آیا شیطان جهان را می‌گرداند؟

“[او] گفت: «پروردگارا، به سببِ آنکه مرا گمراه ساختی، [من نیز] در زمین [بدی‌ها را] در نظرشان نیک جلوه می‌دهم و همۀ آنان را به گمراهی می‌کشانم؛ مگر بندگان خالصِ تو از [میان] آنان، [که هدایتشان کرده‌ای]». [الله] فرمود: «این [اخلاص،] راه مستقیمی است [که به من می‌رسد]. یقیناً تو بر بندگانم تسلطی نداری، مگر [بر آن مشرکان و] گمراهانی که از تو پیروی می‌کنند.”

“[ای شیطان،] تو هرگز تسلطی بر بندگان من نخواهی داشت»؛ و [ای پیامبر،] همین بس که پروردگارت [کارگزار و] نگهبانِ آنان [= مؤمنان] باشد.”

“بی‌تردید، او بر کسانی ‌که ایمان آورده‌اند و بر پروردگار‌شان توکل می‌کنند [هیچ] تسلطی ندارد. تسلط او تنها بر کسانی است که او را [دوست و] کارساز خود گرفته‌اند و [همچنین بر] کسانی ‌است که [به سبب اغوای شیطان،] به الله شرک می‌ورزند.”

“و چون کار [داوری] انجام شد، شیطان می‌گوید: «بی‌تردید، الله به شما وعده داد؛ وعده‌ای راست و درست؛ و من به شما وعده [دروغین] دادم و با شما خُلفِ وعده کردم؛ و من هیچ تسلطی بر شما نداشتم جز اینکه شما را دعوت دادم و شما [نیز دعوت] مرا اجابت کردید؛ پس مرا سرزنش نکنید و خودتان را سرزنش کنید. [امروز] نه من فریادرسِ شما هستم و نه شما فریادرسِ من هستید. من بیزارم از اینکه پیش از این مرا [با الله] شریک می‌گرفتید». ستمکاران [مشرک] عذابی پردرد خواهند داشت.”

“[ای پیامبر،] بگو: «به پروردگار مردم پناه می‌برم، فرمانروای مردم، معبود مردم، از شرِ [شیطانِ] وسوسه‌گر که [به هنگام ذکر الله،] پنهان می‌گردد؛ همان [وسوسه‌گری] که در دل‌های مردم وسوسه می‌کند؛ از جنیان [باشد] و [یا از] آدمیان».”

صفیه بنت حیی روایت کرده است که شبی به دیدن پیامبر (ﷺ) رفت در حالی که او در مسجد معتکف بود، و او همراهش به سوی خانه‌اش رفت. دو مرد از انصار گذشتند و شتاب کردند. به آنان گفت که این همسرش صفیه است. هنگامی که گفتند هرگز به او گمان بد نمی‌برند، فرمود که شیطان در انسان چنان روان است که خون روان است، و بیم داشت شیطان اندیشهٔ بدی در دلشان بیفکند.

“[او] گفت: «پروردگارا، به سببِ آنکه مرا گمراه ساختی، [من نیز] در زمین [بدی‌ها را] در نظرشان نیک جلوه می‌دهم و همۀ آنان را به گمراهی می‌کشانم؛ مگر بندگان خالصِ تو از [میان] آنان، [که هدایتشان کرده‌ای]». [الله] فرمود: «این [اخلاص،] راه مستقیمی است [که به من می‌رسد]. یقیناً تو بر بندگانم تسلطی نداری، مگر [بر آن مشرکان و] گمراهانی که از تو پیروی می‌کنند.”

“همانا سخن پنهانی [که موجب گناه و دشمنی می‌گردد] از سوی شیطان است تا کسانی را که ایمان آورده‌اند [با آنها گرفتار کند و در نتیجه،] اندوهگین سازد؛ و [حال آنکه او] جز به فرمانِ الله، نمی‌تواند هیچ ضرری به آنان برساند؛ پس مؤمنان باید بر الله توکل کنند.”

“کسانی ‌که ایمان آورده‌اند، در راه الله پیکار می‌کنند و کافران، در راه طاغوت [و حاکمان خودکامه] می‌جنگند؛ پس با یاران شیطان بجنگید که قطعاً نیرنگ [و نقشۀ] شیطان ضعیف است.”

