Краток одговор
Да. Летописите ја прераскажуваат историјата раскажана во Самуилова и Цареви, но многу од нивните броеви и имиња се различни. Цареви вели дека царот Охозија почнал да царува на 22 години, а Летописите велат 42. Според самите бројки на Летописите неговиот татко умрел на 40, па синот би бил постар од татка си. Јехонија има 18 години во Цареви, а 8 во Летописите. Соломон има 40.000 штали за коњи во Цареви, а 4.000 во Летописите. Книгите даваат дури и различни збирови за пребројувањето на народот што го направил Давид. Годините, броевите и имињата се обични факти, и двете верзии не можат да бидат точни. Исламот поучува дека книга од Бога нема вакви судири (4:82), а Аллах (﷾) ветил дека ќе го чува Куранот (15:9).
Целосно објаснување
Една книга што прераскажува друга
Самуилова, Цареви и Летописи се старозаветни книги што ја раскажуваат историјата на Израел и неговите цареви. Историчарите сметаат дека писателот на Летописите ги користел Самуилова и Цареви како свој главен извор. Ги прераскажал и преработил. Значи, ова не се двајца сведоци што случајно се сеќавале различно. Тоа е еден текст и подоцнежно негово прераскажување.
Значаен коментар на Летописите. Книгата ја датира во доцниот персиски или раниот хеленистички период, околу крајот на четвртиот век пр.н.е., векови по настаните што ги раскажува, а Самуил и Цареви ги смета за главниот извор на Летописецот, кој тој ги прераскажал и преработил.
Годините на царевите
Цареви вели дека Охозија „имаше дваесет и две години кога почна да царува“. Летописите велат дека „имаше четириесет и две години“. Летописите велат и дека неговиот татко Јорам почнал да царува на 32 години и царувал осум години. Значи, Јорам умрел на 40. Син од 42 години би бил постар од татка си. Цареви вели дека Јехонија почнал да царува на осумнаесет години. Летописите велат осум.
“Охозија имаше дваесет и две години кога почна да царува; и царуваше една година во Ерусалим. А името на неговата мајка беше Готолија, ќерката на Амриј, царот Израилев.”
“Охозија имаше четириесет и две години кога почна да царува, и царуваше една година во Ерусалим. И името на неговата мајка беше Готолија, ќерката на Амриј.”
“Имаше триесет и две години кога почна да царува, и царуваше во Ерусалим осум години, и си отиде без никој да жали по него. Сепак, го погребаа во градот Давидов, но не во гробниците на царевите.”
“Јехонија имаше осумнаесет години кога почна да царува, и царуваше во Ерусалим три месеци. А името на неговата мајка беше Нехушта, ќерката на Елнатан од Ерусалим.”
“Јехонија имаше осум години кога почна да царува, и царуваше три месеци и десет дена во Ерусалим: и правеше зло во очите на Господ.”
Соломоновите штали и столбовите на храмот
Цареви му даваат на Соломон четириесет илјади штали за коњи. Летописите му даваат четири илјади. Цареви велат дека секој од двата бронзени столба на храмот бил висок осумнаесет лакти, и го велат тоа двапати. Лактот е околу половина метар. Еремија го вели истото што и Цареви. Летописите ги прават столбовите триесет и пет лакти.
“И Соломон имаше четириесет илјади штали за коњи за своите кочии, и дванаесет илјади коњаници.”
“И Соломон имаше четири илјади штали за коњи и кочии, и дванаесет илјади коњаници; кои ги смести во градовите за кочии и кај царот во Ерусалим.”
“Зашто изле два столба од бронза, секој висок осумнаесет лакти: а врвка од дванаесет лакти го опфаќаше секој од нив.”
“Висината на едниот столб беше осумнаесет лакти, и капителот на него беше од бронза: а висината на капителот три лакти; и плетеницата и калинките на капителот наоколу, сè од бронза: и таков беше и вториот столб со плетеницата.”
“А за столбовите, висината на едниот столб беше осумнаесет лакти; и врвка од дванаесет лакти го опфаќаше; а дебелината му беше четири прста: беше шуплив.”
“Направи исто така пред домот два столба високи триесет и пет лакти, а капителот што беше на врвот на секој од нив беше пет лакти.”
