Краток одговор
Не. Тоа е теорија за тоа од каде дошло верувањето, а од каде дошло едно верување не може да покаже дека е лажно. Дејвид Хјум првите богови ги поврзал со надежите и стравовите на луѓето. Лудвиг Фојербах Бога го нарекол човечка природа проектирана нанадвор. Сигмунд Фројд верувањето го нарекол желба за татко заштитник. Денес некои истражувачи велат дека умот брзо наслутува дејствувачи и цел. Да претпоставиме дека умот навистина се наклонува така. И нашите очи еволуирале, а сепак го гледаат она што е таму. Самиот Фројд напишал дека илузијата, во неговата смисла, не е нужно грешка. Значи, прашањето се враќа на причините, а тие не почиваат на страв. Исламот учи дека луѓето се раѓаат со склоност кон Бога, која воспитувањето може да ја искриви. Куранот потоа ги повикува со размислување да стигнат до Единиот Бог.
Целосно објаснување
Теориите, изнесени во нивната најсилна форма
Идејата е стара. Во 1757 година Дејвид Хјум првата религија ја поврзал со надежите и стравовите на луѓето за настаните во животот. Во 1841 година Лудвиг Фојербах тврдел дека Бог е самата човечка природа, нејзиниот разум, волја и чувство, проектирана нанадвор и обожувана како друго суштество. Во 1927 година Сигмунд Фројд верските идеи ги нарекол илузии, родени од беспомошноста на детето и копнежот за татко. Истата година Бертранд Расел рекол дека религијата почива главно на страв. Денес когнитивната наука за религијата нуди понова верзија. Умот брзо наслутува дејствувачи и цели, затоа што тоа им помагало на нашите предци да преживеат. Според водечкото гледиште, верувањето во богови е споредно дејство на тие ментални алатки.
“Можеме затоа да заклучиме дека кај сите народи што го прифатиле политеизмот првите идеи за религијата не настанале од созерцанието на делата на природата, туку од загриженоста за настаните во животот и од непрестајните надежи и стравови што го движат човечкиот ум.”
Тврди дека Богот на христијанството е сопствената природа на човечкиот вид, неговиот разум, волја и чувство, проектирани нанадвор и обожувани како посебно суштество. Човек ги чувствува своите граници, вели тој, само затоа што другите од неговиот вид го имаат она што нему му недостасува. Значи границите на поединецот не се граници на видот, а Бог е тој идеал на видот, ослободен од границите на поединецот. Христијанското учење дека Бог станал човек го зема како знак дека човекот веќе бил во Бог. Во едно подоцнежно дело верувањето во Божјата моќ го следел до човечката желба да се биде слободен од секоја граница што ја поставува природата.
Смета дека верските идеи се илузии што ги исполнуваат најстарите и најсилните желби на човештвото. Беспомошноста на малото дете го тера да копнее за заштита од таткото, а возрасните, сè уште беспомошни пред природата и смртта, тој копнеж го свртеле кон помоќен татко. Меѓу задачите на боговите го смета надоместувањето за страдањата што ги наметнува животот во општеството, така што на крајот доброто е наградено, а злото казнето. Фројд илузијата ја дефинира како верување во кое желбата игра водечка улога и вели дека таа не е нужно грешка. Наведува дека оценувањето на вистинитоста на верските учења е надвор од неговото истражување и дека повеќето од нив не можат ниту да се докажат ниту да се побијат. Додава дека некои се чинат толку неверојатни што наликуваат на заблуди. Исто така смета за многу чудно што религијата учи токму она што би го посакале, и јасно го третира тоа како основа за сомнеж.
Во делот ‘Стравот, темелот на верата’, вели дека верата се потпира пред сè и главно на стравот: ужас од непознатото и страв од пораз и од смрт. Дел од тоа, вели тој, е желбата за постар брат што ќе ви стои на страна во секоја неволја. Ги поттикнува луѓето да се потпираат на науката и на сопствените напори наместо на замислени помошници горе. Порано во предавањето го отфрла аргументот од Првата причина. Се сеќава на еден ред во Автобиографијата на Џон Стјуарт Мил: прашањето ‘Кој ме создаде?’ само го покренува понатамошното прашање ‘Кој Го создаде Бога?’. Ако нешто може да постои без причина, вели тој, тоа може исто толку да биде светот колку и Бог.
Ги прегледува еволутивните и когнитивните објаснувања на религијата. Според гледиштето за нуспроизвод, верувањето настанува како споредна последица на обичните ментални алатки, како преосетлив уред за откривање дејствувачи (HADD) што двосмислените звуци и движења ги чита како дејствувачи. Бидејќи е подобро да се биде претпазлив отколку да се зажали, таквиот уред дава многу лажни тревоги. Написот наведува широка согласност дека откривањето на потеклото на едно верување само по себе не покажува дека тоа е лажно (генетската заблуда), иако потеклото може да биде важно кога верувањето доаѓа од процес што застранил. Го изложува аргументот за разобличување изграден врз ова и одговорите: таквите аргументи можеби одат предалеку, бидејќи сите наши способности имаат природно потекло, а верниците можеби имаат независни причини.
- 1757
Дејвид Хјум
Првата вера дошла од надежите и стравовите на луѓето за настаните во животот.
- 1841
Лудвиг Фојербах
Бог е човечката природа проектирана нанадвор и обожувана како друго суштество.
- 1927
Сигмунд Фројд
Верските идеи се илузии, родени од беспомошноста на детето. Сепак напишал дека илузијата не е нужно грешка.
- 1927
Бертранд Расел
Верата почива главно на стравот.
- Денес
Когнитивната наука за религијата
Верувањето во богови е споредна последица на ум што брзо осетува дејствувачи и цели.
