Qısa cavab
Onu o yazmayıb və bu məzəmmətlər dəlilin hissəsidir. Ardıcıl qazanmaq üçün müqəddəs yazı uyduran adamın özünə hər hansı məzəmməti çıxarmaq üçün hər səbəbi var. Lakin Quran Peyğəmbər Muhəmmədi (ﷺ) ardıcıllarına oxumalı olduğu sözlərlə düzəldir. O, onu öyrənməyə gəlmiş kor adama qaşqabaq etdiyi üçün məzəmmət edir. O soruşur ki, niyə Allahın (﷾) halal etdiyini özünə haram edib. O, ona deyir ki, müəyyən adamları bağışlamaq və ya cəzalandırmaq seçimi onun deyil. Vəhy bir müddət dayananda onu ələ salıblar və o, yalnız gözləyə bilib. Oğlunun öldüyü gün Günəş qaralanda o, insanların bunu möcüzə adlandırmasına icazə verməyib. İslamın cavabı: Quran Allahın (﷾) kəlamıdır və o, onu aldığı kimi, hətta onu düzəltdiyi yerdə də ötürüb.
Tam izah
O, kor adama qaşqabaq edib
Quranın bütöv bir surəsi Peyğəmbəri (ﷺ) məzəmmət etməklə açılır. Bir kor adam öyrənmək üçün onun yanına gəlib. Peyğəmbər (ﷺ) Məkkə başçıları ilə məşğul idi, qaşqabaq edib üz döndərib. Quran qaşqabağı qeyd edir və deyir ki, onun diqqətinə layiq olan kor adam idi. Sonra Peyğəmbər (ﷺ) bu sözləri ucadan oxuyub.
“(Peyğəmbər) qaşqabağını tökdü və üz çevirdi – yanına kor (Abdullah ibn Ümmi-Məktum) gəldiyinə görə. (Ey Muhamməd!) Nə bilirsən, bəlkə o (günahlardan) təmizlənəcəkdi yaxud öyüd dinləyib və bu öyüd ona fayda verəcəkdi! (Öyüd-nəsihətinə) ehtiyacı olmayana gəlincə isə, sən ona tərəf çevrilirsən. Onun (günahlardan) təmizlənməməsinin sənə bir aidiyyəti yoxdur. Amma tələsərək sənin yanına gələn, (Allahdan) qorxan kimsəyə gəlincə, sən ona məhəl qoymursan!”
O, halal olanı özünə haram edib
Peyğəmbər (ﷺ) arvadlarından biri balın pis qoxu qoyduğunu deyəndən sonra baldan imtina etməyə and içib. İki arvadı razılaşmışdı ki, hansının yanına getsə, bunu desin. Bu iki arvaddan biri Aişə hekayəni bildirir. Quran ondan soruşub ki, niyə Allahın (﷾) halal etdiyini özünə haram edir və onun məqsədini adlandırıb: onları razı salmaq.
“Ey Peyğəmbər! Zövcələrinin razılığını diləyərək Allahın sənə halal etdiyini nə üçün özünə haram edirsən?! Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.”
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) arvadı Zeynəb bint Cəhşin evində bal içirdi. Aişə və Həfsə razılaşdılar ki, hansının yanına gəlsə, ondan xoşagəlməz qatran iyi gəldiyini desin; onlardan biri belə etdi və o, bir daha bal içməyəcəyini dedi. Sonra ət-Təhrim surəsinin ilk ayələri nazil oldu və ondan Allahın halal etdiyini özünə niyə haram etdiyi soruşuldu.
Qərar onun deyildi
Səhər namazında Peyğəmbər (ﷺ) Allahdan (﷾) müəyyən düşmən başçılarını adları ilə lənətləməyi istəyib. Quran ona dedi ki, bu iş onun deyil. Onları bağışlamağı və ya cəzalandırmağı yalnız Allah (﷾) həll edəcək.
“Bu işin sənə aidiyyəti yoxdur, – (müsəlman olsalar, Allah ya) onların tövbəsini qəbul edər və ya (inkar etsələr, Allah) onlara əzab verər. Çünki onlar zalımdırlar.”
