Qısa cavab
Onlar inanır ki, bu, Allahı (﷾) razı salır və üzlərini örtən Peyğəmbər Muhəmmədin (ﷺ) zövcələrini nümunə götürür. Niqab üzü örtən və gözləri açıq qoyan örtükdür. Quran mömin qadınlara örtüklərini yaxalarının üstünə salmağı deyir (24:31). O, onlara çölə çıxanda üst geyimlərini geyinməyi deyir (33:59). Alimlər bunun üzü əhatə edib-etmədiyi barədə fərqlənir. Çoxu hesab edir ki, qadın üzünü və əllərini göstərə bilər. İmam Əhməd hesab edib ki, o, onları da örtür (Dar əl-İfta). Qadınlar Peyğəmbərin (ﷺ) öz dövründə niqab taxıb: o, həccdə olan qadınlara onu həmin vaxt taxmamağı deyib (Buxari 1838). Fransada tədqiqatçılar onu taxan 32 qadınla danışıb. Heç biri məcbur edilməyib və çoxu onu özü, tez-tez ailəsinin istəyinə qarşı seçib (Open Society Foundations, 2011).
Tam izah
Ayələr nə deyir
Quran mömin qadınlara yaxın ailələrindən başqasına deyir: “zinətlərini (naməhrəmə) göstərməsinlər; örtüklərini yaxalarının üstünə salsınlar” (24:31). O, Peyğəmbərə (ﷺ) deyir: “Zövcələrinə, qızlarına və möminlərin qadınlarına de ki, (naməhrəm yanında bütün bədənlərini örtən) örtükləri ilə örtünsünlər. Bu onların tanınması və onlara əziyyət verilməməsi üçün daha münasibdir.” (33:59). Aişə 24:31 nazil olanda Mədinə qadınlarının nə etdiyini deyib. Onlar bel örtüklərini kəsib həmin parçalarla özlərini örtüb. Yayılmış ingilis tərcüməsində onların başlarını və üzlərini örtdükləri yazılıb (Buxari 4759). Hicab saçı və boynu örtür və üzü açıq qoyur. Niqab gözləri açıq qoyan üz örtüyü əlavə edir.
“Mömin qadınlara da de ki, (harama baxmayıb) gözlərini aşağı diksinlər və ayıb yerlərini (zinadan) qorusunlar. Qoy onlar – görünənlər istisna olmaqla, zinətlərini (naməhrəmə) göstərməsinlər; örtüklərini yaxalarının üstünə salsınlar; zinətlərini ərlərindən, yaxud atalarından, yaxud ərlərinin atalarından, yaxud öz oğullarından, yaxud ərlərinin oğullarından, yaxud qardaşlarından, yaxud qardaşlarının oğullarından, yaxud bacılarının oğullarından, yaxud öz (müsəlman) qadınlarından, yaxud sahib olduqları kölələrdən, yaxud ehtirasını itirmiş kişi xidmətçilərdən, yaxud qadınların ayıb yerlərini hələ anlamayan uşaqlardan başqasına göstərməsinlər; gizlətdikləri zinət əşyaları bilinsin deyə ayaqlarını (yerə) vurmasınlar. Ey iman gətirənlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki, bəlkə nicat tapasınız.”
“Ey Peyğəmbər! Zövcələrinə, qızlarına və möminlərin qadınlarına de ki, (naməhrəm yanında bütün bədənlərini örtən) örtükləri ilə örtünsünlər. Bu onların tanınması və onlara əziyyət verilməməsi üçün daha münasibdir. Allah bağışlayandır, rəhmlidir.”
Səfiyyə bint Şeybə rəvayət edir ki, Aişə deyirdi ki, qadınlara örtüklərini sinələrinə salmağı əmr edən ayə (24:31) nazil olanda onlar bel örtüklərinin kənarlarını kəsib həmin parçalarla özlərini örtüblər. Yayılmış ingilis tərcüməsində onların başlarını və üzlərini örtdükləri yazılıb.
Peyğəmbərin (ﷺ) zövcələri
Peyğəmbərin (ﷺ) zövcələri üçün Quran əlavə qayda qoyub. Onlardan nəsə lazım olan kişilərə deyilib: “pərdə arxasından soruşun. Bu həm sizin qəlbiniz, həm də onların qəlbləri üçün daha təmizdir” (33:53). Aişə danışır ki, bir dəfə səfərdə geridə qalanda onu Səfvan ibn əl-Müəttəl tapıb. O, onu tanıyıb, çünki hicab əmr edilməzdən əvvəl görmüşdü. Aişə üzünü paltarı ilə örtüb (Buxari 4750). Niqab taxan qadınların götürdüyü nümunə budur.