Секоја е теорија за тоа од каде дошло верувањето. Од каде дошло едно верување не одлучува дали е вистинито.
Од каде дошло едно верување не одлучува дали е вистинито
Филозофите што ги проучуваат овие аргументи широко се согласуваат за една точка. Откривањето како настанало едно верување само по себе не покажува дека тоа е лажно. Судењето за едно тврдење според тоа од каде дошло има име: генетска заблуда. Нашите очи еволуирале затоа што гледањето им помагало на нашите предци да преживеат. А сепак, кога ќе видите пријател преку улицата, таа историја не го прави пријателот нереален. Самиот Хјум ги држел двете прашања одвоено. Едното прашање, рекол, е дали религијата има основа во разумот. Другото е како настанала во човечката природа. Секое верување има причини, вклучувајќи го и неверувањето. Значи, самите причини не можат да го решат прашањето.
Ги прегледува еволутивните и когнитивните објаснувања на религијата. Според гледиштето за нуспроизвод, верувањето настанува како споредна последица на обичните ментални алатки, како преосетлив уред за откривање дејствувачи (HADD) што двосмислените звуци и движења ги чита како дејствувачи. Бидејќи е подобро да се биде претпазлив отколку да се зажали, таквиот уред дава многу лажни тревоги. Написот наведува широка согласност дека откривањето на потеклото на едно верување само по себе не покажува дека тоа е лажно (генетската заблуда), иако потеклото може да биде важно кога верувањето доаѓа од процес што застранил. Го изложува аргументот за разобличување изграден врз ова и одговорите: таквите аргументи можеби одат предалеку, бидејќи сите наши способности имаат природно потекло, а верниците можеби имаат независни причини.
“Бидејќи секое истражување што се однесува на религијата е од најголема важност, има особено две прашања што го привлекуваат нашето внимание, имено она за нејзиниот темел во разумот и она за нејзиното потекло во човечката природа.”
Сопствената дефиниција на Фројд го остава прашањето отворено
Фројд бил цврст атеист, и некои верски учења ги сметал за многу малку веројатни. Но својот збор го избрал внимателно. Во неговата смисла, илузијата е верување во кое желбата игра водечка улога. Напишал дека таквото верување не е нужно грешка. Рекол дека судењето дали верските доктрини се вистинити е надвор од неговото истражување. За повеќето од нив напишал дека не можат ниту да се докажат ниту да се побијат. Навистина додал дека верување што толку добро одговара на нашите желби изгледа сомнително. Но сомнежот е причина да се испитаат причините, а не пресуда за нив. Значи, вистинското прашање е сè уште отворено: дали има добри причини да се мисли дека Бог постои.
Смета дека верските идеи се илузии што ги исполнуваат најстарите и најсилните желби на човештвото. Беспомошноста на малото дете го тера да копнее за заштита од таткото, а возрасните, сè уште беспомошни пред природата и смртта, тој копнеж го свртеле кон помоќен татко. Меѓу задачите на боговите го смета надоместувањето за страдањата што ги наметнува животот во општеството, така што на крајот доброто е наградено, а злото казнето. Фројд илузијата ја дефинира како верување во кое желбата игра водечка улога и вели дека таа не е нужно грешка. Наведува дека оценувањето на вистинитоста на верските учења е надвор од неговото истражување и дека повеќето од нив не можат ниту да се докажат ниту да се побијат. Додава дека некои се чинат толку неверојатни што наликуваат на заблуди. Исто така смета за многу чудно што религијата учи токму она што би го посакале, и јасно го третира тоа како основа за сомнеж.
Кога потеклото навистина се смета, и зошто ова не е доволно
Потеклото може да биде важно во еден вид случај: кога едно верување дошло од процес што нема никаква врска со вистината. Верување всадено со хипноза е пример. Посилниот аргумент вели дека детекторот на дејствувачи во умот бил направен да биде безбеден, а не точен. Филозофите ова го нарекуваат аргумент за разобличување: тврди дека потеклото на едно верување покажува оти на него не може да му се верува. Детекторот пријавува некого таму при секое шушкање во тревата, па, вели аргументот, неговите аларми не докажуваат ништо. Да претпоставиме дека е така. Пречувствителен аларм за чад е причина да се провери дали има пожар, а не доказ дека нема. А доказот за Бога не почива на шушкање во тревата. Почива на размислување што секој може да го провери чекор по чекор: сè што зависи од нешто има потреба од нешто што не зависи од ништо. Страницата за тоа кој Го создал Бога го изложува тоа.
Ги прегледува еволутивните и когнитивните објаснувања на религијата. Според гледиштето за нуспроизвод, верувањето настанува како споредна последица на обичните ментални алатки, како преосетлив уред за откривање дејствувачи (HADD) што двосмислените звуци и движења ги чита како дејствувачи. Бидејќи е подобро да се биде претпазлив отколку да се зажали, таквиот уред дава многу лажни тревоги. Написот наведува широка согласност дека откривањето на потеклото на едно верување само по себе не покажува дека тоа е лажно (генетската заблуда), иако потеклото може да биде важно кога верувањето доаѓа од процес што застранил. Го изложува аргументот за разобличување изграден врз ова и одговорите: таквите аргументи можеби одат предалеку, бидејќи сите наши способности имаат природно потекло, а верниците можеби имаат независни причини.
Сè што постои го дели на она што е само можно само по себе (мумкин ал-вуџуд), на кое му треба причина, и она што е нужно само по себе (ваџиб ал-вуџуд), на кое не му треба. Тврди дека на синџир од можни нешта, колку и да е долг, му треба нужно битие надвор од него, и дека тоа битие е едно и нема делови.
