Дали ли и чи стојат зад сè?

Џу Си вели дека Врвното Крајно (таиџи) е едноставно принципот (ли) на небото, земјата и сите нешта. Пред небото и земјата постоел овој принцип. Кога бил прашан дали принципот доаѓа пред материјалната сила (чи), вели дека тие немаат вистинско пред и потоа; но ако мора да се следат наназад, принципот доаѓа прв. Сепак, принципот не е посебно нешто: тој е во материјалната сила, и без материјалната сила нема каде да почива. Материјалната сила може да се собира и да обликува нешта. Принципот нема чувства ни намери, не прави планови и не создава ништо; тој е чист, отворен свет без траги. Материјалната сила, смета тој, се движи потпирајќи се на принципот. Вели и дека за умот на Небото и Земјата не може да се каже дека е без свест, но тој не размислува за нештата како што размислуваат луѓето. Го наведува учителот Ченг дека движењето и мирувањето немаат почетна точка: пред движењето имало мирување, а пред мирувањето движење. Кога бил прашан што постоело пред сегашниот свет, вели дека морало да постои друг сличен на него. Небото и земјата не се уништуваат: кога луѓето се сосема без Патот, сè заедно паѓа во хаос, луѓето и нештата завршуваат, и сè почнува одново.

“зборот ‘Природа’ се однесува на Законот на целата вселена. Тоа е она што се нарекува ‘Врвното Крајно’.”

“Бидејќи Одлуката на Небото постои, мора да постои и Етерот, зашто само така може да има сад за Законот; ако немаше Етер, каде би можел Законот да најде престојувалиште?”

Џу Си вели дека Врвното Крајно (таиџи) е едноставно принципот (ли) на небото, земјата и сите нешта. Пред небото и земјата постоел овој принцип. Кога бил прашан дали принципот доаѓа пред материјалната сила (чи), вели дека тие немаат вистинско пред и потоа; но ако мора да се следат наназад, принципот доаѓа прв. Сепак, принципот не е посебно нешто: тој е во материјалната сила, и без материјалната сила нема каде да почива. Материјалната сила може да се собира и да обликува нешта. Принципот нема чувства ни намери, не прави планови и не создава ништо; тој е чист, отворен свет без траги. Материјалната сила, смета тој, се движи потпирајќи се на принципот. Вели и дека за умот на Небото и Земјата не може да се каже дека е без свест, но тој не размислува за нештата како што размислуваат луѓето. Го наведува учителот Ченг дека движењето и мирувањето немаат почетна точка: пред движењето имало мирување, а пред мирувањето движење. Кога бил прашан што постоело пред сегашниот свет, вели дека морало да постои друг сличен на него. Небото и земјата не се уништуваат: кога луѓето се сосема без Патот, сè заедно паѓа во хаос, луѓето и нештата завршуваат, и сè почнува одново.

Џу Си вели дека не е соодветно да се зборува за човек на небото што суди за гревовите; но не е соодветно ни да се каже дека воопшто ништо не владее. Во истата глава вели дека она што владее е самиот принцип. Кога бил прашан за зборот Небо во класиците, вели дека тој понекогаш значи синото небо, понекогаш оној што владее, а понекогаш само принципот.

Кога бил прашан дали нееднаквите судбини што луѓето ги примаат навистина некој ги распределува, или само доаѓаат од двата вида материјална сила кога ќе се сретнат случајно, Џу Си вели дека тие едноставно истекуваат од големиот извор. Така изгледа, но всушност нема некој што ги распределува: како би можело да има личност горе што го дели ова? Она што го велат Одите и Записите прави да изгледа дека има личност горе, како таму каде што зборуваат за гневот на Господарот. Но и тоа е само ли. Ништо на светот не е повеќе почитувано од ли, па затоа му е дадено името Господар (Ди). Во стихот ‘големиот Господар на висините му го спушти моралното чувство на народот’, зборот ‘спушти’ го носи значењето на владеење.

“Но сепак, овој Владетел не е ништо друго освен Законот. Во целата вселена нема ништо повисоко од Законот, и оттука поимот Владетел.”

Џу Си вели дека не е соодветно да се зборува за човек на небото што суди за гревовите; но не е соодветно ни да се каже дека воопшто ништо не владее. Во истата глава вели дека она што владее е самиот принцип. Кога бил прашан за зборот Небо во класиците, вели дека тој понекогаш значи синото небо, понекогаш оној што владее, а понекогаш само принципот.

Џу Си вели дека Врвното Крајно (таиџи) е едноставно принципот (ли) на небото, земјата и сите нешта. Пред небото и земјата постоел овој принцип. Кога бил прашан дали принципот доаѓа пред материјалната сила (чи), вели дека тие немаат вистинско пред и потоа; но ако мора да се следат наназад, принципот доаѓа прв. Сепак, принципот не е посебно нешто: тој е во материјалната сила, и без материјалната сила нема каде да почива. Материјалната сила може да се собира и да обликува нешта. Принципот нема чувства ни намери, не прави планови и не создава ништо; тој е чист, отворен свет без траги. Материјалната сила, смета тој, се движи потпирајќи се на принципот. Вели и дека за умот на Небото и Земјата не може да се каже дека е без свест, но тој не размислува за нештата како што размислуваат луѓето. Го наведува учителот Ченг дека движењето и мирувањето немаат почетна точка: пред движењето имало мирување, а пред мирувањето движење. Кога бил прашан што постоело пред сегашниот свет, вели дека морало да постои друг сличен на него. Небото и земјата не се уништуваат: кога луѓето се сосема без Патот, сè заедно паѓа во хаос, луѓето и нештата завршуваат, и сè почнува одново.

