Краток одговор
Не: најстарите кинески книги не покажуваат еден Бог што се обожува сам. Зборуваат за Господар горе, Шангди (Шанг Ти). Џејмс Лег, кој ги превел на англиски, за него пишува ‘Бог’. Книгите зборуваат и за Небото (Тјен), кое ги одликува добрите и ги казнува виновните. Но покрај Господарот горе почитуваат и многу други духови. А големата жртва на Небото била само на владетелот. Во исламот секој може да Го обожува Бог директно, и секое обожување е само за Него. Бог вели: „се одѕивам на молбата на молителот кога ќе Ме замоли“ (2:186). Куранот вели дека секој народ имал опоменувач (35:24). Ги повикува сите луѓе кон Единиот Бог, Кој „Не родил и не е роден“ (112:3).
Целосно објаснување
Што велат најстарите кинески книги за Небото и за Господарот горе
Старите кинески книги зборуваат за сила над владетелот. Шуџинг (Шу Кинг според Лег), Книгата на документите, содржи говори и записи. Шиџинг (Ших Кинг), Книгата на одите, содржи песни. Двете оваа сила ја именуваат Тјен, што значи Небо, и Шангди (Шанг Ти), Господарот горе. Џејмс Лег (1815-1897), христијански мисионер, ги превел овие книги. Каде што кинескиот текст има Ди (Господар) или Шангди, тој пишува ‘Бог’. Оваа страница го задржува неговиот збор во наводите, а инаку вели Господарот горе. Во Советите на Као-јао еден министер вели дека Небото ги одликува доблесните и ги казнува виновните. Чиновите и казните на владетелот го спроведуваат тоа. Во Објавата на војводата од Шао Господарот горе ја променил својата одлука за династијата Јин (Шанг), пред Џоу (Чау). Книгите велат дека Небото го дава и го одзема правото на владеење. Шуџинг ова го нарекува одлука на Небото (тјенминг). На англиски често се нарекува Мандат на Небото. Една ода Господарот горе го нарекува голем, како го гледа светот. Друга го нарекува владетел на луѓето долу. Оваа страница расправа од она што книгите велат дека го прават Небото и Господарот горе, никогаш од еден збор.
“Небото милостиво ги одликува доблесните; зар не постојат петте облеки, петте нивни украси? Небото ги казнува виновните; зар не постојат петте казни, што треба поединечно да се користат за таа цел?”
“О! Бог (што живее во) големите небеса ја промени својата одлука во однос на својот голем син и големата династија Јин.”
“Голем е Бог, што го гледа овој долен свет во величественост.”
“Колку е огромен Бог, владетелот на луѓето долу!”
Лег, протестантски мисионер, во оваа книга тврди дека Шангди е вистинскиот кинески збор за Бога на Библијата. Ова била едната страна во спорот на мисионерите за кинеското име за Бога. Во своите преводи на кинеските класици, Ди и Шангди ги преведува како ‘Бог’.
Читањето на Небото во старите книги од еден кинески филозоф
Фунг Ју-лан (1895-1990), кинески филозоф, набројал пет значења на Тјен во кинеското пишување. Тоа се физичкото небо, владеечкото Небо, судбината, природата и моралното начело. Утврдил дека Шиџинг и Шуџинг, освен небото, се чини дека генерално го значат владеечкото Небо, слично на личност. Сметал дека истото се чини дека важи и за Конфучие во Аналектите. Напишал и дека Шангди претседавал со хиерархија духови што му биле подредени. Фунг пишувал како историчар на кинеските идеи.
Фунг, кинески филозоф, наведува пет значења на Тјен во кинеското пишување: физичкото небо, владеечко или претседавачко Небо (едно слично на личност, како во ‘Врховниот Император’), судбината, природата (смислата на главата 17 кај Сјунзи, ‘Расправа за Небото’) и етичко начело (смислата на Учењето за средината). Утврдува дека осврните на Небото во Ших Кинг, Шу Кинг, Цуо џуан и Гуоју, освен физичкото небо, се чини дека генерално значат владеечкото Небо, и дека ова исто така се чини дека е Небото за кое зборува Конфучиј во Аналектите. Додава дека Шангди, Врховниот Император, претседавал со хиерархија духови што му биле подредени.
