چگونه با دوستان ژاپنی دربارهٔ اسلام گفت‌وگو کنم؟

“الله شما را از نیکی ‌کردن و رعایت عدالت نسبت به کسانی که در [امر] دین، با شما نجنگیده‌اند و شما را از دیارتان بیرون نکرده‌اند، نهی نمی‌کند. بی‌گمان، الله عدالت‌پیشگان را دوست دارد.”

“[ای پیامبر،] بی‌تردید، تو نمی‌توانی هر کس را دوست داشته باشی [به اجبار به راه راست] هدایت ‌کنی؛ بلکه الله است که هر کس را بخواهد هدایت می‌کند و او به [حال] راه‌یافتگان داناتر است‌.”

“در [پذیرش] دین، هیچ اجباری نیست؛ به راستی که راه راست [و هدایت] از راه انحراف [و گمراهی] روشن شده است؛ پس هر ‌کس به طاغوت [= هر آنچه به جای الله عبادت می‌شود] کفر بورزد و به الله ایمان بیاورد، قطعاً به محکم‌ترین دستاویز چنگ زده است که هرگز نخواهد گسست؛ و الله شنوای داناست.”

“ای کسانی که ایمان آورده‌اید، برای الله به عدل برخیزید [و] به عدالت گواهی دهید؛ و البته نباید دشمنی یک گروه، شما را بر آن دارد که عدالت نکنید. عدالت کنید که این [کار] به پرهیزگاری نزدیک‌تر است؛ و از الله پروا دارید [که] بی‌تردید، الله به آنچه انجام می‌دهید، آگاه است.”

“آیا آنان از هیچ آفریده شده‌اند یا خود آفرینندۀ خویشند؟ آیا آنان آسمان‌ها و زمین را آفریده‌اند؟ [نه،] بلکه آنان یقین ندارند [که الله آفرینندۀ مطلق است].”

“آیا پنداشته‌اید که شما را بیهوده آفریده‌ایم و به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟”

“امروز دینتان را کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و اسلام را [به عنوان بهترین] دین برایتان برگزیدم.”

“ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به طور کامل در اسلام [و اطاعتِ الله] درآیید و از [راه‌ها و] گام‌های شیطان پیروی نکنید. به راستی که او دشمن آشکار شماست.”

“ای کسانی‌ که ایمان آورده‌اید، چون به [قصدِ] نماز برخاستید، صورت و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و سرتان را مسح کنید و پاهایتان را تا دو قوزک [بشویید] و اگر جُنُب بودید، خود را [با غسل کردن] پاک سازید؛ و اگر بیمار یا مسافرید یا هر یک از شما از محل قضای حاجت آمده است یا با زنان آمیزش کرده‌اید و آب نمی‌یابید، با خاکی پاک تیمم کنید و از آن بر صورت و دست‌هایتان بکشید. الله نمی‌خواهد شما را به سختی بیندازد؛ بلکه می‌خواهد شما را پاک سازد و نعمت خویش را بر شما تمام کند؛ باشد که شکر به جای آورید.”

عمر بن ابی‌سلمه روایت کرده است که در کودکی، هنگامی که زیر سرپرستی پیامبر (ﷺ) بود، هنگام غذا خوردن دستش در ظرف به هر سو می‌رفت. پیامبر (ﷺ) به او فرمود نام الله را ببرد، با دست راست بخورد، و از بخشی از ظرف که نزدیک به اوست بخورد. می‌گوید از آن پس به این پایبند ماند.

“پس، از آنچه الله روزی‌تان کرده است حلال [و] پاکیزه بخورید و اگر فقط او را عبادت می‌کنید [و شرک نمی‌ورزید]، بر نعمت الهی شکر گزارید.”

“بخورید و بیاشامید؛ و[لی] اسراف نکنید [که] بی‌تردید، الله اسرافکاران را دوست ندارد.”

“و پروردگارت چنین فرمان داده است که: «جز او را عبادت نکنید و به پدر و مادر [تان] نیکی کنید. هر گاه یکی از آن دو یا هر دوی آنها در کنارِ تو به سن پیری رسیدند، حتی کمترین اهانتی به ایشان نکن و بر سرشان فریاد نزن و به نیکی [و مهربانی] با آنان سخن بگو. و از روی مهربانی، در برابرشان فروتن باش و بگو: «پروردگارا، همان‌ گونه که [بر من رحمت آوردند و] مرا در کودکی پرورش دادند، [تو نیز] به آنان رحمت آور».”

