Краток одговор
Не. Доброто семејство и општество вреди да се чуваат, а исламот наредува исти видови должности кон родителите, роднините, соседите и оние што имаат власт. Конфучијанските учители добро ги познаваат овие должности. Ги поучуваат преку класиците, обредите и совеста, а Конфучиј го почитувал Небото над нив. Но Менциј вели дека Небото не зборува. Разликата на исламот е во тоа што Бог зборувал, со зборови, преку Своите пратеници. Кажал што доаѓа прво: само Него да Го обожуваме, а потоа да им правиме добро на родителите и роднините (4:36). Кажал дека секој човек ќе одговара пред Него за себе, било да е татко, син или владетел (6:164). Исламот е целосен начин на живот, а семејството припаѓа во него. Куранот го повикува секого да го испита.
Целосно објаснување
Петте односи и обредите
Менциј бил водечки учител во школата на Конфучиј. Тој раскажува како древниот мудрец Шун го поставил Сје да ги поучува односите меѓу луѓето. Има пет: татко и син, владетел и министер, маж и жена, стар и млад, и пријатели. Секој има своја должност. Конфучиј поучувал дека совршената доблест (жен, да се биде целосно човечен) значи да се обуздаеш себеси и да се вратиш кон пристојноста. Пристојноста е ли, обредите: правилата на однесување и церемонија што на секој однос му даваат облик.
“меѓу таткото и синот треба да има наклонетост; меѓу владетелот и министерот, праведност; меѓу мажот и жената, внимание кон нивните одделни должности; меѓу стариот и младиот, соодветен ред; а меѓу пријателите, верност.”
“Да се обуздаеш себеси и да се вратиш кон пристојноста, тоа е совршена доблест.”
Должностите одат во двата правци
Овие должности не одат само во еден правец. Конфучиј му рекол на еден кнез дека доброто управување значи секој да биде она што го бара неговото место. Владетелот мора да биде владетел, а министерот министер. Таткото мора да биде татко, а синот син. Оваа страница го признава тоа. Не тврди дека само исламот прави должностите да одат во двата правци.
“Има управување кога кнезот е кнез, а министерот е министер; кога таткото е татко, а синот е син.”
Небото над односите
Конфучиј сериозно го сфаќал Небото (Тјен). Рекол: „Оној што го навредува Небото нема кому да се моли.“ Менциј додава: „Небото не зборува.“ Кога бил прашан дали Небото му го дало престолот на Шун со утврдени упатства, рекол не. Небото ја покажало својата волја преку сопственото однесување на Шун и неговото водење на работите. Значи, според Менциј, Небото не дава зборови. Луѓето ги учат своите должности од мудреците, обредите и сопствените срца, а волјата на Небото ја читаат во настаните.
“Оној што го навредува Небото нема кому да се моли.”
“Небото не зборува. Тоа едноставно ја покажа својата волја преку неговото лично однесување и неговото водење на работите.”
Исламот ги чува овие должности и една ја става прва
Исламот исто така наредува добрина во семејството и меѓу соседите. Но една должност ја става пред сите други. Куранот најпрвин вели: „обожувајте Го Аллах (﷾) и ништо не Му здружувајте!“ Потоа вели да им се прави добро на родителите, роднините, сирачињата, сиромашните и соседите, блиски и далечни. Во исламот секоја друга должност почива на таа прва. Веровесникот (ﷺ) рекол дека ангелот Џибрил постојано го поттикнувал добро да се однесува кон соседите, сè додека не помислил дека тие би можеле да станат наследници. Куранот вели дека Бог ги поделил луѓето „на народи и племиња ... за да се запознавате“. Наредува и покорност на оние што имаат власт, со покорноста на Аллах (﷾) и Неговиот Пратеник на прво место.
“И обожувајте Го Аллах и ништо не Му здружувајте! А на родителите правете им добро, и на роднините, и на сирачињата, и на сиромашните, и на блискиот сосед и на далечниот сосед, и на пријателот, и на патникот, и на тој што е во ваша сопственост! Аллах, навистина, не ги сака горделивите и фалбаџиите!”
