Дали кармата е праведна?

“Од него (т.е. Господ, доаѓа) плодот (на делата); зашто (само тоа) е можно.”

“Владетелот на сè, кој по ред се грижи за создавањето, одржувањето и повторното впивање на светот и кој ги знае сите разлики на местото и времето, само тој е способен да ги оствари сите оние начини на возвраќање што се во согласност со заслугата на вршителите; делата, пак, што минуваат штом ќе бидат извршени, немаат моќ да предизвикаат резултати во некое идно време, бидејќи ништо не може да произлезе од ништо.”

“Зашто само тој, сезнајниот, семоќниот, врвно великодушниот, кој, задоволен од жртвите, даровите, приносите и слично, како и од побожната медитација, е во состојба да ги дарува различните облици на уживање во овој и во небесниот свет, и Ослободувањето што се состои во стекнување природа слична на неговата. Зашто дејството, кое е неинтелигентно и минливо, не е способно да предизвика резултат поврзан со идно време.”

“Џаимини (смета) од истите причини дека верската заслуга (е она што ги предизвикува плодовите на делата).”

“Сега е јасно дека делото не може да предизвика резултат во некое идно време, освен ако, пред да помине, не роди некој невидлив резултат; затоа претпоставуваме дека постои некој резултат што го нарекуваме апурва и што може да се гледа или како невоочлива подоцнежна состојба на делото или како невоочлива претходна состојба на резултатот. Оваа хипотеза ги отстранува сите тешкотии, додека, од друга страна, невозможно е Господ да ги предизвикува резултатите од делата. Зашто, прво, една еднообразна причина не може да се употреби за да се објасни големо мноштво последици; второ, Господ би морал да се обвини за пристрасност и суровост; и трето, ако самото дело не го донесува својот плод, би било бескорисно воопшто да се врши. Од сите овие причини резултатот произлегува само од делото, било заслужно или незаслужно.”

“Бадарајана, пак, смета дека првото (т.е. Господ е причината за плодовите на делата), бидејќи тој е означен како причина (на самите дела).”

“Нееднаквост (на распределбата) и суровост (Господ) не (може да се прекори), поради тоа што тој има предвид (заслуга и незаслуга); зашто така изјавува (Писмото).”

“Господ, одговараме, не може да се прекори за нееднаквост на распределбата и за суровост, ‘затоа што е врзан со обѕири’. Ако Господ, сам по себе, без никакви надворешни обѕири, го создал ова нееднакво создание, би се изложил на прекор; но фактот е дека при создавањето тој е врзан со одредени обѕири, т.е. мора да ги има предвид заслугата и незаслугата. Затоа околноста дека создавањето е нееднакво се должи на заслугата и незаслугата на создадените живи суштества и не е грешка за која Господ треба да се прекори. Положбата на Господ треба да се гледа како слична на онаа на Парџања, Давателот на дождот. Зашто како што Парџања е заедничката причина за растењето на оризот, јачменот и другите растенија, додека разликата меѓу различните видови се должи на различните можности скриени во соодветните семиња, така Господ е заедничката причина за создавањето на боговите, луѓето итн., додека разликите меѓу овие класи на суштества се должат на различната заслуга што им припаѓа на поединечните души.”

“Освен тоа, сите текстови на веданта изјавуваат дека Господ е единствената причина за целото создание. А тоа што тој ги создава сите созданија во облици и состојби што одговараат на нивните поранешни дела и ги возвраќаат, е токму она што ни дава право да го наречеме Господ причина за сите плодови на делата.”

“Оние чие однесување било добро наскоро ќе постигнат некое добро раѓање, раѓање на брахман, или кшатрија, или ваишија. Но оние чие однесување било лошо наскоро ќе постигнат лошо раѓање, раѓање на куче, или свиња, или чандала.”

“Овие непријатели, свирепи, најниски меѓу луѓето и несвети, постојано ги фрлам долу во овие светови, само во демонски утроби. Доаѓајќи во демонски утроби, заблудени во секое раѓање, тие слегуваат во најниската состојба, о сине на Кунти! без никогаш да дојдат кај мене.”

“Некои зли луѓе доживуваат промена на својот (природен) изглед поради злосторства извршени во овој живот, а некои поради оние извршени во поранешно (постоење).”