“(Peyğəmbərin) zövcələrindən bir şey soruşduqda, pərdə arxasından soruşun. Bu həm sizin qəlbiniz, həm də onların qəlbləri üçün daha təmizdir”
Aişənin ona qarşı yayılmış böhtan barədə öz izahı. O deyir ki, şayiə yayıldığı və Peyğəmbər (ﷺ) səhabələri ilə məsləhətləşdiyi bir ay ərzində onun işi barədə heç bir vəhy almadı, sonra onun təmizliyini bəyan edən ayələr endi. Səfvan ibn əl-Müəttəl onu geridə qalmış tapıb tanıyanda, çünki onu hicab əmr edilməzdən əvvəl görmüşdü, Aişə deyir: üzümü paltarımla örtdüm.
Vacib, yoxsa seçim? Məzhəblər
Misirin rəsmi fətva qurumu İslam məzhəblərini izah edir. O deyir ki, alimlərin əksəriyyəti hesab edir ki, qadın ailəsindən olmayan kişilərin qarşısında üzü və əllərindən başqa özünü tam örtür və bunun üçün hənəfi, maliki və şafii məzhəblərinin alimlərindən sitat gətirir. İmam Əhməd hesab edib ki, o, özünü, hətta dırnaqlarına qədər tam örtür (Dar əl-İfta). Deməli, bəzi qadınlar niqabı vacib saydıqları üçün taxır, başqaları isə onu əlavə ibadət kimi seçir. Quran deyir ki, yaşlı qadınlar üst geyimlərini soyuna bilər: “Lakin bunu etməmək onlar üçün daha xeyirlidir.” (24:60). Özünün nə etməli olduğu barədə qadın ixtisaslı alimdən soruşur.
Qadının üzünü örtməli olub-olmaması haqqında. Deyilir ki, alimlərin əksəriyyəti hesab edir ki, qadının üz və əllərindən başqa bütün bədəni ailəsindən olmayan kişilərin qarşısında örtülməlidir və məzhəblər göstərilir: hənəfi əl-Mərğinani, üzü və əlləri istisnadır; maliki əl-Baci, kişi qadının üzünə və əllərinə baxa bilər; şafii İbn Həcər əl-Heytəmi Qazi İyazdan sitat gətirərək, onun üzünü örtməsi lazım deyil və örtmək vacib deyil, tövsiyə olunur; imam Əhməd, onun hər yeri, hətta dırnaqları örtülməlidir, hənbəli məzhəbinin Qazisi isə üz və əlləri istisna edib. Fətva əksəriyyətin tərəfini tutur: o, üzünü və əllərini göstərə bilər.
“Ərə getməkdən ümidini üzmüş yaşlı qadınlara zinətlərini göstərmədən hicablarını soyunmasında günah yoxdur. Lakin bunu etməmək onlar üçün daha xeyirlidir. Allah eşidəndir, biləndir.”
| Mənbə | Nə deyir |
|---|---|
| Quran 24:31 | Mömin qadınlar örtüklərini sinələri üzərinə salır. |
| Quran 33:59 | Çıxanda üst geyimlərini geyinirlər. |
| Quran 33:53 | Kişilər Peyğəmbərin (ﷺ) arvadlarından pərdə arxasından soruşur. |
| Səhih əl-Buxari 1838 | İhramda niqab yoxdur, deməli, qadınlar qalan vaxt onu taxırdı. |
| Alimlərin çoxu | Qadın üz və əllərini göstərə bilər. |
| İmam Əhməd | Onları da örtür. |
Qadınlar onu Peyğəmbərin (ﷺ) dövründə taxıb
Peyğəmbər (ﷺ) zəvvarın halı olan ehramda olan qadına niqab və əlcək taxmamağı deyib (Buxari 1838). Onu həccdə taxmağa qarşı qayda göstərir ki, qadınlar onu qalan vaxt taxırdı. Niqab sonrakı dövrdən gəlməyib.
İbn Ömər rəvayət edir ki, bir adam Peyğəmbərdən (ﷺ) zəvvarın halı olan ehramda nə geyinmək olar deyə soruşub. O, kişilərin geyə bilməyəcəklərini sadalayıb və demişdir ki, ehramda olan qadın niqab, yəni üz örtüyü və əlcək geyməməlidir.