Аиша пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека ангелот Џибрил постојано го поттикнувал добро да се однесува кон соседите, толку често што помислил дека Џибрил ќе ги направи соседите наследници.
“О, луѓе, Ние од еден маж и од една жена ве создадовме и на народи и племиња ве поделивме за да се запознавате. Најугледен кај Аллах е тој што најмногу се плаши од Него; Аллах, навистина, сè знае и ништо не Му е скриено.”
“О, верници, покорувајте Му се на Аллах и покорувајте му се на Пратеникот и на вашите претпоставени. А ако не се сложувате во нешто, обратете им се на Аллах и на Пратеникот, ако верувате во Аллах и во оној свет! Тоа е подобро и последиците се поубави.”
Обожувајте Го Аллах (﷾), и ништо не Му здружувајте
Правете добро на родителите
Потоа на роднините, сираците и сиромасите
Потоа на соседите, блиските и туѓинците
Истите наредби за сите
Во исламот овие должности се наредби од Бог и ги обврзуваат сите. Веровесникот (ﷺ) рекол дека муслиманот мора да ги слуша и да им се покорува на оние што имаат власт, дури и кога не му се допаѓа наредбата. Единствената граница е гревот: никој не се слуша во непокорност кон Бог. Куранот исто така им вели на верниците цврсто да стојат за правдата, „па дури и против вас самите или против родителите“. Значи, таткото, владетелот и самиот верник стојат под истите наредби.
Абдуллах ибн Омер пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека муслиманот мора да ги слуша и да им се покорува на оние што имаат власт, сакал или не, освен ако не му се нареди да не Му се покорува на Бога. Ако му се нареди да стори грев, нема слушање и нема покорување.
“О, верници, секогаш бидете праведни, сведочете поради Аллах, па дури и против вас самите или против родителите и роднините! Било да е тој за кого сведочите богат или сиромашен, па Аллахово е да се грижи за нив! Затоа, не следете ги страстите, за да не бидете неправедни! А ако лажно сведочите или сведочењето го избегнувате, па, Аллах, навистина, знае што правите!”
Секој човек одговара пред Бог
Куранот вели дека секоја душа го носи резултатот од своите дела, а не од туѓите: „секој грешник само својот товар ќе си го носи“. Вели и дека трошка добро ќе се види, а исто така и трошка зло. Значи, таткото одговара пред Бог за своите дела, исто и владетелот, исто и синот. Оваа страница не ја прогласува ничија судбина. Тоа Му припаѓа само на Бог. Тој „нема ни тронка неправда да стори“, и не казнува никого пред да дојде пратеник.
“Кажи: „Зарем за Господар да барам некој друг освен Аллах, кога Тој е Господар на сè?“ Што и да направи некој, за себе си прави, и секој грешник само својот товар ќе си го носи. На крајот кај Господарот свој ќе се вратите и Тој ќе ве извести за тоа за што не се согласувавте.”
“тој што дури и трошка добро ќе стори – ќе го види, и тој што дури и трошка зло ќе стори – ќе го види!”
“Аллах нема ни тронка неправда да стори. Тој доброто дело ќе го умножи и уште од Себе голема награда ќе даде!”
“Тој што оди по Вистинскиот пат, од тоа само тој ќе има корист, а тој што талка – на своја штета талка, и ниту еден грешник туѓите гревови нема да ги носи! А Ние ниту еден народ не сме казниле, додека Пратеник не сме им испратиле!”
Господарот зборувал
Разликата не е во тоа што исламот повеќе се грижи за семејството. Ниту во тоа што само муслиманите знаат што е добро, а што лошо. Куранот вели дека на секоја душа ѝ се дадени да ги сфати патот на доброто и патот на злото. Разликата е во тоа што Бог зборувал со зборови. Куранот именува три начини на кои Тој му зборува на човекот: „преку вдахновение, или зад превез, или да прати пратеник“. Значи, Неговата волја не е оставена да се чита од настаните. Тој кажал што бара, што доаѓа прво, и дека секој човек ќе се врати кај Него.
