Краток одговор
Да. Куранот добрината кон родителите ја става покрај обожувањето на Бог. Вели: „Господарот твој заповеда само Него да Го обожувате и на родителите добро да им правите.“ (17:23). И Конфучие (Кунгзи) учел дека синовската почит (сјао, љубовта и почитта на детето кон родителите) бара страхопочит. Учел дека детето може благо да приговори кога родителот греши. Исламот се согласува дека никој не се слуша во неправда против Бог. Најтешката неправда е да Му се здружуваат други. Во тоа детето не смее да ги слуша родителите, но сепак мора љубезно да им прави друштво (31:15). Исламот на местото на жртвата за родителите дава молитва кон Бог за родителите верници. Муслиманот не бара прошка за оние што умреле надвор од исламот (9:113). Сепак не ја прогласува ничија судбина. Бог не казнува никого додека не дојде пратеник (17:15), и Тој никогаш не е неправеден (4:40).
Целосно објаснување
Што значи синовската почит во конфучијанските книги
Синовската почит (сјао) е љубовта, почитта и грижата на детето за неговите родители. Класикот за синовската почит (Сјаоџинг; Лег пишува Хсиао Кинг) ја нарекува „коренот на (секоја) доблест“. Во Аналектите (Лунју) Конфучие вели дека самото издржување не е доволно. Дури и кучињата и коњите можат да дадат некаков вид издржување. Без страхопочит, прашува тој, каква е разликата? Ова е заедничката основа и таа е вистинска.
“синовската почит е коренот на (секоја) доблест”
“Синовската почит во денешно време значи издржување на своите родители. Но и кучињата и коњите се способни да направат нешто во поглед на издржувањето; без почит, што има да се разликува едното издржување од другото?”
Што наредува Куранот
Куранот должноста кон родителите ја спојува со обожувањето на Бог во една реченица. Забранува дури и збор на презир кон родител во старост. Му вели на детето да зборува со почит, да биде понизно и да се моли за своите родители. Му вели и на човекот да Му биде благодарен на Бог и на своите родители. Значи и исламот бара страхопочит, а не само издржување.
“Господарот твој заповеда само Него да Го обожувате и на родителите добро да им правите. Кога еден од нив двајца, или двајцата, ќе доживеат старост кај тебе, не вели им ни: „Уф!“ – и не кревај го гласот свој кон нив, туку обраќај им се со зборови полни со почит! Биди внимателен и покорен кон нив, и кажи: „Господару мој, смилувај им се, тие мене, кога бев дете, ме негуваа!“”
“Ние му наредивме на човекот да им биде послушен на родителите свои. Мајката го носи, а нејзиното здравје трпи, и го дои во текот на две години. Биди Ми благодарен Мене и на родителите свои, кај Мене сите ќе се вратат.”
Што учел Веровесникот (ﷺ)
Еден човек го прашал Веровесникот (ﷺ) кој најмногу го заслужува неговото добро дружење. Веровесникот (ﷺ) три пати ја спомнал мајката, а потоа таткото. Прашан кое дело Аллах (﷾) најмногу го сака по намазот клањан во неговото време, го спомнал тоа да се биде добар и послушен кон родителите.
Ебу Хурејре пренесува дека еден човек го прашал Веровесникот (ﷺ) кој најмногу го заслужува неговото добро дружење. Веровесникот рекол: твојата мајка. Човекот уште три пати прашал кој е следен, а одговорот бил твојата мајка, па твојата мајка, а потоа твојот татко.
Абдуллах ибн Месуд го прашал Веровесникот (ﷺ) кое дело Аллах најмногу го сака. Тој рекол: намазот клањан во неговото време. Кога бил прашан што доаѓа потоа, рекол: да се биде добар и послушен кон родителите.
Кога родителот греши: конфучијанските книги
Конфучијанските книги не бараат од детето да го слуша родителот во сè. Во Аналектите синот може да приговори, но благо. Ако родителите не го послушаат, тој покажува уште поголема почит и ја задржува својата намера. Ако го казнат, не се жали. Класикот за синовската почит оди подалеку. Каде што таткото прави неправда, вели тој, синот мора да приговори. Како тогаш обичната послушност може да се смета за синовска почит? Значи двете преданија му дозволуваат на детето да приговори на неправдата.