И Конфучие зборувал за Небото
Конфучие зборува за Небото како за некој што може да биде навреден. Еден службеник го прашал за изреката за тоа на кој домашен дух е подобро да му се додворува човек. Конфучие одговорил: „Оној што го навредува Небото нема кому да се моли“ (3.13). Спомнувајќи човек што му се заканувал, рекол дека Небото ја создало доблеста во него (7.22). Лег кинескиот збор де го преведува како ‘доблест’.
“Оној што го навредува Небото нема кому да се моли.”
“Учителот рече: ‘Небото ја создаде доблеста што е во мене. Хуан Туи, што може тој да ми направи?’”
Кој можел да принесува жртва на Небото и кој се почитувал покрај Господарот горе
Шуџинг вели дека мудриот крал Шун му принесувал жртва на Господарот горе (Лег пишува ‘Бог’). Принесувал жртви и на Шесте Почитувани, на ридовите и реките и на мноштвото духови. Лег вели дека денес никој не може да биде сигурен кои биле Шесте Почитувани. Забележува дека пасусот покажува како владетелот го користи своето право на обожување. Аналектите велат дека Конфучие им принесувал жртви на духовите како да се присутни. Книгата на обредите (Лиџи; Ли Ки според Лег) вели дека Синот на Небото им принесувал жртви на Небото и Земјата. Синот на Небото е титулата на владетелот. Кнезовите им принесувале жртви на духовите на земјата и житото. Многу подоцна императорите од династиите Минг и Ќинг принесувале жртви на Небото во Храмот на Небото во Пекинг. Оваа страница зборува само за таа државна жртва.
“Потоа принесе посебна жртва, но со обичните форми, на Бог; принесе жртва со побожна чистота на Шесте Почитувани; им ги принесе соодветните жртви на ридовите и реките; и го прошири своето обожување на мноштвото духови.”
“Им принесуваше жртви на мртвите како да се присутни. Им принесуваше жртви на духовите како духовите да се присутни.”
“Синот на Небото им принесуваше жртви на Небото и Земјата; кнезовите на државите на (духовите на) земјата и житото; големите службеници ги принесуваа петте жртви (на домот).”
Записот на УНЕСКО го опишува Храмот на Небото во Пекинг како комплекс од жртвени згради, основан во првата половина на 15 век, каде што императорите од династиите Минг и Ќинг принесувале жртви на Небото.
| Кој го принесувал | Кому |
|---|---|
| Мудриот цар Шун | На Господарот горе, на Шесте почитувани, на ридовите и реките, и на мноштвото духови |
| Синот на Небото, владетелот | На Небото и Земјата |
| Кнезовите | На духовите на земјата и житото |
| Во исламот, секој човек | Само на Бог, директно, без посредник |
Во исламот секој Го обожува Бог директно
Обичните луѓе во старите книги навистина му се жалеле на Небото. Но само владетелот ја принесувал големата жртва на Небото, а покрај Господарот горе се почитувале духови. Во исламот секој може да Го обожува Бог директно, и секое обожување е само за Него. Ниеден владетел или свештеник не го принесува наместо некого. Бог вели дека е блиску и дека се одѕива на молбата на секој молител. Вели: „Повикајте Ме и замолете, Јас ќе ви се одѕвијам!“ Вели и: „Ние сме му поблиски од вратната вена“. Значи на никого не му треба посредник за да стигне до Него.
“Сиромашниот народ во таков случај, носејќи ги своите деца и водејќи ги своите жени, му се жалеше на Небото.”
“Оној што го навредува Небото нема кому да се моли.”
“А кога робовите Мои ќе те прашаат за Мене, Јас сум, сигурно, блиску: се одѕивам на молбата на молителот кога ќе Ме замоли. Затоа, нека се одѕвијат тие на Мојот повик и нека веруваат во Мене, за да бидат на Вистинскиот пат.”
“Господарот ваш рече: „Повикајте Ме и замолете, Јас ќе ви се одѕвијам! Тие што од вообразеност не сакаат да Ме обожуваат – сигурно понижени ќе влезат во Џехенем.“”
“Ние го создаваме човекот и знаеме душата негова што му шепоти, бидејќи Ние сме му поблиски од вратната вена.”
