Краток одговор
До верувањето во Создател можете да стигнете со размислување, и тоа е вистински прв чекор. Но тоа е само првиот чекор, и ги остава отворени најголемите прашања. Што сака Создателот од нас? Дали неправдата се простува? Што следи по смртта? Разумот може да покаже дека постои Создател. Не може да ни ги каже Неговите желби, исто како што стапалките покажуваат дека некој поминал, но не и каде одел. Од мудар Создател што направил суштества способни да прашаат зошто се тука би се очекувало да им одговори. Куранот го поставува истото прашање (23:115; 75:36). Многу пораки тврдат дека се тој одговор, па разумниот пат е да се проверат, а не сите да се одбијат.
Целосно објаснување
До што може да стигне разумот, и до што не може
Многу луѓе стигнуваат до верувањето во Создател со размислување. Гледаат дека нешто постои, дека е уредено, и дека во него постојат умови. Тие причини се изложени на страниците за тоа како знаеме дека Бог постои и кој Го создал Бог. Оваа страница почнува по тој чекор. Да претпоставиме дека Создателот постои. Разумот тогаш се соочува со прашања за Неговата волја, а не за Неговото постоење. Што бара Тој од нас? Дали неправдата се простува, и како? Што Му се должи за самиот живот? Што се случува при смртта? Стапалките покажуваат дека некој поминал. Не покажуваат каде одел или што сака. На ист начин, делата на Создателот покажуваат дека Тој постои, но само Создателот може да каже што сака. Пораката е начинот на кој Тој би го кажал тоа. Значи вистинското прашање не е дали би била потребна порака. Тоа е дали некоја порака е вистинита. Куранот бележи луѓе кои, кога биле прашани кој ги создал небесата и Земјата, одговориле „Аллах (﷾)!“. Сепак прашува како се одметнуваат од вистината (29:61). Да се знае дека постои Создател сè уште не е да се знае што бара Тој.
“Дали тие без Создател се создадени или тие самите себеси се создадоа?! Дали тие небесата и Земјата ги создадоа?! Не, туку тие не се убедени!”
“А да ги запрашаш: „Кој ги создаде небесата и Земјата и кој ги потчини Сонцето и Месечината?“ Сигурно ќе кажат: „Аллах!“ Па тогаш каде се одметнуваат?!”
Што навистина ни кажуваат совеста и светот
Совеста е вистинска, а Куранот се согласува дека на секоја душа ѝ е дадено чувство за доброто и злото. Деистот верува во Создател, но не и во порака, и вели дека совеста и светот се доволни. Тие ни кажуваат многу. Совеста ни кажува дека добрината е добра, а суровоста лоша. Светот ни кажува дека постои мудар Создател. Не ни кажуваат сè. Искрени луѓе со чиста совест не се согласувале за тоа што бара правдата, и секој бил сигурен. Пораката не го завршува секое несогласување, а и муслиманите се разликуваат во деталите. Она што таа го решава се темелите: кого да обожуваме, што бара Тој во главно, дали неправдата се простува и што следи по смртта. Совеста молчи и за тоа дали неправдата направена кон Бог се простува, и дали животот продолжува по смртта. Дали самата совест може да ги реши доброто и злото има своја страница.
“и во душата и во Тој што ја создаде, па патот на доброто и патот на злото сфатливи ѝ ги стори.”
| Прашање | Разумот и совеста | Порака |
|---|---|---|
| Дека постои мудар Создател | ||
| Дека добрината е добра | ||
| Што бара Тој од нас | ||
| Дали неправдата сторена кон Него е простена | ||
| Што следи по смртта |
- Ни кажува
- Молчи
Трагите покажуваат дека некој поминал. Не покажуваат каде одел.
Зошто од мудар Создател би се очекувало да зборува
Причините што водат до Создател Го опишуваат и како мудар и со цел. Тој направил уреден свет и умови способни да го разберат. Направил и суштества што прашуваат зошто се тука и што чувствуваат дека некои нешта треба да се прават. Поразумно е да се очекува мудар Создател да им одговори на таквите суштества отколку да ги направи способни да прашуваат, а потоа да молчи. Ова е очекување, а не доказ. Не кажува која порака е Негова. Кажува само дека пораката е она што би се очекувало мудар Создател да го даде, па секое тврдење дека е таква заслужува да биде сослушано.