Тврди дека доволната причина за целиот низ од случајни нешта мора да лежи надвор од тој низ, во нужна супстанција, која Лајбниц ја нарекува Бог.
Аргументот за разобличување не може да ги досегне причините
Внимателниот аргумент за разобличување не вели само ‘тоа еволуирало’. Вели дека склоноста би се појавила без разлика дали постои некој бог. Разобличувачите додаваат дека видот и аритметиката се различни, затоа што нивната точност помагала за преживувањето. Но доказот за Бога не почива на склоноста кон наслутување дејствувачи. Почива на логиката, токму способноста на која разобличувачот мора да ѝ верува за да го изнесе својот аргумент. А ако Бог ја создал човечката природа, ум што се наклонува кон својот Создател работи како што треба. Значи, самата склоност ниту Го докажува Бога ниту Го побива. Одлучува размислувањето.
Ги прегледува еволутивните и когнитивните објаснувања на религијата. Според гледиштето за нуспроизвод, верувањето настанува како споредна последица на обичните ментални алатки, како преосетлив уред за откривање дејствувачи (HADD) што двосмислените звуци и движења ги чита како дејствувачи. Бидејќи е подобро да се биде претпазлив отколку да се зажали, таквиот уред дава многу лажни тревоги. Написот наведува широка согласност дека откривањето на потеклото на едно верување само по себе не покажува дека тоа е лажно (генетската заблуда), иако потеклото може да биде важно кога верувањето доаѓа од процес што застранил. Го изложува аргументот за разобличување изграден врз ова и одговорите: таквите аргументи можеби одат предалеку, бидејќи сите наши способности имаат природно потекло, а верниците можеби имаат независни причини.
Сè што постои го дели на она што е само можно само по себе (мумкин ал-вуџуд), на кое му треба причина, и она што е нужно само по себе (ваџиб ал-вуџуд), на кое не му треба. Тврди дека на синџир од можни нешта, колку и да е долг, му треба нужно битие надвор од него, и дека тоа битие е едно и нема делови.
“Ти насочи го лицето свое кон верата, искрено; кон верата Аллахова чиста, со која луѓето ги создаде. Нема измена на Аллаховата вера, тоа е вистинската вера, но повеќето луѓе тоа не го знаат.”
Надежта и стравот влечат во двете насоки
Надежта и стравот можат да го поттикнат неверувањето исто како и верувањето. Американскиот филозоф Томас Нагел, атеист, напишал дека сака атеизмот да е вистинит и се надева дека нема Бог. Ова го нарекол страв од религијата, и претпоставил дека не е редок. Ја извлекол и вистинската поука. Да те поведе надежта дека Бог не постои е исто толку ирационално како да те поведе надежта дека постои. Мотивите објаснуваат зошто човекот се наклонува во една насока. Тие никогаш не одлучуваат која насока е вистинита.
Во главата ‘Еволутивниот натурализам и стравот од религијата’, филозофот атеист вели дека и самиот е подложен на страв од религијата: сака атеизмот да биде вистинит и се надева дека нема Бог. Претпоставува дека овој ‘проблем со космичкиот авторитет’ не е редок и дека придвижува голем дел од сцијентизмот и редукционизмот на неговото време. Додава дека да се биде поведен од надежта дека Бог не постои е исто толку ирационално колку и да се биде поведен од надежта дека постои.
Исламот го отфрла бог направен од желби
Куранот го осудува земањето на сопствената страст за бог (25:43). Вели дека кога вистината би ги следела страстите на луѓето, небесата и Земјата би пропаднале (23:71). Забранува следење на она за што човекот нема знаење (17:36). Посилната поента на Фојербах е дека Бог е најдоброто од човечката природа, ослободено од границите на секој човек. Но тоа покажува само дека можеме да замислиме совршено знаење и милост. Не може да покаже дека никој нема такви. Ако Бог нè создал, нашето знаење и милост се Негови дарови, а нашите идеи за Него не се изворот од кој Тој доаѓа. Размислувањето од зависноста завршува кај суштество што не зависи од ништо. Тоа е спротивноста на човечката природа, а не нејзина копија. Како што вели Куранот, ништо Нему не Му е слично (42:11).
“Кажи Ми ти Мене, дали ќе му бидеш чувар на тој што страста за свој бог ја зел?”
“Да се води Аллах според нивните страсти, сигурно ќе го снемаше поредокот на небесата и на Земјата и во тоа што е на нив; Ние им го дадовме Куранот, славата нивна, но тие за славата нивна не внимаваат.”
“Не зборувај го тоа што не го знаеш! И слухот, и видот, и разумот – за сето тоа навистина ќе се одговара.”
Тврди дека Богот на христијанството е сопствената природа на човечкиот вид, неговиот разум, волја и чувство, проектирани нанадвор и обожувани како посебно суштество. Човек ги чувствува своите граници, вели тој, само затоа што другите од неговиот вид го имаат она што нему му недостасува. Значи границите на поединецот не се граници на видот, а Бог е тој идеал на видот, ослободен од границите на поединецот. Христијанското учење дека Бог станал човек го зема како знак дека човекот веќе бил во Бог. Во едно подоцнежно дело верувањето во Божјата моќ го следел до човечката желба да се биде слободен од секоја граница што ја поставува природата.
Сè што постои го дели на она што е само можно само по себе (мумкин ал-вуџуд), на кое му треба причина, и она што е нужно само по себе (ваџиб ал-вуџуд), на кое не му треба. Тврди дека на синџир од можни нешта, колку и да е долг, му треба нужно битие надвор од него, и дека тоа битие е едно и нема делови.