Уште броеви што се разликуваат
Цареви велат дека Соломоновиот голем бронзен сад собирал две илјади бати (батот е мерка за течност). Летописите велат три илјади. Цареви му даваат на Соломон 3.300 надзорници. Летописите даваат 3.600. Цареви донесуваат 420 таланти злато (талантот е голема тежина) од Офир. Летописите донесуваат 450. Кај Самуилова, главниот меѓу Давидовите јунаци убива осумстотини луѓе одеднаш. Во Летописите се триста.
“А беше дебело една дланка, и работ му беше изработен како работ на чаша, со цветови од крин: собираше две илјади бати.”
“А дебелината му беше една дланка, и работ му беше како изработка на работ на чаша, со цветови од крин; и примаше и собираше три илјади бати.”
“Покрај главните Соломонови надзорници што беа над работата, три илјади и триста, кои управуваа со народот што ја вршеше работата.”
“И Соломон изброи седумдесет илјади мажи да носат товари, и осумдесет илјади да сечат камен во планината, и три илјади и шестотини да надгледуваат над нив.”
“И дојдоа во Офир, и донесоа оттаму злато, четиристотини и дваесет таланти, и му го донесоа на царот Соломон.”
“И Хурам му испрати преку рацете на своите слуги бродови и слуги што го познаваа морето; и тие отидоа со Соломоновите слуги во Офир, и зедоа оттаму четиристотини и педесет таланти злато, и му ги донесоа на царот Соломон.”
“Ова се имињата на јунаците што ги имаше Давид: Тахмонецот што седеше на седиштето, главен меѓу заповедниците; тој беше Адино Езнецот: го крена своето копје против осумстотини, кои ги уби одеднаш.”
“И ова е бројот на јунаците што ги имаше Давид: Јашовеам, Ахмонец, главниот меѓу заповедниците: го крена своето копје против триста, убиени од него одеднаш.”
Давидовото пребројување: броевите
Самуилова и Летописите раскажуваат за истото пребројување на народот, но збировите се различни. Самуилова дава 800.000 борци во Израел и 500.000 во Јуда. Летописите даваат 1.100.000 и 470.000. Се разликува дури и казната. Самуилова му нуди на Давид седум години глад. Летописите нудат три.
“И Јоав му го предаде на царот бројот на преброениот народ: и во Израил имаше осумстотини илјади храбри мажи што вадеа меч; а мажите од Јуда беа петстотини илјади.”
“И Јоав му го предаде на Давид бројот на преброениот народ. И сите од Израил беа илјада илјади и сто илјади мажи што вадеа меч: а Јуда беше четиристотини и седумдесет илјади мажи што вадеа меч.”
“Тогаш Гад дојде кај Давид, му кажа и му рече: Дали да дојдат врз тебе седум години глад во твојата земја? Или ќе бегаш три месеци пред твоите непријатели, додека тие те гонат? Или да има три дена помор во твојата земја? Сега размисли и види каков одговор да му вратам на Оној што ме прати.”
“Или три години глад; или три месеци да бидеш уништуван пред твоите противници, додека мечот на твоите непријатели те стигнува; или пак три дена мечот Господов, поморот, во земјата, и ангелот Господов да уништува низ сите краишта на Израил. Затоа сега размисли каков збор да му вратам на Оној што ме прати.”
| Прашање | Самуил или Цареви вели | Летописи вели |
|---|---|---|
| Колку години имал царот Охозија кога почнал да царува? | 22 (2 Цареви 8:26) | 42 (2 Летописи 22:2). Тоа би го направило две години постар од сопствениот татко. |
| Колку години имал царот Јехонија кога почнал да царува? | 18 (2 Цареви 24:8) | 8 (2 Летописи 36:9) |
| Колку штали за коњи имал Соломон? | 40.000 (1 Цареви 4:26) | 4.000 (2 Летописи 9:25) |
| Колку високи биле двата бронзени столба на храмот? | По 18 лакти (1 Цареви 7:15) | 35 лакти (2 Летописи 3:15) |
Летописи ја прераскажува приказната раскажана во Самуил и Цареви. Во секој пар, најмалку едната страна греши. Лакот е околу половина метар.
Давидовите војни и Давидовото семејство
Давид го поразил царот на Цова, царство на север. Хебрејскиот текст на Самуилова вели дека зел 1.700 коњаници. Летописите велат 7.000. Самуилова вели дека Јесеј, таткото на Давид, имал осум синови. Летописите именуваат седум и Давид го нарекуваат седми. Самуилова вели дека Михала, ќерката на Саул, „немаше дете до денот на својата смрт“. А сепак хебрејскиот текст на Самуилова подоцна вели дека таа му родила пет сина на Адриел, кој се оженил со нејзината сестра Мерава. Преводот на кралот Џејмс има ‘одгледала’ таму каде што хебрејскиот вели ‘родила’.