“Дали тие без Создател се создадени или тие самите себеси се создадоа?! Дали тие небесата и Земјата ги создадоа?! Не, туку тие не се убедени!”
Исламот го вели истото: не сте создадени залудно
Куранот го поставува истото прашање. Прашува дали луѓето мислат дека се создадени залудно и дека никогаш нема да бидат вратени на одговорност (23:115). Прашува дали човекот мисли дека ќе биде оставен без одговорност (75:36). Ибн Кесир првото го чита како прашање дали луѓето мислеле дека се создадени без цел или мудрост. Го поврзува со второто. За второто пренесува дека Муџахид и еш-Шафии го читале како: не оставен без заповеди и забрани. Смета дека ајетот значи и дека човекот не е оставен во гробот без да биде оживеан.
“„Зарем мислите дека залудно ве создадовме и дека нема да Ни се вратите?“”
“Зарем човекот мисли дека без одговорност оставен ќе биде?”
Прашањето го чита како прашање дали луѓето мислеле дека се создадени залудно, без цел и без никаква мудрост од Божја страна, и дека нема да се вратат кај Него на ахиретот. Го поврзува со 75:36, кој прашува дали човекот мисли дека ќе биде оставен сам на себе.
Пренесува две рани читања на ‘оставен сам на себе’. Ес-Судди вели дека значи нема повторно да биде оживеан. Муџахид, еш-Шафии и Абдурахман ибн Зејд ибн Еслем велат дека значи без наредби и без забрани. Ибн Кесир смета дека ајетот ги опфаќа двете. Човекот не е оставен на овој свет без наредби и забрани и не е оставен во гробот без да биде оживеан и собран кај Бога.
Пратеник до секој народ
Куранот вели дека Бог пратил пратеници за луѓето да немаат никакво оправдување пред Него (4:165). Вели дека секој народ имал пратеник (10:47), со истиот повик да Му се служи на Аллах (﷾) и да се избегнува злото (16:36). Ибн Кесир го чита ова како повик за обожување само на Бог, што го донел секој пратеник. Никој не се казнува пред да дојде пратеник да го предупреди (17:15). Значи Куранот не прикажува Создател што го оставил поголемиот дел од човештвото без упатство.
“Пративме Пратеници кои радосни вести и опомени донесуваа, за луѓето, после Пратеникот, никакво оправдување пред Аллах да немаат. А Аллах е Силен и Мудар!”
“Секој народ имал Пратеник. И кога Пратеникот нивен ќе дојде меѓу нив, ним праведно ќе им биде пресудено, нема да им биде нанесено насилство.”
“Ние на секој народ Пратеник му испративме: „Само Аллах обожувајте Го, а тргнете се од тагутот!“ И меѓу нив имаше од тие коишто Аллах ги упатил, а и од тие што заслужиле да останат во заблуда. Затоа патувајте по светот за да видите како завршија тие што Пратениците за лага ги обвинуваа.”
Го објаснува ајетот: Аллах испратил пратеник на секоја генерација и на секоја група луѓе. Сите тие повикувале кон обожување на Аллах и забранувале обожување на што и да е друго покрај Него. Обожувањето на други најпрво се појавило меѓу синовите на Адем кај народот на Нух. Оттогаш Аллах постојано праќал пратеници со овој повик. Нух бил првиот пратеник што Аллах го испратил на жителите на земјата, а Аллах ги запечатил пратениците со Мухамед (ﷺ). Неговиот повик стигнал до луѓето и џиновите, на исток и на запад. Заедно со него го наведува 21:25.
“Тој што оди по Вистинскиот пат, од тоа само тој ќе има корист, а тој што талка – на своја штета талка, и ниту еден грешник туѓите гревови нема да ги носи! А Ние ниту еден народ не сме казниле, додека Пратеник не сме им испратиле!”
