Qısa cavab
İslamda bəli. Allah (﷾) qız, ana və arvad üçün, bəzi hallarda bacı üçün də pay müəyyən edib. Bibliyada isə yalnız bəzən. İslamda qız qardaşları ilə yanaşı miras alır. Ana övladından miras alır. Arvadın öz payı var: dörddə bir, övladlar varsa, səkkizdə bir. Oğul qızın payının iki mislini alır, çünki İslam ailənin xərcini onun üzərinə qoyur. Qadının miras aldığı yalnız onundur. Bibliyada Musanın Qanunu əvvəlcə oğulların adını çəkir. Qız yalnız oğul olmayanda miras alır və dul qadın varislər sırasında ümumiyyətlə adlandırılmır. Deməli, Quran qıza, anaya və arvada Allahın (﷾) müəyyən etdiyi pay verir. Bibliyanın Qanunu vermir.
Tam izah
Kişilər üçün pay və qadınlar üçün pay
Quran miras qanununu qadınlara müəyyən haqq verməklə açır. Bu, əmlakın (ölən adamın qoyub getdiyi hər şeyin) az və ya çox olmasından asılı deyil. Sonra o, payları müəyyən edir. Qızlar qardaşları ilə yanaşı miras alır. Oğullar olmasa, bir qız əmlakın yarısını alır, iki və ya daha çox qız üçdə ikini bölüşür. Ana altıda bir və ya üçdə bir miras alır. Arvad ərinin əmlakının dörddə birini, övlad qoyub getsə, səkkizdə birini alır. Bu payları Allah (﷾) müəyyən edib. Onlar kişi qohumların xoş niyyətinə buraxılmayıb.
“Valideynlərin və yaxın qohumların qoyub getdikləri maldan kişilərə pay vardır; valideynlərin və yaxın qohumların qoyub getdikləri maldan qadınlara da pay vardır. Bu (mal) istər az olsun, istərsə də çox, (onlar üçün) müəyyən edilmiş bir paydır.”
“Allah sizə övladlarınız haqqında, kişiyə iki qadının payı qədər pay verilməsini buyurur. Əgər qadınlar ikidən artıq sayda qadındırsa, (vəfat edənin) qoyub getdiyi malın üçdə iki hissəsi onlara çatır. Əgər təkcə bir qadındırsa, (mirasın) yarısı ona çatır. (Ölənin) övladı olduğu təqdirdə, onun valideynlərindən hər birinə, qoyub getdiyi (malın) altıda bir hissəsi çatır. Əgər onun övladı yoxdursa, varisi də ancaq valideynləridirsə, onun anasına (mirasının) üçdə bir hissəsi düşür. Əgər (ölənin) qardaşları və (ya bacıları) varsa, onun anasına (mirasın) altıda bir hissəsi düşür.”
“Əgər sizin övladınız yoxdursa, vəsiyyətiniz yerinə yetirildikdən və borcunuz ödənildikdən sonra, qoyub getdiyiniz malın dörddə bir hissəsi zövcələrinizindir. Övladınız olduğu təqdirdə isə qoyub getdiyiniz malın səkkizdə bir hissəsi zövcələrinizə çatır.”
Oğul niyə qızın payının iki mislini alır
İslamda ev xərcini kişi ödəməlidir. O, arvadına mehr (ərin nikahda arvadına verdiyi hədiyyə) verir. O, həmçinin arvadını, övladlarını və ehtiyacı olan qohumlarını öz vəsaiti ilə saxlayır. Qadın varlı olsa belə, ev xərcini ödəmək borcu yoxdur. Onun miras aldığı, qazandığı və ya mehr kimi aldığı özündə qalır. İbn Kəsir (Quranı izah etmiş on dördüncü əsr alimi) ikiqat payın səbəbi kimi bunu göstərir. Oğulun payı başqalarını saxlamaq xərci ilə gəlir. İkiqat pay hər kişi və qadın üçün qayda deyil. Mərhum oğul qoyub gedəndə ata və ana hər biri eyni altıda bir payı alır. Kişi və ya qadın valideyn və ya övlad qoyub getmədikdə, 4:12-yə görə qardaş və bacı hər biri eyni altıda bir payı alır. Müsəlman alimləri bu ayəni ana tərəfdən olan qardaş və bacılar barədə oxuyur.