Ману ги набројува белезите што следат по одредени гревови: човекот што краде злато од брахман има болни нокти, пијачот на алкохол црни заби, убиецот на брахман туберкулоза, оној што го осквернил креветот на својот учител болна кожа; крадецот на жито е без удови, крадецот на зборовите на Ведата го губи говорот (тројца коментатори објаснуваат: оној што ја учи Ведата без дозвола слушајќи друг како ја рецитира; друг го сфаќа како плагијатор), крадецот на облека има бела лепра, крадецот на коњи е куц. Во стих 52 крадецот на светилка станува слеп, а оној што ја гаси едноок. Билер забележува дека некои коментатори и текстови го испуштаат стих 52.

“Така, поради остаток од (вината за поранешни) злосторства, се раѓаат малоумни, неми, слепи, глуви и обезличени луѓе, кои (сите) се презрени од доблесните.”

“Затоа покајанијата мора секогаш да се вршат заради прочистување, бидејќи оние чии гревови не се искупени се раѓаат (повторно) со срамни белези.”

“Така, поради остаток од (вината за поранешни) злосторства, се раѓаат малоумни, неми, слепи, глуви и обезличени луѓе, кои (сите) се презрени од доблесните.”

“Двапати роден човек, откако станал обврзан да изврши покајание, било по (одлука на) судбината или поради (дело) извршено во поранешен живот, не смее, пред да биде извршено покајанието, да општи со доблесни луѓе.”

“Слепиот човек со своето присуство му предизвикува на давателот (на гозбата) загуба на наградата за деведесет (гости), еднооки за шеесет, оној што страда од бела лепра за сто, а оној што е казнет со (страшна) болест за илјада.”

“Евнусите и изопштените, (лицата) родени слепи или глуви, лудите, малоумните и немите, како и оние на кои им недостасува некој орган (на дејство или сетило), не добиваат дел. Но праведно е (човекот) што го знае (законот) да им дава дури и на сите нив храна и облека без ограничување, според својата можност; оној што не им дава ќе стане изопштен.”

“Ако се приговори дека тоа (имено тоа што Господ ги има предвид заслугата и незаслугата) е невозможно поради неразликувањето (на заслугата и незаслугата, пред првото создавање); го побиваме приговорот врз основа на тоа што (светот) е без почеток.”

“Но, се крева приговор, пасусот ‘Само Битието беше ова во почетокот, едно, без второ’ потврдува дека пред создавањето немало разлика, а следствено ни заслуга поради која создавањето би можело да стане нееднакво. А ако претпоставиме дека Господ во своите распределби бил воден од делата на живите суштества по создавањето, се вплеткуваме во кружно расудување дека делото зависи од разновидноста на животните услови, а разновидноста на условите пак од делото. Може да се смета дека Господ дејствува со обѕир кон верската заслуга откако еднаш се појавила разликата; но бидејќи пред тоа причината за нееднаквоста, имено заслугата, не постоела, следува дека првото создавање морало да биде ослободено од нееднаквости. На овој приговор одговараме со забелешката дека светот на преселбата е без почеток. Приговорот би бил оправдан ако светот имал почеток; но бидејќи е без почеток, заслугата и нееднаквоста се, како семето и никулецот, и предизвикани и причини, и затоа нема логички приговор против нивното дејствување.”

“Беспочетноста на светот е во согласност со разумот. Зашто ако имал почеток, би следувало дека, бидејќи светот настанал без причина, и ослободените души повторно би влегле во кругот на постоењето во преселба; и понатаму, бидејќи тогаш не би постоела никаква одредувачка причина за нееднаквата распределба на задоволството и болката, би морале да се помириме со учењето дека наградите и казните се распределуваат без обѕир кон претходните добри или лоши дела.”

“Но, се крева приговор, пасусот ‘Само Битието беше ова во почетокот, едно, без второ’ потврдува дека пред создавањето немало разлика, а следствено ни заслуга поради која создавањето би можело да стане нееднакво. А ако претпоставиме дека Господ во своите распределби бил воден од делата на живите суштества по создавањето, се вплеткуваме во кружно расудување дека делото зависи од разновидноста на животните услови, а разновидноста на условите пак од делото. Може да се смета дека Господ дејствува со обѕир кон верската заслуга откако еднаш се појавила разликата; но бидејќи пред тоа причината за нееднаквоста, имено заслугата, не постоела, следува дека првото создавање морало да биде ослободено од нееднаквости. На овој приговор одговараме со забелешката дека светот на преселбата е без почеток. Приговорот би бил оправдан ако светот имал почеток; но бидејќи е без почеток, заслугата и нееднаквоста се, како семето и никулецот, и предизвикани и причини, и затоа нема логички приговор против нивното дејствување.”