‘Создадено од човекот’ е заклучок, а не почетна точка
Некои тврдења дека се зборува во Божјо име се сигурно човечки измислици. Такво тврдење лесно се изрекува. Тоа е причина тврдењата да се проверат, а не сите да се одбијат. Фалсификуваните банкноти не ја прават секоја банкнота лажна. Секоја банкнота се проверува, а и тврдењето дека нешто доаѓа од Бог може да се провери. Прашајте што вели за Бог и дали си противречи. Прашајте дали е зачувано, и дали носи знак што сè уште може да се испита. Томас Пејн, англиско-американски писател од 18 век, секоја национална црква ја нарекол човечка измислица. До тоа стигнал како заклучок за сите нив, а секое тврдење сепак мора да се провери едно по едно.
Аргументи на еден деист против објавената вера. Во првата глава Пејн изјавува дека верува во еден Бог и се надева на среќа по овој живот. Секоја национална црква, било да е еврејска, христијанска или турска (неговиот збор за муслиманската), ја нарекува човечки изум. Во втората глава тврди дека објавата е објава само за човекот што ја прима, а за сите други е слушнато од други. Меѓу примерите таму е и Куранот: вели дека тој самиот не го видел мелекот и затоа има право да не верува во раскажувањето. Во деветтата глава тврди дека созданието е Божјиот збор и дека му открива на човекот сè што е потребно да се знае за Бога.
Куранот бара да биде проверен
Куранот ја поканува проверката. Вели дека книгата да дошла од кој било друг освен од Аллах (﷾), луѓето би нашле многу противречности во неа (4:82). Му вели на оној што се сомнева да донесе сура, поглавје, слична на неа (2:23). Предупредува и против следење на она за што човек нема знаење (17:36). Исламот не бара верување со исклучен ум. Страницата за тоа како да се знае дали некоја света книга доаѓа од Бог ги изнесува проверките, а тие важат подеднакво за секоја книга.
“А зошто тие не го проучуваат Куранот? Бидејќи, да е од некој друг, а не од Аллах, тие во него би нашле многу противречности!”
“А ако се сомневате во тоа што Сме му го објавиле на Својот роб, тогаш, донесете вие едно поглавје слично на тоа; повикајте ги и божествата ваши, ако вистината ја зборувате.”
“Не зборувај го тоа што не го знаеш! И слухот, и видот, и разумот – за сето тоа навистина ќе се одговара.”
Што додава пораката: верување, обожување и карактер заедно
Исламот не нуди верување само по себе. Го спојува верувањето во Бог со намазот, давањето, одржувањето на дадениот збор и трпеливоста во тешкотијата (2:177). Целиот живот се живее како одговор на Создателот. Тоа е она што пораката му го додава на верувањето. Ни кажува што сака Тој, и дава начин на живот што следи од познавањето на Него.
“Добродетелството не е во тоа да ги вртите вашите лица кон исток и запад, туку добродетели се тие кои веруваат во Аллах, во оној свет, во мелеците, во книгите, во веровесниците, и тие што од имотот свој, иако им е мил, им даваат на роднините, на сирачињата, на сиромашните, на патниците, на питачите, и за откуп од ропство, и тие што намазот (молитвата) го извршуваат и зекат даваат, и кои кога ќе ги преземат обврските свои, ги исполнуваат, и тие што се издржливи во немаштијата и во болеста, и за време на борба. Тоа се тие што се искрени и тоа се тие што се богобојазливи.”
Одговори на приговорите
Добата на разумот, прв дел (1794)
Аргументи на еден деист против објавената вера. Во првата глава Пејн изјавува дека верува во еден Бог и се надева на среќа по овој живот. Секоја национална црква, било да е еврејска, христијанска или турска (неговиот збор за муслиманската), ја нарекува човечки изум. Во втората глава тврди дека објавата е објава само за човекот што ја прима, а за сите други е слушнато од други. Меѓу примерите таму е и Куранот: вели дека тој самиот не го видел мелекот и затоа има право да не верува во раскажувањето. Во деветтата глава тврди дека созданието е Божјиот збор и дека му открива на човекот сè што е потребно да се знае за Бога.
Наведено за
Созданието е Божји збор до сите луѓе. Открива сè што е потребно да се знае за Бог, па не е потребна никаква книга.
