Краток одговор
Не. Куранот учи дека секоја душа е Божји роб, и ниедна не е Бог. Упанишадите, хиндуските писма за душата и Бог, можат да се читаат на двата начина. Најголемите учители на хиндуизмот се поделиле околу нив. Во една упанишада таткото му вели на синот: „ти, о Шветакету, си тоа“. Шанкара го читал ова како истоветност: вашето вистинско јаство е Брахман, Врховното Битие. Рамануџа рекол дека зборовите зборуваат за Брахман што се одликува со разлика. Мадхва ги поделил зборовите за да гласат „ти не си тоа“. Тие што велат дека Ведите учат монизам ги нарекол „хулители на Врховното Јаство“. Значи еден ред се чита на три начина, и секое читање ги исклучува другите. Текстовите не го решаваат прашањето, но Куранот го решава. Секое суштество на небесата и на земјата Му доаѓа на Бог како роб. Бог е Еден, ништо не Му е слично, а ние сме тие на кои Тој ни е потребен.
Целосно објаснување
Хиндускиот аргумент: ‘Јас сум Брахман’
Некои хиндуси сметаат дека душата е Бог. Ја наведуваат шрути, писмата што хиндусите ги сметаат за објавени. Меѓу нив се Упанишадите, кои учат за душата и Бог. Брихадарањака упанишада вели дека во почетокот Брахман, единственото врховно Битие, се знаел себеси велејќи „Јас сум Брахман“ (ахам брахмасми). Секој што знае дека е Брахман „станува сето ова“. Додава дека човек што обожува друго божество, „мислејќи дека божеството е едно, а тој друго, тој не знае“. Во Чхандогја упанишада таткото го поучува синот одново и одново: „Тоа е Јаството, и ти, о Шветакету, си тоа“ (тат твам аси). Друг пасус од истата упанишада за јаството во срцето вели: „тој, моето јаство во срцето, е тој Брахман“.
“Навистина во почетокот ова беше Брахман, тој Брахман го знаеше само (своето) Јаство, велејќи: ‘Јас сум Брахман.’ Од него произлезе сето ова. Така, кој и да е дева што беше разбуден (за да го знае Брахман), тој навистина стана тоа (Брахман); и исто со ришите и луѓето. Ришито Вамадева го виде и го разбра, пеејќи: ‘Јас бев Ману (месечината), јас бев сонцето.’ Затоа и сега оној што така знае дека е Брахман, станува сето ова, и дури ни девите не можат да го спречат, зашто тој самиот е нивното Јаство. Сега ако човек обожува друго божество, мислејќи дека божеството е едно, а тој друго, тој не знае. Тој е како животно за девите.”
“‘Сега она што е таа суптилна суштина (коренот на сè), во неа сè што постои го има своето јаство. Тоа е Вистинското. Тоа е Јаството, и ти, о Шветакету, си тоа.’ ‘Те молам, господине, поучи ме уште повеќе’, рече синот. ‘Нека биде, дете мое’, одговори таткото.”
“Оној од кого произлегуваат сите дела, сите желби, сите слатки мириси и вкусови, кој го опфаќа сето ова, кој никогаш не зборува и кој никогаш не се изненадува, тој, моето јаство во срцето, е тој Брахман (ср.). Кога ќе заминам оттука, ќе го стекнам (тоа Јаство).”
Шанкара: јаството е Брахман
Шанкара, учител што живеел околу осмиот век, учел адваита (недвојство или монизам: гледиштето дека само Брахман е стварен). Тој овие редови ги чита како истоветност. За него ‘Ти си тоа’ покажува дека Брахман е Јаството на сè. Пишува дека „единството е единственото вистинско постоење, а мноштвото е развиено од погрешно знаење“. Според ова читање, разликата меѓу оној што обожува и Единиот што го обожува му припаѓа на тоа погрешно знаење.
“И пасусите од Писмото (како: ‘Кога само Јаството е сето ова, како би видел друг?’ Брих. Уп. II, 4, 13) изјавуваат дека за оној што гледа оти сè го има своето Јаство во Брахман, целиот појавен свет со неговите дејства, вршители и резултати од дејствата не постои. Ниту може да се каже дека ова непостоење на појавниот свет е прогласено (од Писмото) како ограничено на одредени состојби; зашто пасусот ‘Ти си тоа’ покажува дека општиот факт дека Брахман е Јаството на сè не е ограничен со некоја посебна состојба. Освен тоа, Писмото, покажувајќи со примерот на крадецот (Чх. VI, 16) дека лажноумниот е врзан, а вистиноумниот е ослободен, со тоа изјавува дека единството е единственото вистинско постоење, а мноштвото е развиено од погрешно знаење.”
Рамануџа: Брахман што се одликува со разлика
Рамануџа, учител од единаесеттиот и дванаесеттиот век, ги поучувал шри вајшнавите, кои го обожуваат Вишну. Тој го отфрла тоа читање. Својот одговор на адваита гледиштето го почнува велејќи дека целата теорија „почива на измислен темел од сосема шупливи и порочни аргументи“. За ‘Ти си тоа’ вели дека зборовите „означуваат Брахман што се одликува со разлика“. Душите и материјата се Господовото тело, а Тој е нивното внатрешно Јаство. Апсолутното единство, тврди тој, би се судрило со „Тоа помисли: да бидам многу“ од истото поглавје. Исто така би го направило Брахман, кој е „слободен од сите несовршености“, седиште на незнаењето.
“Целата оваа теорија почива на измислен темел од сосема шупливи и порочни аргументи, неспособни да се изнесат во определени логички алтернативи, и смислени од луѓе што се лишени од оние посебни својства поради кои поединците ги избира Врховната Личност откриена во Упанишадите; чии интелекти се затемнети од отпечатокот на беспочетното зло; и кои така немаат увид во природата на зборовите и речениците, во вистинското значење што тие го пренесуваат и во постапката на исправното расудување, со сите негови методи што зависат од воочувањето и од другите средства на исправното знаење.”
“Во текстовите, пак, како ‘Ти си тоа’, усогласувањето на составните делови не е наменето да ја пренесе идејата за апсолутно единство на неразликувана супстанција: напротив, зборовите ‘тоа’ и ‘ти’ означуваат Брахман што се одликува со разлика.”
“Затоа зборовите како ‘јас’, ‘ти’ итн., што се различни облици на именување на поединечната душа, во основа го означуваат само највисокото Јаство; зашто поединечните души заедно со несвесната материја се телото, а со тоа и начините, на највисокото Јаство. Целото ова гледиште е сожето во усогласувањето ‘Ти си тоа’. Бидејќи поединечната душа е така поврзана со највисокото Јаство како негово тело, нејзините својства не го допираат највисокото Јаство, исто како што детството, младоста и другите својства на материјалното тело не ја допираат поединечната душа.”
“Ако текстот ‘Ти си тоа’ беше наменет да изрази апсолутно единство, тој, освен тоа, би бил во судир со една претходна изјава во истиот оддел, имено ‘Тоа помисли: да бидам многу’; и, понатаму, ветувањето (дадено исто така во истиот оддел) дека со знаењето на едно нешто ќе се знаат сите нешта не би можело да се смета за исполнето. Освен тоа, не е можно (а сепак тоа би произлегло од апсолутното единство на ‘тат’ и ‘твам’) на Брахман, чија суштинска природа е знаењето, кој е слободен од сите несовршености, сезнаен, што ги содржи во себе сите благопријатни својства, да му припаѓа Незнаење; и тој да биде подлога на сите оние недостатоци и маки што произлегуваат од Незнаењето.”
