Qısa cavab
Allahın (﷾) gözləməsinə ehtiyac yox idi, çünki O, bağışlamaq üçün heç vaxt ölümə möhtac olmayıb. Quran deyir ki, Adəm ağacdan yedikdən sonra tövbə edib və Allah (﷾) onun tövbəsini qəbul edib. Heç bir qurban lazım olmayıb və onun günahının əvəzini başqası ödəməyib. Xristian izahına görə, Tanrı Adəmin dövründən insanların günah edəcəyini bilib, amma çarə minlərlə il sonra gəlib. Bibliyanın özü xristianların danışdığı xaçdan çox əvvəl Tanrının Ona qayıdan insanları bağışladığını göstərir. Hər şeyə qadir olan Allah (﷾) isə yalnız Öz iradəsi ilə bağışlaya bilər.
Tam izah
Adəm tövbə edib və bağışlanıb
Quran Adəmin hekayəsini gözləyən heç bir borc olmadan danışır. Adəm və arvadı səhvlərini etiraf edib və bağışlanma diləyib. Allah (﷾) Adəmə tövbə kəlmələri öyrədib, onun tövbəsini qəbul edib, onu seçib və doğru yola yönəldib. Günah başladığı yerdə bitib və onun əvəzini ödəmək başqa heç kəsdən istənilməyib.
“Hər ikisi: “Ey Rəbbimiz! Biz özümüzə zülm etdik. Əgər bizi bağışlamasan və bizə rəhm etməsən, əlbəttə, ziyana uğrayanlardan olarıq”– dedilər.”
“Adəm (tövbə etmək üçün) Rəbbindən kəlmələr öyrəndi, O da onun tövbəsini qəbul etdi. Həqiqətən də, O, tövbələri qəbul edəndir, Rəhmlidir.”
“Sonra Rəbbi onu seçib tövbəsini qəbul etdi və (onu) doğru yola yönəltdi.”
Qayıdış yolu hər xalq üçün açıq olub
Quran deyir ki, yer üzündə hər xalqın xəbərdar edəni olub. Hər elçi eyni çağırışı gətirib: Allaha (﷾) ibadət edin və pislikdən üz çevirin. Deməli, Adəmlə İsa arasında heç bir xalq Allaha (﷾) qayıdış yolu olmadan qalmayıb.
“Həqiqətən, Biz səni haqla müjdə verən və xəbərdar edən olaraq göndərdik. Elə bir ümmət yoxdur ki, ona xəbərdar edən (bir peyğəmbər) gəlmiş olmasın.”
“Biz hər ümmətə: “Allaha ibadət edin, tağutdan uzaq olun”– (deyə,) peyğəmbər göndərdik. Onlardan kimisini Allah doğru yola yönəltmiş, kimisinə də azdırmışdır. Yer üzündə gəzib dolaşın və (haqqı) yalan sayanların aqibətinin necə olduğunu görün!”
Xristianlar nə deyir
Xristianlar cavab verir ki, Tanrı Oğlunu Özünün seçdiyi anda, “vaxt tamam olanda” göndərib. Birinci əsrin xristian missioneri Paulus Tanrının “Öz səbri ilə keçmiş günahları bağışlayaraq” davrandığını yazır. Burada ‘bağışlama’ günahların əfvi, ‘səbr’ isə dözüm deməkdir. Çoxları bunu xaçdan əvvəl yaşayanlar üçün əvvəlcədən bağışlanma kimi oxuyur. Əzab barədə Paulus deyir ki, möminlər “bədənimizin satın alınması”nı gözləyərkən hələ də inləyir.
“Lakin vaxt tamam olanda Tanrı qadından doğulan, Qanun altında doğulan Oğlunu göndərdi,”
“Tanrı Onu Onun qanına iman vasitəsilə kəffarə olaraq təqdim etdi ki, Öz səbri ilə keçmiş günahları bağışlayaraq Öz salehliyini göstərsin;”
“Təkcə onlar yox, Ruhun nübarını alan bizlər də özümüzdə inləyərək oğulluğa, yəni bədənimizin satın alınmasına həsrətlə gözləyirik.”