“Создателот на небесата и на Земјата! Тој како парови ве создава – а создава парови и од животните – за така да ве размножува. Ништо Нему не му е слично! Тој сè слуша и сè гледа.”
Тежок Бог за посакување
Бог изграден од желби би тешел и би барал малку. Куранот вели дека верниците ќе бидат искушувани со страв, глад и загуба (2:155). Вели дека никој не е оставен на мира само затоа што ќе каже „Ние веруваме!“ (29:2-3). Вели дека слухот, видот и срцето секое ќе бидат прашани (17:36). Ова не докажува дека исламот е вистинит. Покажува дека ‘исполнување на желби’ е лош опис на оваа вера.
“Ние ќе ве ставаме на искушение, малку со страв и со глад, и со губење на имотите, животите и посевите ваши. А ти израдувај ги трпеливите,”
“Зарем луѓето мислат дека ќе бидат оставени на мира ако кажат: „Ние веруваме!“ – и дека нема да бидат ставени на искушение? А Ние во искушение ги стававме и тие пред нив, па Аллах, навистина ги знае тие што вистината ја говорат и тие што лажат.”
“Не зборувај го тоа што не го знаеш! И слухот, и видот, и разумот – за сето тоа навистина ќе се одговара.”
Одговорот на исламот: вродено чувство што воспитувањето може да го искриви
Исламот учи дека луѓето се создадени со склоност кон својот Создател, фитра (30:30). Веровесникот (ﷺ) рекол дека секое дете се раѓа на фитра. Родителите се тие што го прават детето Евреин, христијанин или маг (зороастриец). Значи, исламот очекува верувањето да биде природно, и исто така да биде искривено од воспитувањето. Во исламот фитра е природа создадена да Го спознае Бога. Исламот не ја нуди на сомничавиот како доказ: како окото, на неа ѝ треба светлина, која ја даваат причините и објавата. Децата лесно го гледаат светот како направен со цел; ова одговара на она што исламот го учи за фитра, иако истражувањата не можат да докажат дека Бог постои. Искривената склоност исто така објаснува зошто толку многу народи обожувале многу богови. Куранот ги обвинува оние што го отфрлаат она што Бог го објавил поради обичаите на своите татковци, дури и ако нивните татковци немале разум и упатство (2:170). Им кажува на луѓето да размислуваат за сопственото создавање (52:35-36). Одговорот на исламот е таа склоност да се следи до Единиот Бог. Верувањето, обожувањето и карактерот тогаш одат заедно како еден начин на живот.
“Ти насочи го лицето свое кон верата, искрено; кон верата Аллахова чиста, со која луѓето ги создаде. Нема измена на Аллаховата вера, тоа е вистинската вера, но повеќето луѓе тоа не го знаат.”
Ебу Хурејре пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека секое дете се раѓа на фитра, вистинската вера, а неговите родители го прават Евреин, христијанин или маг, исто како што животното раѓа цело младо: дали гледате некое од нив родено осакатено?
Ги прегледува истражувањата за тоа како малите деца размислуваат за природата. Децата се склони да ги објаснуваат природните нешта според нивната цел, а нивното потекло преку нечија намера. Келемен прашува дали децата најдобро се опишуваат како интуитивни теисти, склони да ја гледаат природата како дело на нечовечки дизајнер. Таа предлага дека околу петтата година овој опис можеби има објаснувачка вредност.
“А кога ќе им се каже: „Следете го тоа што го објавил Аллах!“ Тие одговараат: „Не, туку ќе го следиме тоа на што ги затекнавме нашите предци.“ Зарем и тогаш кога нивните предци ништо не сфаќаа, ниту пак на Вистинскиот пат беа?!”
“Дали тие без Создател се создадени или тие самите себеси се создадоа?! Дали тие небесата и Земјата ги создадоа?! Не, туку тие не се убедени!”
Одговори на приговорите
Еволутивни пристапи кон религијата (Стенфордска енциклопедија на филозофијата, 2026)
Ги прегледува еволутивните и когнитивните објаснувања на религијата. Според гледиштето за нуспроизвод, верувањето настанува како споредна последица на обичните ментални алатки, како преосетлив уред за откривање дејствувачи (HADD) што двосмислените звуци и движења ги чита како дејствувачи. Бидејќи е подобро да се биде претпазлив отколку да се зажали, таквиот уред дава многу лажни тревоги. Написот наведува широка согласност дека откривањето на потеклото на едно верување само по себе не покажува дека тоа е лажно (генетската заблуда), иако потеклото може да биде важно кога верувањето доаѓа од процес што застранил. Го изложува аргументот за разобличување изграден врз ова и одговорите: таквите аргументи можеби одат предалеку, бидејќи сите наши способности имаат природно потекло, а верниците можеби имаат независни причини.
Наведено за
Би верувале во богови без разлика дали постојат, па верувањето во Бога е неоправдано.
Одговорот
Ако Бог ја создал човечката природа, ум што се наклонува кон Него работи како што треба. Значи, аргументот прво мора да покаже дека нема Создател, што е првобитното прашање. Разобличувачите одговараат дека на видот и логиката им се верува затоа што точноста помагала за преживувањето. Тогаш разобличувањето не може да го досегне доказот за Бога, бидејќи тој доказ почива на логиката, а не на чувство.
Каде завршува — На аргументот за разобличување му треба посебен доказ дека нема Создател, и тој не може да ги допре причините што почиваат на логиката.