“Qoy var-dövlət sahibi öz varına görə xərcləsin. İmkanı az olan isə Allahın ona verdiyindən xərcləsin. Allah heç kəsin üzərinə ona verdiyindən artıq yük qoymaz. Allah hər bir çətinlikdən sonra asanlıq edəcəkdir.”
“Qadınlara mehrlərini könül xoşluğu ilə verin! Əgər onlar öz istəkləri ilə onun bir qismini sizə bağışlasalar, onu nuşcanlıqla və halallıqla yeyin!”
“Allahın birinizi digərinizdən üstün etdiyi şeylərə tamah salmayın. Kişilərin qazandıqlarından öz nəsibi, qadınların da qazandıqlarından öz nəsibi vardır. Allahın lütfündən diləyin. Həqiqətən, Allah hər şeyi biləndir.”
Miras ayəsi barədə İbn Kəsir izah edir ki, kişi qadının payının iki mislini alır, çünki başqalarını saxlamaq xərcini, ticarət və qazanc zəhmətini və onunla gələn çətinliyi çəkməlidir.
“Allah sizə övladlarınız haqqında, kişiyə iki qadının payı qədər pay verilməsini buyurur. Əgər qadınlar ikidən artıq sayda qadındırsa, (vəfat edənin) qoyub getdiyi malın üçdə iki hissəsi onlara çatır. Əgər təkcə bir qadındırsa, (mirasın) yarısı ona çatır. (Ölənin) övladı olduğu təqdirdə, onun valideynlərindən hər birinə, qoyub getdiyi (malın) altıda bir hissəsi çatır. Əgər onun övladı yoxdursa, varisi də ancaq valideynləridirsə, onun anasına (mirasının) üçdə bir hissəsi düşür. Əgər (ölənin) qardaşları və (ya bacıları) varsa, onun anasına (mirasın) altıda bir hissəsi düşür.”
“(Vəfat etmiş) kişinin və ya qadının atası, övladı olmadığı halda malı varislərə qalarsa (və eyni anadan) bir qardaşı yaxud bir bacısı varsa, bu halda onların hər birinə mirasın altıda bir hissəsi düşür. Əgər onlar (sayca) bundan artıq olsalar, (mirasın) üçdə birinə şərikdirlər. Bu bölgü, varislərə zərər yetirməmək şərti ilə, vəsiyyətin yerinə yetirilməsindən və borcun ödənilməsindən sonra aparılır.”
| Varis | Musanın Qanunu | Quran |
|---|---|---|
| Qız | Yalnız oğul olmadıqda varis olur (Saylar 27:8). | Qardaşları olsa da, olmasa da, həmişə varis olur (Quran 4:11). |
| Arvad | Varislər arasında adı çəkilmir (Saylar 27:8-11). | Ərinin mirasının dörddə biri, uşaq qoyubsa, səkkizdə biri (Quran 4:12). |
| Ana | Varislər arasında adı çəkilmir (Saylar 27:8-11). | Altıda bir və ya üçdə bir (Quran 4:11). |
| Varis olan qız | Atasının qəbiləsi daxilində ərə getməlidir (Saylar 36:8). | Varis olduğu mal yalnız onundur. |
Oğul qızın payının iki mislini alır, çünki İslam ailənin xərcini onun üzərinə qoyur: o, arvadını, uşaqlarını və ehtiyaclı qohumlarını saxlamalıdır. Qızın belə vəzifəsi yoxdur.
Musanın Qanununda varislərin sırası
Saylar 27 Musanın Qanununda kişi öləndə kimin miras aldığını müəyyən edir. Onun oğulları miras alır. Qız yalnız oğul olmayanda miras alır. Ondan sonra onun qardaşları, atasının qardaşları və ən yaxın qohumu (ailəsində ən yaxın qohum) gəlir. Onun qoyub getdiyi arvad siyahının heç bir yerində adlandırılmır. Miras alan qız atasının qəbiləsi daxilində evlənməli idi. Bu, torpağı onun qəbiləsi daxilində saxlayırdı.