Мадхва: ‘ти не си тоа’
Мадхва, учител од тринаесеттиот век, ја основал двајта (дуализам: душата и Бог се вечно различни). Тој оди подалеку. Неговиот преведувач, Шриса Чандра Васу, го објаснува методот. Мадхва го дели са атма тат твам аси како са атма атат твам аси, што значи „ти не си тоа“. Васу признал дека граматички ‘И двете се исправни’. Но во една белешка поделбата ја нарекол „мачење на текстот“ и рекол дека била направена долго пред Мадхва. Бхагаватите, постара школа на обожувачи на Вишну, ја направиле. Коментарот на Мадхва ги именува асурите, ривали на боговите во хиндуските приказни. Вели дека тие биле оние што мислеле „Јас сум Брахман“ и велеле „светот е лажен“. Оние што велат дека Ведите учат единство и монизам ги нарекува „хулители на Врховното Јаство“ што „одат во крајната темнина“. Неговата причина е јасна: сите созданија Го имаат Него како свој Корен, па не можат да бидат истоветни со Него. Еден преглед на хиндуските школи од четиринаесеттиот век ја пренесува истата пресуда. Некои, вели тој, врвната совршеност на Господ ја нарекуваат привид во својата жед да бидат едно со Него. Тие мора да влезат во „пеколот на слепата темнина“.
“Изразот Са атма тат твам аси треба да се анализира како (1) Са (2) Атма (3) Атат (4) Твам (5) Аси; а не како (1) Са (2) Атма (3) Тат (4) Твам (5) Аси. Тој значи ‘ти не си тоа’, а не ‘ти си тоа’.”
“Но Шри Мадхва не е одговорен за ова мачење на текстот. Долго пред него бхагаватите го постигнале овој подвиг.”
“Во стварноста навистина ти не си тоа (Бог), о Шветакету, затоа не биди вообразен и горделив. Асурите станаа вообразени, мислејќи во своето срце ‘Јас сум Брахман’, тие велат ‘светот е лажен, јас сум совршено суштество, јас сум семоќен.’”
“Без да ја знаат вистинската вистина за писмата, тие велат дека Ведите учат единство и монизам. Тие одат во крајната темнина, овие хулители на Врховното Јаство”
“Кога нема да ја негуваш замислата дека си едно со Вишну, никогаш нема да бидеш вообразен и горделив. Навистина целото создание е засновано во Него, и сè мора да Му биде посветено Нему, бидејќи посветеноста кон Него води кон Ослободување. Бидејќи Тој е Коренот на сите созданија, како можат тие да бидат истоветни со Него? (последицата е различна од причината).”
“Така изјавата на оние (адваита-вадини), во нивната жед да бидат едно со Врвниот Господ, дека врвната совршеност на Вишну е како привид, е како да си ги сечат јазиците обидувајќи се да добијат убав банан, бидејќи произлегува дека со навредувањето на овој врвен Вишну тие мора да влезат во пеколот на слепата темнина (андха-тамаса).”
Дуалистичкиот аргумент: ‘другиот господар’
И Рамануџа и Мадхва можат да ја наведат шрути. Мундака упанишада слика две птици на едно дрво: едната го јаде слаткиот плод, а другата гледа. На тоа дрво седи човекот тагувајќи, „збунет од својата немоќ“. Но кога ќе го види „другиот господар“ и ќе ја знае неговата слава, неговата тага поминува. Шветашватара зборува за двајца, „едниот силен, другиот слаб“: Господ што знае и јаството што не знае. Јаството, „бидејќи не е господар, е врзано“, додека не „ќе го запознае богот“. Сепак истиот стих од Шветашватара завршува со „Кога човек ќе ги открие овие три, тоа е Брахма.“ А следниот стих од Мундака вели дека видецот „го постигнува највисокото единство“. Секоја школа омилените редови на своите ривали ги чита во светлината на своите.
“Две птици, неразделни пријатели, се држат за истото дрво. Едната од нив го јаде слаткиот плод, другата гледа без да јаде. На истото дрво седи човекот тагувајќи, потонат, збунет од својата немоќ (ан-иша). Но кога ќе го види другиот господар (иша) задоволен и ќе ја знае неговата слава, тогаш неговата тага поминува. Кога видецот ќе го види сјајниот создавач и господар (на светот) како Личноста што го има својот извор во Брахман, тогаш е мудар и, отфрлајќи го доброто и злото, го постигнува највисокото единство, слободен од страсти;”
“Господ (иша) го поддржува сето ова заедно, пропадливото и непропадливото, развиеното и неразвиеното. (Живото) јаство, бидејќи не е господар, е врзано, затоа што мора да ужива (во плодовите на делата); но кога ќе го запознае богот (дева), се ослободува од сите окови. Има двајца, едниот знаечки (ишвара), другиот незнаечки (џива), двајцата нероден, едниот силен, другиот слаб; има и неа, неродената, преку која секој човек ја прима наградата за своите дела; и има бесконечно Јаство (што се појавува) во сите облици, но самото е неактивно. Кога човек ќе ги открие овие три, тоа е Брахма.”
Дали сè е Бог?
Многу хиндуси одат уште еден чекор и велат дека сè е Бог. Чхандогја вели „Сето ова е Брахман“ (сарвам калв идам брахма). Од човекот бара да медитира за видливиот свет како нешто што почнува, завршува и дише во Брахман. Други редови можат да се читаат како да зборуваат за Господ и светот како две. Во своите почетни зборови Иша упанишада вели дека сè што постои „треба да биде покриено од Господ“ (иша васјам идам сарвам). Сепак истата упанишада продолжува да го фали човекот „што ги гледа сите суштества како Јаството“. Куранот го решава она што овие редови го оставаат отворено. Сè на небесата и на земјата Му припаѓа на Аллах (﷾), и Тој опфаќа сè. Но Тој е нивниот Сопственик и Создател, а не самите нешта. Веровесникот (ﷺ) рекол дека Аллах (﷾) постоел, и немало ништо друго освен Него; потоа ги создал небесата и земјата.
“Сето ова е Брахман (ср.). Нека човекот медитира за тоа (видливиот свет) како нешто што почнува, завршува и дише во него (Брахман).”
“Сето ова, што и да постои во вселената, треба да биде покриено од Господ. Откако ќе се откажеш (од нестварното), уживај (во Стварното). Не посакувај го богатството на никој човек.”
“За оној што ги гледа сите суштества како Јаството, како може да има заблуда или тага, кога го гледа ова единство (насекаде)?”
“Аллахово е сè што е на небесата и тоа што е на Земјата. А Аллах опфаќа сè.”
Имран ибн Хусејн пренесува дека луѓе од Јемен му рекле на Веровесникот (ﷺ) дека дошле да го прашаат за оваа работа. Тој рекол: Аллах постоел, и немало ништо друго освен Него. Неговиот Арш бил над водата, Тој запишал сè во Записот и ги создал небесата и земјата.
“Создателот на небесата и на Земјата! Тој како парови ве создава – а создава парови и од животните – за така да ве размножува. Ништо Нему не му е слично! Тој сè слуша и сè гледа.”
Зошто текстовите не го решаваат прашањето
Тројца големи учители ги читале истите Упанишади и дошле до три одговори. Прашањето е најосновното што човек може да го постави: дали сум Бог или Божји роб? Упанишадите имаат редови за единство и редови за двојство, а секоја школа останатото го чита во светлината на своите. Секое читање ги исклучува другите. Рамануџа адваита теоријата ја нарекува „шупливи и порочни“, и вели дека интелектите на нејзините автори се „затемнети“. Мадхва монистите ги нарекува „хулители“ што „одат во крајната темнина“. Катха упанишада вели дека Јаството „не може да се постигне со расудување“ и дека „се познава само кога го поучува друг“. Но самите учители не се согласуваат. Свами Вивекананда бил хиндуски монах од деветнаесеттиот век. Тој понудил излез: адваитистот „нема спор со дуалистот“, кој „е на вистинскиот пат“. Сепак во истото предавање признава дека дуалистот адваита ја смета за „хула“. Дуалистот, вели тој, е ‘принуден од самото свое гледиште да верува дека сите спротивни гледишта се погрешни’. Неговиот излез е сопствената пресуда на адваита, која дуалистичките школи ја отфрлаат. Самите Упанишади не го решаваат прашањето.