Одговорот
Созданието покажува Создател, а исламот се согласува дека тоа им зборува на сите. Она што не го покажува е Неговата волја. Дали Тој простува неправда? Што бара Тој? Што следи по смртта? Пејн само се надевал на среќа по овој живот. Надежта не е одговор. Само Создателот може да каже.
Каде завршува — Созданието одговара дали има Создател. Го остава отворено што сака Тој, а за тоа е пораката.
Куран 91:7-8 — сура Еш-Шемс, ајети 7-8
“и во душата и во Тој што ја создаде, па патот на доброто и патот на злото сфатливи ѝ ги стори.”
Наведено за
Совеста е упатството што Бог му го дал на секој човек. Ни го кажува доброто и злото без никаква книга.
Одговорот
Исламот се согласува дека совеста ѝ е дадена на секоја душа (91:7-8). Ни кажува дека доброто и злото постојат. Не ги решава деталите, а искрени луѓе со чиста совест не се согласувале за нив. Пораката не го завршува секое несогласување, а и муслиманите се разликуваат во деталите. Она што таа го решава се темелите: кого да обожуваме, што бара Тој во главно, дали неправдата се простува и што следи по смртта.
Каде завршува — Совеста е дар и сведок, но не е целиот одговор. Прашањето што може да реши совеста има своја страница.
Верување без граници (2014)
Студија на една теолошка заснована на разговори со околу 100 Американци што се нарекуваат духовни, но не религиозни. Утврдува дека тие, генерално, не веруваат во Бог што се меша во светот или во личен Бог и дека духовниот авторитет го ставаат во поединецот, а не во заедница или традиција.
Наведено за
Многумина што се духовни, но не религиозни, не веруваат во Бог што интервенира. Пораката би била таква интервенција, па ја нема.
Одговорот
Вообичаената причина за тоа гледиште е дека светот функционира според постојани закони. Законите на природата опишуваат што се случува кога ништо надвор од природата не дејствува. Не можат да му забранат на својот Создател да дејствува. Зборувањето на еден ум е многу помало нешто од создавањето на светот. Куранот прашува дали Создател што направил суштества способни да прашаат зошто се тука би ги оставил без цел (23:115; 75:36).
Каде завршува — Постојаните закони не го врзуваат својот Создател. Молчењето е почудниот план за мудар Создател.
Куран 10:47 — сура Јунус, ајет 47
“Секој народ имал Пратеник. И кога Пратеникот нивен ќе дојде меѓу нив, ним праведно ќе им биде пресудено, нема да им биде нанесено насилство.”
Наведено за
Порака до еден народ во едно време е неправедна кон сите други. Праведен Бог не би избрал таков начин.
Одговорот
Куранот не го вели тоа. Вели дека до секој народ бил пратен пратеник (10:47), со истиот повик да Му се служи на Аллах (﷾) (16:36). Никој не се казнува пред пораката да стигне до него (17:15). Пратениците дошле за никој да нема оправдување пред Бог (4:165).
Каде завршува — Според раскажувањето на исламот ниеден народ не бил оставен без пратеник, и никој не се суди пред пораката да стигне до него.
Добата на разумот, прв дел (1794)
Аргументи на еден деист против објавената вера. Во првата глава Пејн изјавува дека верува во еден Бог и се надева на среќа по овој живот. Секоја национална црква, било да е еврејска, христијанска или турска (неговиот збор за муслиманската), ја нарекува човечки изум. Во втората глава тврди дека објавата е објава само за човекот што ја прима, а за сите други е слушнато од други. Меѓу примерите таму е и Куранот: вели дека тој самиот не го видел мелекот и затоа има право да не верува во раскажувањето. Во деветтата глава тврди дека созданието е Божјиот збор и дека му открива на човекот сè што е потребно да се знае за Бога.
Наведено за
Објавата е рекла-кажала за сите освен за првиот човек што ја примил. Никој не е обврзан да верува во извештај.
Одговорот
Сопствениот пример на Пејн бил Куранот. Тој не го видел ангелот, па не сакал да верува. Но Куранот не бара да му се верува само врз основа на извештај за ангелот. Самиот текст е тука, а неговиот предизвик да се донесе сура слична на него може денес да го провери секој (2:23; 17:88). Извештаите за минатото се мерат, а не се отфрлаат, а овој доаѓа со книгата в рака.
