдам пред мене објавениот Теврат и да ви донесам радосна вест за Пратеникот чиешто име е Ахмед, кој ќе дојде после мене“, и кога им ги донесе тој јасните докази, тие рекоа: „Ова е јасна маѓија!“”

“Кажи: „Зарем за Господар да барам некој друг освен Аллах, кога Тој е Господар на сè?“ Што и да направи некој, за себе си прави, и секој грешник само својот товар ќе си го носи. На крајот кај Господарот свој ќе се вратите и Тој ќе ве извести за тоа за што не се согласувавте.”