Abdullah ibn Ömər rəvayət edir ki, Peyğəmbərin (ﷺ) sübh namazında Allahdan adları çəkilən bəzi adamları lənətləməsini dilədiyini eşitmişdir. Sonra Allah ona qərarın onun olmadığını bildirən ayəni nazil etdi.
Vəhy dayananda
Bir müddət Peyğəmbərə (ﷺ) heç bir vəhy gəlməyib. Məkkənin aparıcı qəbiləsi Qüreyşdən bir qadın şeytanının onu tərk etdiyini deyib onu ələ salıb. O, vəhyin gəlməsi üçün heç nə edə bilməzdi. O gələndə qadına cavab verib: Rəbbi onu tərk etməyib. Sözləri özü düzən adam bu sükutu ilk gün bitirə bilərdi.
Cündəb ibn Abdullah rəvayət edir ki, Cəbrayıl bir müddət Peyğəmbərin (ﷺ) yanına gəlmədi və Qüreyşdən bir qadın şeytanının onu tərk etdiyini deyib ona lağ etdi. Sonra əd-Duha surəsinin ilk ayələri nazil oldu: Rəbbi onu tərk etməmişdir.
“And olsun səhərə! And olsun (zülməti ilə hər şeyi) örtən gecəyə! (Ey Peyğəmbər!) Rəbbin nə səni tərk etdi, nə də (sənə) qəzəbləndi.”
İmtina etdiyi möcüzə
Peyğəmbərin (ﷺ) körpə oğlu İbrahim Günəş qaralan tutulma günü ölüb. İnsanlar dedi ki, Günəş onun üçün qaralıb. Din uyduran adam onların buna inanmasına imkan verərdi. O, onları düzəldib: Günəş və Ay heç kəsin ölümü və ya doğumu üçün tutulmur.
Əl-Muğirə ibn Şöbə rəvayət edir ki, Peyğəmbərin (ﷺ) oğlu İbrahimin öldüyü gün Günəş tutuldu və insanlar onun İbrahimin ölümünə görə tutulduğunu dedilər. Peyğəmbər dedi ki, Günəş və Ay heç kimin ölümünə və ya doğulmasına görə tutulmur və onlara tutulma görəndə namaz qılmağı və Allaha dua etməyi tapşırdı.
Hətta oxumağı da düzəldilib
Quran Peyğəmbərə (ﷺ) onu necə qəbul etməli olduğunu da deyir. O, hər yeni ayəni saxlamaq üçün dodaqlarını tez tərpədirdi. Ona tələsməmək deyilib. Onu toplamaq və oxutmaq Allahın (﷾) işi, ona tabe olmaq isə onun işi idi. “De” əmri üç yüz dəfədən çox gəlir və ona nə deməli olduğunu bildirir. Allah (﷾) birinci şəxslə danışır: “Həqiqətən, Mən Allaham!” Kitab ona danışır. O, onun adından danışmır.
“(Ey Peyğəmbər! Cəbrail sənə Quranı nazil etdikdə) onu tələm-tələsik yadda saxlamaq üçün dilini tərpətmə! Şübhəsiz ki, onu (qəlbində) cəm etmək və (dilində) oxutmaq Bizə aiddir. Biz onu (Cəbrailin dili ilə) oxuduğumuz zaman sən onun oxunuşuna tabe ol. Sonra onu bəyan etmək də Bizə aiddir.”
İbn Abbas izah edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) vəhyi ağır hiss edir və onunla dodaqlarını tez tərpədirdi; Allah dilini tələsdirməməsini nazil etdi: Quranı toplamaq və oxutmaq Allahın işi idi. Bundan sonra o, Cəbrayıl oxuyanda dinləyir, sonra Cəbrayılın oxuduğu kimi oxuyurdu.