Каде завршува — Рекла-кажалата е причина извештајот да се испита, а не да се отфрли. Куранот бара да биде испитан.
Куран 2:23 — сура Ел-Бекаре, ајет 23
“А ако се сомневате во тоа што Сме му го објавиле на Својот роб, тогаш, донесете вие едно поглавје слично на тоа; повикајте ги и божествата ваши, ако вистината ја зборувате.”
Наведено за
Секоја религија тврди Божји авторитет, и секоја ги обвинува другите за заблуда. Значи сите тие се човечки измислици.
Одговорот
Спротивставените тврдења покажуваат дека некои се погрешни. Не покажуваат дека сите се. Фалсификуваните банкноти не ја прават секоја банкнота лажна. Начинот да се дознае е да се провери секое тврдење, а Куранот се нуди себеси за таа проверка (2:23; 4:82).
Каде завршува — ‘Создадено од човекот’ мора да се покаже тврдење по тврдење. Не може да се претпостави за сите нив.
Куран 17:36 — сура Ел-Исра, ајет 36
“Не зборувај го тоа што не го знаеш! И слухот, и видот, и разумот – за сето тоа навистина ќе се одговара.”
Наведено за
Секој човек е единствениот авторитет за тоа што е вистинито за Бог. Надворешна порака не може да го обврзе.
Одговорот
Никој не може да верува за друг, а исламот не бара слепо верување. Му вели на читателот да не го следи она за што нема знаење (17:36) и да ја измери книгата (4:82). Судењето за една порака не е исто што и самостојното одлучување што сака Бог.
Каде завршува — Исламот бара од секој човек да ја суди пораката. Не бара од него да го остави судењето настрана.
Куран 2:177 — сура Ел-Бекаре, ајет 177
“Добродетелството не е во тоа да ги вртите вашите лица кон исток и запад, туку добродетели се тие кои веруваат во Аллах, во оној свет, во мелеците, во книгите, во веровесниците, и тие што од имотот свој, иако им е мил, им даваат на роднините, на сирачињата, на сиромашните, на патниците, на питачите, и за откуп од ропство, и тие што намазот (молитвата) го извршуваат и зекат даваат, и кои кога ќе ги преземат обврските свои, ги исполнуваат, и тие што се издржливи во немаштијата и во болеста, и за време на борба. Тоа се тие што се искрени и тоа се тие што се богобојазливи.”
Наведено за
Организираната религија носи лицемерие и контрола, па верата е подобро да се чува приватна.
Одговорот
Луѓето навистина ја злоупотребуваат религијата. Куранот вели дека вртењето на лицето кон исток или запад не е добродетелство, и ги наведува верувањето, давањето, намазот, одржаните ветувања и трпеливоста (2:177). Злоупотребата од некои покажува дека луѓето погрешуваат. Не покажува дека Бог не пратил порака.
Каде завршува — Неуспесите на следбениците се причина пораката да се испита, а Куранот поставува мерило што празната форма не го исполнува.
Гледишта
Деизам: Создател, но без порака
Бог го направил светот и им зборува на сите преку него. Созданието не може да се фалсификува, изгуби или погрешно преведе, и ни кажува сè што треба да знаеме за Бог. Порака до еден човек во едно време е само рекла-кажала за сите други. Бог што сака сите да Го знаат не би избрал таков начин.
Томас Пејн, Добата на разумот, Дел I (1794)
Созданието е Божји збор, и му открива на човекот сè што е потребно да се знае за Бог. Ниедна книга не додава ништо.
Побивање
Да признаеме дека созданието укажува на Создател и им зборува на сите. Не кажува што бара Тој, или дали неправдата се простува. Самиот Пејн само се надевал на среќа по овој живот. Куранот прашува дали човекот бил создаден без цел (23:115; 75:36).
Секоја национална црква тврди дека има посебна мисија од Бог, како патот до Бог да не е подеднакво отворен за секој човек. Тоа би било неправедно кон другите.
Побивање
Да признаеме дека Божјиот пат мора да биде отворен за сите. Куранот вели дека до секој народ бил пратен пратеник со еден повик (10:47; 16:36). Никој не се казнува пред тој да стигне до него (17:15).
