Како можеме да ја знаеме целата вистина?

“тој, Архатот, за кого нема тајна, ги знаеше и ги гледаше сите состојби на сите живи суштества на светот, што мислеа, зборуваа или правеа во секој миг.”

“тој ги виде и ги знаеше сите состојби во целиот свет на сите живи суштества.”

Џаини ја опишува кевала, највисокиот од петте вида знаење во џаинистичкото учење, како апсолутно сезнание, што вклучува свест за секое постоечко нешто во сите негови својства и модуси (состојби) (стр. 122). За ова наведува, на санскрит, едно дигамбарско дело, Таттвартхасара 1.30-31 на Амритачандра, чии зборови го опишуваат знаењето кевала како непотпомогнато (асахаја), непопречено (нираварана) и такво што допира до сите нешта (сарвабхавага) (стр. 122, бел. 43). Објаснува дека сезнанието (кевалагњана) е совршената состојба на сопственото својство на знаењето на душата (стр. 91).

Џаини објаснува дека, во џаинистичкото учење, секое постоечко нешто е супстанција со својства, а својствата минуваат низ променливи модуси. Бидејќи својствата се безбројни, а нивните модуси бесконечни, не е можно обичен, несезнаен човек да воочи едно постоечко нешто во неговата целост. Џаинистичкиот поим анеканта, многукратни аспекти, ја изразува оваа сложеност (стр. 91). Џаинистите тврдат дека неџаинистичките системи се со недостатоци затоа што битието го гледаат само во еден единствен аспект (еканта), на пример само како вечно или само како променливо (стр. 91-92). Учењата на другите школи непроменливо се опишуваат како погрешни затоа што се еднострани, иако џаинистите сметаат дека од соодветната перспектива тие можат да се вклопат во џаинистичкиот систем (стр. 90).

Џаини пишува дека, осудувајќи ги другите школи како еднострани, џаинистот не вели дека нивните гледишта се сосема погрешни. Тие се валидни кога се гледаат како наи, делумни изрази на вистината, и стануваат лажни само кога се смета дека имаат апсолутна и исклучива валидност (стр. 93). Неговата белешка наведува, на санскрит, коментарот на светамбарот Малишена за стих 28 од Анјајогавјавачхедика на Хемачандра. Неговите зборови велат дека ‘тоа постои’ (сат) е наја, додека ‘тоа само постои’ (сад ева) е дурнаја, погрешна наја, која ги остава настрана другите својства на нештото (стр. 93, бел. 8). Сјадвада ја определува изјавата со сјат, најдобро преведено ‘во некој поглед’, и ева, ‘всушност’ (стр. 94).

Џаини пишува дека Сиддхасена Дивакара (петти век), писател што подеднакво го присвојуваат двете џаинистички традиции, ја напишал Санмати-сутра. Оваа кратка пракритска расправа настојува да утврди дека различните гледишта (наја) се валидни кога им се пристапува во духот на сјадвада, а не се валидни кога се изнесуваат на апсолутистичкиот (еканта) начин на неџаинистичките системи. Џаини додава дека мимамсаките, хинду бранители на Ведите, силно се спротивставувале на џаинистичкото тврдење дека човечките Џини се сезнајни (стр. 83).

Џаини пишува дека, осудувајќи ги другите школи како еднострани, џаинистот не вели дека нивните гледишта се сосема погрешни. Тие се валидни кога се гледаат како наи, делумни изрази на вистината, и стануваат лажни само кога се смета дека имаат апсолутна и исклучива валидност (стр. 93). Неговата белешка наведува, на санскрит, коментарот на светамбарот Малишена за стих 28 од Анјајогавјавачхедика на Хемачандра. Неговите зборови велат дека ‘тоа постои’ (сат) е наја, додека ‘тоа само постои’ (сад ева) е дурнаја, погрешна наја, која ги остава настрана другите својства на нештото (стр. 93, бел. 8). Сјадвада ја определува изјавата со сјат, најдобро преведено ‘во некој поглед’, и ева, ‘всушност’ (стр. 94).

Дандас пишува дека џаинистичкото учење за многустраноста (анекантатва) израснало од два фактора: тврдењето за целосно сезнание на тиртханкарите, учителите што им пренесуваат правилно разбирање на стварноста на непросветлените, и гледиштето дека стварноста вклучува и постојаност и промена. Секое расудување на душа што не е сезнајна е соодветно за секојдневните цели, но неизбежно со мани. Секоја наја, или гледиште, е непотполна сама по себе. Сјадвада, учењето за ‘можеби’, не била облик на скептицизам за џаинистичките филозофи. Во џаинистички раце методот станал оружје за расправа, употребуван за да се покаже дека хинду и будистичките системи се еднострани. Во џаинистичкиот аргумент, таквите системи навистина содржат делумни верзии на вистината, но не можат целосно да ѝ оддадат правда на многустраната природа на светот. Светамбарскиот учител Харибхадра напишал една од најпознатите расправи за тоа и никогаш не се откажал од застапувањето на надмоќта на џаинизмот.

