Краток одговор
Да, според будистичките текстови. Долгите говори велат дека секој од последните седум Буди се родил како брахман или аристократ, двете највисоки класи на древна Индија. Ниданакатха, воведот на коментарот кон Џатака, приказните за минатите животи на Буда, тоа го прави правило. Будите никогаш не се раѓаат кај трговците или работниците, туку само во онаа од двете највисоки класи што е најпочитувана во тоа време. Во друг говор, откако еден млад брахман трипати го навредува неговиот род, Буда одговара дека младиот човек потекнува од една робинка. Потоа тврди дека аристократите се повисоки од брахманите. А сепак будистите често велат дека Буда ја отфрлил кастата. Куранот вели дека најугледен кај Бога е најправедниот.
Целосно објаснување
Седум Буди, две класи
Во Големиот говор за оставените траги, Буда именува шест Буди што дошле пред него. Тројца се родиле како аристократи, во аристократски семејства. Тројца се родиле како брахмани, во брахмански семејства. Самиот тој, вели, се родил како аристократ. Древна Индија ги делела луѓето на четири класи. Тоа биле аристократите (кшатриите, воините и владетелите), брахманите (свештениците), ваишиите (трговците и земјоделците) и шудрите (работниците и слугите). Брахманите го барале највисокото место, додека будистичките текстови ги ставаат аристократите на прво место.
“Будите Випаси, Сикхи и Весабху се родија како аристократи во аристократски семејства. Будите Какусандха, Конагамана и Касапа се родија како брахмани во брахмански семејства. Јас се родив како аристократ во аристократско семејство.”
“‘Достоен Готама, има четири класи: аристократи, брахмани, селани и слуги. Три од овие класи, аристократите, селаните и слугите, всушност успеваат само кога им служат на брахманите. Не е ниту правилно ниту соодветно Сакјите, примитивци какви што се, да не ги почитуваат, ценат, поштуваат, обожуваат или величаат брахманите.’ И така Амбаттха ги оцрни Сакјите со зборот ‘примитивци’ по трет пат.”
Правилото во воведот на Џатака
Џатака ги раскажува минатите животи на Буда. Будистите од школата теравада со векови ја читаат со воведот наречен Ниданакатха, кој е дел од коментарот, а не од палискиот канон. Тој раскажува како идниот Буда, на небото, го избрал своето раѓање. Помислил: Будите не се раѓаат во кастата ваишија, ниту во кастата шудра, трговците и работниците. Се раѓаат како брахмани или кшатрии, аристократите, која и да е тогаш на најголема почит. Кшатриите тогаш владееле, па избрал да се роди како еден од нив.
“Потоа, размислувајќи за Племето, помисли: ‘Будите не се раѓаат во кастата ваишија, ниту во кастата шудра; туку или во брахманската или во кшатриската каста, која и да е тогаш на најголема почит. Кшатриската каста сега преовладува, мора да се родам во неа, а поглаварот Суддходана ќе биде мој татко.’ Така се одлучи за племето.”
Аристократи (кшатрии)Тројца од шестемина Буди пред него, и самиот Буда.
БраминиТројца од шестемина Буди пред него.
Ваиши, трговците и земјоделците
Шудри, работниците и слугите
Куранот: најугледен кај Бог е најбогобојазливиот.
Повисоки по раѓање
Во говорот до Амбаттха, еден млад брахман трипати го нарекува родот на Буда, Сакјите, примитивци што не ги почитуваат брахманите. Буда го прашува за сопствениот род на Амбаттха. Му кажува дека Сакјите биле децата на господарите, додека Амбаттха потекнува од синот на една робинка на Сакјите. Кога другите ученици потоа го исмевале Амбаттха, Буда им рекол да престанат, велејќи дека неговиот предок бил голем видовит мудрец. Потоа, користејќи ги сопствените обичаи на брахманите, тврди дека аристократите се повисоки, а брахманите пониски. Дури и кога аристократот ќе падне на самото дно, избричен и протеран, вели тој, аристократите сепак се повисоки.
“‘Достоен Готама, има четири класи: аристократи, брахмани, селани и слуги. Три од овие класи, аристократите, селаните и слугите, всушност успеваат само кога им служат на брахманите. Не е ниту правилно ниту соодветно Сакјите, примитивци какви што се, да не ги почитуваат, ценат, поштуваат, обожуваат или величаат брахманите.’ И така Амбаттха ги оцрни Сакјите со зборот ‘примитивци’ по трет пат.”
“‘Кој е твојот род, Амбаттха?’ ‘Јас сум Канхајана, достоен Готама.’ ‘Но, ако се сетиш на древното име и род на твојата мајка и татко, Сакјите беа децата на господарите, додека ти потекнуваш од синот на една робинка на Сакјите.’”
“‘Овие млади ученици премногу го понижуваат Амбаттха нарекувајќи го син на робинка. Зошто да не го извлечам од ова?’ Затоа Буда им рече на младите ученици: ‘Млади ученици, ве молам, не понижувајте го Амбаттха премногу нарекувајќи го син на робинка.’”