Örtünmə İslamdan köhnədir
Örtük İslamla başlamayıb. Tövratda Rebeka İshaqın onu qarşılamağa gəldiyini görəndə “örtük götürüb özünü örtdü” (Yaradılış 24:65). Paulus Korinf qadınlarına dua edəndə başlarını örtməyi deyib (1 Korinflilərə 11:5-6). 1983-cü ilə qədər katolik kilsə hüququ qadınlara kilsədə başlarını örtməyi deyirdi (1917-ci il Məcəlləsinin 1262-ci kanonu).
“Çünki o, quldan soruşmuşdu: Bizi qarşılamağa çöldə gələn bu adam kimdir? Qul demişdi: Bu, mənim ağamdır: buna görə o, örtük götürüb özünü örtdü.”
“Lakin başı açıq dua edən və ya peyğəmbərlik edən hər qadın başını rüsvay edir, çünki bu, başı qırxılmış kimidir. Qadın başını örtmürsə, qoy saçını da kəssin; amma qadın üçün saçını kəsmək və ya qırxmaq ayıbdırsa, başını örtsün.”
Katolik Kilsəsinin 1917-ci il Kanon Hüququ Məcəlləsinin 1262-ci kanonu, 2-ci bölməsi tapşırır ki, kilsədə kişilər başı açıq, qadınlar isə başı örtülü və təvazökar geyimli olsunlar, hər şeydən əvvəl birlik almağa gələndə. 1917-ci il Məcəlləsini tamamilə əvəz edən 1983-cü il Məcəlləsi bu qaydanı təkrar etmir.
Onu kim seçir və niyə
2011-ci ildə dərc edilmiş tədqiqatda Open Society Foundations Fransada tam üz örtüyü taxan 32 qadınla danışıb. İyirmi doqquzu Fransada doğulub, səkkizi isə dinini qəbul etmişdi. Heç biri onu taxmağa məcbur edilməyib. Çoxu onu mənəvi səyahətin bir hissəsi kimi, tez-tez ailələrinin, xüsusən analarının istəyinə qarşı özü seçib. Otuzu ictimai yerdə sözlə təhqir edilib. Hamısı şəxsiyyət yoxlamaları üçün üzünü göstərməyə hazır olduğunu deyib (Open Society Foundations, 2011).
Fransada tam üz örtüyü taxan 32 qadın barədə tədqiqat, onu qadağan edən qanun qüvvəyə minəndə dərc edilib; Fransa hökuməti qadağanın kişi və qadın bərabərliyini və ictimai asayişi qorumaq üçün lazım olduğunu bildirib. Qadınlardan iyirmi doqquzu Fransada doğulub, otuzu Fransa vətəndaşı idi, səkkizi İslamı qəbul edib. Heç biri onu taxmağa məcbur edilməyib. Əksəriyyəti onu mənəvi səyahətin bir hissəsi kimi özü seçib, çoxu Peyğəmbərin (ﷺ) arvadlarını nümunə götürüb, çox vaxt ailələrinin, xüsusən analarının istəyinə qarşı. Otuzu ictimai yerdə şifahi təhqirə məruz qalıb. Hamısı şəxsiyyət yoxlaması üçün üzlərini göstərməyə hazır olduqlarını deyib.
- 29Fransada doğulub
- 8Dinini dəyişib
- 0Taxmağa məcbur edilib
- 30İctimai yerdə sözlü təhqirə məruz qalıb
Yaşadığı yerin qanunu
Fransa 2011-ci ildə ictimai yerdə üzü gizlədən geyimi qadağan edib. Eyni qanun kimisə üzünü gizlətməyə məcbur etməyi bir il həbslə cəzalandırılan cinayət edib (Fransa qanunu 2010-1192). Müsəlman yaşadığı ölkənin qanununa riayət edir, çünki Quran deyir: “Əhdə vəfa edin. Çünki (hər kəs) əhd barəsində sorğu-sual olunacaqdır.” (17:34). Üz örtüyü qadağan olunan yerdə və ya məmurun onun üzünü görməsi lazım olanda o, ixtisaslı alimdən nə etməli olduğunu soruşur.