“И Давид зеде од него илјада и седумстотини коњаници и дваесет илјади пешаци; и Давид им ги пресече тетивите на сите коњи за коли, но остави од нив за сто коли.”
“И Давид зеде од него илјада коли, и седум илјади коњаници, и дваесет илјади пешаци; и Давид им ги пресече тетивите на сите коњи за коли, но остави од нив за сто коли.”
“Повторно, Јесеј ги проведе седум од своите синови пред Самоил. И Самоил му рече на Јесеј: Господ не ги избра овие.”
“А Давид беше син на оној Ефратеец од Витлеем Јудин, чие име беше Јесеј; и тој имаше осум синови: и во деновите на Саул човекот се сметаше меѓу луѓето за старец.”
“И Јесеј го роди својот првороден Елијав, и Авинадав вториот, и Шима третиот, Натанаил четвртиот, Радај петтиот, Оцем шестиот, Давид седмиот:”
“Затоа Михала, ќерката на Саул, немаше дете до денот на својата смрт.”
“Но царот ги зеде двата сина на Ресфа, ќерката на Аја, што таа му ги роди на Саул, Армони и Мемфивостеј; и петте сина на Михала, ќерката на Саул, што таа му ги роди на Адриел, синот на Варзелај Мехолатецот;”
“Но се случи, во времето кога Мерава, ќерката на Саул, требаше да му биде дадена на Давид, таа да биде дадена за жена на Адриел Мехолатецот.”
Годините на царевите
Според Цареви, Вааса Израелски е веќе мртов до дваесет и шестата година на Аса, цар на Јуда. Според Летописите, Вааса гради град против Јуда во триесет и шестата година на Аса.
“Така Вааса почина со своите татковци и беше погребан во Терса: а наместо него зацари неговиот син Ела.”
“Во дваесет и шестата година на Аса, царот на Јуда, Ела, синот на Вааса, почна да царува над Израел во Терса, две години.”
“Во триесет и шестата година од царувањето на Аса, Вааса, царот на Израел, тргна против Јуда и ја изгради Рама, за да не дозволи никој да излегува или да влегува кај Аса, царот на Јуда.”
Христијаните велат дека грешките ги направиле преписувачите
Чикашката изјава (1978), најпознатата евангелска изјава за Библијата, вели дека Писмото е без грешка такво какво што првично било напишано. Вели дека преписите се Божји збор доколку се совпаѓаат со изворникот. Според ова гледиште, судирите во броевите се лизгања на преписувачите. Броевите лесно се препишувале погрешно, а изворниците немале ниту една од овие грешки. Со ова се признава дека хебрејскиот текст од кој се преведуваат Библиите содржи грешки.
Најпознатата евангелска изјава за Библијата. Потврдува дека Писмото е без грешка во сè што учи, и дека инспирацијата, строго земено, се однесува само на изворните ракописи (автографите), кои повеќе не постојат. Преписите и преводите се Божјо слово само дотолку доколку верно го претставуваат изворникот.
Што покажуваат овие разлики
Повеќето од парови погоре се обични факти: години, број, висина, име. Две книги не можат обете да бидат во право за нив. Куранот поставува своја проверка: книга од некој друг освен Бог би содржела „многу противречности“. Аллах (﷾) ветил дека ќе го чува Куранот.
“А зошто тие не го проучуваат Куранот? Бидејќи, да е од некој друг, а не од Аллах, тие во него би нашле многу противречности!”
“Ние го објавуваме Куранот и Ние над него ќе бдееме.”
Стих по стих
2 Летописи 22:2 — Списи (Кетувим), глава 22, стих 2
“Охозија имаше четириесет и две години кога почна да царува, и царуваше една година во Ерусалим. И името на неговата мајка беше Готолија, ќерката на Амриј.”
Наведено за
Возраста на Охозија од 42 години е лизгање на преписувач наместо 22. Изворниот ракопис бил точен, а непогрешливоста му припаѓа на изворникот.
Одговорот
Тогаш хебрејскиот текст на Летописите, каков што ни стигнал, дава цар постар од татка си. Нарекувањето на тоа лизгање признава дека хебрејскиот текст од кој се преведуваат Библиите содржи грешки.
Каде завршува — Нарекувањето на тоа грешка на преписувач признава дека хебрејскиот текст од кој се преведуваат Библиите содржи грешки.