“Две птици, неразделни пријатели, се држат за истото дрво. Едната од нив го јаде слаткиот плод, другата гледа без да јаде. На истото дрво седи човекот тагувајќи, потонат, збунет од својата немоќ (ан-иша). Но кога ќе го види другиот господар (иша) задоволен и ќе ја знае неговата слава, тогаш неговата тага поминува. Кога видецот ќе го види сјајниот создавач и господар (на светот) како Личноста што го има својот извор во Брахман, тогаш е мудар и, отфрлајќи го доброто и злото, го постигнува највисокото единство, слободен од страсти;”
“Господ (иша) го поддржува сето ова заедно, пропадливото и непропадливото, развиеното и неразвиеното. (Живото) јаство, бидејќи не е господар, е врзано, затоа што мора да ужива (во плодовите на делата); но кога ќе го запознае богот (дева), се ослободува од сите окови. Има двајца, едниот знаечки (ишвара), другиот незнаечки (џива), двајцата нероден, едниот силен, другиот слаб; има и неа, неродената, преку која секој човек ја прима наградата за своите дела; и има бесконечно Јаство (што се појавува) во сите облици, но самото е неактивно. Кога човек ќе ги открие овие три, тоа е Брахма.”
“Кога го поучува човек со пониско разбирање, овој Атман не може вистински да се познае, иако често се размислува за него. Нема начин (да се познае) освен ако не го поучи друг (просветлен учител), зашто е посуптилен од суптилното и над расудувањето. О Најмил, овој Атман не може да се постигне со расудување; Тој вистински се познава само кога го поучува друг (мудар учител). О Начикетас, ти Го постигна. Ти си цврсто во Вистината. Нека секогаш најдеме прашувач како тебе.”
“Но со овие дуалисти адваита нема спор. Едниот мисли дека Богот на вселената е надвор од вселената, некаде на небото, а другиот дека Богот на вселената е неговата сопствена душа и дека би било хула да Го нарече нешто подалечно. Секоја идеја за одвоеност би била страшна. Ние можеме да бидеме само најблиски од блиските. Нема зборови во ниеден јазик за да се изрази оваа блискост, освен овој еден збор: Единство. Со која било друга идеја адваитистот се плаши, исто како што дуалистот се плаши од поимот на адваита и го смета за хула. Во исто време адваитистот знае зошто овие други идеи мора да постојат и затоа нема спор со дуалистот; вториот е на вистинскиот пат. Од неговото гледиште, штом ќе гледа од делот, ќе мора да гледа многу. Секое гледиште за Бог гледано од дел од оваа вселена може да биде само она што проектира надвор. Тоа е суштинска нужност на дуалистичкото гледиште. Нека го имаат. Адваитистот знае дека какви и да се нивните недостатоци или грешки, сите тие одат кон истата цел. Тука тој сосема се разликува од дуалистот, кој самото негово гледиште го принудува да верува дека сите спротивни гледишта се погрешни.”
“Без да ја знаат вистинската вистина за писмата, тие велат дека Ведите учат единство и монизам. Тие одат во крајната темнина, овие хулители на Врховното Јаство”
“Целата оваа теорија почива на измислен темел од сосема шупливи и порочни аргументи, неспособни да се изнесат во определени логички алтернативи, и смислени од луѓе што се лишени од оние посебни својства поради кои поединците ги избира Врховната Личност откриена во Упанишадите; чии интелекти се затемнети од отпечатокот на беспочетното зло; и кои така немаат увид во природата на зборовите и речениците, во вистинското значење што тие го пренесуваат и во постапката на исправното расудување, со сите негови методи што зависат од воочувањето и од другите средства на исправното знаење.”
| Учител | Како го чита стихот | Што вели за другите |
|---|---|---|
| Шанкара, Адваита (околу 8 век) | Истоветност: твоето вистинско јаство е Брахман. | Мноштвото доаѓа од погрешно знаење. |
| Рамануџа, Вишиштадваита (11 и 12 век) | Брахман што се одликува со разлика: душите се тело на Господ, а Тој е нивното внатрешно Јаство. | Теоријата на Адваита почива на „шупливи и порочни“ аргументи. |
| Мадхва, Двајта (13 век) | Поделено поинаку: „ти не си тоа“. Душата е вечно различна од Бога. | Оние што велат дека Ведите учат монизам се „хулители на Врховното Јаство“. |
Секое читање ги исклучува другите. Куранот вели дека секое суштество на небесата и на земјата ќе дојде кај Бога како роб.
Куранот: секоја душа е роб, и ниедна не е Бог
Куранот не остава место за сомнеж. Секое суштество на небесата и на земјата Му доаѓа на Бог како роб. Бог е Еден: не родил и не е роден, и никој не Му е рамен. Ништо Нему не Му е слично. Ние сме тие на кои Аллах (﷾) ни е потребен, а Тој е Независен. Луѓето и џините се создадени за да Му служат. Дури и Веровесникот (ﷺ), најдоброто од созданијата според муслиманското верување, барал да биде нарекуван само „Аллахов (﷾) роб и Негов Пратеник“. Во хадис кудси (изрека во која Веровесникот (ﷺ) ги пренесува сопствените Божји зборови) Бог сите луѓе ги нарекува „Робови Мои“. Тие залутуваат освен ако Тој не ги упати, и грешат ноќе и дење. Јаство што мора да биде упатено и да му биде простено не е Бог што упатува и простува.
“Та, сите тие, и тие на небесата и тие на Земјата, ќе Му дојдат на Семилосниот како робови.”
“Кажи: „Тој е Аллах, Еден е! Аллах е прибежиште секому! Не родил и не е роден, и никој не Му е рамен!“”
“Создателот на небесата и на Земјата! Тој како парови ве создава – а создава парови и од животните – за така да ве размножува. Ништо Нему не му е слично! Тој сè слуша и сè гледа.”
“О, луѓе, вие сте зависни, вам ви треба Аллах, а Аллах е Независен и за благодарност Достоен.”
“Џините и луѓето ги создадов само за да Ме обожуваат.”
Омер пренесува дека го слушнал Веровесникот (ﷺ) да вели: не претерувајте во фалењето на мене како што христијаните претераа во фалењето на синот на Мерјем; јас сум само роб, затоа наречете ме Аллахов роб и Негов Пратеник.
Ебу Зер пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека Аллах вели: Робови Мои, Јас неправдата Себеси си ја забранив и ја направив забранета меѓу вас, затоа не си правете неправда едни на други; сите вие сте заблудени освен оние што Јас ќе ги упатам, затоа барајте упатство од Мене; вие грешите ноќе и дење, а Јас ги простувам сите гревови, затоа барајте прошка од Мене. Хадис кудси: значењето е дадено како Аллахово, со зборовите на Веровесникот.
‘Јас сум Вистината’: една позната суфиска изрека и како муслиманите ја оцениле
Најпознатиот случај во исламот на човек што изгледало дека рекол оти е Бог е ел-Халлаџ, суфија (муслимански мистик). Се пренесува дека извикал ене-л-Хакк, што значи Јас сум Вистината. Ел-Хакк, Вистината или Стварноста, е име на Бог.