“[ای پیامبر،] بگو: «بار الها، ای فرمانروایِ هستی، هر ‌کس را بخواهی حکومت می‌بخشی و از هر ‌کس بخواهی حکومت را بازپس می‌گیری؛ و به هر ‌کس بخواهی عزت [و قدرت] می‌دهی و هر ‌کس را بخواهی خوار می‌داری. [پروردگارا،] خوبی به دست توست و بی‌گمان، تو بر هر چیزی توانایی.”

“خداوند به شیطان گفت: اینک همهٔ اموالش در دست تو است؛ لیکن دستت را بر خود او دراز مکن. پس شیطان از حضور خداوند بیرون رفت.”

“خداوند به شیطان گفت: اینک او در دست تو است، لیکن جان او را حفظ کن.”

“همانا سخن پنهانی [که موجب گناه و دشمنی می‌گردد] از سوی شیطان است تا کسانی را که ایمان آورده‌اند [با آنها گرفتار کند و در نتیجه،] اندوهگین سازد؛ و [حال آنکه او] جز به فرمانِ الله، نمی‌تواند هیچ ضرری به آنان برساند؛ پس مؤمنان باید بر الله توکل کنند.”

“پس ابلیس او را به فراز کوهی بلند برده، همهٔ ممالک جهان را در لحظه‌ای بدو نشان داد. و ابلیس بدو گفت: جمیع این قدرت و حشمت آن‌ها را به تو می‌دهم، زیرا که به من سپرده شده است و به هر که می‌خواهم می‌بخشم.”

“این امر از فرمان دیده‌بانان شده، و این حکم از کلام مقدسان گردیده است، تا زندگان بدانند که حضرت اعلی بر ممالک آدمیان حکمرانی می‌کند و آن را به هر که می‌خواهد می‌دهد، و پست‌ترین مردمان را بر آن نصب می‌نماید.”

“شما از پدر خود ابلیس می‌باشید و خواهش‌های پدر خود را می‌خواهید به عمل آرید. او از اول قاتل بود و در راستی ثابت نمی‌باشد، از آن جهت که در او راستی نیست. هرگاه به دروغ سخن می‌گوید، از ذات خود می‌گوید، زیرا دروغگو و پدر دروغگویان است.”

“عیسی در جواب او گفت: ای شیطان، دور شو، زیرا مکتوب است خداوند خدای خود را پرستش کن و غیر او را عبادت منما.”

“[ای پیامبر،] بگو: «بار الها، ای فرمانروایِ هستی، هر ‌کس را بخواهی حکومت می‌بخشی و از هر ‌کس بخواهی حکومت را بازپس می‌گیری؛ و به هر ‌کس بخواهی عزت [و قدرت] می‌دهی و هر ‌کس را بخواهی خوار می‌داری. [پروردگارا،] خوبی به دست توست و بی‌گمان، تو بر هر چیزی توانایی.”

“الحال داوری این جهان است و الان رئیس این جهان بیرون افکنده می‌شود.”

“و اما بر داوری، از آن رو که بر رئیس این جهان حکم شده است.”

“بعد از این بسیار با شما نخواهم گفت، زیرا که رئیس این جهان می‌آید و در من چیزی ندارد.”

“در حقیقت، این شیطان است که [شما را از هیبت پوشالیِ] دوستانش می‌ترساند؛ پس اگر ایمان دارید، از آنان [= مشرکان] نترسید و از من بترسید.”

“و اگر وسوسه‌ای از سوی شیطان به تو رسید، به الله پناه ببر [که] بی‌تردید، او شنوای داناست.”

“پس خدا را اطاعت نمایید و با ابلیس مقاومت کنید تا از شما بگریزد.”

“[ای پیامبر،] بگو: «به پروردگار مردم پناه می‌برم، فرمانروای مردم، معبود مردم، از شرِ [شیطانِ] وسوسه‌گر که [به هنگام ذکر الله،] پنهان می‌گردد؛ همان [وسوسه‌گری] که در دل‌های مردم وسوسه می‌کند؛ از جنیان [باشد] و [یا از] آدمیان».”