Еволутивни пристапи кон религијата (Стенфордска енциклопедија на филозофијата, 2026)
Ги прегледува еволутивните и когнитивните објаснувања на религијата. Според гледиштето за нуспроизвод, верувањето настанува како споредна последица на обичните ментални алатки, како преосетлив уред за откривање дејствувачи (HADD) што двосмислените звуци и движења ги чита како дејствувачи. Бидејќи е подобро да се биде претпазлив отколку да се зажали, таквиот уред дава многу лажни тревоги. Написот наведува широка согласност дека откривањето на потеклото на едно верување само по себе не покажува дека тоа е лажно (генетската заблуда), иако потеклото може да биде важно кога верувањето доаѓа од процес што застранил. Го изложува аргументот за разобличување изграден врз ова и одговорите: таквите аргументи можеби одат предалеку, бидејќи сите наши способности имаат природно потекло, а верниците можеби имаат независни причини.
Наведено за
Нашите умови преку мера откриваат дејствувачи, па верувањето во Бога е лажен аларм.
Одговорот
Пречувствителен аларм за чад е причина да се провери дали има пожар, а не доказ дека нема. Доказот за Бога не почива на чувство за некого во темнината. Почива на размислување за зависноста што секој може да го провери чекор по чекор.
Каде завршува — Дури и ако детекторот се активира премногу, прашањето го решаваат причините, а тие не доаѓаат од детекторот.
Еволутивни пристапи кон религијата (Стенфордска енциклопедија на филозофијата, 2026)
Ги прегледува еволутивните и когнитивните објаснувања на религијата. Според гледиштето за нуспроизвод, верувањето настанува како споредна последица на обичните ментални алатки, како преосетлив уред за откривање дејствувачи (HADD) што двосмислените звуци и движења ги чита како дејствувачи. Бидејќи е подобро да се биде претпазлив отколку да се зажали, таквиот уред дава многу лажни тревоги. Написот наведува широка согласност дека откривањето на потеклото на едно верување само по себе не покажува дека тоа е лажно (генетската заблуда), иако потеклото може да биде важно кога верувањето доаѓа од процес што застранил. Го изложува аргументот за разобличување изграден врз ова и одговорите: таквите аргументи можеби одат предалеку, бидејќи сите наши способности имаат природно потекло, а верниците можеби имаат независни причини.
Наведено за
Ако верувањето е вродено, тоа е само поврзаност во мозокот. Вашата фитра е истиот детектор на дејствувачи, па сами сте го објасниле верувањето.
Одговорот
Исламот вродената склоност не ја нуди како доказ. Доказот почива на размислување за зависноста, што секој може да го провери. Вродена природа создадена да го спознае својот Создател е она што би го очекувале ако таков постои. Дали постои, одлучуваат причините.
Каде завршува — Нарекувањето на склоноста поврзаност во мозокот кажува како функционира, а не дали укажува на нешто реално.
Расел, „Зошто не сум христијанин“ (1927)
Во делот ‘Стравот, темелот на верата’, вели дека верата се потпира пред сè и главно на стравот: ужас од непознатото и страв од пораз и од смрт. Дел од тоа, вели тој, е желбата за постар брат што ќе ви стои на страна во секоја неволја. Ги поттикнува луѓето да се потпираат на науката и на сопствените напори наместо на замислени помошници горе. Порано во предавањето го отфрла аргументот од Првата причина. Се сеќава на еден ред во Автобиографијата на Џон Стјуарт Мил: прашањето ‘Кој ме создаде?’ само го покренува понатамошното прашање ‘Кој Го создаде Бога?’. Ако нешто може да постои без причина, вели тој, тоа може исто толку да биде светот колку и Бог.
Наведено за
Приказната за стравот доаѓа откако аргументите ќе пропаднат. Расел прво го отфрлил аргументот за првата причина прашувајќи ‘Кој Го создал Бога?’, и дури потоа верувањето го објаснил со страв.
Одговорот
Тогаш сè зависи од аргументите, што е поентата на оваа страница. Аргументот од зависноста не го допира ‘Кој Го создал Бога?’. Тој завршува кај суштество што не зависи од ништо, па ништо не Го создало. Расел прашал зошто тоа суштество не би можело да биде светот. Светот е составен од делови, а нешто составено од делови зависи од нив. Значи, не може да биде суштеството што не зависи од ништо. Страницата за тоа кој Го создал Бога го изложува тоа.
Каде завршува — Стравот може да го објасни верувањето само ако причините пропаднат, а причината од зависноста стои.
Фројд, Иднината на една илузија (1927)
Смета дека верските идеи се илузии што ги исполнуваат најстарите и најсилните желби на човештвото. Беспомошноста на малото дете го тера да копнее за заштита од таткото, а возрасните, сè уште беспомошни пред природата и смртта, тој копнеж го свртеле кон помоќен татко. Меѓу задачите на боговите го смета надоместувањето за страдањата што ги наметнува животот во општеството, така што на крајот доброто е наградено, а злото казнето. Фројд илузијата ја дефинира како верување во кое желбата игра водечка улога и вели дека таа не е нужно грешка. Наведува дека оценувањето на вистинитоста на верските учења е надвор од неговото истражување и дека повеќето од нив не можат ниту да се докажат ниту да се побијат. Додава дека некои се чинат толку неверојатни што наликуваат на заблуди. Исто така смета за многу чудно што религијата учи токму она што би го посакале, и јасно го третира тоа како основа за сомнеж.
Наведено за
Верувањето во Бога е исполнување на желба: копнеж на возрасниот за татко заштитник.
Одговорот
Во сопствената дефиниција на Фројд, илузијата е верување водено од желба, и не е нужно грешка. Прашањето за вистината го оставил надвор од своето истражување. Навистина му било сомнително што религијата толку добро одговара на нашите желби. Но сомнежот бара мерење на причините; не е пресуда за нив.
Каде завршува — Описот на Фројд објаснува зошто луѓето можеби веруваат. Според неговите сопствени зборови, не покажува дека верувањето е лажно.