Ел-Хуџвири, суфиски писател од единаесеттиот век, го сакал. Тој известува дека самите суфиски учители биле поделени околу овој човек. Некои го прифаќале, некои го отфрлале, а други, меѓу нив Џунејд и Шибли (двајца познати рани суфии), го задржале судот. Известува и дека ‘некои правоверни богослови го отфрлаат затоа што неговите изреки се пантеистички’. Пантеистички тука значи дека ги прават Бог и светот едно. Ел-Хуџвири го бранел неговото значење, велејќи дека грешката е во изразот. Сепак напишал дека изреките на ел-Халлаџ „не треба да се земаат како пример“ и дека неговите доживувања се „во голема мера измешани со грешки“. Една секта тврдела дека од него го зела учењето за вотелотворување. Ел-Хуџвири одговорил дека во сопствените дела на ел-Халлаџ нема „ништо друго освен длабока теозофија“. Таа секта ја вбројал меѓу еретиците. Секој чие учење е спротивно на единството на Бог, напишал, „нема никаков удел во верата“.
Ел-Газали бил муслимански научник што починал во 1111 година. Таквите извици ги објаснувал како зборови изречени во опиеност во која исчезнал разумот. Таквите зборови, рекол, треба ‘да се кријат и да не се зборува за нив’. Кога се отрезнети, вели тој, таквите луѓе знаеле дека „тоа не била вистинска истоветност“. Ел-Газали навистина вели дека овие мистици „не виделе ништо што постои освен Единиот Вистински“. Објаснува што мисли. Секое нешто има „аспект кон самото себе и аспект кон својот Господар“. Само по себе тоа е небитие, а битие има само од својот Господар. Тоа го прави созданието целосно зависно од Бог; не го прави Бог. Тој самиот ја повлекува границата: „има разлика меѓу тоа да се каже ‘Виното е чашата за вино’ и да се каже ‘тоа е како да е чашата за вино’“. „Истоветност“, додава, е јазикот на метафората; на јазикот на стварноста состојбата е „Соединување“. Неговиот арапски збор тука е тевхид, зборот за потврдување дека Бог е Еден.
Значи во исламот зборовите биле или отфрлени, или оправдани како да не значат истоветност. Ниту неговите критичари ниту неговите бранители не ја направиле идејата дека оној што обожува е Бог учење на исламот.
“Тие се опија со опиеност во која исчезна власта на нивниот сопствен разум; така што едниот извика: ‘Јас сум Единиот Вистински!’ а другиот: ‘Слава нека ми е Мене! Колку е голема Мојата слава!’”
“Потоа, кога таа опиеност стивна и тие повторно дојдоа под власта на разумот, кој е Аллаховата вага на земјата, знаеја дека тоа не била вистинска истоветност, туку само нешто што наликува на Истоветност”
“Овие гностици, при нивното враќање од Вознесувањето во небото на Стварноста, признаваат со еден глас дека таму не виделе ништо што постои освен Единиот Вистински.”
“Зашто секое нешто има два аспекта, аспект кон самото себе и аспект кон својот Господар: во однос на првиот, тоа е Небитие; но во однос на аспектот кон Аллах, тоа е Битие.”
“има разлика меѓу тоа да се каже ‘Виното е чашата за вино’ и да се каже ‘тоа е како да е чашата за вино’. Сега, кога оваа состојба преовладува, таа се нарекува, во однос на оној што ја доживува, Исчезнување, дури Исчезнување на Исчезнувањето, зашто душата исчезнала за самата себе, исчезнала за сопственото исчезнување; зашто станува несвесна за себе и несвесна за сопствената несвесност, бидејќи, кога би била свесна за сопствената несвесност, би била свесна за себе. Во однос на човекот потонат во оваа состојба, состојбата се нарекува, на јазикот на метафората, ‘Истоветност’; на јазикот на стварноста, ‘Соединување’.”
“На крајот, мора да знаете дека изреките на ел-Халлаџ не треба да се земаат како пример, бидејќи тој беше занесен (маглуб андар хал-и худ), не цврсто устоен (мутемеккин), а на човекот му треба да биде цврсто устоен пред неговите изреки да можат да се сметаат за меродавни. Затоа, иако ми е мил на срцето, сепак неговиот ‘пат’ не е цврсто воспоставен на ниедно начело, неговата состојба не е утврдена во ниедна положба, а неговите доживувања се во голема мера измешани со грешки.”
“Другата секта своето учење го поврзува со Фарис, кој тврди дека го извел од Хусејн ибн Мансур (ел-Халлаџ), но тој е единствениот од следбениците на Хусејн што има такви начела. Го видов Ебу Џафер Сајдалани со четири илјади луѓе, расфрлани низ Ирак, што биле халлаџии; и сите тие го проколнувале Фарис поради ова учење. Освен тоа, во делата на самиот ел-Халлаџ нема ништо друго освен длабока теозофија.”
“Јас, Али ибн Осман ел-Џуллаби, велам дека не знам кои биле Фарис и Ебу Хулман ниту што рекле, но секој што има учење спротивно на Единобожјето и вистинската теозофија нема никаков удел во верата.”
Бележи дека суфијата Хусејн ибн Мансур ел-Халлаџ бил погубен во 922 н.е., за време на халифатот на ел-Муктедир.
“Тоа е затоа што Аллах е Вистина, а тие на кои, покрај Аллах, им се молат се лага, и затоа што е Аллах Возвишен и Голем.”
Одговори на приговорите
Чандогја Упанишада 6.8.7 — глава 6, оддел 8, стих 7
“‘Сега она што е таа суптилна суштина (коренот на сè), во неа сè што постои го има своето јаство. Тоа е Вистинското. Тоа е Јаството, и ти, о Шветакету, си тоа.’ ‘Те молам, господине, поучи ме уште повеќе’, рече синот. ‘Нека биде, дете мое’, одговори таткото.”
Наведено за
Тат твам аси: Јаството во тебе е единственото Битие. Шанкара учи дека ‘Ти си тоа’ покажува оти Брахман е Јаството на сè и дека мноштвото доаѓа од погрешно знаење. Брихадарањака дури вели дека човек што обожува друго божество, „мислејќи дека божеството е едно, а тој друго“, не знае.
Одговорот
Упанишадите навистина го велат ова, и оваа страница ги наведува. Но сопствените големи учители на хиндуизмот негираат дека тоа е нивното значење. Рамануџа вели дека зборовите „означуваат Брахман што се одликува со разлика“. Додава дека единството би го направило совршениот Брахман седиште на незнаењето. Мадхва чита „ти не си тоа“ и монистите ги нарекува „хулители на Врховното Јаство“. Поентата на Рамануџа одговара и на самото тврдење. Јаството што мора да биде поучено кој е, што заборава и греши, не е Бог „слободен од сите несовршености“. Адваитинот одговара дека заборавањето му припаѓа на поединецот, а не на Брахман; следниот одговор се занимава со тоа. Куранот го вели јасно спротивното од редот на Брихадарањака. Обожувањето е свртување на робот кон Друг: „Само Тебе Те обожуваме“. Секое суштество „ќе Му дојдат на Семилосниот како робови“.
Каде завршува — Сопствените учители на хиндуизмот го отфрлаат читањето на Шанкара. Куранот ги држи одвоено оној што обожува и Обожуваниот, и секоја душа ја нарекува роб.
Шанкара, коментар на Брахма Сутра 1.1.2, за интуицијата — Светите книги на Истокот 34, стр. 17-18
“Текстот на писмото итн. не се, во истражувањето на Брахман, единственото средство на знаење, како што се во истражувањето на активната должност (т.е. во Пурва Мимамса), туку на текстовите од писмото од една страна, и на интуицијата итн. од друга страна, треба да се прибегнува според приликата: прво, затоа што интуицијата е крајниот резултат на истражувањето на Брахман; второ, затоа што предметот на истражувањето е постоечка (остварена) супстанција.”