“и во душата и во Тој што ја создаде, па патот на доброто и патот на злото сфатливи ѝ ги стори.”
“На ниту еден човек не му е дадено Аллах да му се обраќа, освен преку вдахновение, или зад превез, или да прати пратеник кој, со Негова дозвола, го објавува тоа што Тој го сака! – Тој навистина е Возвишен и Мудар!”
Одговорот на исламот: целосен начин на живот
Исламот (дин, начин на живот) не е верување одвоено од остатокот на животот. Тоа е целосен начин на живот: верување, обожување, закон, семејство и карактер заедно. Семејството и општеството се во него, а не надвор од него. Куранот вели дека Бог ја усовршил оваа вера за верниците и го избрал исламот за нив. Им вели на верниците: „влезете во исламот потполно“. Страницата ‘Што е исламот?’ ја покажува целината на едно место. Куранот го повикува секого да го испита, затоа читајте го и испитајте го. Потоа размислете за Пратеникот што тој го именува, Мухамед (ﷺ), Печатот на веровесниците, што значи последниот од нив.
“Денес верата ваша ви ја усовршив и благодатта Своја спрема вас ја надополнив и задоволен Сум исламот да ви биде вера.”
“О, верници, влезете во исламот потполно и не одете по стапките на шејтанот; тој ви е, навистина, отворен непријател!”
“А ако се сомневате во тоа што Сме му го објавиле на Својот роб, тогаш, донесете вие едно поглавје слично на тоа; повикајте ги и божествата ваши, ако вистината ја зборувате.”
“Мухамед не е татко никому од вашите луѓе, туку е Аллахов Пратеник и последен веровесник – а Аллах сè добро знае.”
Седум прашања и одговори
Менциј 3А.4 — книга 3, прв дел, поглавје 4, пасус 8
“меѓу таткото и синот треба да има наклонетост; меѓу владетелот и министерот, праведност; меѓу мажот и жената, внимание кон нивните одделни должности; меѓу стариот и младиот, соодветен ред; а меѓу пријателите, верност.”
Наведено за
Погледнете ги семејствата и општествата обликувани од конфучијанското учење. Тие се уредени и грижливи колку и кои било. Сигурно тоа покажува дека учењето е доволно.
Одговорот
Едно учење не се докажува ниту побива според тоа како живеат неговите следбеници, било конфучијанци или муслимани. Доброто општество е благослов, но не одговара на прашањето. Бог ги поделил луѓето на народи и племиња за да се запознаваат, а најугледен кај Него е оној што најмногу се плаши од Него (49:13). Секој човек ќе одговара пред Него за себе (6:164).
Каде завршува — Тестот не е чие општество е подобро. Тестот е што Бог бара од секој човек.
Аналекти 17.19 — книга 17, глава 19
“Учителот рече: ‘Би сакал да не зборувам.’ Цзе-кунг рече: ‘Ако ти, Учителе, не зборуваш, што ќе имаме ние, твоите ученици, да запишеме?’ Учителот рече: ‘Дали Небото зборува? Четирите годишни времиња го следат својот тек, и сите нешта постојано се создаваат, но дали Небото кажува нешто?’”
Наведено за
Конфучиј рекол дека Небото поучува без зборови: четирите годишни времиња го следат својот тек, и сите нешта се создаваат (Аналекти 17.19). Бог што зборува со зборови е помала идеја.
Одговорот
Исламот се согласува дека создавањето зборува без зборови. Небесата, Земјата и промената на ноќта и денот се знаци за обдарените со разум (3:190). Но знаците покажуваат Творец и цел (3:191). Не кажуваат подробно како да Му се обожува, ниту што ќе бара Тој на последниот ден. За тоа Тој испратил пратеници, за луѓето да немаат никакво оправдување пред Него (4:165). Последната порака е за сите луѓе, во Кина како и насекаде (7:158; 34:28).