“Həqiqətən, Mən Allaham! Məndən başqa heç bir məbud yoxdur. Mənə ibadət et və Məni xatırlamaq üçün namaz qıl!”
| Ayə | Nəyi düzəldir |
|---|---|
| 80:1-10 | Öyrənməyə gələn kor adamdan üz turşudub üz çevirdi. |
| 66:1 | İki arvadını razı salmaq üçün Allahın (﷾) halal etdiyi balı özünə qadağan etdi. |
| 3:128 | Müəyyən düşmən başçılarını bağışlamaq və ya cəzalandırmaq onun qərarı deyildi. |
| 75:16-19 | Hər yeni ayəni saxlamaq üçün dodaqlarını tələsdirməmək ona deyildi. |
O, bunların hər birini öz ardıcıllarına oxudu.
Etiraz və cavab
Quran 80:1-10 — Əbəsə surəsi, ayə 1-10
“(Peyğəmbər) qaşqabağını tökdü və üz çevirdi – yanına kor (Abdullah ibn Ümmi-Məktum) gəldiyinə görə. (Ey Muhamməd!) Nə bilirsən, bəlkə o (günahlardan) təmizlənəcəkdi yaxud öyüd dinləyib və bu öyüd ona fayda verəcəkdi! (Öyüd-nəsihətinə) ehtiyacı olmayana gəlincə isə, sən ona tərəf çevrilirsən. Onun (günahlardan) təmizlənməməsinin sənə bir aidiyyəti yoxdur. Amma tələsərək sənin yanına gələn, (Allahdan) qorxan kimsəyə gəlincə, sən ona məhəl qoymursan!”
Nə üçün istinad olunub
Müəllif dürüst görünmək üçün və ya vicdanı dəyişdiyi üçün özünə məzəmmətlər yaza bilər. Deməli, məzəmmətlər ondan kənar mənbəni göstərmir.
Cavab
Müəllif təvazökar görünmək üçün kiçik qüsur əlavə edə bilər. Qaşqabaq ardıcıllarına oxumalı olduğu sözlərlə qeyd olunub. Lakin ən güclü əlamətlər heç mətn deyil. O, vicdanı istəyəndə vəhy gətirə bilmirdi. Vəhy dayananda onu ələ salıblar və o, yalnız gözləyə bilib, sözləri düzən adam bunu ilk gün bitirə bilərdi. İnsanlar tutulmanı oğlu üçün möcüzə adlandıranda o, hörmətdən imtina edib.
Nəticə — Fasilə və tutulma onun düzə biləcəyi sözlər deyildi və hər ikisi ona baha başa gəlib. Bu, imicini cilalayan müəllifə yox, ona veriləni ötürən elçiyə uyğundur.
Baxışlar
İslam baxışı
Quran Cəbrayıl mələk vasitəsilə Peyğəmbərə (ﷺ) verilmiş Allahın (﷾) kəlamıdır. O, onu düzəldən ayələr daxil olmaqla aldığı kimi ötürüb. Dürüst elçi belə edir, saxtakar isə etmir.
Quran Peyğəmbəri (ﷺ) öyrənməyə gəlmiş kor adama qaşqabaq edib üz döndərdiyi üçün məzəmmət edir.
Quran Peyğəmbərdən (ﷺ) arvadlarını razı salmaq üçün Allahın (﷾) halal etdiyini niyə özünə haram etdiyini soruşur. Arvadı Aişə hadisəni bildirir.
Peyğəmbər (ﷺ) müəyyən adamlara qarşı dua edib. Quran ona deyir ki, onları bağışlamaq və ya cəzalandırmaq qərarı onun deyil.
Vəhy bir müddət dayanıb və Peyğəmbəri (ﷺ) buna görə ələ salıblar. Cavab yalnız vəhy yenidən başlayanda gəlib.
İnsanlar Günəşin oğlunun ölümü üçün tutulduğunu deyəndə Peyğəmbər (ﷺ) hörməti qəbul etmək əvəzinə bunu inkar edib.
Müqəddəs yazı uyduran adam ardıcıllarına oxumalı olduğu mətnə özünə açıq məzəmmətlər qoymaz. Deməli, bu ayələr ondan kənar mənbəni göstərir.
Quran Peyğəmbərin (ﷺ) alıb heç nə əlavə etmədən ötürdüyü Allahın (﷾) kəlamıdır.