“Служејќи им на своите родители, синот може да им приговори, но благо; кога ќе види дека не се склони да го следат неговиот совет, покажува уште поголем степен на почит, но не се откажува од својата намера; а ако го казнат, не си дозволува да мрмори.”
“Затоа кога станува збор за неправедно однесување, синот никако не смее да се воздржи од приговор кон својот татко, ниту министерот од приговор кон својот владетел. Оттука, бидејќи приговорот е потребен во случај на неправедно однесување, како може (обичната) послушност на наредбите на таткото да се смета за синовска почит?”
Каде исламот ја повлекува границата
Веровесникот (ﷺ) рекол дека нема покорност во неправда: покорноста е само во доброто. Значи никој, дури ни родителот, не се слуша во неправда против Бог. Куранот го именува најтешкиот случај. Ако родителите го притискаат детето да Му здружува други на Бог во обожувањето, детето не смее да ги послуша. Во истиот ајет тој сепак мора да им прави друштво на овој свет со праведност и внимание. Неговата добрина продолжува. Веровесникот (ﷺ) ѝ рекол на Есма да одржува добри односи со својата мајка, која не била муслиманка.
Али пренесува дека еден командант поставен од Веровесникот (ﷺ) запалил оган и им наредил на своите луѓе да влезат во него. Кога Веровесникот слушнал, рекол дека ако влегле во него, ќе останеле во него до Судниот ден, и дека нема покорност во неправда: покорноста е само во доброто. Сахих Муслим 1840 го има истото предание.
“А ако те наговараат Мене друг да Ми припишуваш за рамен, за кој ти ништо не знаеш, ти не слушај ги и кон нив, на овој свет, примерно однесувај се, а следи го патот на тој што искрено Ми се обраќа; потоа кај Мене ќе се вратите и Јас ќе ве известам за тоа што го правевте.”
“Ние секој човек го задолживме да биде добар кон родителите свои. Но, ако тие те наговараат Мене здруженик да Ми припишуваш, за кого ти ништо не знаеш, тогаш – не слушај ги! Мене ќе ми се вратите, па Јас ќе ве известам за тоа што го правевте.”
Есма, ќерката на Ебу Бекр, пренесува дека нејзината мајка, која сè уште била многубожечка (мушрике), дошла да ја посети во времето на Веровесникот (ﷺ), надевајќи се на љубезноста на својата ќерка. Есма го прашала Веровесникот (ﷺ) дали да одржува добри односи со својата мајка. Тој рекол да: одржувај добри односи со својата мајка.
Обредите за починатите родители
За Конфучие синовската почит не завршувала со смртта. Во Аналектите тој вели дека на родителите треба да им се служи, да бидат погребани и да им се принесуваат жртви „според пристојноста“. Пристојноста (ли) тука ги значи обредите. Тука исламот се разликува.
“Родителите, додека се живи, да им се служи според пристојноста; кога ќе умрат, да бидат погребани според пристојноста; и да им се принесуваат жртви според пристојноста.”
Што дава исламот на местото на жртвата
Исламот секое обожување го свртува само кон Бог. Не принесува жртва на родителите и бара од верникот покрај Бог да не повикува никого. Љубовта на детето кон родителите продолжува на друг начин. Тој се моли на Бог за нив. Веровесникот (ﷺ) рекол дека делата на човекот престануваат со смртта, освен три. Тоа се трајна милостина, корисно знаење и праведно дете што се моли за него. Може и да дава милостина за нив. Еден човек му рекол на Веровесникот (ﷺ) дека неговата мајка умрела ненадејно и прашал дали милостината дадена за неа ќе ѝ ја донесе наградата. Веровесникот (ﷺ) рекол да. Ова е за родител што умрел како верник. За живите родители, каква и да е нивната вера, детето им прави друштво со праведност и добрина. Се моли Бог да ги упати и благо го споделува тоа упатство со нив. Ебу Хурејре го замолил Веровесникот (ﷺ) да се помоли за упатството на неговата мајка, и таа станала муслиманка. Откако родителите ќе умрат, детето сè уште може да биде добро кон луѓето што тие ги сакале.
“Џамиите се само заради Аллах, и покрај Аллах не молете му се на никого!”