Каде завршува — Создавањето го покажува Творецот. Неговите пратеници кажуваат што бара Тој.
Аналекти 3.13 — книга 3, глава 13
“Оној што го навредува Небото нема кому да се моли.”
Наведено за
Конфучијанците веќе имаат судија: Небото. Оној што го навредува Небото нема кому да се моли.
Одговорот
Конфучиј навистина го почитувал Небото. Менциј вели дека Небото не зборува, и ја покажува својата волја преку однесувањето и работите на човекот (5А.5). Исламот учи дека Бог зборувал со зборови (42:51). Ни кажал што бара, и дека секој ќе одговара пред Него.
Каде завршува — Двата погледа гледаат над односите. Исламот смета дека Судијата исто така ни кажал што бара.
Аналекти 12.11 — книга 12, поглавје 11
“Има управување кога кнезот е кнез, а министерот е министер; кога таткото е татко, а синот е син.”
Наведено за
Конфучиј веќе рекол дека должностите одат во двата правци. Исламот тука не додава ништо.
Одговорот
Првиот дел е точен: должностите одат во двата правци, и исламот не тврди поинаку. Но исламот навистина додава нешто: Судија над секоја страна. Божјите наредби ги обврзуваат таткото и владетелот како што ги обврзуваат сите (4:135), и секој одговара пред Бог за себе (6:164).
Каде завршува — Должностите што одат во двата правци се заедничка основа. Разликата на исламот е Судијата над нив, и она што Тој го кажал.
Куран 4:135 — сура Ен-Ниса, ајет 135
“О, верници, секогаш бидете праведни, сведочете поради Аллах, па дури и против вас самите или против родителите и роднините! Било да е тој за кого сведочите богат или сиромашен, па Аллахово е да се грижи за нив! Затоа, не следете ги страстите, за да не бидете неправедни! А ако лажно сведочите или сведочењето го избегнувате, па, Аллах, навистина, знае што правите!”
Наведено за
Некој сепак мора да каже што бара Бог. Во пракса судат луѓето, исто како во конфучијанскиот поредок.
Одговорот
Луѓето навистина ги објаснуваат и применуваат Божјите наредби во овој живот, и можат да згрешат. Но основните должности се запишани во Книга што секој може да ја прочита, и го обврзуваат и оној што суди (4:135). Над секој човечки судија е Бог. Тој „ќе ве извести за тоа за што не се согласувавте“ (6:164), и секој човек одговара пред Него.
Каде завршува — Човечките судии можат да згрешат. Последниот Судија не греши.
Сахих ал-Бухари 7144 — Китаб ел-Ахкам (Книга за пресудите), хадис 7144
Абдуллах ибн Омер пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека муслиманот мора да ги слуша и да им се покорува на оние што имаат власт, сакал или не, освен ако не му се нареди да не Му се покорува на Бога. Ако му се нареди да стори грев, нема слушање и нема покорување.
Наведено за
Исламот исто така вели да им се покоруваш на оние што имаат власт, дури и кога не ти се допаѓа наредбата. Тоа е истото рангирање на владетел и поданик како кај Конфучиј.
Одговорот
Исламот навистина наредува покорност на оние што имаат власт (4:59). Поставува една граница: никој не се слуша во грев против Бог (Бухари 7144). Исто така ја става правдата над семејството и положбата (4:135).
Каде завршува — Редот е заедничка основа. Границата, и Судијата што ја поставува, се разликата на исламот.
Менциј 3А.4 — книга 3, прв дел, поглавје 4, пасус 8
“меѓу таткото и синот треба да има наклонетост; меѓу владетелот и министерот, праведност; меѓу мажот и жената, внимание кон нивните одделни должности; меѓу стариот и младиот, соодветен ред; а меѓу пријателите, верност.”
Наведено за
Чувај ги добро петте односи и ја исполни целата своја должност. Не треба ништо повеќе да се додаде.