Фојербах, Суштината на христијанството (1841)
Тврди дека Богот на христијанството е сопствената природа на човечкиот вид, неговиот разум, волја и чувство, проектирани нанадвор и обожувани како посебно суштество. Човек ги чувствува своите граници, вели тој, само затоа што другите од неговиот вид го имаат она што нему му недостасува. Значи границите на поединецот не се граници на видот, а Бог е тој идеал на видот, ослободен од границите на поединецот. Христијанското учење дека Бог станал човек го зема како знак дека човекот веќе бил во Бог. Во едно подоцнежно дело верувањето во Божјата моќ го следел до човечката желба да се биде слободен од секоја граница што ја поставува природата.
Наведено за
Бог е само човечката природа, нејзиниот разум, волја и чувство, проектирана нанадвор и обожувана.
Одговорот
Некои богови навистина биле изградени така, а Куранот го осудува бог направен од сопствената страст (25:43). Посилната поента на Фојербах е дека Бог се нашите најдобри својства без нашите граници. Но способноста да се замисли совршено знаење и милост не покажува дека никој нема такви. А размислувањето од зависноста стигнува до Бог што не личи на ништо што Тој создал (42:11).
Каде завршува — Теоријата за проекција може да разобличи лажни слики за Бога. Не може да покаже дека зад нив нема Бог.
Куран 42:11 — сура Еш-Шура, ајет 11
“Создателот на небесата и на Земјата! Тој како парови ве создава – а создава парови и од животните – за така да ве размножува. Ништо Нему не му е слично! Тој сè слуша и сè гледа.”
Наведено за
Богот на Куранот слуша, гледа, сака и се лути. Тоа е зголемен човек, токму како што рекол Фојербах.
Одговорот
Куранот го потврдува она што Бог го вели за Себе, и во истиот ајет негира секаква сличност. Ништо Нему не Му е слично, а Тој слуша и гледа (42:11). Муслиманите Неговото слушање го потврдуваат без да замислуваат уво, и не прашуваат како. Заеднички збор не е заедничка природа.
Каде завршува — Заедничките зборови покажуваат дека за Бога зборуваме со човечки јазик. Не покажуваат дека Бог е направен од човечката природа.
Расел, „Зошто не сум христијанин“ (1927)
Во делот ‘Стравот, темелот на верата’, вели дека верата се потпира пред сè и главно на стравот: ужас од непознатото и страв од пораз и од смрт. Дел од тоа, вели тој, е желбата за постар брат што ќе ви стои на страна во секоја неволја. Ги поттикнува луѓето да се потпираат на науката и на сопствените напори наместо на замислени помошници горе. Порано во предавањето го отфрла аргументот од Првата причина. Се сеќава на еден ред во Автобиографијата на Џон Стјуарт Мил: прашањето ‘Кој ме создаде?’ само го покренува понатамошното прашање ‘Кој Го создаде Бога?’. Ако нешто може да постои без причина, вели тој, тоа може исто толку да биде светот колку и Бог.
Наведено за
Религијата почива на страв: од непознатото, од поразот и од смртта.
Одговорот
Стравот можеби поттикнува некои луѓе да веруваат, како што надежта поттикнува други да не веруваат. Томас Нагел, атеист, вели дека се надева оти нема Бог. Секоја од двете надежи ја нарекува ирационален водич за верувањето. Мотивите не одлучуваат ништо, а причините одлучуваат.
Каде завршува — Од каде дошол мотивот на едно верување не е важно. Причините за Создател мора да се измерат сами по себе.
Дејвид Хјум, Природната историја на религијата (1757), оддел 2, ‘Потеклото на политеизмот’, пасус 4 (Хјум текстови онлајн, N 2.4)
“Можеме затоа да заклучиме дека кај сите народи што го прифатиле политеизмот првите идеи за религијата не настанале од созерцанието на делата на природата, туку од загриженоста за настаните во животот и од непрестајните надежи и стравови што го движат човечкиот ум.”
Наведено за
Хјум покажал дека првата религија била многу богови, родени од страв. Верувањето во еден Бог дошло подоцна.
Одговорот
Случајот на Хјум почива на размислување за далечното минато; ниту еден пишан запис не стигнува до првите луѓе. Во истиот дел тој напишал дека луѓето што размислуваат од редот на природата би замислиле само еден творец. Исламот учи дека луѓето биле една заедница, а потоа се разделиле (10:19), и дека воспитувањето го искривува вроденото чувство.
Каде завршува — Теоријата за првата религија не е запис за неа. Во секој случај, кое верување дошло прво не одлучува кое е вистинито.
Дејвид Хјум, Природната историја на религијата (1757), Вовед, пасус 1 (Хјум текстови онлајн, N 0.1)
“Бидејќи секое истражување што се однесува на религијата е од најголема важност, има особено две прашања што го привлекуваат нашето внимание, имено она за нејзиниот темел во разумот и она за нејзиното потекло во човечката природа.”
Наведено за
Хјум рекол дека верувањето во невидливи сили не е инстинкт: некои народи немале такво, а ниту двајца не се согласуваат. Значи, нема вродено чувство за Бога.
Одговорот
Исламот не вели дека секој човек на крајот верува, или дека сите веруваат исто. Хадисот вели дека родителите можат да го свртат детето, па склоност искривена од воспитувањето ќе изгледа различно од место до место. Во истиот пасус самиот Хјум вели дека првите верски начела лесно се искривуваат од околностите. Дали Бог постои е тогаш прашање за причините.
Каде завршува — Разновидноста во верувањето е она што би го создала склоност искривена од воспитувањето. Не покажува дека склоноста ја нема.