Ебу Хурејре пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека кога човек ќе умре, неговите дела престануваат освен три: трајна милостина, знаење од кое луѓето имаат корист и праведно дете што се моли за него.
Аиша пренесува дека еден човек му рекол на Веровесникот (ﷺ) дека неговата мајка умрела ненадејно. Мислел дека таа би дала милостина ако живеела, и прашал дали таа ќе ја добие наградата ако тој даде милостина за неа. Веровесникот (ﷺ) рекол да.
“А ако те наговараат Мене друг да Ми припишуваш за рамен, за кој ти ништо не знаеш, ти не слушај ги и кон нив, на овој свет, примерно однесувај се, а следи го патот на тој што искрено Ми се обраќа; потоа кај Мене ќе се вратите и Јас ќе ве известам за тоа што го правевте.”
“Ние секој човек го задолживме да биде добар кон родителите свои. Но, ако тие те наговараат Мене здруженик да Ми припишуваш, за кого ти ништо не знаеш, тогаш – не слушај ги! Мене ќе ми се вратите, па Јас ќе ве известам за тоа што го правевте.”
Ебу Хурејре пренесува дека ја повикал својата мајка, која сè уште не била муслиманка, во исламот, а таа одбила. Дошол кај Веровесникот (ﷺ) во солзи и го замолил да се помоли Аллах да ја упати. Веровесникот (ﷺ) се помолил за нејзиното упатување. Кога Ебу Хурејре стигнал дома, неговата мајка посведочила дека нема друг бог освен Аллах и дека Мухамед е Негов роб и Пратеник.
Абдуллах ибн Омер му ги дал своето магаре и својот турбан на еден бедуин чиј татко бил пријател на Омер. Објаснил дека го слушнал Веровесникот (ﷺ) да вели дека меѓу најубавите дела на добрина е човек да ги одржува врските со луѓето што ги сакал неговиот татко, откако неговиот татко ќе си отиде.
| Точка | Конфучијанските книги | Исламот |
|---|---|---|
| Издржувањето не е доволно | Без страхопочит, издржувањето не се разликува од она што го добиваат кучињата и коњите | Добрина кон родителите покрај обожувањето на Бог, и ниту збор на презир |
| Кога родителот греши | Синот приговара, благо | Нема послушност во злото, а сепак добрината продолжува |
| По смртта | Им се служи, се погребуваат и им се принесуваат жртви според обредите | Молитва и милостина за нив; обожување само за Бог |
Родители и предци што умреле надвор од исламот
Многу читатели имаат баби, дедовци и предци што никогаш не слушнале за исламот. Тука Куранот е внимателен. Зборува за оние што Му здружувале други на Бог во обожувањето, дури и за блиското семејство. Вели дека не му приличи на Веровесникот (ﷺ) и на верниците да молат прошка за нив. Ајетот додава услов: „кога им е јасно дека тие ќе бидат жители на Џехенемот“. Ибн Кесир пренесува од Ибн Аббас како го држеле првите муслимани. Престанале да бараат прошка за роднините што умреле здружувајќи други со Бог. Продолжиле да се молат за живите. Значи муслиманот не бара од Бог прошка за роднина што умрел надвор од исламот. Тоа е правило за неговите сопствени молитви. Не е пресуда за човекот. Куранот вели и дека Бог не казнува „додека Пратеник не сме им испратиле“. Додава дека „Аллах (﷾) нема ни тронка неправда да стори“. Во арапскиот текст Тој никому не чини неправда ни колку тежината на една трошка. Ниеден муслиман не смее да прогласи каде стои одреден човек пред Бог. Тоа Му припаѓа само на Бог. Страниците ‘Како треба да ги почитуваме нашите предци?’ и ‘Што се случува со луѓето што никогаш не чуле за исламот или за Исус?’ го даваат целосниот одговор.
“На Веровесникот и на верниците не им е дозволено да молат прошка за многубошците, дури и да им се најблизок род, кога им е јасно дека тие ќе бидат жители на Џехенемот.”
