Можеме ли да знаеме дали Бог постои?

Томас Хенри Хаксли го измислил зборот агностик за себе. Во 1889 напишал дека агностицизмот е метод, а не вероисповед, и дека методот е едно начело со две половини. Првата половина вели да го следиш својот разум колку што може да те однесе. Втората вели да не се преправаш дека се сигурни заклучоците што не се покажани. Оваа страница го прифаќа правилото како свое. Не тврди дека Хаксли стигнал до Создател, бидејќи тој не стигнал. Прашањето е дали разумот навистина оди толку далеку.

Речиси ништо на што се потпираме не е докажано над секој можен сомнеж. Веруваме дека другите луѓе имаат умови, дека минатото се случило, и дека некој лек делува. Во многу земји судот осудува кога вината е докажана над разумен сомнеж, а не над секој сомнеж што може да се замисли. Дејвид Хјум, шкотскиот филозоф од 18 век, го поставил правилото за секој читател: мудриот човек го мери своето верување според доказите. Во истиот есеј Хјум го применил правилото на извештаите за чуда, вклучувајќи ги и исламските. Главниот знак на исламот не е извештај, туку книга што секој може да ја испита денес. Страницата за предизвикот на Куранот го изнесува ова. Втората половина на Хаксли ја забранува лажната сигурност. Не забранува заклучок што е силен, но под сигурноста. Тоа е мерилото што оваа страница му го нуди на надворешниот читател.

Три линии на расудување се изнесени и проверени на нивните сопствени страници. Првата почнува од фактот дека сè што гледаме зависи од нешто друго. Синџир од зависни нешта бара нешто што не зависи од ништо. Втората почнува од доказите дека вселената се шири од жешка, густа рана состојба, што многумина ја сметаат за почеток. Третата почнува од редот на природата, кој еден ум на една мала планета може да го чита во математиката. Заедно тие покажуваат кон причина надвор од вселената што не зависи од ништо. Поврзаните страници тврдат дека таа мора да има и моќ и да избере да создаде. Спротивставените одговори се вечна вселена, груб факт (нешто што едноставно е, без причина) и безброј невидливи вселени. Поврзаните страници го одмеруваат секој од нив. Разумот стигнува до Творец. Не ни кажува што Творецот сака од нас, а тоа е понатамошно прашање за упатството.

Еден одговор вели дека знаењето застанува кај она што можеме да го броиме или набљудуваме, и дека сè друго е празен говор. Хјум го изрекол тоа најостро. А сепак неговата сопствена проверка го задржува расудувањето од искуството за она што постои, што тој го нарекувал расудување за факти и постоење. Аргументот за Создател е од тој вид: почнува од набљудувани нешта што зависат од други, и бара нивна причина. Вистинското прашање е дали таквото расудување смее да посегне подалеку од набљудуваното, а проверката не го решава тоа однапред. И науката расудува од видливото кон невидливото. Никој не ја гледал раната вселена, а доказите за неа почиваат на галаксии што сега се оддалечуваат. Хаксли е подеднакво внимателен. Прифаќа само граници на знаењето што се докажани, и го држи умот отворен за уверување.

Најсилниот филозофски аргумент за воздржување доаѓа од Имануел Кант, германскиот филозоф од 18 век. Тој тврдел дека кога разумот оди подалеку од искуството, дава подеднакво силни докази за спротивни тврдења. Меѓу нив се дека светот има почеток и дека нема. Друго е дека постои нужно битие, едно што не може да не постои, и дека не постои. Ако е така, првата половина на Хаксли би се судрила со втората. Но доказите на Кант за почетокот доаѓале само од разумот, пред да има докази за минатото на вселената. Тоа прашање сега може да се одмерува и со докази. А аргументот од зависноста не почива на почеток, па би важел дури и да немало почеток. Кант допуштал дека нужно битие надвор од светот што го искусуваме не е исклучено. Сметал дека не може да се докаже, бидејќи идејата за причина не може да посегне подалеку од искуството. Тоа е повторно прашањето на Хјум, одговорено погоре. Аргументот почнува од набљудувани нешта што зависат од други и бара нивна причина. И науката расудува од видливото кон невидливото.

Друг одговор вели дека доказите за и против се рамни, па искрениот пат е да се воздржиш. И рамните шанси се заклучок. До нив мора да се стигне со одмерување на причините, а одмерувањето мора да излезе рамно. Да се биде несигурен е нешто друго. Поротник што не е сигурен не заклучува дека вината и невиноста се подеднакво веројатни. Причините од почетокот, од зависноста и од редот се на масата, а спротивставените одговори се проверени покрај нив. Секој што вели дека тасовите се рамни мора да го покаже одмерувањето. Самиот текст на Хаксли кажува што е важно: ум секогаш отворен за уверување.

Трет одговор вели дека внимателни, добро информирани луѓе не се согласуваат за Бог. Затоа, вели тој, воздржувањето е разумното нешто. Но таквите луѓе не се согласуваат ни за слободната волја, ни за тоа што едно дело го прави исправно. А сепак секој живее според некој одговор. Правилото на Хаксли бара од секој човек да го следи разумот колку што оди. Несогласувањето ви кажува самите да ги одмерите аргументите, и да ги одмерите добро. Не може никого да го ослободи од живеење според некој одговор. Човекот што се моли и човекот што не се моли постапуваат секој според некое гледиште. И неизбирањето е начин на живеење. А бидејќи толку многу е во прашање, прашањето е практично.

Куранот ги повикува луѓето да размислуваат за создавањето на небесата и на Земјата (3:190-191). Забранува да се зборува она што не се знае (17:36), правило што оваа страница го применува подеднакво на верникот и на оној што се сомнева. Тој исто така прашува од каде дошла вселената: од ништо, од самата себе, или од Творец (52:35-36). Тие прашања им биле поставени на луѓето што го негирале Веровесникот (ﷺ) во Мека. Исламот бара да му се верува заради причини, и ги дава.

Оваа страница од надворешниот читател бара заклучок над разумен сомнеж. Од верникот исламот бара повеќе. Куранот ги опишува оние што поверувале и потоа веќе не се сомневаат (49:15). Толкувачот Ибн Кесир од 14 век ги чита ова како целосни верници. Нивната вера се продлабочува во јакин, увереност. Тоа е опис на тоа каде завршува верата, а не обвинение против некој што сè уште бара. Куранот увереноста ја поврзува со гледањето на создавањето. Бог му го покажал на Ибрахим царството на небесата и на Земјата за да верува цврсто (6:75). Таа увереност е плод на причините, а не нивна замена. Знаењето дека постои Творец е исто така само првиот чекор. Во исламот тоа води кон обожување, карактер и целосен начин на живот.

Дали постои Бог е надвор од она што може да се покаже. Искрениот пат, со зборовите на Хаксли, е „не се преправај дека се сигурни заклучоците што не се докажани или докажливи“. Внимателни луѓе ги одмерувале аргументите и не се согласуваат, па воздржувањето е разумниот одговор.

Знаењето доаѓа само од два извора: расудувањето за броевите и идеите, и искуството за она што постои. Хјум сметал дека аргумент што не одговара ни на едното ни на другото не може да содржи ништо освен софистика и илузија. Значи, ниеден аргумент за Создател не може да даде знаење.

Знаењето доаѓа во степени. Правилото на Хаксли ја забранува лажната сигурност и дозволува силен заклучок под неа. Според тоа мерило, три линии на расудување заедно водат до Творец.