“ما انسان را [دربارۀ نیکویی] به پدر و مادرش سفارش کردیم [از آن رو که] مادرش او را با سستی [و ضعفِ] روزافزون باردار شد و [دوران شیرخوارگی و] بازگرفتنش از شیر دو سال به طول ‌می‌انجامد. [به او گفتیم] که: «شُکرِ من و پدر و مادرت را به جای آور [که] باز‌گشت [همه] به سوی من است.”

ابوهریره روایت کرده است که پیامبر (ﷺ) فرمود: هر کس به الله و روز واپسین ایمان دارد، نباید به همسایه‌اش آزار برساند، باید مهمانش را گرامی بدارد، و باید سخن نیک بگوید یا خاموش بماند.

دانشنامهٔ شینتو تمیزویا (که چوزویا نیز خوانده می‌شود) را حوضچه‌ای نزدیک ورودی زیارتگاه وصف می‌کند، که بازدیدکنندگان در آن دست‌ها و دهانشان را برای پاکی نمادین می‌شویند. می‌گوید شستن در آنجا راهی نمادین برای پاک کردن تن و ذهن پیش از ورود به جایی مقدس است، و پس از آن بازدیدکنندگان به سوی زیارتگاه اصلی می‌روند.

توضیح می‌دهد که ایتاداکیماسو، کمابیش ‘بهره می‌برم’ یا ‘با فروتنی می‌پذیرم’، پیش از غذا خوردن برای سپاس از کسانی که غذا را فراهم می‌کنند و برای خود غذا گفته می‌شود، و می‌توان آن را سپاس از موجودات زنده‌ای نیز دانست که غذا می‌شوند.

پژوهشی کیفی دربارهٔ دورریز غذا در زندگی روزانهٔ مصرف‌کنندگان ژاپنی، با روش مردم‌نگاری همراه. می‌گوید موتّاینای، که می‌توان آن را ‘چه حیف!’ ترجمه کرد، افسوس از دور ریختن چیزی ارزشمند، مانند غذا یا پول، را بیان می‌کند و بر قدردانی از غذا و محدودیت‌های آن تأکید دارد. این اندیشه شرکت‌کنندگان را راهنمایی می‌کرد که تنها آنچه را نیاز دارند بخرند، باقی‌ماندهٔ غذا را بخورند و چنان برنامه بریزند که هیچ چیز هدر نرود.

این قانون هدف هر تعطیل ملی را تعیین می‌کند. روز احترام به سالمندان (کیرو نو هی)، سومین دوشنبهٔ سپتامبر، برای احترام و مهر به سالمندانی است که سال‌ها به جامعه خدمت کرده‌اند، و برای جشن گرفتن عمر درازشان. روز کودک (5 مه) برای احترام به کودکان به‌عنوان انسان، جست‌وجوی خوشبختی آنان، و سپاس از مادران است. روز سبزینگی (4 مه) برای نزدیک شدن به طبیعت و سپاس از نعمت‌های آن است.

اوموتناشی را شیوهٔ ژاپنی مهمان‌نوازی وصف می‌کند: نه تنها دادن غذا و جایی امن، بلکه شیوه‌های سنتی رسیدگی به مهمانان. نشانه‌هایش دریافتن وضع و نیازهای مهمان، فضایی که با دقت آماده شده (شیتسورائه)، بی‌مزاحمتی و فروتنی، و حساسیت است.

“هر کس ـ مرد یا زن ـ که کار نیک کند و مؤمن باشد، قطعاً او را [در دنیا] به زندگانی پاک و پسندیده‌ای زنده می‌داریم و [در آخرت نیز] بر اساس نیکوترین [طاعت و] کاری که می‌کردند، به آنان پاداش می‌دهیم.”