Ибн Кесир пренесува од Ибн Аббас дека верниците барале прошка за своите роднини сè додека не бил објавен 9:113. Тогаш престанале да бараат прошка за своите мртви што умреле припишувајќи му ортаци на Аллах, но не им било забрането да се молат за живите додека не умрат. Наведува и дека Ибн Аббас рекол оти синот муслиман треба да се моли за доброто на својот татко немуслиман додека таткото е жив.
“Тој што оди по Вистинскиот пат, од тоа само тој ќе има корист, а тој што талка – на своја штета талка, и ниту еден грешник туѓите гревови нема да ги носи! А Ние ниту еден народ не сме казниле, додека Пратеник не сме им испратиле!”
“Аллах нема ни тронка неправда да стори. Тој доброто дело ќе го умножи и уште од Себе голема награда ќе даде!”
Одговорот на исламот: целосен начин на живот, со родителите во него
Исламот е дин, целосен начин на живот. Верувањето, обожувањето, семејството и карактерот одат заедно. Почитувањето на родителите е еден дел од таа целина, ставено покрај обожувањето на Бог во една реченица. Во исламот оваа должност има јасен извор и јасна причина. Ја наредува Бог, Кој ги создал и родителот и детето (31:14). Кај Него сите се враќаат, и Тој ќе му ја каже на секого вистината за она што го правел (31:15). Единствената промена во коренот е тоа што секое обожување оди само кон Бог. Куранот ги кани сите да го проверат. Мухамед (ﷺ) го нарекува Аллахов (﷾) Пратеник и Печат на веровесниците, последниот од нив. Прочитајте го, проверете го, а потоа прашајте се дали тој е последниот пратеник што Бог го испратил. Страницата ‘Што е исламот?’ го прикажува целиот начин на живот на едно место.
“Денес верата ваша ви ја усовршив и благодатта Своја спрема вас ја надополнив и задоволен Сум исламот да ви биде вера.”
“О, верници, влезете во исламот потполно и не одете по стапките на шејтанот; тој ви е, навистина, отворен непријател!”
“Господарот твој заповеда само Него да Го обожувате и на родителите добро да им правите. Кога еден од нив двајца, или двајцата, ќе доживеат старост кај тебе, не вели им ни: „Уф!“ – и не кревај го гласот свој кон нив, туку обраќај им се со зборови полни со почит! Биди внимателен и покорен кон нив, и кажи: „Господару мој, смилувај им се, тие мене, кога бев дете, ме негуваа!“”
“Ние му наредивме на човекот да им биде послушен на родителите свои. Мајката го носи, а нејзиното здравје трпи, и го дои во текот на две години. Биди Ми благодарен Мене и на родителите свои, кај Мене сите ќе се вратат.”
“А ако те наговараат Мене друг да Ми припишуваш за рамен, за кој ти ништо не знаеш, ти не слушај ги и кон нив, на овој свет, примерно однесувај се, а следи го патот на тој што искрено Ми се обраќа; потоа кај Мене ќе се вратите и Јас ќе ве известам за тоа што го правевте.”
“А ако се сомневате во тоа што Сме му го објавиле на Својот роб, тогаш, донесете вие едно поглавје слично на тоа; повикајте ги и божествата ваши, ако вистината ја зборувате.”
“Мухамед не е татко никому од вашите луѓе, туку е Аллахов Пратеник и последен веровесник – а Аллах сè добро знае.”
Три прашања и одговори
Куран 9:113 — сура Ет-Тевбе, ајет 113
“На Веровесникот и на верниците не им е дозволено да молат прошка за многубошците, дури и да им се најблизок род, кога им е јасно дека тие ќе бидат жители на Џехенемот.”
Наведено за
Значи исламот ми забранува да се молам за моите баба и дедо и вели дека тие се во Огнот.
Одговорот
Исламот навистина бара од муслиманот да не бара од Бог прошка за некој што умрел надвор од исламот (9:113). Првите муслимани престанале да ја бараат за роднините што умреле здружувајќи други со Бог, а продолжиле да се молат за живите (Ибн Кесир). За вашите живи родители муслиманот се моли Бог да ги упати. Правилото е за неговите сопствени молитви. Не е пресуда за вашите баба и дедо. Муслиманот постапува според она што може да го види. Што стигнало до секој човек, знае само Бог. Бог не казнува „додека Пратеник не сме им испратиле“ (17:15). Тој „нема ни тронка неправда да стори“ (4:40). Ниеден муслиман не смее да ја прогласи судбината на кој било човек. Тоа Му припаѓа на Бог.