Bibliyada xaçsız bağışlanma
Xristianların danışdığı xaç olmadan heç kəs bağışlana bilməsəydi, İsadan əvvəlki nəsillərin heç bir ümidi olmazdı. Bibliya bunun əksini göstərir. E.ə. 6-cı əsrin ibrani peyğəmbəri Yezekel deyir ki, günahlarından dönən pis adam yaşayacaq. Yunusun xəbərdarlıq etdiyi Ninevə şəhəri pisliyindən dönüb və əsirgənib. İsa deyir ki, mərhəmət diləyən vergiyığan bəraət qazanaraq evinə gedib. Hər parça öz səbəbini verir, günahkarın geri dönməsini, və heç biri hələ gələcək ölümdən bəhs etmir.
“Lakin pis adam etdiyi bütün günahlarından dönsə, bütün qaydalarımı saxlasa, qanuni və düz olanı etsə, şübhəsiz yaşayacaq, ölməyəcək. Etdiyi itaətsizliklərin heç biri ona xatırladılmayacaq: etdiyi salehliklə yaşayacaq.”
“Tanrı onların əməllərini, pis yollarından döndüklərini gördü; Tanrı onlara edəcəyini dediyi şərdən peşman oldu və etmədi.”
“Vergiyığan isə uzaqda dayanıb gözlərini belə göyə qaldırmağa cürət etmir, sinəsinə döyərək deyirdi: Ey Tanrı, mən günahkara rəhm et. Sizə deyirəm, o yox, bu adam bəraət qazanaraq evinə getdi, çünki özünü yüksəldən alçaldılacaq, özünü alçaldan isə yüksəldiləcək.”
| Kim | Necə |
|---|---|
| Adəm və arvadı | Günahlarını etiraf edib bağışlanma dilədilər; Allah (﷾) Adəmə döndü. |
| Yezekeldəki pis adam | Günahlarından dönür və yaşayır. |
| Nineva | Pisliyindən döndü və əsirgəndi. |
| Vergiyığan | Mərhəmət dilədi və saleh sayılaraq evinə getdi. |
Onların heç biri gələcək ölümdən danışmır.
Bağışlamaq qüdrəti Tanrıya məxsusdur
Bibliya Tanrını Külli-İxtiyar adlandırır və deyir ki, Onun üçün heç nə qeyri-mümkün deyil, deməli, bağışlanma Onun iradəsinə bağlıdır. Əhdi-Cədidin İncilləri İsanın hələ təbliğ etdiyi vaxt iflic adama günahlarının bağışlandığını dediyini göstərir. Matta deyir ki, xalq insanlara belə səlahiyyət vermiş Tanrını izzətləndirib.
“Abram doxsan doqquz yaşında olanda RƏBB Abrama göründü və ona dedi: Mən Külli-İxtiyar Tanrıyam; önümdə gəz və kamil ol.”
“Çünki Tanrı üçün heç nə qeyri-mümkün deyil.”
“İsa onların imanını görüb iflicə dedi: Oğlum, günahların bağışlandı.”
“Xalq bunu görəndə təəccübləndi və insanlara belə səlahiyyət vermiş Tanrını izzətləndirdi.”
Tanrı insan qurbanını rədd edib
Xristianlar çox vaxt deyir ki, günahın ağırlığına görə İsanın ölümü ağrılı və rüsvayçı olmalı idi. Lakin Bibliyanın Tanrısı uşaqların yandırılmasını “nə əmr etdim” sözləri ilə pisləyib. O, e.ə. 8-ci əsrin ibrani peyğəmbəri Huşə vasitəsilə deyib ki, qurban yox, mərhəmət istəyir. İbrahim oğlunu təqdim etməyə hazır olanda Tanrı onu dayandırıb: “Oğlana əl uzatma”.
“Oğullarını və qızlarını odda yandırmaq üçün Hinnom oğlu vadisində Tofetin səcdəgahlarını tikdilər; bunu nə əmr etdim, nə də ağlıma gəldi.”
“Çünki qurban deyil, mərhəmət istədim; yandırma qurbanlarından çox Tanrını bilməyi.”
“O dedi: Oğlana əl uzatma, ona heç nə etmə, çünki indi bilirəm ki, Tanrıdan qorxursan, çünki oğlunu, yeganə oğlunu Məndən əsirgəmədin.”
Ayə-ayə
Qalatiyalılara 4:4 — fəsil 4, ayə 4
“Lakin vaxt tamam olanda Tanrı qadından doğulan, Qanun altında doğulan Oğlunu göndərdi,”
Nə üçün istinad olunub
Tanrı Oğlunu tarixin doğru anında, “vaxt tamam olanda” göndərib, deməli, vaxt Onun planının bir hissəsi idi.