Наведено за
Адваита не е учење што се добива со расправа: таа се остварува. Шанкара вели дека „интуицијата е крајниот резултат на истражувањето на Брахман“, а мудреците што стигнале до неа го пренесуваат истото единство. Ниту адваита вели дека личноста што се моли и греши е Бог. Во секојдневниот живот (вјавахарика) душата Го обожува Господ како Негов поклоник. Само на највисокото ниво (парамартхика) Јаството е Брахман. Значи и ‘роб’ и ‘Брахман’ се вистинити, на различни нивоа.
Одговорот
Шанкара интуицијата ја прави резултат, но текстовите ги прави средство. Пишува дека „разбирањето на Брахман се постигнува со утврдувањето, по расправата, на смислата на текстовите на веданта“. Значи искуството израснува од едно читање на текстовите, а токму тоа читање е спорно. Секоја школа исто така тврди дека има искуство. Мундака ослободувањето го опишува како мигот кога човек „ќе го види другиот господар“ и ќе ја знае неговата слава. Некои муслимански мистици имале мигови кога чувствувале дека се едно со Бог. Ел-Газали вели дека кога состојбата поминала, тие „знаеја дека тоа не била вистинска истоветност“. Приватна состојба не може да одлучи меѓу читања што секое тврди дека е нејзино. Што се однесува до двете нивоа, адваита признава дека оној што се моли, греши и има потреба од прошка не е Брахман. Куранот тој роб го прави трајната вистина, а не пониско ниво. На Судниот ден „сите на Судниот ден ќе Му дојдат еден по еден“. Во самиот Џенет нивниот повик е „Славен си Аллаху (﷾)!“ Робот никогаш не станува Господар.
Каде завршува — Шанкара текстовите ги прави средство за познавање на Брахман, па искуството не може да го заобиколи спорот околу нив. Во Куранот робот останува роб, дури и во Џенетот.
Куран 3:7 — сура Али Имран, ајет 7
“Тој ти ја објавува Книгата во која се јасните ајети; тие се темели на Книгата, а останатите се помалку јасни. Тие во чиишто срца е скршнувањето ги следат нејасните ајети тежнеејќи за интриги и сопствено толкување. А толкувањето нивно го знае само Аллах! Тие што се упатени во науката, велат: „Ние веруваме во нив, сите тие се од Господарот наш!“ А само разумните сфаќаат!”
Наведено за
И муслиманите се разликуваат. Нивните научници расправале за Божјите својства и за тоа како да се чита Куранот, кој самиот признава дека некои негови ајети се алегорични. Ако несогласувањето меѓу учителите покажува дека хиндуското писмо е нејасно, го покажува истото и за Куранот.
Одговорот
Оваа страница не вели дека секое несогласување побива едно писмо. Вели дека за ова едно прашање, дали сум Бог или Божји роб, најголемите учители на хиндуизмот даваат спротивни одговори од истите редови. Рамануџа и Мадхва секој го осудува адваита читањето, а Мадхва зборува за хула и темнина. Муслиманските научници се разликувале во тоа како да зборуваат за единиот Бог на Кого сите Му служат. Самиот наведен ајет вели дека „јасните ајети“ „се темели на Книгата“. Кој е Бог, а кој роб, е искажано токму во такви ајети. „Не родил и не е роден“, а секое суштество Му доаѓа „како робови“. Некои секти навистина учеле дека Бог живее во луѓето. Куранот го отфрла тоа: „Неверници се тие што велат“ ‘Бог е Месих, синот Мерјемин!’ Ибн Кесир бележи дека научниците со консензус го отфрлаат секое вселување или соединување. Ел-Хуџвири рекол дека секој што држи такво учење „нема никаков удел во верата“.
Каде завршува — Муслиманите се разликуваат во детали за единиот Бог. За тоа дали душата е Бог, одговараат темелните ајети на Куранот, а муслиманските научници го отфрлаат секое вселување на Бог во човекот.
Свами Вивекананда, ‘Апсолутното и појавата’, Гњана јога, 1902 — стр. 120-121
“Но со овие дуалисти адваита нема спор. Едниот мисли дека Богот на вселената е надвор од вселената, некаде на небото, а другиот дека Богот на вселената е неговата сопствена душа и дека би било хула да Го нарече нешто подалечно. Секоја идеја за одвоеност би била страшна. Ние можеме да бидеме само најблиски од блиските. Нема зборови во ниеден јазик за да се изрази оваа блискост, освен овој еден збор: Единство. Со која било друга идеја адваитистот се плаши, исто како што дуалистот се плаши од поимот на адваита и го смета за хула. Во исто време адваитистот знае зошто овие други идеи мора да постојат и затоа нема спор со дуалистот; вториот е на вистинскиот пат. Од неговото гледиште, штом ќе гледа од делот, ќе мора да гледа многу. Секое гледиште за Бог гледано од дел од оваа вселена може да биде само она што проектира надвор. Тоа е суштинска нужност на дуалистичкото гледиште. Нека го имаат. Адваитистот знае дека какви и да се нивните недостатоци или грешки, сите тие одат кон истата цел. Тука тој сосема се разликува од дуалистот, кој самото негово гледиште го принудува да верува дека сите спротивни гледишта се погрешни.”
Наведено за
Дуализмот, квалификуваниот недуализам и недуализмот се фази на едно остварување. Како што рекол Вивекананда, адваитистот „нема спор со дуалистот“, кој „е на вистинскиот пат“. Школите се како слепците што секој допира различен дел од истиот слон.
Одговорот
‘Фази’ е сопственото гледиште на адваита: дуалистот е на вистинскиот пат кон целта на адваитистот. Дуалистичките школи не прифаќаат да бидат понизок чекор. Самиот Вивекананда признава дека дуалистот адваита ја смета за „хула“. Дуалистот, вели тој, е ‘принуден од самото свое гледиште да верува дека сите спротивни гледишта се погрешни’. Мадхва монистите ги нарекува „хулители“, а Рамануџа нивната теорија ја нарекува „шупливи и порочни“. Значи ‘фази’ не го завршува спорот; застанува на една страна во него. Гледиштата можат да се разликуваат по нагласок, но ‘душата е Бог’ и ‘душата не е Бог’ не можат двете да бидат вистинити. Параболата за слонот исто така бара некој што го гледа целиот слон. Ако никој не го гледа, никој не може да знае дека слепците допираат исто животно. Ако некој го гледа, тоа е токму она што тврди дека е објавата. Куранот тврди дека е тоа, и вели дека секое суштество Му доаѓа на Бог „како робови“.
Каде завршува — ‘Фази’ е пресуда на една школа, која другите ја отфрлаат. На прашање со да или не му е потребен еден одговор, а Куранот го дава.
Катха Упанишада 1.2.8-9 — глава 1, оддел 2, стихови 8-9 (дел 2, стихови 8-9 во преводот на страницата)
“Кога го поучува човек со пониско разбирање, овој Атман не може вистински да се познае, иако често се размислува за него. Нема начин (да се познае) освен ако не го поучи друг (просветлен учител), зашто е посуптилен од суптилното и над расудувањето. О Најмил, овој Атман не може да се постигне со расудување; Тој вистински се познава само кога го поучува друг (мудар учител). О Начикетас, ти Го постигна. Ти си цврсто во Вистината. Нека секогаш најдеме прашувач како тебе.”
Наведено за
Самата упанишада вели дека Јаството „не може да се постигне со расудување“ и дека „се познава само кога го поучува друг“. Секое предание своето читање го пренесува преку својата лоза на учители, прилагодено на ученикот. Значи исправното читање е она што го дава вашиот гуру.