Одговорот
Исламот ги чува овие должности и ги поврзува со она на што почиваат: обожувањето на Бог. Куранот добрината кон родителите, роднините и соседите ја става покрај обожувањето на Бог (4:36). Исламот е целосен начин на живот, со семејството и општеството во него (5:3; 2:208).
Каде завршува — Во исламот семејната должност и обожувањето припаѓаат на еден начин на живот, а не на два.
Гледишта
Конфучијанско
Добриот живот е живот на добро чувани односи. Менциј именува пет: татко и син, владетел и министер, маж и жена, стар и млад, и пријатели. Секој има своја должност, и секоја страна ѝ должи на другата. Обредите му даваат облик на секој, а Небото стои над сите.
Многумина денес конфучијанскиот пат го читаат како пат на кој не му треба Бог над него. Ако секој ја чува својата должност во петте односи, со обредите што ѝ даваат облик, следува хармонија (Менциј 3А.4; Аналекти 12.1).
Побивање
Ова се вистински должности, и исламот ги чува. Но исламот на прво место ја става должноста само Бог да се обожува (4:36). И секој човек, татко или владетел, одговара пред Бог за тоа како ги чувал своите должности (4:135; 6:164).
Должностите веќе одат во двата правци. Конфучиј рекол дека за доброто управување треба владетелот да биде владетел, а таткото татко (Аналекти 12.11). Значи, не е потребен надворешен судија.
Побивање
Тоа што должностите одат во двата правци е признаено. Но кога двете страни ќе потфрлат, некој мора да суди. Во исламот Бог ги дал Своите наредби во Книга, исти за секоја страна, и секој одговара пред Него (4:135; 6:164).
Небото е судијата. Оној што го навредува Небото нема кому да се моли (Аналекти 3.13), значи односите навистина одговараат пред повисока сила.
Побивање
Конфучиј навистина го почитувал Небото. Но Менциј вели дека Небото не зборува; луѓето ја читаат неговата волја во однесувањето и настаните (5А.5). Исламот учи дека Бог зборувал со зборови, преку Своите пратеници, и ни кажал што бара (42:51).
Конфучијанскиот пат ги уредува семејството и општеството преку улоги. Тој не е вера. Конфучиј му одговорил на еден кнез за управувањето именувајќи улоги, а не верувања (Аналекти 12.11).
Побивање
Самите улоги не кажуваат кој ги дал, ниту што Му должиме на Оној над нив. Во исламот првата должност доаѓа пред секоја улога: само Бог да се обожува (4:36). Должностите кон семејството и соседите следуваат. Исламот е целосен начин на живот (дин), со сето ова заедно (5:3; 2:208).
Исламското гледиште
Исламот ги наредува должностите кон семејството и соседството, а на прво место ја става должноста само Бог да се обожува. Божјите наредби ги обврзуваат подеднакво таткото, синот и владетелот, и секој човек одговара пред Бог за себе. Бог зборувал со зборови, преку Своите пратеници. Сето тоа е еден целосен начин на живот.
Куранот наредува обожување само на Бог, а потоа добрина кон родителите, роднините, сирачињата, сиромашните и соседите. Веровесникот (ﷺ) поттикнувал добро однесување кон соседите. А Куранот вели дека Бог ги поделил луѓето на народи и племиња за да се запознаваат.
Куранот им вели на верниците цврсто да стојат за правдата, дури и против себеси или против своите родители. Муслиманот им се покорува на оние што имаат власт, но не кога му се наредува да не Му се покорува на Бог.
Секој човек одговара пред Бог за своите дела. Ниту еден грешник не го носи туѓиот товар, а трошка добро или зло ќе се види.
Бог им зборувал на луѓето со зборови, преку вдахновение, зад превез или преку пратеник. Значи, Неговата волја не е оставена да се чита од настаните.
Исламот (дин) е целосен начин на живот, со семејството и општеството во него. Куранот го повикува секого да го испита и го именува Мухамед (ﷺ) Печатот на веровесниците.