“İsrail övladlarına de: Bir adam ölsə və oğlu olmasa, mirasını qızına keçirin. Qızı olmasa, mirasını qardaşlarına verin. Qardaşları olmasa, mirasını atasının qardaşlarına verin. Atasının qardaşları olmasa, mirasını ailəsindən ona ən yaxın qohuma verin və ona sahib olsun: RƏBBin Musaya əmr etdiyi kimi bu, İsrail övladları üçün hökm qaydası olacaq.”
“İsrail övladlarının hər hansı qəbiləsində mirası olan hər qız atasının qəbiləsinin ailəsindən birinə arvad olsun ki, İsrail övladlarından hər kəs atalarının mirasından faydalansın.”
Bibliya da ikiqat pay verir
Musanın Qanunu ilk oğula öz qardaşları üzərində ikiqat pay verir. Deməli, ikiqat pay Bibliya üçün yad deyil. Fərq səbəbdədir. Qanunun Təkrarı doğum sırasını göstərir: “ilk oğulluq haqqı onundur”. İslamda alimlər oğulun payını onun təmin etmək borcuna bağlayır.
“Bir kişinin iki arvadı olsa, biri sevilən, o biri nifrət olunan və hər ikisi ona uşaq doğsa, ilk oğul nifrət olunanın olsa: malını oğullarına miras verdiyi gün sevilənin oğlunu nifrət olunanın oğlundan, həqiqi ilk oğuldan önə keçirə bilməz. O, nifrət olunanın oğlunu ilk oğul kimi tanımalı, malının ikiqat payını ona verməlidir, çünki o, gücünün başlanğıcıdır, ilk oğulluq haqqı onundur.”
Xristianlar necə cavab verir
Xristianlar qardaşları olmayan Selofxadın qızlarını göstərir. Tanrı onların xahişini qəbul edib, beləliklə qızlar əvvəl olmayan haqqı qazanıb. Onlar əlavə edir ki, Əyyub qızlarına qardaşları arasında miras verib. Çoxları həmçinin hesab edir ki, İsrailin mülki qanunu xristianları bağlamır. Hər bəndə aşağıda cavab verilir.
“İsrail övladlarına de: Bir adam ölsə və oğlu olmasa, mirasını qızına keçirin. Qızı olmasa, mirasını qardaşlarına verin. Qardaşları olmasa, mirasını atasının qardaşlarına verin. Atasının qardaşları olmasa, mirasını ailəsindən ona ən yaxın qohuma verin və ona sahib olsun: RƏBBin Musaya əmr etdiyi kimi bu, İsrail övladları üçün hökm qaydası olacaq.”
“Bütün torpaqda Əyyubun qızları kimi gözəl qadın tapılmırdı: ataları qardaşları arasında onlara miras verdi.”
Məqam-məqam
Saylar 27:8-11 — Tövrat (Qanun), fəsil 27, ayə 8-11
“İsrail övladlarına de: Bir adam ölsə və oğlu olmasa, mirasını qızına keçirin. Qızı olmasa, mirasını qardaşlarına verin. Qardaşları olmasa, mirasını atasının qardaşlarına verin. Atasının qardaşları olmasa, mirasını ailəsindən ona ən yaxın qohuma verin və ona sahib olsun: RƏBBin Musaya əmr etdiyi kimi bu, İsrail övladları üçün hökm qaydası olacaq.”
Nə üçün istinad olunub
Tanrı Selofxadın qızlarına cavab verib. Qanun qızlara miras verib və beləliklə qadınları qoruyub.
Cavab
Hökm ataları oğulsuz öldüyü üçün verilib. O, qızı yalnız oğul olmayanda varis edib. Qardaşı olan qız yenə heç nə almır və dul qadın yenə kənarda qalır. Quran qıza qardaşı olub-olmamasından asılı olmayaraq pay verir. Saylar 27-yə görə, qardaşı olmayan qız bütün əmlakı alır. Lakin siyahı varislər sırasında dul qadın və ya ananın adını çəkmir. Quran tək qıza yarısını verir və ana və arvad üçün də pay müəyyən edir, ona görə onlar kənarda qalmır.
Nəticə — Qanun qızı yalnız oğul olmayanda qoruyur. Quran onu hər halda qoruyur.
