Дали џаинистичката космологија одговара на небото?

“Во создавањето на небесата и на Земјата и во промената на денот и ноќта, навистина има знаци за обдарените со разум, кои и стоејќи и седејќи и лежејќи Го спомнуваат Аллах и за создавањето на небесата и на Земјата размислуваат. Господару наш, ти ова не го создаде залудно! Возвишен си Ти и сочувај нè од казната во Огнот!”

“Меѓу доказите Негови се ноќта и денот, и Сонцето и Месечината. Не паѓајте со лицето на тло ниту на Сонцето ниту на Месечината, туку паѓајте со лицето на тло пред Аллах, Кој ги создаде, ако сакате само Него да Го обожувате.”

“Тој Сонцето извор на светлината го направи, а Месечината сјајна, и положба ѝ одреди за да го знаете бројот на годините и сметањето. Аллах тоа мудро го создаде. Тој детално им ги предочува доказите на луѓето кои разбираат.”

“Кажи: „Никој, освен Аллах, ни на небото ни на Земјата, не го знае гајбот; и тие не знаат кога ќе бидат оживеани.“”

Џаини ја наведува Сурјапраџнапти како петта од дванаесетте Упанги, помошните текстови на светамбарскиот канон (стр. 48). Пишува дека дигамбарите зачувале само мал дел од првобитниот канон, па повеќето од нивните списи се дела на подоцнежни учени учители. Овие дела, наречени Анујоги (излагања), долго уживаат канонски статус во дигамбарската традиција, а светамбарите создале сличен второстепен канон. Втората група, Карананујога, содржи расправи за древни науки како космологијата и астрономијата, меѓу нив Трилокапраџнапти (Тилојапаннатти, седми век) и Трилокасара (единаесетти век) (стр. 78-79).

Тибо наведува дека џаинистичкото учење што отсекогаш најмногу ги изненадувало надворешните е дека постојат две сонца, две месечини и две групи соѕвездија, кои се појавуваат наизменично, ден по ден, јужно и северно од планината Меру (го наведува Колбрук). Индиските астрономи се спротивставувале на тоа: Брахмагупта во својата Спхута-Сиддханта, а по него Бхаскара во Сиддханта-Широмани, одговориле дека ѕвездите околу полот (‘поларната риба’) се гледа дека се вртат еднаш во еден единствен ден (стр. 107-108). Тибо ја нарекува Сурјапраџнапти очигледно најважната астрономска книга чиј авторитет џаинистите го признаваат. Својот приказ го темели повеќе на коментарот на Малајагири отколку на самиот текст, затоа што ракописите го даваат коментарот целосно, а од текстот само почетните зборови; тој оценува дека коментарот верно го следи текстот. Малајагири ги разработува бројчаните правила на текстот со многу решени примери (стр. 108-109). Тибо ја објаснува причината за двете сонца: се сметало дека сонцето по ред носи ден на четирите страни околу Меру, па сонцето што изгрева секое утро е второ сонце, исто како првото. Додава дека учењето прави мала практична разлика во движењата на сонцето и месечината (стр. 110).

“Земјата се смета за огромна кружна рамнина што се состои од низа концентрични прстени, наречени двипи, одвоени еден од друг со океани во облик на прстен. Во средиштето на земјата стои планината Меру”

“Месечината опишува (или двете месечини опишуваат) кругови околу планината Меру на висина од осумстотини и осумдесет јоџани над земјата, така што нејзиното место е осумдесет јоџани над она на сонцето.”

Тилојапаннатти, дигамбарско дело за обликот на светот, ги става дисковите на месечините 880 јоџани над земјата Читра, површината на земјата во џаинистичката космологија (7.36), а градовите на сонцата 800 јоџани над неа (7.65). Возилата на месечината ги опишува како полутопки украсени со скапоцени камења, со отворената страна нагоре, со дванаесет илјади студени, благи зраци (7.37-38), а оние на сонцето со истиот облик, со дванаесет илјади жешки зраци (7.66-67). Воведот на уредниците го сумира редоследот: ѕвездите 790 јоџани над земјата, сонцето 10 над нив, месечината 80 над сонцето, а месечевите соѕвездија и планетите над месечината.

Месечината е во просек на 238.855 милји (384.400 километри) од Земјата. Сонцето, единствената ѕвезда во Сончевиот систем, е на околу 93 милиони милји (150 милиони километри) од Земјата, па е околу 390 пати подалеку од Месечината.

НАСА објаснува дека сончево затемнување се случува кога Месечината ќе мине меѓу Сонцето и Земјата, фрлајќи сенка врз Земјата што го покрива ликот на Сонцето за набљудувачите на тие места. Сончевите затемнувања се случуваат во фазата на млада месечина, а месечевите затемнувања во фазата на полна месечина.

“Месечината опишува (или двете месечини опишуваат) кругови околу планината Меру на висина од осумстотини и осумдесет јоџани над земјата, така што нејзиното место е осумдесет јоџани над она на сонцето.”

Тилојапаннатти, дигамбарско дело за обликот на светот, ги става дисковите на месечините 880 јоџани над земјата Читра, површината на земјата во џаинистичката космологија (7.36), а градовите на сонцата 800 јоџани над неа (7.65). Возилата на месечината ги опишува како полутопки украсени со скапоцени камења, со отворената страна нагоре, со дванаесет илјади студени, благи зраци (7.37-38), а оние на сонцето со истиот облик, со дванаесет илјади жешки зраци (7.66-67). Воведот на уредниците го сумира редоследот: ѕвездите 790 јоџани над земјата, сонцето 10 над нив, месечината 80 над сонцето, а месечевите соѕвездија и планетите над месечината.