Каде завршува — Исламот отворено го кажува своето правило за молитвата, а судбината на секој човек ја остава на Бог, кој не прави неправда никому.
Аналекти 2.5 — книга 2, глава 5
“Родителите, додека се живи, да им се служи според пристојноста; кога ќе умрат, да бидат погребани според пристојноста; и да им се принесуваат жртви според пристојноста.”
Наведено за
Без жртва за мртвите нема вистинска синовска почит. Вие сте го извадиле нејзиното срце.
Одговорот
Исламот не вели дека љубовта завршува со смртта. Секое обожување го свртува само кон Бог (17:23; 72:18). На детето му дава молитва кон Бог и милостина за родител верник (Муслим 1631; Бухари 1388). Тука исламот не ги следи обредите.
Каде завршува — Исламот се разделува од обредите кај жртвата за мртвите и на нејзино место ја става молитвата кон Бог.
Аналекти 4.18 — книга 4, глава 18
“Служејќи им на своите родители, синот може да им приговори, но благо; кога ќе види дека не се склони да го следат неговиот совет, покажува уште поголем степен на почит, но не се откажува од својата намера; а ако го казнат, не си дозволува да мрмори.”
Наведено за
Конфучие веќе учел дека детето не мора да го слуша родителот што греши. Исламот тука не додава ништо.
Одговорот
Вистина е дека конфучијанските книги му дозволуваат на синот да приговори (Аналекти 4.18; Хсиао Кинг 15). Исламот не тврди дека должноста е нова. Единствениот Бог ја учел преку Своите пратеници и порано, како кај синовите Израилови (2:83). Никој не се слуша во неправда против Бог (Бухари 7257). Во исламот границата ја поставува Божјата наредба, а и родителот и детето одговараат пред Него (31:15). Исламот го именува најтешкиот случај, притисокот да се здружуваат други со Бог. Таму детето одбива, а сепак им прави друштво на родителите со праведност (31:15).
Каде завршува — Двете преданија му дозволуваат на детето да приговори на неправдата. Во исламот Бог ја поставува границата, а и родителот и детето одговараат пред Него.
Гледишта
Конфучијанско
Синовската почит е коренот на доблеста. Бара страхопочит и грижа за родителите додека се живи и благ приговор кога родителот греши. По смртта бара погреб и жртва според пристојноста. Детето што го чува ова ги почитува своите родители и своето семејство.
Синовската почит е коренот на секоја доблест (Хсиао Кинг 1) и бара страхопочит, а не само издржување (Аналекти 2.7). Детето што навистина има синовска почит веќе го нашло начинот на кој треба да се живее.
Побивање
Исламот се согласува дека должноста е тешка и ја става покрај обожувањето на Бог (17:23). Но во истата реченица обожувањето доаѓа прво. Детето може да им биде верно на своите родители, а сепак своето обожување да му го дава на некој друг, а не на својот Создател. Исламот ги бара и двете, бидејќи кај Бог е конечното враќање (31:14), а враќањето и на родителот и на детето е кај Него (31:15).
Конфучијанските книги веќе учат дека детето не мора едноставно да го слуша родителот што греши (Аналекти 4.18; Хсиао Кинг 15). Значи правилото на исламот за обожувањето не е ново.
Побивање
Исламот не тврди дека оваа должност е нова. Единствениот Бог ја учел преку Своите пратеници пред Мухамед (ﷺ). Ја зел како завет од синовите Израилови: „само Аллах (﷾) ќе Го обожувате, и на родителите ... добри дела ќе им чините“ (2:83). Исламот се согласува дека никој не се слуша во неправда против Бог (Бухари 7257). Во исламот границата ја поставува Божјата наредба, а и родителот и детето одговараат пред Него (31:15). Исламот го именува најтешкиот случај: притисокот да се здружуваат други со Бог. Таму детето одбива, а сепак им прави друштво на родителите со праведност (31:15; 29:8).
Синовската почит вклучува жртва за починатите родители според пристојноста (Аналекти 2.5). Детето што престанува со тоа престанало да ги почитува своите родители.