1-ci maddə: heç kim ictimai məkanda üzü gizlətmək üçün nəzərdə tutulmuş geyim geyə bilməz. Qanun 2011-ci ilin aprelində qüvvəyə minib, sağlamlıq, iş, idman və festivallar üçün istisnalar var. O, həmçinin kimisə hədə, zorakılıq və ya səlahiyyətdən sui-istifadə ilə üzünü gizlətməyə məcbur etməyi bir il həbs və 30.000 avro cərimə ilə cəzalandırılan cinayət edib.
“Yetim həddi-büluğa çatana qədər –xeyirxahlıq (qoruyub saxlamaq və artırmaq məqsədilə istifadə etmək) istisna olmaqla– onun malına yaxınlaşmayın! Əhdə vəfa edin. Çünki (hər kəs) əhd barəsində sorğu-sual olunacaqdır.”
Fransada tam üz örtüyü taxan 32 qadın barədə tədqiqat, onu qadağan edən qanun qüvvəyə minəndə dərc edilib; Fransa hökuməti qadağanın kişi və qadın bərabərliyini və ictimai asayişi qorumaq üçün lazım olduğunu bildirib. Qadınlardan iyirmi doqquzu Fransada doğulub, otuzu Fransa vətəndaşı idi, səkkizi İslamı qəbul edib. Heç biri onu taxmağa məcbur edilməyib. Əksəriyyəti onu mənəvi səyahətin bir hissəsi kimi özü seçib, çoxu Peyğəmbərin (ﷺ) arvadlarını nümunə götürüb, çox vaxt ailələrinin, xüsusən analarının istəyinə qarşı. Otuzu ictimai yerdə şifahi təhqirə məruz qalıb. Hamısı şəxsiyyət yoxlaması üçün üzlərini göstərməyə hazır olduqlarını deyib.
Baxışlar
Niqab qadınları əzir
Üz örtüyü qadınlara məcbur edilir, onların kim olduğunu gizlədir və hətta Quranda vacib deyil.
Qadınlar niqab taxmağa məcbur edilir.
Təkzib
Onu məcbur etmək yanlışdır və Fransa bunu cinayət edib. Lakin tədqiqatçılar Fransada onu taxan 32 qadından soruşanda heç biri məcbur edilməyib və çoxu onu ailəsinin istəyinə qarşı seçib (Open Society Foundations).
Qərbdə niqab mübahisəlidir: deyilir ki, o, qadınların uyğunlaşmasına mane olur və geridir.
Təkzib
Qadının bikini geyinmək hüququnu müdafiə edən çoxları o, özünü örtməyi seçəndə etiraz edir. Hər ikisi onun öz seçimidir və hər hansını ona məcbur etmək yanlışdır. Fransa üz örtüyünü məcbur etməyi cinayət edib. Fransa tədqiqatındakı qadınların demək olar ki, hamısı Fransada doğulmuşdu və Fransa vətəndaşı idi. Onlar örtüyü özləri seçib və şəxsiyyət yoxlamaları üçün üzlərini göstərməyə hazır idi (Open Society Foundations). Cavab hər iki tərəf üçün eynidir: bu, qadının seçimidir.
Niqab Quranda yoxdur.
Təkzib
Söz yoxdur, lakin Quran qadınlara örtünməyi əmr edir (24:31, 33:59). Alimlər bunun üzü əhatə edib-etmədiyi barədə fərqlənir. İmam Əhməd hesab edib ki, edir (Dar əl-İfta). Qadınlar niqabı Peyğəmbərin (ﷺ) öz dövründə taxıb (Buxari 1838).
Örtülü üz insanın şəxsiyyətini gizlədir.
Təkzib
Fransa tədqiqatındakı hər qadın şəxsiyyət yoxlamaları üçün üzünü göstərməyə hazır olduğunu deyib (Open Society Foundations).
İslam baxışı
Quran qadınlara örtünməyi əmr edir. Alimlər bunun üzü əhatə edib-etmədiyi barədə fərqlənir: çoxu deyir ki, qadın üzünü və əllərini göstərə bilər, İmam Əhməd isə hesab edib ki, o, onları da örtür. Niqab taxan qadınlar Peyğəmbərin (ﷺ) zövcələrini nümunə götürür.
Quran mömin qadınlara örtünməyi və çölə çıxanda üst geyimlərini geyinməyi deyir.
Alimlərin çoxu hesab edir ki, qadın üzünü və əllərini göstərə bilər; İmam Əhməd hesab edib ki, o, onları örtür.
Qadınlar niqabı Peyğəmbərin (ﷺ) dövründə taxıb və onun zövcəsi Aişə üzünü örtüb.