“Млади ученици, ве молам, не понижувајте го Амбаттха премногу нарекувајќи го син на робинка. Тоа Црно Момче беше истакнат видовит мудрец.”
“И така, Амбаттха, аристократите се повисоки, а брахманите пониски, било да се споредуваат жени со жени или мажи со мажи.”
“Во оваа точка, Амбаттха, тој аристократ паднал на самото дно, со избричена глава, казнет со вреќа пепел и протеран од градот или народот. Сепак аристократите се повисоки, а брахманите пониски.”
Не по раѓање, туку по дела
На друго место Буда вели дека никој не е низок или брахман по раѓање, туку по дела. А на крајот од својот разговор со Амбаттха, одобрува еден стих. Меѓу оние што судат според родот, вели тој, аристократот е најдобар. Но оној што е совршен во знаењето и однесувањето е прв меѓу боговите и луѓето. Додава дека во врвното знаење и однесување нема расправа за семејство или род.
“Не си низок по раѓање, ниту по раѓање си брахман. Низок си по своите дела, по делата си брахман.”
“Тој стих добро го испеа Божеството Сананкумара, не лошо испеан; добро кажан, не лошо кажан, корисен, не штетен, и јас го одобрив. Зашто и јас го велам ова: Аристократот е најдобар меѓу луѓето што го земаат родот како мерило. Но оној што е совршен во знаењето и однесувањето е прв меѓу боговите и луѓето.”
“‘Амбаттха, во врвното знаење и однесување нема расправа за потекло или род или гордост: „Ти ме заслужуваш“ или „Ти не ме заслужуваш.“ Каде и да има давање и земање во брак, има таква расправа. Кој и да е оковен за прашањата на потеклото или родот или гордоста, или за давањето и земањето во брак, далеку е од врвното знаење и однесување. Остварувањето на врвното знаење и однесување настанува кога ќе се откажете од таквите нешта.’”
Учење за сите, учител само од врвот
Будистите со право укажуваат на неговите зборови против кастата, а неговиот ред примал луѓе од секоја класа. Но според нивните сопствени текстови, оној што го носи учењето никогаш не се раѓа во пониските класи. А правилото ја следи онаа класа што е најпочитувана во тоа време. Во разговорот со Амбаттха, самиот Буда ги рангира класите по раѓање. На навредата одговара укажувајќи на потеклото на еден човек од роб. Според денешните мерила тоа е елитистички: никој роден во пониските касти никогаш не може да биде Буда.
“Потоа, размислувајќи за Племето, помисли: ‘Будите не се раѓаат во кастата ваишија, ниту во кастата шудра; туку или во брахманската или во кшатриската каста, која и да е тогаш на најголема почит. Кшатриската каста сега преовладува, мора да се родам во неа, а поглаварот Суддходана ќе биде мој татко.’ Така се одлучи за племето.”
“Будите Випаси, Сикхи и Весабху се родија како аристократи во аристократски семејства. Будите Какусандха, Конагамана и Касапа се родија како брахмани во брахмански семејства. Јас се родив како аристократ во аристократско семејство.”
“‘Кој е твојот род, Амбаттха?’ ‘Јас сум Канхајана, достоен Готама.’ ‘Но, ако се сетиш на древното име и род на твојата мајка и татко, Сакјите беа децата на господарите, додека ти потекнуваш од синот на една робинка на Сакјите.’”
“И така, Амбаттха, аристократите се повисоки, а брахманите пониски, било да се споредуваат жени со жени или мажи со мажи.”
Најугледен е најправедниот
Куранот вели дека Бог ги направил луѓето народи и племиња за да се запознаваат. А најугледен кај Бога е оној што е најправеден. Веровесникот (ﷺ) рекол дека Бог не гледа во лицата или богатството, туку во срцата и делата. Еден асхаб еднаш навредил еден човек и го посрамил поради неговата мајка. Веровесникот (ﷺ) му рекол дека сè уште ги има обичаите од времето на незнаењето. Омер, од благородното племе Курејш, го нарекувал Билал, ослободен роб, „нашиот господар“. Меканците прашувале зошто Куранот не му бил објавен на некој угледен човек од двата града. Куранот одговорил: „Зарем тие ја расподелуваат милоста на Господарот твој?“
“О, луѓе, Ние од еден маж и од една жена ве создадовме и на народи и племиња ве поделивме за да се запознавате. Најугледен кај Аллах е тој што најмногу се плаши од Него; Аллах, навистина, сè знае и ништо не Му е скриено.”
Ебу Хурејре пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол: Аллах не гледа во вашите лица или во вашето богатство, туку гледа во вашите срца и во вашите дела.
Ебу Зер навредил еден човек и го посрамил поради неговата мајка. Веровесникот (ﷺ) му рекол дека сè уште има нешто од обичаите на времето на незнаењето. Рекол дека нивните робови се нивни браќа: мора да ги хранат од она што самите го јадат, да ги облекуваат како што самите се облекуваат, и да не ги оптоваруваат над нивната сила, или инаку да им помогнат.