Опоменувач за секој народ
Куранот вели дека никогаш немало народ без опоменувач. Вели дека Бог испратил пратеник кај секој народ со наредбата да Му се служи на Бог и да се избегнува злото. Ибн Кесир, муслимански коментатор од четиринаесеттиот век, објаснува дека ниеден народ не поминал без опоменувачи, па ниеден не останал со оправдување. Куранот раскажува приказни за некои пратеници, а за други не. Не именува ниту еден испратен во Кина, и никој денес не може да каже кои биле. Затоа исламот не кажува кои стари изреки, ако воопшто некоја, го одразуваат учењето на некој пратеник. Куранот тврди дека е Божји сопствен збор и кани на проверка. Страницата за тоа како да се провери едно писмо објаснува како.
“Ние те пративме со Вистината, радосни вести да носиш и да опоменуваш; а нема народ на кого не му дошол тој што опоменува.”
“Ние на секој народ Пратеник му испративме: „Само Аллах обожувајте Го, а тргнете се од тагутот!“ И меѓу нив имаше од тие коишто Аллах ги упатил, а и од тие што заслужиле да останат во заблуда. Затоа патувајте по светот за да видите како завршија тие што Пратениците за лага ги обвинуваа.”
Го објаснува ајетот: ниеден народ од синовите на Адем не поминал без Аллах да му испрати опоменувачи и да му го отстрани секое оправдување. Покрај него ги става 13:7, „секој народ го имал тој што на Вистинскиот пат го упатувал“, и 16:36, „Ние на секој народ Пратеник му испративме“. Вели дека има многу ајети за ова.
“Секој народ имал Пратеник. И кога Пратеникот нивен ќе дојде меѓу нив, ним праведно ќе им биде пресудено, нема да им биде нанесено насилство.”
“И пред тебе Пратеници испраќавме, за некои од нив ти кажувавме, а за некои не ти кажувавме. И ниеден Пратеник не можеше да направи никакво чудо без Аллахова волја. А кога Аллаховата закана ќе се исполни, ќе биде пресудено според правдата и тогаш лажливците ќе бидат губитници.”
“и пративме Пратеници за кои претходно ти кажувавме и Пратеници за кои не ти кажавме. А Аллах, сигурно, разговараше со Муса.”
“А ако се сомневате во тоа што Сме му го објавиле на Својот роб, тогаш, донесете вие едно поглавје слично на тоа; повикајте ги и божествата ваши, ако вистината ја зборувате.”
“А зошто тие не го проучуваат Куранот? Бидејќи, да е од некој друг, а не од Аллах, тие во него би нашле многу противречности!”
Единиот Бог и целосен начин на живот
Куранот го повикува секој народ кон Единиот Бог. Тој е Аллах (﷾), Единиот. Не родил и не е роден, и никој не Му е рамен. Нема дете и нема здруженик во Својата власт. Мухамед (ﷺ) бил испратен до сите луѓе. Исламот не е само верување за Бог. Тој е целосен начин на живот (дин), со верувањето, обожувањето, законот, семејството и карактерот заедно. Страницата ‘Што е исламот?’ го прикажува целиот. Прочитајте го Куранот, проверете го и прашајте се дали Мухамед (ﷺ) е последниот пратеник што Бог го испратил.
“Кажи: „Тој е Аллах, Еден е! Аллах е прибежиште секому! Не родил и не е роден, и никој не Му е рамен!“”
“Тој на Кого Му припаѓа власта на небесата и на Земјата, Кој нема дете, Кој во власта нема здруженик и Кој создаде сè и како што треба го уреди!”
“Кажи: О, луѓе, јас сум ви на сите вас Аллахов Пратеник, Неговата власт е и на небесата и на Земјата; нема друг бог освен Него, Тој дава живот и смрт, и затоа верувајте во Аллах и во Пратеникот Негов, веровесникот, кој не знае да чита и да пишува, кој верува во Аллах и во зборовите Негови; следете го него, за да бидете упатени!”
“Денес верата ваша ви ја усовршив и благодатта Своја спрема вас ја надополнив и задоволен Сум исламот да ви биде вера.”
“О, верници, влезете во исламот потполно и не одете по стапките на шејтанот; тој ви е, навистина, отворен непријател!”
“Мухамед не е татко никому од вашите луѓе, туку е Аллахов Пратеник и последен веровесник – а Аллах сè добро знае.”
“А ако се сомневате во тоа што Сме му го објавиле на Својот роб, тогаш, донесете вие едно поглавје слично на тоа; повикајте ги и божествата ваши, ако вистината ја зборувате.”