Одговорот
Тогаш одлучува учителот, а не писмото, а токму тоа е поентата на оваа страница. Шанкара, Рамануџа и Мадхва секој предводи лоза на учители, а тие лози даваат спротивни одговори токму на ова прашање. Барателот не може да ги испита гуруите според писмото ако само гуру може да го чита писмото. Куранот предупредува против земањето верски учители за господари покрај Бог. Вели дека е направен „лесен за поука“, и својот одговор го дава во кратка сура што ја учат децата. Катха е во право дека на луѓето им е потребно упатство. Во хадисот кудси Бог вели дека сите се заблудени освен оние што Тој ќе ги упати. Но оној на кого му е потребно упатство е робот, а не Упатувачот.
Каде завршува — Ако одговорот зависи од гуруто, писмото не го решава. Куранот го искажува за секого и не бара од никого да земе учител за господар.
ел-Газали, Мишкату-л-енвар (Нишата за светилките), за изреките на занесените — Гаирднер 1924, стр. 106
“Тие се опија со опиеност во која исчезна власта на нивниот сопствен разум; така што едниот извика: ‘Јас сум Единиот Вистински!’ а другиот: ‘Слава нека ми е Мене! Колку е голема Мојата слава!’”
Наведено за
Сопствените мистици на исламот го рекле истото. Суфијата ел-Халлаџ извикал ‘Јас сум Вистината’ (ене-л-Хакк), а ел-Хакк е име на Бог. Друг извикал ‘Слава нека ми е Мене!’ Во својот врв и исламскиот мистицизам знае дека душата е Бог.
Одговорот
Се пренесува дека ел-Халлаџ го рекол тоа, а ел-Хакк е име на Бог: „Аллах (﷾) е Вистина“. Но погледнете како муслиманските научници ги оцениле зборовите. Ел-Хуџвири известува дека ‘некои правоверни богослови го отфрлаат затоа што неговите изреки се пантеистички’. Ел-Хуџвири го сакал и го бранел неговото значење. Сепак рекол дека неговите изреки „не треба да се земаат како пример“ и дека неговите доживувања се „во голема мера измешани со грешки“. Кога една секта тврдела дека ел-Халлаџ учел вотелотворување, ел-Хуџвири го негирал тоа. Рекол дека секој чие учење е спротивно на единството на Бог „нема никаков удел во верата“. Ел-Газали, кој го наведува извикот, го нарекува збор на луѓе на кои разумот им заминал во еден вид опиеност. Таквите зборови, вели тој, мора да се кријат. Штом се отрезниле, говорниците „знаеја дека тоа не била вистинска истоветност“. Значи во исламот зборовите биле отфрлени или оправдани како да не значат истоветност. Ниту неговите критичари ниту неговите бранители не ги направиле учење на исламот. Самиот Куран вели: „Неверници се тие што велат“ ‘Бог е Месих, синот Мерјемин!’ Христос бил меѓу најголемите пророци, а сепак ниедно создание не смее да се нарече Бог. Во Упанишадите, „Јас сум Брахман“ е писмо и срце на учењето на една голема школа.
Каде завршува — Во исламот ‘Јас сум Вистината’ било отфрлено или оправдано како да не значи истоветност. Во Упанишадите, „Јас сум Брахман“ е писмо.
Р. А. Николсон, Мистиците на исламот, 1914 — стр. 93 (Веровесникот и монистите)
“Но Веровесникот беше строг монотеист, додека суфиите, што и да тврдат или замислуваат, се теозофи, пантеисти или монисти. Кога зборуваат и пишуваат како верници во догмите на позитивната религија, користат јазик што не може да се усогласи со таква теорија на единство каква што сега испитуваме. Афифуддин ет-Тилимсани, од чиј коментар на Ниффари дадов некои извадоци во оваа глава, отворено рекол дека целиот Куран е многубоштво, сосема праведна изјава од монистичко гледиште, иако малку суфии се осмелиле да бидат толку изрични.”
Наведено за
И мистиците на исламот стигнале до адваита. Ибн Араби, најголемиот меѓу нив, е познат по учењето наречено единство на битието (вахдет ел-вуџуд). Западниот научник Р. А. Николсон напишал дека суфиите се „теозофи, пантеисти или монисти“. Значи исламот има своја адваита.
Одговорот
Многу суфии навистина зборувале како монисти, и Николсон го вели тоа. Но во истата реченица пишува дека „Веровесникот беше строг монотеист“. Вели и дека „само со голем напор Куранот може да се усогласи со“ езотеричното учење на суфиите. Еден монистички суфија, известува тој, „отворено рекол дека целиот Куран е многубоштво“. Николсон тоа го нарекува праведно „од монистичко гледиште“. Значи самиот монист признава дека Куранот е против него. Исламот се мери според Куранот и Веровесникот (ﷺ), а не според некој мистик. Николсон признава дека во подоцнежната суфиска теорија, вклучувајќи ја и онаа на Ибн Араби, границата меѓу Бог и човекот се стопила. Сепак, според неговиот приказ, Ибн Араби сметал дека човекот „нема право да каже Ене-л-Хакк, ‘Јас сум Бог.’“ „Тој е стварност, но не е Стварноста.“ Вели и дека тврдењето оти божествената и човечката природа можат да се „проникнат и измешаат“ би го негирало „начелото на единството врз кое се темели исламот“. Во хиндуизмот, „Јас сум Брахман“ е во самата шрути.
Каде завршува — Каде што постоел суфиски монизам, тој стоел против Куранот, како што признал и самиот еден монистички суфија. Во Упанишадите, „Јас сум Брахман“ е писмо.
Куран 50:16 — сура Каф, ајет 16
“Ние го создаваме човекот и знаеме душата негова што му шепоти, бидејќи Ние сме му поблиски од вратната вена.”
Наведено за
Самиот Куран е недуалистички. Бог вели: „Ние сме му поблиски од вратната вена.“ Тој е „Првиот и Последниот, и Видливиот и Невидливиот“. Она што ми е поблиску од мојата сопствена вена е моето сопствено Јаство. Ова е адваита на арапски.
Одговорот
Прочитајте го ајетот цел. Почнува: „Ние го создаваме човекот и знаеме душата негова што му шепоти“. Оној што е близу е Создателот што знае, а оној што Тој го знае е човекот што Тој го создал. Следните ајети зборуваат за двајца ангели чувари што ги бележат неговите дела и зборови. Ибн Кесир ‘Ние сме му поблиски’ го чита како Божјите ангели. Други го читаат како Божјото знаење, додава тој, за да избегнат секаква идеја за Бог што живее во човекот или се соединува со него. И двете идеи, вели тој, се отфрлени со консензусот на научниците. Ајетот за ‘Невидливиот’ завршува со „Тој знае сè!“ Веровесникот (ﷺ) поучувал молитва пред спиење што ги користи истите имиња: Скриениот, зад Кого нема ништо. Таа молитва ја изговара роб пред својот Господар. Во Куранот блискоста е блискоста на Создателот што знае. Тоа не е знаечкиот и знаеното што стануваат едно.
Каде завршува — Во Куранот Бог е близу со Своето знаење и моќ, во ајет што почнува со „Ние го создаваме човекот“. Муслиманите се согласни во отфрлањето на секое соединување на Бог и човекот.
Рамануџа, коментар на Брахма Сутра 1.1.13 — Светите книги на Истокот 48, стр. 228-229
“Затоа зборовите како ‘јас’, ‘ти’ итн., што се различни облици на именување на поединечната душа, во основа го означуваат само највисокото Јаство; зашто поединечните души заедно со несвесната материја се телото, а со тоа и начините, на највисокото Јаство. Целото ова гледиште е сожето во усогласувањето ‘Ти си тоа’. Бидејќи поединечната душа е така поврзана со највисокото Јаство како негово тело, нејзините својства не го допираат највисокото Јаство, исто како што детството, младоста и другите својства на материјалното тело не ја допираат поединечната душа.”