“А ако нè прашаат како знаеме дека Господ, создавајќи го овој свет со неговите различни услови, е врзан со обѕири, одговараме дека тоа го изјавува Писмото; спореди, на пример, ги следните два пасуса: ‘Зашто тој (Господ) го тера оној што сака да го изведе нагоре од овие светови да прави добро дело; и истиот го тера оној што сака да го спушти надолу од овие светови да прави лошо дело’ (Кауш. Уп. III, 8); и: ‘Човек станува добар преку добро дело, лош преку лошо дело’ (Брих. Уп. III, 2, 13).”

“Од овој пасус не смееме, велат коментаторите, да заклучиме неправда од страна на Господ; зашто претходната заслуга или незаслуга на едно суштество го одредува посебниот квалитет на делата што ги врши во своето сегашно постоење, при што Господ дејствува само како заедничка причина (како што прави Парџања).”

“Никако, одговараме; зашто иако дејноста на душата не е независна, душата сепак дејствува. Господ навистина ја тера да дејствува, но таа дејствува сама. Освен тоа, Господ, терајќи ја да дејствува сега, ги има предвид нејзините поранешни напори, а ја терал да дејствува во поранешно постоење, имајќи ги предвид нејзините напори пред тоа постоење; враќање наназад против кое, со оглед на вечноста на самсарата, не може да се кренат приговори.”

“Сега е јасно дека делото не може да предизвика резултат во некое идно време, освен ако, пред да помине, не роди некој невидлив резултат; затоа претпоставуваме дека постои некој резултат што го нарекуваме апурва и што може да се гледа или како невоочлива подоцнежна состојба на делото или како невоочлива претходна состојба на резултатот. Оваа хипотеза ги отстранува сите тешкотии, додека, од друга страна, невозможно е Господ да ги предизвикува резултатите од делата. Зашто, прво, една еднообразна причина не може да се употреби за да се објасни големо мноштво последици; второ, Господ би морал да се обвини за пристрасност и суровост; и трето, ако самото дело не го донесува својот плод, би било бескорисно воопшто да се врши. Од сите овие причини резултатот произлегува само од делото, било заслужно или незаслужно.”

“Кралот рече: ‘Зошто, Нагасена, сите луѓе не се исти, туку некои се краткоживи, а некои долговечни, некои болешливи, а некои здрави, некои грди, а некои убави, некои без влијание, а некои со голема моќ, некои сиромашни, а некои богати, некои од ниско потекло, а некои од високо потекло, некои глупави, а некои мудри?’ Постариот одговори: ‘Зошто сите зеленчуци не се исти, туку некои се кисели, некои солени, некои лути, некои киселкави, некои стипчиви, а некои слатки?’ ‘Мислам, господине, дека е затоа што доаѓаат од различни видови семиња.’ ‘Токму така, велик кралу, треба да се објаснат и разликите што ги спомна меѓу луѓето. Зашто Благословениот рекол: „Суштествата, о брахману, секое ја има својата карма, наследници се на кармата, припаѓаат на племето на својата карма, роднини се по карма, секое ја има својата карма како свој заштитнички господар. Кармата е таа што ги дели на ниски и високи и слични поделби.“’”

Скитникот Сивака го прашува Буда за оние што учат дека сè што човек чувствува, пријатно, болно или неутрално, е поради минатите дела. Буда одговара дека некои чувства доаѓаат од жолчката, некои од слузта, некои од ветерот, некои од нивниот спој, некои од промената на времето, некои од негрижата за себе, некои од напорот, а некои се резултат на минатите дела. Оние што велат дека сè што човек чувствува доаѓа од минатите дела одат подалеку од она што е познато и грешат.

“Значи она што настанува како плод на кармата е многу помалку од она што настанува од други причини. А незнајните одат предалеку кога велат дека секоја болка е создадена како плод на кармата. Никој без увидот на Буда не може да го одреди опсегот на дејството на кармата.”

“Питачи, овие четири нешта се незамисливи. Не треба да се размислува за нив, и секој што ќе се обиде да размислува за нив ќе полуди или ќе се фрустрира.”

“Сега по ред ќе ги објаснам осумте видови карма, врзана со која душата се врти и се врти во Кругот на раѓањата.”

Осумте видови карма се оние што го попречуваат исправното знаење, ја попречуваат исправната вера, водат кон доживување болка или задоволство, водат кон заблуда, ја одредуваат должината на животот, го одредуваат името или индивидуалноста на отелотворената душа, ја одредуваат неговата семејна лоза (готра) и го спречуваат влегувањето на патот кон вечното блаженство.