“А зошто тие не го проучуваат Куранот? Бидејќи, да е од некој друг, а не од Аллах, тие во него би нашле многу противречности!”
Одговор по одговор
Ших Кинг, Големи оди, Десетката на Ван Ванг, Ода 7, строфа 7 — Хуанг И
“Бог му рече на кралот Ван: ‘Задоволен сум од твојата разумна доблест.”
Наведено за
Небото веќе им зборувало на нашите мудреци. Одите велат: „Бог му рече на кралот Ван: ‘Задоволен сум од твојата разумна доблест.’“ На Кина не ѝ треба арапски веровесник.
Одговорот
Одата е песна што ја составиле луѓе за кралот Вен (Ван), еден од основачите на династијата Џоу. Во неа ‘Бог’ е зборот на Лег за кинескиот Ди, Господарот горе. Извештајот на еден поет не е книга што тврди дека е Божји сопствен збор. Куранот го тврди тоа и кани на проверка (2:23; 4:82). Неговиот пратеник бил испратен до сите луѓе, а не само до Арапите (7:158).
Каде завршува — Одата раскажува за Господарот горе како му зборува на еден крал, но не тврди дека е Божја сопствена книга. Куранот го тврди тоа и кани на проверка.
Вистинското значење на Господарот на Небото (1603)
Ричи, језуитски мисионер во Кина, ја напишал оваа книга како дијалог за конфучијанските научници. Расудувајќи од старите кинески класици, тврдел дека Шангди од тие книги е Богот што го обожуваат христијаните, единиот Господар на небото и земјата. Сметал дека знаењето за служењето на Шангди одамна било изгубено во Кина и дека христијанската вера ќе го врати.
Наведено за
Ричи и Лег сметале дека Господарот горе од старите книги е Богот што го обожуваат христијаните. Значи патот на Кина назад кон него е преку Христос.
Одговорот
Тоа не следи. Старите книги не зборуваат за син ниту за отелотворение, па не упатуваат никого кон Христос. ‘Бог’ на еден преведувач не решава ништо. Вистинското прашање е која порака е Божји сопствен збор. Куранот кани на проверка (2:23; 4:82) и вели дека Бог нема син и нема здруженик (112:3; 25:2).
Каде завршува — Читањето на еден мисионер или изборот на еден преведувач за ‘Бог’ не покажува дека Кина го знаела христијанскиот Бог. Повикот на Куранот е кон Единиот Бог Кој нема син.
Гледишта
Што покажуваат најстарите кинески книги
Старите кинески книги зборуваат за Небото и за Господар горе што суди и дава власт. Истите книги покажуваат други духови почитувани покрај него и голема државна жртва што можел да ја принесе само владетелот.
Во Шуџинг еден министер вели дека Небото ги разликува доблесните и ги казнува виновните. Чиновите и казните на владетелот го спроведуваат тоа.
Шуџинг и Шиџинг зборуваат за Господарот горе (Шангди) како за оној што ја менува одлуката што дава власт. Тој го гледа светот и владее со луѓето долу. Преводот на Лег го нарекува ‘Бог’, за кинеските Ди и Шангди.
Фунг Ју-лан утврдува дека Шиџинг и Шуџинг се чини дека генерално го значат владеечкото Небо, слично на личност. Се чини дека ова е и Небото на Конфучие.
Шуџинг и Аналектите покажуваат други духови почитувани покрај Господарот горе. Шун му принесувал жртва нему (Лег пишува ‘Бог’), а и на мноштвото духови. Конфучие им принесувал жртви на духовите како да се присутни.
Во Книгата на обредите Синот на Небото им принесува жртви на Небото и Земјата, а кнезовите на духовите на земјата и житото. Императорите од Минг и Ќинг подоцна принесувале жртва во Храмот на Небото.
Конфучијанско гледиште: Небото е природата, начелото или моралниот ред внатре
Некои конфучијански мислители Тјен го читаат како природа (Сјунзи), како начело (Џу Си) или како морален ред што се среќава во сопствената природа. Според таквите читања Небото не е некој што наредува или суди.
Сјунзи, конфучијански мислител, Тјен го читал како природа. Фунг Ју-лан ја наведува неговата глава 17, ‘Расправа за Небото’, како пример за ова значење.