Дандас пишува дека во модерното време многу џаинисти почнале да ја толкуваат многустраноста како проширување на ненасилството до толеранција кон мислењата на другите луѓе. Ова го нарекува добронамерно погрешно толкување на учење што не било наменето да промовира сеопшта верска толеранција. Забележува дека индиските религии биле многу критични кон системите на своите ривали. Дигамбарскиот научник Тодармал (осумнаесетти век) сметал дека никој од друга верска традиција не може да го постигне исправниот став (самјактва) потребен за ослободување. Доследниот став на џаинизмот, пишува Дандас, е дека тој на најдлабоко ниво е различен од другите патишта и надмоќен над нив.

Џаини пишува дека авторитетот на џаинистичките учења на крајот почива на фактот дека ги проповедало сезнајно суштество. Џаинистичките учители тврдат дека само учењата на Џина можат да издржат проверка со разумот (стр. 89).

“Таму на врвот на светот живеат блажените усовршени души, ослободени од секое преселување и пристигнати во одличната состојба на совршенството.”

Дандас пишува дека, како што џаинистичката традиција почнала да прифаќа оти просветлувањето повеќе не е можно во областа Бхарата (Индија) по смртта на Џамбу, ученикот на Махавира, светамбарските писма почнале да опишуваат повторно раѓање во далечната област Махавидеха и постигнување просветлување таму. Едно светамбарско писмо, Изложувањето на објаснувањата, вели дека времето е стабилно во Махавидеха, без расипано светско доба, и дека таму проповедаат тиртханкари. Џаинистите сметаат дека во овој миг дваесет тиртханкари, ‘талкачите’ (вихарамана), живеат и поучуваат во далечни области на Средниот свет, делот од вселената каде што живеат луѓето; четворица од нив се во Махавидеха. Најпопуларен е Симандхара. Посветеноста кон него е раширена меѓу светамбарите, а дигамбарот Девасена од десеттиот век бил првиот писател што раскажал дека Кундакунда го стекнал своето знаење директно од него.

Дандас пишува дека, околу почетокот на новата ера, џаините признале оти разни напредни духовни достигнувања, од кои едно било просветлувањето (целосна сезнајност), повеќе не се можни во оваа ера по смртта на ученикот Џамбу. Верската практика тогаш имала за цел не само да ја изгори кармата, туку сè повеќе и да стекне заслуга за добра преродба (поглавје 6, почетна страница, стр. 94).

“и шветамбарите и дигамбарите ни кажуваат дека покрај ангите постоеле и други и веројатно постари дела, наречени пурви, од кои првично имало четиринаесет. Знаењето за овие пурви постепено се губело, додека најпосле целосно не исчезнало.”

“и дигамбарите ги изгубиле пурвите, а згора на тоа и ангите”

“Кај Него се клучевите на сите тајни, само Тој ги знае, и Тој Единиот знае што има на копното и што е во морето, и ниту еден лист не паѓа, а Тој за него да не знае; и нема зрно во темнините на Земјата, ниту нешто посвежо ниту нешто посуво, ништо што не е во Јасната Книга.”

“Кажи: Јас не можам ни на самиот себеси некаква корист да си сторам, ниту од себеси некаква штета да тргнам; се случува така како што сака Аллах. А да го познавам невидливото, ќе стекнев многу добра, а злото ќе беше далеку од мене; јас само ги донесувам опомените и радосните вести на луѓето кои веруваат.”

“Тој тајните ги знае и Тој тајните Свои не ги открива никому, освен на тој што Тој за Пратеник ќе го одбере; затоа Тој и пред него и зад него ги поставува тие што ќе го чуваат”

“Те прашуваат за душата. Кажи: „Душата е нешто што само мојот Господар го знае, а вам ви е дадено само малку знаење.“”

“Аллах е, нема друг бог освен Него, Живиот и Самоопстојувачкиот Одржувател! Не Го обзема ни дремка ни сон! Негово е тоа што е на небесата и на Земјата! Кој може кај Него да се зазема освен со Негова дозвола?! Тој знае што било пред и што ќе биде по нив, и тие не можат да опфатат од Неговото знаење, освен колку што Тој сака! Неговиот Курсиј ги опфаќа и небесата и Земјата, и Нему не Му е тешко да ги одржува! Тој е Севишниот, Величествениот!”

“Ние го објавуваме Куранот и Ние над него ќе бдееме.”

Аиша пренесува дека кога Веровесникот (ﷺ) умрел, Омер тврдел дека тој не е мртов. Дошол Ебу Бекр, го бакнал лицето на Веровесникот, а потоа им рекол на луѓето дека кој го обожувал Мухамед нека знае дека Мухамед умрел, а кој Го обожува Аллах нека знае дека Аллах е жив и никогаш не умира. Ги проучил 39:30 и 3:144, дека Мухамед не е ништо повеќе од пратеник, и луѓето заплакале.