Тибо наведува дека џаинистичкото учење што отсекогаш најмногу ги изненадувало надворешните е дека постојат две сонца, две месечини и две групи соѕвездија, кои се појавуваат наизменично, ден по ден, јужно и северно од планината Меру (го наведува Колбрук). Индиските астрономи се спротивставувале на тоа: Брахмагупта во својата Спхута-Сиддханта, а по него Бхаскара во Сиддханта-Широмани, одговориле дека ѕвездите околу полот (‘поларната риба’) се гледа дека се вртат еднаш во еден единствен ден (стр. 107-108). Тибо ја нарекува Сурјапраџнапти очигледно најважната астрономска книга чиј авторитет џаинистите го признаваат. Својот приказ го темели повеќе на коментарот на Малајагири отколку на самиот текст, затоа што ракописите го даваат коментарот целосно, а од текстот само почетните зборови; тој оценува дека коментарот верно го следи текстот. Малајагири ги разработува бројчаните правила на текстот со многу решени примери (стр. 108-109). Тибо ја објаснува причината за двете сонца: се сметало дека сонцето по ред носи ден на четирите страни околу Меру, па сонцето што изгрева секое утро е второ сонце, исто како првото. Додава дека учењето прави мала практична разлика во движењата на сонцето и месечината (стр. 110).

Варахамихира живеел од околу 505 до 587 н.е. Брахмагупта ја напишал својата Брахмаспхутасиддханта во 628 н.е. Ел-Бируни, пишувајќи во 1030, го сместил Варахамихира 526 години пред своето време, околу 504 н.е.

“Како што спомнале учените што уживаат Божја помош, месечевото затемнување е нејзиното влегување во сенката на земјата, а сончевото затемнување се состои во тоа што месечината го покрива и го крие сонцето од нас.”

“Зошто, откако си изговорил такви зборови, потоа почнуваш да го пресметуваш пречникот на месечината за да го објасниш нејзиното затемнување на сонцето, и пречникот на сенката на земјата за да го објасниш нејзиното затемнување на месечината? Зошто ги пресметуваш двете затемнувања во согласност со теоријата на тие еретици, а не според гледиштата на оние со кои мислиш дека е соодветно да се согласиш?”

“Ниту Сонцето може Месечината да ја стигне, ниту ноќта денот да го престигне, сите тие во вселената пловат.”

“Зарем не гледате како Аллах седумте небеса, едно над друго, ги создаде, и на нив осветлена Месечина даде, а Сонцето светилка го направи?”

“Ние најблиското небо со сјајни светилки го украсивме и ги направивме оган за гаѓање на шејтаните, за коишто подготвивме страдање во огнот.”

“Кога стигнаа до местото каде што заоѓа Сонцето, виде како да заоѓа во некој матен извор и во близината негова најде еден народ! „О, Зулкарнејн,“ – рековме Ние – „или ќе ги казниш или со нив благо ќе постапиш?“”

“Господарот на двата истока и двата запада –”

Ги објаснува „двата истока и двата запада“ како точките на изгревање на сонцето во лето и во зима и неговите точки на заоѓање во лето и во зима. Покрај тоа го наведува Куран 70:40, „истоците и западите“, што значи местата на изгревање на сонцето, кои се разликуваат и се поместуваат од ден на ден, и Куран 73:9, „истокот и западот“, што значи исток и запад како вид.

“Меѓу доказите Негови се ноќта и денот, и Сонцето и Месечината. Не паѓајте со лицето на тло ниту на Сонцето ниту на Месечината, туку паѓајте со лицето на тло пред Аллах, Кој ги создаде, ако сакате само Него да Го обожувате.”

“И кога настапи ноќта, тој здогледа ѕвезда и рече: „Ова е Господарот мој!“ А откако таа зајде, тој рече: „Не ги сакам тие што заоѓаат!“ А кога ја здогледа Месечината како излегува, рече: „Ова е Господарот мој!“ А откако таа зајде, тој рече: „Ако Господарот мој не ме упати на Вистинскиот пат, сигурно ќе бидам еден од тие што заталкале.“ А кога го здогледа Сонцето како се раѓа, тој извика: „Ова е Господарот мој, ова е поголемо!“ А откако тоа зајде, тој рече: „Народе мој, јас немам ништо со тоа што вие здруженик Му припишувате! Јас го насочувам лицето свое, како вистински верник, кон Тој што небесата и Земјата ги создал, јас не сум од многубошците!“”

Ел-Мугире ибн Шуба пренесува дека сонцето се помрачило на денот кога умрел синот на Веровесникот (ﷺ), Ибрахим, и луѓето рекле дека се помрачило поради смртта на Ибрахим. Веровесникот рекол дека сонцето и месечината не се помрачуваат поради смртта или раѓањето на никого, и им рекол да клањаат намаз и да Го повикуваат Аллах кога ќе видат помрачување.

“Ниту Сонцето може Месечината да ја стигне, ниту ноќта денот да го престигне, сите тие во вселената пловат.”