“[ای پیامبر، مردم را] با حکمت و پند نیکو به راه پروردگارت دعوت نما و با روشی که نیکو‌تر است با آنان [بحث و] مناظره کن. بی‌تردید، پروردگارت به [حال] کسی‌ که از راه او گمراه می‌شود دانا‌تر است و او به [حال] هدایت‌یافتگان [نیز] دانا‌تر است.”

“و [ای مؤمنان، هرگز] به آنها [= معبودهای باطل] که [مشرکان] به جای الله [به نیایش] می‌خوانند دشنام ندهید [چرا که] آنان نیز [به ناحق] از روی ستم [و] نادانی به الله دشنام می‌دهند. این گونه برای هر امتی کردارشان را آراستیم؛ سپس بازگشت آنان [در قیامت] به سوی پروردگارشان است و آنان را از آنچه انجام می‌دادند آگاه می‌سازد.”

عایشه روایت کرده است که چند یهودی با “مرگ بر شما” به پیامبر (ﷺ) سلام کردند، و او در پاسخ آنان را لعنت کرد. پیامبر به او فرمود نرمی کند، زیرا الله نرمی را در هر کاری دوست دارد. هنگامی که عایشه پرسید آیا نشنید که چه گفتند، پاسخ داد که تنها با “و بر شما” به آنان پاسخ داده است.

ابوهریره روایت کرده است که کسی از رسول الله (ﷺ) خواست مشرکان را نفرین کند. او پاسخ داد که به عنوان نفرین‌کننده فرستاده نشده، بلکه به عنوان رحمت فرستاده شده است.

مقاله‌ای از دانشگاه کوکوگاکوئین دربارهٔ اینکه کامی چگونه فهمیده می‌شود. یادآور می‌شود که کامی معمولاً ‘خدا’ ترجمه می‌شود، اما اغلب گفته می‌شود که واژهٔ ژاپنی و واژهٔ انگلیسی مفهوم‌هایی کاملاً متفاوت‌اند، و یکتاپرستی سنت یهودی و مسیحی را با اندیشه‌های چندخدایی شینتو مقایسه می‌کند.

مقاله‌ای از دانشگاه کوکوگاکوئین دربارهٔ مفهوم کامی. ‘خدا’ را ترجمه‌ای نابجا برای کامی می‌نامد، و می‌گوید اندیشهٔ کامی به اصلی یا موجودی جدا از آفرینش اشاره نمی‌کند، بلکه به کیفیتی از هستی که در یگانگی هستی شریک است. از اوئدا کنجی نقل می‌کند که هم نیهون شوکی و هم کوجیکی از جوهری پیش‌موجود سخن می‌گویند که کامی از آن پدید آمد. دیدگاه اوئدا کنجی را گزارش می‌دهد که کهن‌ترین اسطوره‌های ژاپنی هیچ ایزد آفریدگاری ندارند.

“و اینکه مساجد از آنِ الله است؛ پس کسی را [در مساجد] با الله [به عبادت] نخوانید؛”

“ای مردم، ما شما را از [آمیزش] مرد و زنی آفریدیم و به تیره‌ها و قبیله‌های مختلف تقسیم کردیم تا یکدیگر را بازشناسید. بی‌تردید، بزرگوارترین شما نزد الله پرهیزگار‌ترینِ شماست؛ و الله [به آنچه می‌کنید] دانا و آگاه است.”

“[ای پیامبر، مردم را] با حکمت و پند نیکو به راه پروردگارت دعوت نما و با روشی که نیکو‌تر است با آنان [بحث و] مناظره کن. بی‌تردید، پروردگارت به [حال] کسی‌ که از راه او گمراه می‌شود دانا‌تر است و او به [حال] هدایت‌یافتگان [نیز] دانا‌تر است.”

“ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از نعمت‌های پاکیزه‌ای که روزیِ شما کرده‌ایم بخورید و شکرِ الله را به جای آورید اگر تنها او را عبادت می‌کنید.”

“به تحقیق، [الله] مُردار و خون و گوشت خوک و آنچه را که [هنگام ذبح،] نامِ غیر الله بر آن برده شود بر شما حرام کرده است؛ پس هر کس [برای حفظ جان خود، به خوردن آنها] ناچار شود، در صورتی که سرکش و زیاده‌خواه نباشد، بر او گناهی نیست. به راستی که الله آمرزندۀ مهربان است.”