Наведено за
Квалификуваниот недуализам на Рамануџа ги држи двете вистини. Душата е стварна и различна, а сепак Брахман е нејзиното внатрешно Јаство, со душите и материјата како Негово тело. ‘Ти си тоа’ го именува Господ што те има тебе како Свое тело. И единството и разликата се зачувани, и спорот е завршен.
Одговорот
Рамануџа навистина тврди дека ги помирува текстовите за единство и текстовите за разлика. Но секоја школа го тврди тоа. Шанкара ги помирува со две нивоа на вистина, а Мадхва со делење на зборовите. Три усогласувања на истите текстови се три одговори, а не еден. А Рамануџа своето не го понудил како средба меѓу школите. Својот одговор на адваита го почнува нарекувајќи ја „измислен темел од сосема шупливи и порочни аргументи“. За Шанкара секоја разлика доаѓа од погрешно знаење. Значи адваита не може да ја прифати вистинската разлика на Рамануџа како конечна вистина. Школата на Мадхва вели „ти не си тоа“: созданието не е истоветно со својот Корен. Рамануџа наместо тоа вели дека ‘јас’ и ‘ти’ „во основа го означуваат само највисокото Јаство“. Трет одговор не е помирување; тој е трета страна во спорот. А Куранот ја отфрла претпоставката дека душите се Божјо тело. Ништо Нему не Му е слично. Нам ни е потребен Тој, а Тој е Независен. Духот што Тој го дал е создаден, и се нарекува Негов само за да се почести.
Каде завршува — Секоја школа тврди дека ги помирува сите текстови, секоја на свој начин. Читањето на Рамануџа е трет одговор, отфрлен од другите две школи. Куранот душата ја прави Божјо создание, а не Негово тело.
Мадхва, коментар на Чандогја Упанишада 6.8.7, за Коренот — Светите книги на хиндусите 3, стр. 415
“Кога нема да ја негуваш замислата дека си едно со Вишну, никогаш нема да бидеш вообразен и горделив. Навистина целото создание е засновано во Него, и сè мора да Му биде посветено Нему, бидејќи посветеноста кон Него води кон Ослободување. Бидејќи Тој е Коренот на сите созданија, како можат тие да бидат истоветни со Него? (последицата е различна од причината).”
Наведено за
Ведите, правилно читани, веќе го даваат одговорот на Куранот. Мадхва покажува дека душата е вечно различна од Вишну, нејзиниот Корен: „како можат тие да бидат истоветни со Него?“ Хиндусот не мора да ги напушти Ведите за да научи дека е Божји роб.
Одговорот
Во оваа една точка Мадхва и Куранот се согласуваат, и оваа страница радо го вели тоа. Но Упанишадите зборуваат и поинаку, а Мадхва тие редови мора да ги чита на свој начин. Неговиот одговор на „ти, о Шветакету, си тоа“ доаѓа од делењето на тат како атат. Неговиот сопствен преведувач признава дека граматички ‘И двете се исправни’. Сепак поделбата ја нарекува „мачење на текстот“, направено од бхагаватите пред Мадхва. Брихадарањака е уште потешка. Секој што знае дека е Брахман „станува сето ова“. Секој што обожува друго божество, „мислејќи дека божеството е едно, а тој друго, тој не знае“. Иша го фали човекот „што ги гледа сите суштества како Јаството“. Значи двајтинот смета дека душата не е Бог преку читањата на Мадхва, а адваитинот ги отфрла. А Бог на Кого Му служи Мадхва е Вишну, за кого вајшнавите сметаат дека се родил како Рама и Кришна. Бог на Куранот не е роден (112:3); страницата за Рама и Кришна го изложува ова. На Куранот не му се потребни такви читања. Вели со јасни зборови дека секое суштество Му доаѓа на Бог „како робови“, и „никој не Му е рамен“.
Каде завршува — Мадхва се согласува со Куранот дека душата не е Бог. Но за ‘ти си тоа’ стигнува таму со поделба што неговиот сопствен преведувач ја нарекува „мачење на текстот“. А за Вишну на Мадхва се смета дека се родил како Рама и Кришна; Бог на Куранот не е роден. Куранот го вели тоа јасно.
Чандогја Упанишада 3.14.1 — глава 3, оддел 14, стих 1
“Сето ова е Брахман (ср.). Нека човекот медитира за тоа (видливиот свет) како нешто што почнува, завршува и дише во него (Брахман).”
Наведено за
„Сето ова е Брахман.“ Светот израснува од Брахман, живее во Брахман и се враќа во Брахман, а Иша вели дека сè е покриено од Господ. Бог не е далеку. Дури и Куранот вели: „Тој е со вас каде и да сте“.
Одговорот
Исламот се согласува дека Бог е близу и опфаќа сè. Наведениот ајет го вели тоа. Но истиот ајет, во истиот здив, вели дека Тој ги создал небесата и Земјата. Тој се возвишил над Аршот и знае што влегува во земјата и што излегува од неа. Тој е со нас како Оној што знае и гледа сè што правиме, а не со тоа што е нештата што ги создал. На Аллах (﷾) Му припаѓа сè, и „Аллах (﷾) опфаќа сè“: сопственикот не е она што го поседува. Некои упанишадски редови можат да се читаат како да ги држат Бог и светот одвоено: сè „треба да биде покриено од Господ“. Други ја бришат разликата: „Сето ова е Брахман“. Самата Иша продолжува да го фали човекот „што ги гледа сите суштества како Јаството“. Куранот го задржува првото читање и го отфрла второто, зашто „Ништо Нему не му е слично!“
Каде завршува — Бог е близу и опфаќа сè, но Тој не е нештата што ги создал. „Сето ова е Брахман“ е редот што Куранот го отфрла.
Куран 32:9 — сура Ес-Сеџде, ајет 9
“потоа складно го оформува и живот му вдахнува, и Тој слух и вид и разум ви дава, а колку малку заблагодарувате!”
Наведено за
Вашиот сопствен Куран вели дека Бог вдахнал во човекот ‘нешто од Својот дух’. На друго место Бог вели дека „живот во него ќе вдахнам од Својот дух“ и им вели на ангелите да му се поклонат (15:29, 38:72). Значи има нешто божествено во секоја душа, токму како што велат Упанишадите.
Одговорот
Куранот многу создадени нешта ги нарекува Божји, за да ги почести. Зборува за „Мојата Ќаба“. Ибн Кесир ‘дух од Него’ (4:171) го објаснува на ист начин. Духот е создаден, и се нарекува Аллахов (﷾) за да се почести, како што камилата и Куќата се нарекуваат Аллахови (﷾). ‘Од Него’ значи дека дошол од Него, а не дека е дел од Него. Истото важи за ‘Мојот дух’ во 15:29 и 38:72. Ајетот пред 15:29 вели: „Јас ќе го создадам човекот од глина, од сува кал.“ Ангелите се поклониле затоа што Бог наредил (2:34), а оној на кого му се поклониле бил човек направен од глина. Самиот ајет покажува дека оној што го примил духот е создание. Бог „складно го оформува“, му дал слух и вид, а потоа вели „колку малку заблагодарувате!“ Оној што должи благодарност е роб.
Каде завршува — ‘Неговиот дух’ и ‘Мојот дух’ именуваат создаден дух наречен Негов во чест, како ‘Мојата Куќа’. Тие не ја прават душата божествена.