Проектот Когниција, религија и теологија, Оксфорд (2007-2010; резултатите објавени 2011)
Проект на Универзитетот во Оксфорд вреден 1,9 милиони фунти, со повеќе од 40 студии во 20 земји, што опфаќа и религиозни и нерелигиозни општества. Заклучил дека човечките суштества се природно предиспонирани да веруваат во богови и во живот по смртта.
Наведено за
Истражувањата наоѓаат дека луѓето природно се склони да веруваат во богови, во множина. Тоа ги поддржува многуте богови исто колку и исламот.
Одговорот
Истражувањата навистина зборуваат за богови воопшто, и не можат да докажат дека Бог постои. Исламот очекува природна склоност што воспитувањето ја искривува. Хадисот вели дека родителите го прават детето Евреин, христијанин или маг (зороастриец). Кое верување е вистинито тогаш го решаваат причините, а не склоноста.
Каде завршува — Истражувањата одговараат на учењето на исламот без да го докажуваат, а до Единиот Бог се стигнува со разумот.
Куран 29:65 — сура Ел-Анкебут, ајет 65
“Кога со бродот ќе запловат, искрено Му се молат на Аллах, а кога Тој до копното ќе ги донесе, одеднаш Нему други за рамни Му здружуваат”
Наведено за
Вашиот сопствен Куран вели дека луѓето Го повикуваат Бога кога ќе ги снајде бура на морето. Тоа е страв што создава верување.
Одговорот
Луѓето во ајетот веќе верувале во Бога; опасноста ги натерала да Го повикаат само Него, а безбедноста ги вратила нивните здруженици. Ајетот го обвинува тоа. Исламот учи дека чувството за Бога е вродено (30:30), а опасноста само го открива. Доказот за Бога не почива на тој повик.
Каде завршува — Ајетот покажува како стравот открива верување што веќе е таму, и ја обвинува верата што трае само додека трае стравот.
Расел, „Зошто не сум христијанин“ (1927)
Во делот ‘Стравот, темелот на верата’, вели дека верата се потпира пред сè и главно на стравот: ужас од непознатото и страв од пораз и од смрт. Дел од тоа, вели тој, е желбата за постар брат што ќе ви стои на страна во секоја неволја. Ги поттикнува луѓето да се потпираат на науката и на сопствените напори наместо на замислени помошници горе. Порано во предавањето го отфрла аргументот од Првата причина. Се сеќава на еден ред во Автобиографијата на Џон Стјуарт Мил: прашањето ‘Кој ме создаде?’ само го покренува понатамошното прашање ‘Кој Го создаде Бога?’. Ако нешто може да постои без причина, вели тој, тоа може исто толку да биде светот колку и Бог.
Наведено за
Куранот е полн со предупредувања за Џехенемот. Тој тргува со истиот страв што го опишал Расел.
Одговорот
Предупредувањето претпоставува дека опасноста е вистинска; не ја создава. Веровесникот (ﷺ) отворено го предупредил својот народ, откако тие се согласиле дека никогаш не го знаеле да лаже (Бухари 4770). Куранот верувањето во Бога го темели на размислување, прашувајќи дали луѓето се создадени без Создател или самите се создале (52:35-36). Стравот од вистинска опасност е разумен; прашањето е дали опасноста е вистинска.
Каде завршува — Куранот дава причини за спознавање на Бога, и предупредува колку чини свртувањето од Него. Предупредувањето за вистинска опасност не е трик на стравот.
Фројд, Иднината на една илузија (1927)
Смета дека верските идеи се илузии што ги исполнуваат најстарите и најсилните желби на човештвото. Беспомошноста на малото дете го тера да копнее за заштита од таткото, а возрасните, сè уште беспомошни пред природата и смртта, тој копнеж го свртеле кон помоќен татко. Меѓу задачите на боговите го смета надоместувањето за страдањата што ги наметнува животот во општеството, така што на крајот доброто е наградено, а злото казнето. Фројд илузијата ја дефинира како верување во кое желбата игра водечка улога и вели дека таа не е нужно грешка. Наведува дека оценувањето на вистинитоста на верските учења е надвор од неговото истражување и дека повеќето од нив не можат ниту да се докажат ниту да се побијат. Додава дека некои се чинат толку неверојатни што наликуваат на заблуди. Исто така смета за многу чудно што религијата учи токму она што би го посакале, и јасно го третира тоа како основа за сомнеж.
Наведено за
Џенетот е најголемата желба од сите. Религија што го ветува е исполнување на желби.
Одговорот
Муслиманите навистина се надеваат на Џенетот. Но надежта не го прави верувањето лажно, како што рекол и самиот Фројд. Истата вера бара секојдневен намаз, пост и сметка за секое дело, до една трошка (99:7-8).
Каде завршува — Надежта е дел од верата, но доказот за неа почива на причини, а не на тоа колку е пријатна.
Фројд, Иднината на една илузија (1927)
Смета дека верските идеи се илузии што ги исполнуваат најстарите и најсилните желби на човештвото. Беспомошноста на малото дете го тера да копнее за заштита од таткото, а возрасните, сè уште беспомошни пред природата и смртта, тој копнеж го свртеле кон помоќен татко. Меѓу задачите на боговите го смета надоместувањето за страдањата што ги наметнува животот во општеството, така што на крајот доброто е наградено, а злото казнето. Фројд илузијата ја дефинира како верување во кое желбата игра водечка улога и вели дека таа не е нужно грешка. Наведува дека оценувањето на вистинитоста на верските учења е надвор од неговото истражување и дека повеќето од нив не можат ниту да се докажат ниту да се побијат. Додава дека некои се чинат толку неверојатни што наликуваат на заблуди. Исто така смета за многу чудно што религијата учи токму она што би го посакале, и јасно го третира тоа како основа за сомнеж.