Џабир ибн Абдуллах пренесува дека Омер велел: Ебу Бекр е нашиот господар, и тој го ослободи нашиот господар, мислејќи на Билал.
“И уште рекоа: ‘Зошто не му е објавен овој Куран на некој угледен човек од овие два града?’ Зарем тие ја расподелуваат милоста на Господарот твој?”
Вообичаените одговори
Сахих Муслим 2276 — Китабу-л-федаил (Книга за доблестите), хадис 2276
Василе ибн ел-Аска пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол оти Аллах го избрал Кинане од потомците на Исмаил, ги избрал Курејш од Кинане, ги избрал Бену Хашим од Курејш, а него го избрал од Бену Хашим. Во Сахих Муслим стои под насловот за вредноста на потеклото на Веровесникот.
Наведено за
И исламот вели дека Бог го избрал Веровесникот (ﷺ) од најдоброто потекло, Бену Хашим од Курејш.
Одговорот
Тој хадис е за лозата што Бог ја избрал за Својот Веровесник (ﷺ), а не за вредноста на секој човек во неа. Ебу Лехеб, ‘Таткото на пламенот’, сопствениот чичко на Веровесникот (ﷺ) од Бену Хашим, е осуден во Куранот со тоа име. Куранот вели дека најугледен кај Бога е најправедниот, какво и да е неговото потекло. Веровесникот (ﷺ) го поставил Усаме, синот на неговиот ослободен роб Зејд, за командант на една војска. Страницата ‘Зарем нема каста и меѓу муслиманите?’ го изложува ова.
Каде завршува — Во исламот, потеклото никому не му дава чест кај Бога. Според правилото на коментарот на Џатака, пониските касти никогаш не можат да му дадат Буда на светот.
Гледишта
Тхеравада будист
Буда ја отфрлил кастата: никој не е висок или низок по раѓање. Таму каде што неговите писма зборуваат за класа, ги пречекуваат луѓето таму каде што се.
Буда ја отфрлил кастата. Учел дека никој не е брахман или низок човек по раѓање, туку само по дела.
Побивање
Тој го учел тоа, и тоа му служи на чест. Но неговите сопствени текстови раѓањето на Буда сепак го прават прашање на класа. Буда никогаш не се раѓа во двете пониски класи, туку само во онаа од двете највисоки што е најпочитувана. А во говорот до Амбаттха, тој од раѓањето тврди дека аристократите се повисоки.
Во говорот до Амбаттха, Буда само ја свртел гордоста на младиот брахман против него. И завршил со стих што вели дека знаењето и однесувањето се на прво место.
Побивање
Тој направил повеќе од свртување на аргументот. На еден млад човек му рекол дека потекнува од робинка. И рекол дека дури и кога аристократот ќе падне на самото дно, аристократите сепак се повисоки. Потоа вели дека врвното знаење нема место за расправа за родот. Но тоа е за неговиот пат. Своето рангирање на класите го оставил да стои. Веровесникот (ﷺ) го укорил еден асхаб што посрамил човек поради неговата мајка.
Буда се раѓа во најпочитуваната класа за луѓето да го слушаат. Тоа е добрина кон светот, а не пресуда за пониските касти.
Побивање
Тогаш правилото се прилагодува на она што го почитува секое доба: Буда брахман кога се почитуваат брахманите, аристократ кога се почитуваат аристократите. Трговците и работниците, кои се поголемиот дел од народот, се исклучени по раѓање, каква и да е нивната вредност. Куранот го отфрла барањето на Меканците објавата да му дојде на некој угледен човек од двата града. Не се тие оние што ја расподелуваат милоста на својот Господар.
Редот примал луѓе од секоја класа. Буда го примил Упали, бербер, пред сакјанските принцови, за тие да му се поклонуваат како на постар.
Побивање
Точно, и тоа му служи на чест. Самите принцови го побарале тоа, за да ја понизат својата гордост. Целта била отворена за сите класи. Улогата на оној што ја носи не била: текстовите ја даваат само на двете највисоки.
Што велат текстовите
Палиските говори на последните седум Буди им ги даваат само двете највисоки класи. Воведот на Џатака тоа го прави правило. А во еден говор Буда по раѓање ги рангира аристократите над брахманите.
Големиот говор за оставените траги вели дека последните седум Буди се родиле како аристократи или брахмани.
Ниданакатха вели дека Будите никогаш не се раѓаат во кастата ваишија или шудра. Се раѓаат во онаа од двете највисоки што е најпочитувана во тоа време.
Во говорот до Амбаттха, откако Амбаттха го навредува неговиот род, Буда вели дека Амбаттха потекнува од синот на една робинка. Вели дека аристократите се повисоки, а брахманите пониски.
Исламското гледиште
Раѓањето никому не му дава чест кај Бога. Најугледен е најправедниот, а Бог гледа во срцата и делата.
Куранот вели дека најугледен кај Бога е најправедниот.
Веровесникот (ﷺ) рекол дека Бог не гледа во лицата или богатството, туку во срцата и делата. Го укорил еден асхаб што посрамил човек поради неговата мајка.