“ای کسانی که ایمان آورده‌اید، بی‌تردید، شراب و قمار و نشانه‌های معبودان باطل و تیرهای قرعه‌کشی [برای فالگیری]، پلید [و] از کار[های] شیطان هستند؛ پس از آنها دوری کنید؛ باشد که رستگار شوید.”

عمر بن ابی‌سلمه روایت کرده است که در کودکی، هنگامی که زیر سرپرستی پیامبر (ﷺ) بود، هنگام غذا خوردن دستش در ظرف به هر سو می‌رفت. پیامبر (ﷺ) به او فرمود نام الله را ببرد، با دست راست بخورد، و از بخشی از ظرف که نزدیک به اوست بخورد. می‌گوید از آن پس به این پایبند ماند.

“برای پیامبر و کسانی‌ که ایمان آوردند سزاوار نیست که برای مشرکان ـ پس از اینکه برایشان آشکار شد که آنان اهل دوزخند ـ آمرزش بخواهند؛ هر چند از نزدیکان [شان] باشند.”

“هر کس راه [راست‌] یافت، جز این نیست که به سود خویش راه یافته است و هر کس گمراه شد، یقیناً به زیان خود گمراه شده است؛ و هیچ گناهکاری، بارِ گناه دیگری را برنمی‌دارد؛ و ما هرگز [قومی را] مجازات نخواهیم کرد، مگر آنکه [میانشان] پیامبری مبعوث کرده باشیم [تا وظایفشان را بیان کند].”

“بی‌گمان، الله به ‌اندازۀ ذره‌ای [به بندگانش] ستم نمی‌کند و اگر [ذره‌ای] کار نیک باشد، آن را چندین برابر می‌کند و از پیشگاه خود [به آنان] پاداش بزرگی عطا می‌کند.”

ابوهریره روایت کرده است که پیامبر (ﷺ) فرمود هنگامی که انسان می‌میرد، کارهایش پایان می‌یابد جز سه چیز: صدقهٔ ماندگار، دانشی که مردم از آن سود می‌برند، و فرزندی نیکوکار که برایش دعا کند.

“و اگر آن دو [مشرک باشند و] تلاش کنند تو چیزی را شریک من قرار دهی که نسبت به آن دانشی نداری، [در این صورت] از آن‌ها اطاعت نکن و[لی] در دنیا با آنان به شایستگی [و نیکویی] رفتار کن و از راه کسی پیروی کن که [موحدانه] به سوی من بازآمده است؛ آنگاه بازگشتتان به سوی من است و شما را از آنچه انجام می‌دادید آگاه می‌کنم».”

“و پروردگارت چنین فرمان داده است که: «جز او را عبادت نکنید و به پدر و مادر [تان] نیکی کنید. هر گاه یکی از آن دو یا هر دوی آنها در کنارِ تو به سن پیری رسیدند، حتی کمترین اهانتی به ایشان نکن و بر سرشان فریاد نزن و به نیکی [و مهربانی] با آنان سخن بگو. و از روی مهربانی، در برابرشان فروتن باش و بگو: «پروردگارا، همان‌ گونه که [بر من رحمت آوردند و] مرا در کودکی پرورش دادند، [تو نیز] به آنان رحمت آور».”

اسماء، دختر ابوبکر، روایت کرده است که مادرش، که هنوز مشرک (مشرکه) بود، در زمان زندگی پیامبر (ﷺ) به دیدنش آمد، به امید مهربانی دخترش. اسماء از پیامبر (ﷺ) پرسید آیا با مادرش رابطهٔ نیک داشته باشد. فرمود آری: با مادرت رابطهٔ نیک داشته باش.

“ای کسانی که ایمان آورده‌اید، برپادارندۀ عدالت باشید [و] برای الله شهادت دهید؛ هر چند به زیان خودتان یا پدر و مادر و نزدیکان [شما] باشد. اگر [یکی از دو طرف دعوا] توانگر یا نیازمند باشد، [باز هم] الله [از شما] به آن دو نفر سزاوارتر است؛ پس از هوای نفس پیروی نکنید که [از حق] منحرف می‌شوید؛ و اگر زبان را بگردانید [و حق را تحریف کنید] یا [از اظهار آن] خودداری نمایید، مسلّماً الله به آنچه انجام می‌دهید آگاه است.”