2 Летописи 3:15 — Списи (Кетувим), глава 3, стих 15
“Направи исто така пред домот два столба високи триесет и пет лакти, а капителот што беше на врвот на секој од нив беше пет лакти.”
Наведено за
Летописите ја даваат должината на двата столба заедно, излеани како едно парче, па секој бил околу 17½ лакти.
Одговорот
Летописите велат „два столба високи триесет и пет лакти“ и никогаш не даваат заеднички број. Хебрејскиот збор во Летописите е ‘должина’, а за столб што стои неговата должина е неговата висина. И преводот на кралот Џејмс и еврејскиот превод од 1917 година го преведуваат како ‘високи’. Во истиот стих Летописите го ставаат капителот (изрезбаниот врв) „на врвот на секој од нив“, па нивните бројки се за секој столб. Цареви ја даваат висината на секој столб како осумнаесет лакти, двапати, и Еремија се согласува.
Каде завршува — Сопствените зборови на Летописите даваат триесет и пет лакти за секој столб, а три пасуси даваат осумнаесет.
2 Летописи 16:1 — Списи (Кетувим), глава 16, стих 1
“Во триесет и шестата година од царувањето на Аса, Вааса, царот на Израел, тргна против Јуда и ја изгради Рама, за да не дозволи никој да излегува или да влегува кај Аса, царот на Јуда.”
Наведено за
‘Триесет и шестата година од царувањето на Аса’ значи триесет и шестата година на царството Јуда, сметано од поделбата по Соломон. Тоа паѓа во шеснаесеттата година на Аса, додека Вааса бил сè уште жив.
Одговорот
Летописите велат „од царувањето на Аса“, а не на царството Јуда. Стихот непосредно пред тоа ги користи истите зборови за сопствените години на Аса. Вели дека немало војна до „триесет и петтата година од царувањето на Аса“. Значи, годините се сопствените години на Аса.
Каде завршува — Според сопствените зборови на Летописите годините се на Аса, а според Цареви Вааса е мртов десет години пред градењето на Рама.
Гледишта
Евангелски христијански
Библијата била без грешка такво какво што првично била напишана. Разликите во броевите меѓу Самуилова, Цареви и Летописи доаѓаат од преписувачите. Другите разлики се два агла на истите настани.
Непогрешливоста им припаѓа на изворните ракописи; преписите се Божји збор доколку верно ги претставуваат.
Побивање
Да прифатиме дека изворниците биле без грешка. Тогаш хебрејскиот текст од кој се преведуваат Библиите содржи грешки, како цар постар од татка си.
Исламското гледиште
Самуилова, Цареви и Летописи постојано се разминуваат во обични факти. Барем едната страна од секој пар е погрешна, па Библијата каква што постои денес не е текстот каков што го дал Бог.
Цареви го прават Охозија 22-годишен кога почнал да царува, а Летописите 42-годишен, две години постар од татка си.
Цареви го прават Јехонија 18-годишен кога почнал да царува, а Летописите 8-годишен.
Цареви му даваат на Соломон 40.000 штали за коњи, а Летописите 4.000.
Цареви ги прават столбовите на храмот високи 18 лакти, двапати, Еремија се согласува, а Летописите ги прават 35.
Цареви и Летописи се разликуваат и во уште четири броја. Соломоновиот бронзен сад собирал 2.000 бати или 3.000. Имал 3.300 надзорници или 3.600. Златото од Офир било 420 таланти или 450. Главниот Давидов јунак убил 800 луѓе одеднаш или 300.
Самуилова и Летописи даваат различни збирови за Давидовото пребројување и различен глад: седум години или три.
Хебрејскиот текст на Самуилова вели дека Давид зел 1.700 коњаници од царот на Цова, а Летописите велат 7.000.
Самуилова му дава на Јесеј осум синови, а Летописите наведуваат седум, со Давид како седми.
Самуилова вели дека Михала немала дете до денот на својата смрт. Потоа на хебрејски вели дека таа му родила пет сина на Адриел, сопругот на нејзината сестра Мерава.
Според Цареви, Вааса е мртов до дваесет и шестата година на Аса, а според Летописите ја гради Рама во триесет и шестата година на Аса.
Ако разликите се грешки на преписувачите, хебрејскиот текст каков што е предаден содржи грешки.
Книга од некој друг освен Аллах (﷾) би содржела многу противречности, а Аллах (﷾) ветил дека ќе го чува Куранот.