Saylar 27:8-11 — Tövrat (Qanun), fəsil 27, ayə 8-11
“İsrail övladlarına de: Bir adam ölsə və oğlu olmasa, mirasını qızına keçirin. Qızı olmasa, mirasını qardaşlarına verin. Qardaşları olmasa, mirasını atasının qardaşlarına verin. Atasının qardaşları olmasa, mirasını ailəsindən ona ən yaxın qohuma verin və ona sahib olsun: RƏBBin Musaya əmr etdiyi kimi bu, İsrail övladları üçün hökm qaydası olacaq.”
Nə üçün istinad olunub
Bu, İsrailin mülki qanunu idi. Xristianlar onunla bağlı deyil, ona görə Saylar 27 xristian qaydası deyil.
Cavab
Onda Bibliya xristian qadınlara ümumiyyətlə miras qanunu vermir. Əhdi-Cədid qız, arvad və ya ana üçün heç bir pay müəyyən etmir. Bibliyadakı yeganə varislər sırası onun hökm qaydası adlandırdığı Saylar 27-dir. Orada qız oğuldan sonra gəlir və dul qadın adlandırılmır. Quran onların hər biri üçün Allahın (﷾) əmri ilə pay müəyyən edir.
Nəticə — Qanunu kənara qoymaq xristian qadınları müqəddəs yazıdan heç bir paysız qoyur.
Əyyub 42:15 — Yazılar (Ketuvim), fəsil 42, ayə 15
“Bütün torpaqda Əyyubun qızları kimi gözəl qadın tapılmırdı: ataları qardaşları arasında onlara miras verdi.”
Nə üçün istinad olunub
Əyyub qızlarına qardaşları arasında miras verib, deməli, Bibliya qızlara varis kimi hörmət edir.
Cavab
Ayə bir atanın etməyi seçdiyini qeyd edir. O, qanun deyil. “RƏBBin Musaya əmr etdiyi kimi” hökm qaydası Saylar 27 olaraq qalıb. Quranda qızın payı atanın xeyirxahlığı yox, Allahın (﷾) müəyyən etdiyi qanundur.
Nəticə — Bir hekayədə atanın hədiyyəsi Qanunun varislər sırasını dəyişmir.
Baxışlar
Əsas xristian baxışı
Musanın Qanunu qədim İsrailə xidmət edib. Saylar 27 qızları öz şəraitində qoruyub və xristianlar İsrailin mülki qanunu ilə bağlı deyil.
Tanrı Selofxadın qızlarına atalarının mirasını verib, xristianlar isə bunu Qanunun qızları qorumasının əlaməti kimi oxuyur.
Təkzib
Doğrudur, Tanrı onların xahişini qəbul edib. Lakin hökm qızı yalnız oğul olmayanda varis edib. Quran qıza qardaşı olub-olmamasından asılı olmayaraq pay verir (4:11).
Əyyub qızlarına qardaşları arasında miras verib.
Təkzib
Bu, xeyirxah əməldir, lakin ayə qanunu yox, bir atanın seçdiyini qeyd edir. Qanun Saylar 27 olaraq qalıb. Quranda qızın payı Allahın (﷾) müəyyən etdiyi qanundur (4:7).
İslam baxışı
Allah (﷾) Özü qadınlar üçün pay müəyyən edib: qardaşları yanında qız üçün, ana üçün və arvad üçün. Bibliyanın Qanunu qıza yalnız oğul olmayanda pay verir. O, dul qadın üçün pay adlandırmır.
Saylar 27-də qız yalnız oğul olmayanda miras alır və dul qadın varislər sırasında deyil.
Miras alan qız atasının qəbiləsi daxilində evlənməli idi.
Quran əmlakın az və ya çox olmasından asılı olmayaraq kişi və qadınlara müəyyən pay verir.
Quran qızlara qardaşları ilə yanaşı pay, anaya da pay verir. O, arvada dörddə bir və ya səkkizdə bir verir.
Oğulun ikiqat payı qızın daşımadığı ev xərcini ödəmək borcuna uyğundur.
Musanın Qanunu da ilk oğula qardaşları üzərində ikiqat pay verir.