Побивање
Конфучие навистина мислел на тоа. За живите родители од која било вера, детето муслиман се моли Бог да ги упати (Муслим 2491). По смртта исламот ја чува љубовта на детето во друг облик: молитва кон Бог и милостина за родител верник (Муслим 1631; Бухари 1388). Обожувањето му го дава само на Бог (72:18).
Нашите обреди за мртвите се почит и сеќавање, а не обожување. Поклонувањето и приносите ги почитуваат предците, како цвеќето на гроб.
Побивање
Исламот ги задржува сеќавањето и почитта. Гледа што се прави, а не какво име му се дава. Поклонувањето пред некого, принесувањето приноси нему и повикувањето на него за помош се дела на обожување. Тие Му припаѓаат само на Бог. Куранот вели: „Клањањето мое, и обредите мои, и животот мој, и смртта моја, навистина Му се посветени на Аллах (﷾)“ (6:162). Вели и: „покрај Аллах (﷾) не молете му се на никого!“ (72:18). Оние што се повикуваат покрај Него „не би ви се одѕвале“ (35:14). Страницата ‘Како треба да ги почитуваме нашите предци?’ покажува што задржува муслиманот.
Синовската почит значи чување на семејните обреди за мртвите. Детето што не сака да ги чува го напушта своето семејство.
Побивање
Исламот не му вели на детето да го напушти своето семејство. Тој мора да им прави друштво на родителите на овој свет со праведност (31:15). Веровесникот (ﷺ) ѝ рекол на Есма да одржува добри односи со својата мајка, која не била муслиманка (Бухари 2620). Куранот дозволува добрина и праведност кон сите што не војуваат против муслиманите заради верата и не ги прогонуваат од нивните домови (60:8).
Кинеското предание: синовската почит ги вклучува семејните обреди
За многу кинески семејства почитувањето на родителите не завршува со смртта. Чувањето на обредите за мртвите, со приноси, темјан и посети на гробовите, е дел од тоа да се биде добар син или ќерка.
Напуштањето на семејните обреди би ги обесчестило моите родители и моите предци.
Побивање
Исламот наредува добрина кон родителите дури и кога не се муслимани и им прави друштво на овој свет со праведност. Муслиманот ги почитува секој ден: со добрина додека се живи, а потоа со чување на нивните врски и нивното добро име. Одржувањето врски со луѓето што ги сакал таткото е меѓу најубавите дела.
Исламското гледиште
Почитувањето на родителите е Божја наредба, ставена покрај обожувањето на Него. Детето им служи со страхопочит и добрина цел живот. Не ги слуша во неправда против Бог, а пред сè ако го притискаат да здружува други со Бог. Дури и тогаш останува добро. Секое обожување го свртува кон Бог и се моли и дава милостина за родител верник. За живите родители од која било вера се моли за нивното упатство. Не бара прошка за оние што умреле надвор од исламот, а нивната судбина ја остава на Бог, Кој никогаш не е неправеден.
Куранот наредува добрина кон родителите покрај обожувањето на Бог. Забранува дури и збор на презир и му вели на детето да Му биде благодарен на Бог и на своите родители.
Веровесникот (ﷺ) три пати ја спомнал мајката, а потоа таткото како најзаслужни за добро дружење. Добрината кон родителите ја рангирал веднаш по намазот клањан во неговото време.
Детето не смее да го слуша родителот што го притиска да здружува други со Бог во обожувањето. Сепак мора да им прави друштво на овој свет со праведност и внимание, дури и ако не се муслимани.
Секое обожување оди само кон Бог. Исламот не принесува жртва на родителите, а на нејзино место дава молитва кон Бог и милостина за родител што умрел како верник.
Муслиманот не бара прошка за оние што умреле надвор од исламот. Куранот го дава правилото со зборовите „кога им е јасно дека тие ќе бидат жители на Џехенемот“ (9:113). Тоа е правило за молитвата, а не пресуда за кој било човек. Бог не казнува додека не дојде пратеник и никогаш не е неправеден. Ниеден муслиман не ја прогласува ничија судбина.
Исламот е дин, целосен начин на живот, со почитта кон родителите во него. Куранот ги кани сите да го проверат и Мухамед (ﷺ) го нарекува Печат на веровесниците, последниот од нив.