“Ниту неговите роднини, ниту неговите пријатели, ниту неговите синови, ниту неговите блиски ќе го делат неговото страдање, тој сам мора да го носи; зашто кармата го следи вршителот.”

“Тука нема создавач што дејствува по своја слободна волја, инаку неговото влијание би се протегало и до правењето на една рогозина. Каква би била користа од тебе или од сите занаетчии, ако Ишвара ги изработува трите света?”

“Намерата е она што јас го нарекувам дела. Зашто откако ќе направи избор, човек дејствува преку телото, говорот и умот.”

“Ниту, второ, имаме право да претпоставиме дека плодот, во некое идно време, ќе произлезе од таканаречениот надсетилен принцип (апурва), за кој се претпоставува дека самиот е директен резултат на делото; зашто тој таканаречен надсетилен принцип е нешто од неинтелигентна природа, споредливо со парче дрво или метал, и како такво не може да дејствува освен ако не го придвижи некое интелигентно суштество.”

“Значи она што настанува како плод на кармата е многу помалку од она што настанува од други причини. А незнајните одат предалеку кога велат дека секоја болка е создадена како плод на кармата. Никој без увидот на Буда не може да го одреди опсегот на дејството на кармата.”

“Питачи, овие четири нешта се незамисливи. Не треба да се размислува за нив, и секој што ќе се обиде да размислува за нив ќе полуди или ќе се фрустрира.”

“Кралот рече: ‘Зошто, Нагасена, сите луѓе не се исти, туку некои се краткоживи, а некои долговечни, некои болешливи, а некои здрави, некои грди, а некои убави, некои без влијание, а некои со голема моќ, некои сиромашни, а некои богати, некои од ниско потекло, а некои од високо потекло, некои глупави, а некои мудри?’ Постариот одговори: ‘Зошто сите зеленчуци не се исти, туку некои се кисели, некои солени, некои лути, некои киселкави, некои стипчиви, а некои слатки?’ ‘Мислам, господине, дека е затоа што доаѓаат од различни видови семиња.’ ‘Токму така, велик кралу, треба да се објаснат и разликите што ги спомна меѓу луѓето. Зашто Благословениот рекол: „Суштествата, о брахману, секое ја има својата карма, наследници се на кармата, припаѓаат на племето на својата карма, роднини се по карма, секое ја има својата карма како свој заштитнички господар. Кармата е таа што ги дели на ниски и високи и слични поделби.“’”

Скитникот Сивака го прашува Буда за оние што учат дека сè што човек чувствува, пријатно, болно или неутрално, е поради минатите дела. Буда одговара дека некои чувства доаѓаат од жолчката, некои од слузта, некои од ветерот, некои од нивниот спој, некои од промената на времето, некои од негрижата за себе, некои од напорот, а некои се резултат на минатите дела. Оние што велат дека сè што човек чувствува доаѓа од минатите дела одат подалеку од она што е познато и грешат.

“И на секој човек околу врат ќе му го врземе тоа што ќе го направи, а на Судниот ден книгата отворена ќе му ја прикажеме: „Читај ја книгата своја, доволно ти е денес тоа што сметка своја ќе полагаш!“”

“И Книгата ќе биде поставена и ќе ги видите грешниците преплашени поради тоа што е во неа. „Тешко нам!“ – ќе зборуваат – „Каква е оваа книга, ни мал ни голем грев не пропуштила, сè набројала?!“ – И ќе го видат запишано тоа што го правеле. Господарот твој нема никому да му направи неправда.”

“Денес устите ќе им ги запечатиме, нивните раце ќе Ни говорат, а нозете нивни, за тоа што го правеле, ќе сведочат.”

“Кажи: „Зарем за Господар да барам некој друг освен Аллах, кога Тој е Господар на сè?“ Што и да направи некој, за себе си прави, и секој грешник само својот товар ќе си го носи. На крајот кај Господарот свој ќе се вратите и Тој ќе ве извести за тоа за што не се согласувавте.”

“дека ниту еден грешник туѓите гревови нема да ги носи, и дека на човекот му припаѓа само тоа што тој сам ќе го стори,”

“Тој што оди по Вистинскиот пат, од тоа само тој ќе има корист, а тој што талка – на своја штета талка, и ниту еден грешник туѓите гревови нема да ги носи! А Ние ниту еден народ не сме казниле, додека Пратеник не сме им испратиле!”