“Дали тие без Создател се создадени или тие самите себеси се создадоа?! Дали тие небесата и Земјата ги создадоа?! Не, туку тие не се убедени!”

“Ние навистина сè со мерка создаваме,”

“Кој сè создава и прави складно, и Кој сè со мера одреди и упати,”

Џу Си вели дека не е соодветно да се зборува за човек на небото што суди за гревовите; но не е соодветно ни да се каже дека воопшто ништо не владее. Во истата глава вели дека она што владее е самиот принцип. Кога бил прашан за зборот Небо во класиците, вели дека тој понекогаш значи синото небо, понекогаш оној што владее, а понекогаш само принципот.

“Создателот на небесата и на Земјата! Тој како парови ве создава – а создава парови и од животните – за така да ве размножува. Ништо Нему не му е слично! Тој сè слуша и сè гледа.”

“Владетелот на Судниот ден.”

“Тој е Првиот и Последниот, и Видливиот и Невидливиот; Тој знае сè!”

“Кај Него се клучевите на сите тајни, само Тој ги знае, и Тој Единиот знае што има на копното и што е во морето, и ниту еден лист не паѓа, а Тој за него да не знае; и нема зрно во темнините на Земјата, ниту нешто посвежо ниту нешто посуво, ништо што не е во Јасната Книга.”

“На ниту еден човек не му е дадено Аллах да му се обраќа, освен преку вдахновение, или зад превез, или да прати пратеник кој, со Негова дозвола, го објавува тоа што Тој го сака! – Тој навистина е Возвишен и Мудар!”

Липман го опишува Хан Китаб, книгите за исламот на кинески јазик од кинески муслимански научници; еден пасус што го наведува Липман вели дека кинеските муслимани ги нарекуваат со ова име (стр. 72); Липман додава дека името се користи на северозапад, додека на други места се користи кинески наслов (гл. 3, бел. 38). Ванг Даију од Нанџинг ја објавил Џенгџјао џенчуан во 1642, најраното такво дело што е зачувано (стр. 75). Во својот предговор Ванг вели дека книгата целосно почива на почитта кон Писмото, со упатување на коментарите (стр. 76-77). Липман вели дека Ванг се држел до основните вистини на исламот, но пишувал со речникот на неоконфучијанската школа на браќата Ченг и Џу Си; неговите први глави се за единственоста на Аллах и за создавањето (стр. 77). Неговата книга има дваесет кратки есеи за филозофијата и религијата и дваесет за обредите и законите, и се залага за исламското верување и практика (стр. 77-78). Ванг го користел целиот тој филозофски јазик за да критикува некои од неговите основни идеи и да го брани исламот (стр. 79). Ма Џу поминал повеќе од една деценија проучувајќи ги јазиците и текстовите на исламот и ја напишал Чингџен џинан (Компас на исламот), водич за исламската мисла и практика (стр. 80). Лиу Џи, најпознатиот од овие писатели, ги проучувал арапските и персиските наставни програми шест години по своето конфучијанско школување (стр. 81) и напишал расправа за петте столба на исламот (стр. 83).

Во првата од своите осум пофалби на Аллах, ‘Единиот’, Ма Џу пишува дека пред да започне Врвното Крајно (таиџи), постоел само Единиот Вистински Господар (Џенџу). Тој нема рамен и нема ортак, нема почеток и нема крај. Неговото гледање не се потпира на очи, а сепак гледа сè; Неговото слушање не се потпира на уши, и Неговиот говор не се потпира на јазик. Тој не е роден, и Тој не раѓа никого. Тој ги направил небото и земјата и ги одржува сите живи суштества. Тој ги држел обликите на сите нешта пред небото, како што писателот го држи планот на есејот во својот ум пред да го земе четчето. И како што секој напишан знак има свое значење, секое нешто има свој принцип (ли); Тој ги држел сите принципи од почетокот. За Вистинскиот Господар, додава Ма Џу, навистина нема пред и потоа. Во пофалбата ‘Голема моќ’, Ма Џу пишува дека Вистинскиот Господар го довел во постоење коренот на сите нешта што немаат свест, и дека тоа се нарекува Врвното Крајно. Во неговата употреба, значи, Врвното Крајно е создадено нешто, а не принципот на сите нешта на Џу Си.

“Кажи: „Тој е Аллах, Еден е! Аллах е прибежиште секому! Не родил и не е роден, и никој не Му е рамен!“”

“Создателот на небесата и на Земјата! Тој како парови ве создава – а создава парови и од животните – за така да ве размножува. Ништо Нему не му е слично! Тој сè слуша и сè гледа.”

“Денес верата ваша ви ја усовршив и благодатта Своја спрема вас ја надополнив и задоволен Сум исламот да ви биде вера.”

“О, верници, влезете во исламот потполно и не одете по стапките на шејтанот; тој ви е, навистина, отворен непријател!”

“А ако се сомневате во тоа што Сме му го објавиле на Својот роб, тогаш, донесете вие едно поглавје слично на тоа; повикајте ги и божествата ваши, ако вистината ја зборувате.”

“Мухамед не е татко никому од вашите луѓе, туку е Аллахов Пратеник и последен веровесник – а Аллах сè добро знае.”

“Кажи: О, луѓе, јас сум ви на сите вас Аллахов Пратеник, Неговата власт е и на небесата и на Земјата; нема друг бог освен Него, Тој дава живот и смрт, и затоа верувајте во Аллах и во Пратеникот Негов, веровесникот, кој не знае да чита и да пишува, кој верува во Аллах и во зборовите Негови; следете го него, за да бидете упатени!”