Гледишта
Јаството е Брахман (адваита)
Само Брахман е стварен, а вистинското јаство на секое суштество е Брахман. Упанишадите го велат тоа во своите големи изреки: „Јас сум Брахман“ и „ти, о Шветакету, си тоа“. Светот на многуте нешта и разликата меѓу оној што обожува и Обожуваниот доаѓаат од погрешно знаење. Во светот на практиката, обожувањето на Господ е исправно и потребно, и го подготвува умот за знаењето. Дуализмот не е толку погрешен колку понизок чекор на патот кон единството.
Шанкара и школата адваита веданта; Свами Вивекананда
Брихадарањака вели дека Брахман се знаел себеси како „Јас сум Брахман“ и дека секој што знае дека е Брахман станува сето ова.
Побивање
Брихадарањака навистина го вели ова. Но Рамануџа и Мадхва ги почитуваат истите Упанишади, и ниеден од нив не ги чита како да учат дека душата е едно со Бог без разлика. Куранот одговара со јасни зборови: секое суштество Му доаѓа на Бог како роб.
Чхандогја му вели на ученикот дека суптилната суштина на сите нешта е Јаството. Вели: „ти, о Шветакету, си тоа“.
Побивање
Чхандогја навистина вели „ти, о Шветакету, си тоа“. Но Рамануџа зборовите ги чита како да именуваат Брахман „што се одликува со разлика“, а Мадхва ги дели за да гласат „ти не си тоа“. Ред што се чита на три начина не може да покаже дека душата е Бог. Куранот одговара во своите темелни ајети (3:7): Ништо Нему не Му е слично.
Шанкара учи дека ‘Ти си тоа’ покажува оти Брахман е Јаството на сè. Мноштвото, вели тој, доаѓа од погрешно знаење.
Побивање
Шанкара навистина го учи ова. Според неговото читање, обожувањето му припаѓа на пониско ниво, а разликата меѓу оној што обожува и Обожуваниот доаѓа од погрешно знаење. Рамануџа одговара дека ова би го направило совршениот Брахман седиште на незнаењето. Во Куранот робот останува роб засекогаш: дури и во Џенетот повикот е „Славен си Аллаху (﷾)!“ (10:10).
Вивекананда учел дека адваита, учењето дека сè е едно, нема спор со дуалистот. Дуалистот е на вистинскиот пат кон истата цел.
Побивање
Вивекананда зборува великодушно, но признава и дека дуалистот адваита ја смета за „хула“. Дуалистичките школи не прифаќаат да бидат наречени понизок чекор. Значи „вистинскиот пат“ е пресуда на една школа, а на прашање со да или не му е потребен еден одговор. Куранот го дава: секое суштество Му доаѓа на Бог како роб.
Брахман што се одликува со разлика (вишиштадваита)
Брахман е Господ, сезнаен и слободен од секоја несовршеност. Душите и материјата се стварни и се Негово тело; Тој е нивното внатрешно Јаство. ‘Ти си тоа’ именува еден Брахман што ги има душите за Свое тело, а не голо единство. Адваита читањето е изградено врз шупливи аргументи и би го направило совршениот Брахман седиште на незнаењето.
Рамануџа и шри вајшнавското предание
Рамануџа вели дека зборовите ‘тоа’ и ‘ти’ укажуваат на Брахман во кого има вистински разлики. Тие не укажуваат на една единствена супстанција без никакви разлики во неа.
Побивање
Исламот се согласува со Рамануџа дека душата е навистина различна од Бог. Исламот оди подалеку: душата не е Божјо тело или дел. Ништо Нему не Му е слично, а ние сме тие на кои Тој ни е потребен.
Тој тврди дека апсолутното единство би се судрило со „Тоа помисли: да бидам многу“. Исто така би го направило Брахман седиште на Незнаењето.
Побивање
Исламот се согласува дека совршениот Бог не може да биде дом на незнаењето. Оди подалеку: Бог ја создал душата и не е она што го создал. Тој е Независен, а на луѓето им е потребен Тој.
Тој ‘Ти си тоа’ го чита како да значи дека душите и материјата се телото на највисокото Јаство. Она што важи за тоа тело не Го допира Него.
Побивање
Ова е сопственото читање на Рамануџа, а другите две школи не го прифаќаат. Куранот не ги прави созданијата Божјо тело. Ништо Нему не Му е слично, а луѓето и џините се создадени за да Му служат.
Тој адваита теоријата ја нарекува измислен темел од шупливи и порочни аргументи.
Побивање
Исламот се согласува дека душата не е Бог, па не ја брани адваита теоријата. Но сопствениот одговор на Рамануџа, дека душите се Божјо тело, е трето читање, а другите школи го отфрлаат. Куранот одговара со јасни ајети: секое суштество на небесата и на земјата Му доаѓа на Бог како роб.
Ти не си тоа (двајта)
Душата е вечно различна од Бог, Вишну, Кој е Коренот на сите созданија. Редот од Чхандогја, правилно поделен, вели „ти не си тоа“. Да се мисли дека си едно со Вишну е гордост. Оние што учат дека Ведите учат монизам Го хулат Врховното Јаство.
Мадхва и школата двајта веданта
Мадхва редот го дели како са атма атат твам аси, „ти не си тоа“.
Побивање
Исламот се согласува со Мадхва дека душата не е Бог. А исламот оди подалеку, бидејќи одговорот не го потпира на тоа како се дели еден ред. Вели со јасни зборови дека секое суштество Му доаѓа на Бог како роб и дека никој не Му е рамен. А Бог на Кого укажува никогаш не е роден, како што се смета дека Вишну се раѓа во своите аватари (112:3).
Сите созданија Го имаат Бог како свој Корен, па не можат да бидат исти со Него. Последицата е различна од причината.
Побивање
Исламот се согласува дека созданието не е истоветно со Оној што го создал. Оди подалеку: Бог не станал она што го создал. Веровесникот (ﷺ) рекол дека Аллах (﷾) постоел, и немало ништо друго освен Него; потоа ги создал небесата и земјата.
Мадхва оние што велат дека Ведите учат оти сè е едно ги нарекува хулители на Врховното Јаство. Неговата школа ги праќа во пеколот на слепата темнина.
Побивање
Исламот се согласува со Мадхва дека душата не е Бог. Но неговата пресуда почива на делењето на изреката тат твам аси, ти си тоа, на свој начин, што другите школи го отфрлаат. Куранот го вели тоа со јасни ајети: секое суштество Му доаѓа на Бог како роб, и Ништо Нему не Му е слично.
Исламското гледиште
Бог е Еден, и ништо не Му е слично. Тој ги создал сите нешта и не станал тие. Секоја душа е Негово создание и роб, на која Тој ѝ е потребен, додека Тој е Независен од сите потреби. Најголемите учители на Упанишадите не можат да се согласат дали душата е Бог. Куранот одговара во своите темелни ајети, кои секој може да ги прочита.
Секое суштество на небесата и на земјата Му доаѓа на Бог како роб.
Бог не родил и не е роден, и Ништо Нему не Му е слично.
На луѓето им е потребен Бог, а Тој е Независен.
Бог опфаќа сè и поседува сè, и Тој бил пред сè: Тој не е нештата што ги создал.
Тројцата главни учители на веданта ‘Ти си тоа’ го читаат на три начина што не можат сите да бидат вистинити. И Рамануџа и Мадхва го осудуваат читањето дека душата е Бог.
Упанишадите имаат редови за единство и редови за двојство, па самите текстови не го решаваат прашањето.
Зборовите на ел-Халлаџ изгледале како да прават човек едно со Бог. Научниците или ги отфрлиле, или ги читале како да не значат дека тој е Бог.
Куранот и муслиманските научници ја отфрлаат секоја идеја дека Бог живее во човек. Ја отфрлаат идејата дека човек станува едно со Бог.