“Така, поради остаток од (вината за поранешни) злосторства, се раѓаат малоумни, неми, слепи, глуви и обезличени луѓе, кои (сите) се презрени од доблесните.”

“Не прави грев слепецот, ниту сакатиот, ниту прави грев болниот, а ниту вие самите, ако јадете во куќите ваши, или во куќите на татковците ваши, или во куќите на мајките ваши или во куќите на браќата ваши, или во куќите на сестрите ваши, или во куќите на чичковците ваши, или во куќите на тетките ваши по татко, или во куќите на вујковците ваши, или во куќите на тетките ваши по мајка, или кај тие чиишто клучеви се кај вас или кај пријателот ваш; не ви е грев да јадете заедно ниту одделно. А кога ќе влегувате во куќите, вие домашните поздравете ги со поздравот од Аллах пропишаниот, благословениот и убавиот. Така Аллах ви ги објаснува прописите, за да се опаметите!”

“Тој се намурти и се сврте затоа што слепиот му пријде. А што знаеш ти, можеби тој сака да се очисти, или да се подучи, па поуката да му користи. Тој што е богат, ти него го советуваш, а ти не си виновен ако тој не сака да верува. А тој што ти приоѓа брзајќи и се плаши, ти го занемаруваш.”

Енес ибн Малик го слушнал Веровесникот (ﷺ) да вели дека Аллах рекол: кога ќе го искушам Мојот роб преку неговите две сакани нешта, мислејќи на неговите очи, и тој е трпелив, ќе му дадам Џенет на нивно место. Ел-Бухари го ставил под насловот ‘заслугата на оној што го изгубил видот’.

Ата ибн Ебу Рибах пренесува дека Ибн Аббас понудил да му покаже жена од жителите на Џенетот. Тоа била црна жена што дошла кај Веровесникот (ﷺ) велејќи дека страда од епилептични напади во кои нејзиното тело се открива, и го замолила да се помоли за неа. Тој рекол: ако сакаш, биди трпелива и Џенетот е твој; или ако сакаш, ќе Го замолам Аллах да те излечи. Таа рекла дека ќе биде трпелива, но го замолила да се помоли да не се открива, и тој се помолил за неа.

Ебу Хурејре пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол: Аллах не гледа во вашите лица или во вашето богатство, туку гледа во вашите срца и во вашите дела.

Ебу Хурејре пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека секое дете се раѓа на фитра, вистинската вера, а неговите родители го прават Евреин, христијанин или маг, исто како што животното раѓа цело младо: дали гледате некое од нив родено осакатено?

Семуре ибн Џундуб пренесува долг сон што Веровесникот (ﷺ) им го раскажал на своите асхаби. Двајца ангели му покажале, меѓу другото, многу висок човек во една градина со многу деца околу него. Му рекле дека човекот е Ибрахим, а децата се секое дете што умрело на фитрата, природната склоност што Аллах му ја дал на човештвото. Некои муслимани прашале: а децата на многубошците? Тој рекол: и децата на многубошците.

Ебу Сеид ел-Худри и Ебу Хурејре пренесуваат дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека муслиманот не го снаоѓа никаков замор, болест, тага, жалост, повреда или неволја, дури ни убод од трн, а Аллах поради тоа да не му избрише дел од неговите гревови.

“Тој ве направи едни по други на Земјата да се сменувате и Тој според положбата едни над други ве издигнува за да ве искуша во тоа што ви го дава. Господарот твој навистина брзо казнува, но Тој и простува и Милостив е!”

“Ние на Судниот ден терезиите на правдата ќе ги поставиме, па никому неправда нема да му биде направена: ако нешто биде тешко дури и колку зрно синап, Ние за тоа ќе казниме или ќе наградиме. А доста е тоа што Ние за сметките ќе испрашуваме.”

“Ние ќе ве ставаме на искушение, малку со страв и со глад, и со губење на имотите, животите и посевите ваши. А ти израдувај ги трпеливите, тие кои, кога ќе ги снајде некаква неволја, само велат: „Ние сме Аллахови и Нему ќе Му се вратиме“. Ним им припаѓаат благословите од Господарот нивен и милоста; тие се на Вистинскиот пат.”

“Тој што ги даде смртта и животот за да ве искуша кој од вас подобро ќе постапува; Тој е Силниот, Тој што простува,”

“Кажи: „О, робови Мои кои верувате, плашете се од Господарот свој! Тие што на овој свет ќе прават добри дела ги чека награда, а Аллаховата земја е пространа; само тие коишто ќе бидат стрпливи ќе бидат без сметка наградени.“”