“[ای پیامبر، به مردم] بگو: «این راه من است. من با دلیلی آشکار به سوی الله دعوت می‌کنم و کسانی‌ که از من پیروی کردند [نیز چنین می‌کنند]؛ و الله پاک و منزّه است و من از مشرکان نیستم».”

“[ای پیامبر، مردم را] با حکمت و پند نیکو به راه پروردگارت دعوت نما و با روشی که نیکو‌تر است با آنان [بحث و] مناظره کن. بی‌تردید، پروردگارت به [حال] کسی‌ که از راه او گمراه می‌شود دانا‌تر است و او به [حال] هدایت‌یافتگان [نیز] دانا‌تر است.”

“و از آنچه دانشی دربارۀ آن نداری پیروی نکن. بی‌تردید [در قیامت،] گوش و چشم و دل، از همۀ اینها بازخواست خواهد شد.”

دانشنامهٔ شینتو موسوهی (موسوبی) را نماد زندگی و پدیدآوری می‌نامد، و می‌گوید باور به آن ویژگی‌های تازه‌ای به کامی‌هایی که ریشه در کشاورزی داشتند افزود. می‌گوید شینتو نخست کرداری دینی بود که به عنوان بخشی از آداب روزمره دست به دست شد، و به مبلغان و کتاب‌های مقدس وابسته نبود.

“[ای مؤمنان،] با اهل کتاب جز به بهترین شیوه بحث و مناظره نکنید ـ مگر با کسانی از آنان که ستم کردند [و با شما به جنگ برخاستند] ـ و بگویید: «ما به تمام آنچه [از سوی الله] بر ما و شما نازل شده است ایمان آورده‌ایم و معبود ما و شما یکی است و ما تسلیمِ [فرمانِ] او هستیم».”

“امروز دینتان را کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و اسلام را [به عنوان بهترین] دین برایتان برگزیدم.”

“ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به طور کامل در اسلام [و اطاعتِ الله] درآیید و از [راه‌ها و] گام‌های شیطان پیروی نکنید. به راستی که او دشمن آشکار شماست.”

“و اگر دربارۀ آنچه بر بندۀ خود [محمد] نازل کرده‌ایم در شک و تردید هستید، اگر راست می‌گویید، سوره‌ای همانند آن بیاورید و گواهان [و یاوران] خود را ـ غیر از الله ـ فراخوانید.”

“بگو: «ای مردم، من فرستادۀ الله به سوی همۀ شما هستم؛ همان [پروردگاری] که فرمانرواییِ آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست؛ معبودی [به‌حق] جز او نیست؛ زنده می‌کند و می‌میراند؛ پس به الله و فرستاده‌اش ـ‌آن پیامبرِ درس‌ناخوانده‌ای که به الله و سخنانش باور داردـ ایمان بیاورید و از او پیروی کنید؛ باشد که هدایت شوید».”

“محمد هرگز پدر هیچ‌یک از مردان شما [از جمله زید] نیست؛ بلکه رسول الله و خاتم پیامبران است؛ و الله همواره به همه چیز داناست.”

“در [پذیرش] دین، هیچ اجباری نیست؛ به راستی که راه راست [و هدایت] از راه انحراف [و گمراهی] روشن شده است؛ پس هر ‌کس به طاغوت [= هر آنچه به جای الله عبادت می‌شود] کفر بورزد و به الله ایمان بیاورد، قطعاً به محکم‌ترین دستاویز چنگ زده است که هرگز نخواهد گسست؛ و الله شنوای داناست.”

“کیست خوش‌گفتارتر از آن کس که به سوی الله دعوت می‌دهد و به شایستگی عمل می‌نماید و می‌گوید: «تسلیم [اوامر الهی] هستم؟»”

“[ای پیامبر،] بی‌تردید، تو نمی‌توانی هر کس را دوست داشته باشی [به اجبار به راه راست] هدایت ‌کنی؛ بلکه الله است که هر کس را بخواهد هدایت می‌کند و او به [حال] راه‌یافتگان داناتر است‌.”