Објавата е објава само за оној што ја прима. За сите други таа е рекла-кажала, па никој не е обврзан да верува во неа.
Побивање
Пејн признава дека Бог може да му зборува на човек. Рекла-кажалата е причина извештајот да се испита, а не да се отфрли. Куранот не се темели само на извештај: неговиот текст и неговиот предизвик се тука за проверка (2:23; 17:88).
Човечкиот јазик е локален и променлив, па Бог не би го користел за да стигне до сите луѓе. Наместо тоа зборува преку созданието.
Побивање
Да признаеме дека јазиците се разликуваат. Куранот вели дека секој пратеник поучувал на јазикот на својот народ (14:4). Секој го донел истиот повик да Му се служи на Аллах (﷾) (16:36).
Духовен, но не религиозен
Стравопочитта, благодарноста и чувството за нешто поголемо се вистински, и не им треба символ на верата. Секој човек е најдобриот судија за тоа што е вистинито за него. Утврден збир верувања и практики само додава поделби и контрола.
Линда А. Меркаданте, Верување без граници (2014), за луѓето што се опишуваат себеси вака
Личното чувство за божественото е доволно. Не се потребни утврдени верувања или практики.
Побивање
Да признаеме дека стравопочитта и благодарноста се вистински и вредни. Чувството не може да ни каже што сака Создателот. Само Создателот може да каже (23:115; 75:36).
Секој човек е конечниот авторитет за тоа што е вистинито за Бог, па ниедна надворешна порака не може да го обврзе.
Побивање
Да признаеме дека секој човек мора да суди сам. Судењето е она што го бара Куранот: измерете ја книгата и следете го само она што го знаете (4:82; 17:36). Судењето за една порака не е исто што и одлучувањето што сака Бог.
Организираната религија носи лицемерие и контрола, па подобро е верата да се чува приватна.
Побивање
Да признаеме дека луѓето ја злоупотребуваат религијата. Самиот Куран вели дека празната форма не е добродетелство (2:177). Злоупотребата од некои не покажува дека Бог не пратил порака.
Сите религии се создадени од човекот
Секоја религија започнала меѓу одредени луѓе во одредено време, и секоја тврди дека има посебна мисија од Бог. Пејн напишал дека секоја национална црква, еврејска, христијанска или турска (неговиот збор за муслиманска), е човечка измислица. Значи верувањето во Бог не треба да зависи од ниедна од нив.
Томас Пејн, Добата на разумот, Дел I (1794)
Секоја религија тврди дека има посебна мисија од Бог, и секоја ги обвинува другите за заблуда. Значи сите тие веројатно се човечки измислици.
Побивање
Да признаеме дека луѓето лажно тврделе Божји авторитет. Спротивставените тврдења покажуваат дека некои се погрешни, а не дека сите се. Секое тврдење може да се провери (4:82; 2:23).
Исламското гледиште
Мудар Создател не би направил суштества способни да прашаат зошто се тука и би ги оставил без одговор. Куранот го поставува истото прашање, вели дека до секој народ дошол пратеник, и го поканува секого да го провери неговото тврдење. Исламот ги дава верувањето, обожувањето и карактерот заедно како еден начин на живот.
Куранот прашува дали луѓето мислат дека се создадени залудно и дека нема да бидат вратени. Прашува дали човекот мисли дека ќе биде оставен без одговорност.
Ибн Кесир смета дека 75:36 ги опфаќа двете читања. Човекот не е оставен на овој свет без заповеди и забрани. Не е оставен во гробот без да биде оживеан.
Бог пратил пратеник до секој народ со повикот да Му се служи на Аллах (﷾) и да се избегнува злото. Значи никој нема оправдување пред Него.
Никој не се казнува пред да дојде пратеник да го предупреди.
Куранот поканува на проверка. Вели дека да е од кој било друг освен од Аллах (﷾), би покажувал многу противречности. Го предизвикува оној што се сомнева да донесе сура слична на него, и предупредува против следење на она за што човек нема знаење.
Исламот го спојува верувањето во Бог со намазот, давањето, одржувањето на дадениот збор и трпеливоста. Значи целиот живот се живее како одговор на Создателот.