Наведено за
И Бог што суди е желба: желбата да се види правда и неправедниците да бидат казнети.
Одговорот
Многу луѓе навистина копнеат по правда. Но Куранот вели дека исходот не ги следи ничии желби, вклучувајќи ги и неговите сопствени читатели: кој ќе прави зло ќе биде казнет за него (4:123). Желбата би го поштедила оној што посакува. А желбата, според сопственото правило на оваа страница, не одлучува ништо ни во една насока. Одлучуваат причините.
Каде завршува — Посакувањето правда не покажува дека нема правда. Прашањето се враќа на причините.
Гледишта
Атеистичко: верувањето во Бога доаѓа од страв и желби
Од Хјум наваму, многу мислители религијата ја објаснувале како производ на човечкото чувство. Хјум првите богови ги поврзал со надежите и стравовите. Фојербах Бога го гледал како човечка природа проектирана нанадвор. Фројд верските идеи ги гледал како исполнување на желби вкоренети во детската беспомошност. Расел рекол дека религијата почива главно на страв. Ако верувањето може да се објасни на овој начин, сметаат тие, нема потреба да се претпоставува дека Бог е реален.
Бог е човечката природа, нејзиниот разум, волја и чувство, проектирана нанадвор и обожувана како посебно суштество.
Побивање
Луѓето навистина прават богови по свој лик, а Куранот го осудува бог направен од страст. Способноста да се замислат совршени својства не покажува дека никој нема такви. Размислувањето од зависноста стигнува до Бог што не личи на ништо што Тој создал.
Верските идеи се илузии што ги исполнуваат најстарите и најсилните човечки желби. Пред сè, го исполнуваат копнежот за татко што нè штити.
Побивање
Самиот Фројд рекол дека илузијата не е нужно грешка, и дека судењето за вистинитоста на религијата е надвор од неговото истражување. Желбата објаснува мотив. Не одлучува дали верувањето е вистинито.
Религијата почива главно на страв: страв од непознатото, од поразот и од смртта.
Побивање
Стравот можеби поттикнува некои луѓе, како што надежта поттикнува други; атеистот Томас Нагел вели дека се надева оти нема Бог. Кој било мотив е лош водич. Причините за Создател се однесуваат на зависноста, а не на опасноста.
Атеистичко: еволуцијата го објаснува верувањето во богови
Истражувачите наоѓаат дека човечкиот ум брзо наслутува некого што дејствува, и цел зад нештата, уште од раното детство. Водечкото гледиште верувањето во богови го нарекува нуспроизвод: споредно дејство на овие ментални алатки, кои еволуирале за да ни помогнат да преживееме. Некои филозофи одат понатаму. Тврдат дека ова објаснување го поткопува верувањето, затоа што би верувале без разлика дали постои некој бог.
Верувањето во богови е споредно дејство на еден пречувствителен уред за откривање дејствувачи, кој дава многу лажни аларми.
Побивање
Аларм што се вклучува премногу лесно е причина да се провери. Не е доказ дека нема ништо таму. Доказот за Бога почива на размислување што секој може да го провери чекор по чекор. Не почива на чувство дека некој е таму во темнината.
Би верувале во богови без разлика дали постојат, па верувањето во Бога е неоправдано.
Побивање
Ако Бог ја создал човечката природа, тогаш склоноста кон Него укажува во вистинската насока. Значи, аргументот прво мора да покаже дека нема Создател. А доказот за Бога почива на логиката, на која ѝ верува и оној што го изнесува овој аргумент.
Истите ментални алатки создаваат илјадници различни богови, па на ниту еден нивен резултат не може да му се верува.
Побивање
Различните резултати покажуваат дека воспитувањето го обликува верувањето, а токму тоа учи исламот. Очите гледаат и фатаморгани, а ние ги разликуваме со проверка, а не со откажување од видот. Разумот ги разликува тврдењата за Бога.
Потеклото и вистината се одделни прашања
Како настанало едно верување и дали е вистинито се две различни прашања. Мотивите и менталните алатки го објаснуваат првото. Само причините можат да одговорат на второто.
Откривањето како настанало едно верување само по себе не покажува дека тоа е лажно.
Фројд илузијата ја дефинирал како верување во кое желбата игра водечка улога. И рекол дека илузијата не е нужно грешка.
Надежта и стравот можат да го поттикнат неверувањето исто како и верувањето, па мотивите не одлучуваат ништо ни во една насока.
Земете правило што ги отфрла верувањата само поради тоа од каде дошле. Тоа би ги загрозило и другите способности што еволуирале, како математиката и моралното судење.
Исламското гледиште
Луѓето се раѓаат со склоност кон својот Создател, која воспитувањето може да ја искриви. Куранот ги осудува боговите направени од сопствените страсти на луѓето. Опишува Бог што не личи на ништо што Тој создал. И бара од луѓето да стигнат до Него со размислување.
Веровесникот (ﷺ) рекол дека секое дете се раѓа на фитра, природната вера. Родителите се тие што го прават детето Евреин, христијанин или маг (зороастриец).
Луѓето се создадени со вродена склоност кон својот Создател, која воспитувањето може да ја искриви или покрие.
Куранот го осудува земањето на сопствената страст за бог, и вели дека вистината не ги следи страстите на луѓето.
Куранот вели дека верниците ќе бидат искушувани со страв, глад и загуба.
Куранот ги обвинува оние што го отфрлаат она што Бог го објавил поради обичаите на своите татковци. И ги повикува луѓето да размислат за тоа како самите се создадени.