Cavab
Doktrina deyir ki, heç bir günah həmin ölüm olmadan silinə bilməzdi. Adəmdən minlərlə il sonra seçilmiş an o deməkdir ki, nəsillər çarədən əvvəl yaşayıb və ölüb. Halbuki peyğəmbərlər göstərir ki, Tanrı insanları öz dövrlərində, Ona dönən kimi bağışlayıb.
Nəticə — Bağışlanma xristianların danışdığı xaçdan çox əvvəl verilib, deməli, bağışlanma heç vaxt xaçı gözləməyib.
Romalılara 3:25 — fəsil 3, ayə 25
“Tanrı Onu Onun qanına iman vasitəsilə kəffarə olaraq təqdim etdi ki, Öz səbri ilə keçmiş günahları bağışlayaraq Öz salehliyini göstərsin;”
Nə üçün istinad olunub
İsadan əvvəl yaşayanlar gələcək xaça görə əvvəlcədən bağışlanıb.
Cavab
Nə Yunus, nə də İsa bu səbəbi verir. Ninevə onlar “pis yollarından” döndüyü üçün əsirgənib. Vergiyığan bəraət qazanaraq evinə gedib, çünki “özünü alçaldan isə yüksəldiləcək”. Hər parça günahkarın öz dönməsini göstərir. Yezekel deyir ki, geri dönən adamın günahları “ona xatırladılmayacaq”.
Nəticə — Bu bağışlanmalar üçün Bibliyanın öz səbəbləri hələ gələcək ölüm yox, tövbə və təvazökarlıqdır.
Baxışlar
Əsas xristian baxışı
Günah kamil qurban tələb edirdi və Tanrı Oğlunu Özünün seçdiyi vaxtda göndərib. Xaçdan əvvəl yaşayanlar onu nəzərə alaraq bağışlanıb.
Paulus yazır ki, Tanrı Oğlunu “vaxt tamam olanda” göndərib. Xristianlar bunu Tanrının tarixdə seçdiyi an kimi oxuyur.
Təkzib
Paulus həqiqətən deyir ki, Tanrı Öz anını seçib. Lakin bağışlanma xristianların danışdığı xaça möhtac idisə, bütöv nəsillər onsuz yaşayıb və ölüb. Halbuki peyğəmbərlər göstərir ki, Tanrı insanları öz dövrlərində, geri dönən kimi bağışlayıb.
Paulus Tanrının “Öz səbri ilə keçmiş günahları bağışlayaraq” davrandığından danışır. Xristianlar bunu xaçdan əvvəlkilər üçün əvvəlcədən bağışlanma kimi oxuyur.
Təkzib
Paulusun sözləri belə oxuna bilər. Lakin Yezekel deyir ki, geri dönən adamın günahları “ona xatırladılmayacaq”. Vergiyığan özünü alçaltdığı üçün bəraət qazanaraq evinə gedib.
İslam baxışı
Allah (﷾) Ona dönən hər kəsi bağışlayır və həmişə bağışlayıb. Adəm tövbə edib və bağışlanıb, hər xalqın isə elçisi olub.
Quran öyrədir ki, Adəm tövbə edib və Allah (﷾) heç bir qurban olmadan onun tövbəsini qəbul edib.
Quran öyrədir ki, hər xalqın xəbərdar edəni olub. Deməli, heç bir xalq Allaha (﷾) qayıdış yolu olmadan qalmayıb.
Bibliya günahlarından dönəndə bağışlanmış insanları qeyd edir və səbəb kimi onların dönməsini göstərir.
Əhdi-Cədidin İncilləri xristianların danışdığı xaçdan çox əvvəl İsanın bir adamın günahlarının bağışlandığını elan etdiyini qeyd edir. Onlar həm də xalqın insanlara belə səlahiyyət vermiş Tanrını izzətləndirdiyini qeyd edir.
Hər şeyi bilən Allah (﷾) Adəmin dövründən insanların günah edəcəyini bilib. Minlərlə il gecikdirilən çarə bütöv nəsilləri onsuz qoyardı.
Hər şeyə qadir Allah (﷾) yalnız Öz iradəsi ilə bağışlaya bilər, deməli, heç bir ölüm tələb olunmayıb.
Tanrı Yeremya vasitəsilə uşaqların yandırılmasını əmr etmədiyi şey kimi pisləyib. İbrahim oğlunu təqdim etməyə hazır olanda Tanrı onu dayandırıb.