Побивање
Се согласуваме: Сјунзи Небото го читал како природа. Но утврдените образци на природата се токму она што бара објаснување. Образецот опишува што се случува; не прави ништо да се случи или да постои. Куранот ги посочува небесата и Земјата, ноќта и денот, дождот и ветровите како знаци (2:164). Самиот Шуџинг го прикажува Небото како ги казнува виновните.
Менциј вели дека оној што ја знае својата природа го знае Небото. Коментирајќи ги Аналектите 3.13, Џу Си (1130-1200) напишал дека Небото е начелото (ли). Неговото издание на Четирите книги подоцна станало основа на државните испити. Некои конфучијанци Небото го читаат како морален ред што човек го среќава во себе.
Побивање
Менциј го поврзува Небото со нашата природа, а сепак зборува за служење на Небото. Џу Си рекол дека не е соодветно да се замислува човек на небото што суди за гревовите, но ни да се каже дека ништо не владее. За него она што владее е самото начело. Но начело што не мисли и не сака не може да наредува, да суди или да му се служи. На ‘треба’ му е потребен Оној што наредува. Шуџинг го прикажува Небото како ги одликува доблесните и ги казнува виновните.
Мудреците ги почитувале Небото и духовите заедно. Шун му принесувал жртва на Господарот горе (Лег пишува ‘Бог’) и на мноштвото духови. Конфучие им принесувал жртви на духовите како да се присутни.
Побивање
Се согласуваме: книгите го покажуваат тоа. Правилото на исламот е исто за секој народ: „покрај Аллах (﷾) не молете му се на никого!“ (72:18). Не е потребен ниеден дух за да приближи некого, бидејќи Бог се одѕива на секој молител (2:186; 50:16). Само Бог суди што станало со некого во минатото. Тој не казнува никого додека не испрати пратеник (17:15), и никогаш не е неправеден (4:40).
Христијанско гледиште: Господарот горе е Богот на Библијата
Некои христијани Шангди од старите кинески книги го читале како Богот што го обожуваат христијаните. Кинеските христијани го користеле името Шангди за Бог.
Матео Ричи, језуитски мисионер, го напишал Вистинското значење на Господарот на Небото (1603). Расудувајќи од старите кинески книги, сметал дека нивниот Шангди е Богот што го обожуваат христијаните.
Побивање
Старите книги зборуваат за Господар горе, но не за син и не за отелотворение. Значи дури и според читањето на Ричи, тие не можат да покажат дека Кина ја знаела христијанската вера. Вистинското прашање е која порака е Божји сопствен збор, а тоа може да се провери (2:23). Куранот вели дека Бог нема син и нема здруженик (112:3; 25:2).
Џејмс Лег во 1852 година тврдел дека Шангди е вистинскиот кинески збор за Богот на Библијата. Неговите преводи пишуваат ‘Бог’ за Ди и Шангди, како и наводите на оваа страница.
Побивање
Лег навистина го тврдел ова, но тоа била едната страна во спорот на мисионерите за кинеското име за Бог. Зборот на еден преведувач не решава ништо. Затоа оваа страница расправа од она што книгите велат дека го прават Небото и Господарот горе, а не од еден збор. Куранот го повикува секој народ кон Бог Кој нема дете и нема здруженик (25:2).
Исламското гледиште
Старите кинески книги раскажуваат за Господар горе, но покрај него се почитувале други духови, а големата жртва била само на владетелот. Исламот учи дека секој човек може да Го обожува Бог директно и дека секој народ имал опоменувач. Учи дека Бог е Еден, без син и без здруженик.
Куранот вели дека никогаш немало народ без опоменувач. Бог испратил пратеник кај секој народ.
Куранот не именува ниту еден опоменувач испратен во Кина. Затоа исламот не кажува кои стари изреки, ако воопшто некоја, го одразуваат учењето на некој пратеник.
Бог се одѕива на секој човек што Го повикува и вели: „Ние сме му поблиски од вратната вена“. Значи ништо не треба да стои меѓу човекот и Бог.
Куранот ја бележи причината што луѓето ја даваат за служењето на други покрај Бог: дека ги приближуваат до Него. Одговара дека секое обожување е само за Бог.
Бог е Еден. Не родил и не е роден, и нема здруженик во Својата власт.
Исламот е целосен начин на живот. Мухамед (ﷺ) бил испратен до сите луѓе, а Куранот го поканува секого да го провери.