Qısa cavab
Qedar İbrahimin oğlu İsmayılın ikinci oğlu idi. Bir çox ərəb nəsəbşünası Peyğəmbər Muhəmmədin (ﷺ) nəslini İsmayıla Qedar vasitəsilə çatdırır. Bibliya da Qedarın adını Peyğəmbərin (ﷺ) gəlişinə işarə edən iki peyğəmbərlikdə çəkir. Yeşaya 42 Tanrının seçdiyi, millətlərə qanun gətirən qulundan danışır. Sonra o, “Qedarın yaşadığı kəndlər”i səsini ucaltmağa çağırır. Bu qul Qedarın qohumlarından gəlib: ərəbləri bütlərdən uzaqlaşdıran Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ). Yeşaya 60 deyir ki, “Qedarın bütün sürüləri” Tanrının qurbangahında, Onun izzətinin evində qəbul olunacaq. Hər il Həcc zamanı müsəlmanlar İbrahim və İsmayılın tikdiyi Evin yanında qurban kəsir. Qedar heç vaxt İsrailin hissəsi olmayıb. Bibliya onun xalqını Ərəbistan səhrasında, “Qedarın çadırları”nda yerləşdirir. Deməli, Qedar İbrahimin ailəsini İsmayıl vasitəsilə son Peyğəmbərə (ﷺ) bağlayır.
Tam izah
İsmayılın ikinci oğlu
Yaradılış İsmayılın oğullarını sadalayır: “İsmayılın ilk oğlu Nevayot, Qedar” və daha on nəfər. Tanrı İbrahimə vəd edib ki, İsmayıl da “böyük bir millət” olacaq. İsmayıl “Paran səhrasında” böyüyüb. Deməli, Qedar İbrahimin nəvəsi idi. Onun xalqı ilə İsrail oğulları əmioğludur, İbrahim isə hər ikisinin atasıdır.
“İsmayılın oğullarının adları, nəsillərinə görə adları belədir: İsmayılın ilk oğlu Nevayot, Qedar, Adbeel, Mivsam,”
“Qalx, oğlanı qaldır və əlindən tut, çünki ondan böyük bir millət yaradacağam.”
“O, Paran səhrasında yaşadı; anası ona Misir torpağından arvad aldı.”
Qedarın çadırları: səhra ərəbləri
Bibliya Qedarı səhra ərəblərinin adı kimi işlədir. Bir məzmur ah çəkir: “Vay mənə ... Qedarın çadırlarında yaşayıram!” Nəğmələr Nəğməsi “qarayam, amma gözələm, Qedarın çadırları kimi” sözlərini deyir. Yezekel “Ərəbistan və Qedarın bütün başçıları”nı sürülərlə ticarət edənlər kimi birlikdə çəkir. Assuriya qeydləri də bununla razıdır. Onlar təxminən e.ə. 8-ci əsrdən Qedarı Şimali Ərəbistan səhrasının aparıcı ərəb tayfası kimi göstərir.
“Vay mənə, Meşekdə qərib qalıram, Qedarın çadırlarında yaşayıram!”
“Ey Yerusəlim qızları, qarayam, amma gözələm, Qedarın çadırları kimi, Süleymanın pərdələri kimi.”
“Ərəbistan və Qedarın bütün başçıları quzular, qoçlar və keçilərlə səninlə ticarət edirdi: bunlarla sənin tacirlərin idilər.”
E.ə. 9-5-ci əsrlərdə Münbit Hilalın sərhədlərindəki ərəb xalqlarının tarixi. Eph'al Assuriya qeydlərindən və Bibliyadan göstərir ki, Kedar həmin dövrdə Şimali Ərəbistan səhrasının aparıcı ərəb tayfa qrupu olub.
Peyğəmbərin (ﷺ) nəsli
Peyğəmbər (ﷺ) deyib ki, Allah (﷾) İsmayılın nəslindən Kinanəni, sonra Kinanədən Qüreyşi, sonra Bəni Haşimi, sonra isə onu seçib. Ərəb nəsəbşünasları onun nəslini İsmayıla Qedar və ya Nevayot vasitəsilə çatdırır. Onlar hansının olduğunda fərqli fikirdədir və Yeşaya 60 hər ikisinin adını çəkir. Quran deyir ki, İbrahim zürriyyətindən bəzisini “Sənin Beytülhəramının (Kəbənin) yaxınlığında, heç bir bitki olmayan bir vadidə” yerləşdirib. Orada o və İsmayıl Evin bünövrəsini ucaldıb.
Vasilə ibn əl-Əsqa rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir ki, Tanrı İsmayılın nəslindən Kinanəni, Kinanədən Qüreyşi, Qüreyşdən Bəni Haşimi, Bəni Haşimdən isə onu seçib. Səhih Muslimdə o, Peyğəmbərin nəslinin fəziləti başlığı altındadır.
“Ey Rəbbimiz! Mən zürriyyətimdən bəzisini Sənin Beytülhəramının (Kəbənin) yaxınlığında, heç bir bitki olmayan bir vadidə yerləşdirdim. Ey Rəbbimiz! Onlar (doğru-düzgün) namaz qılsınlar deyə belə etdim. İnsanların bir qisminin qəlbini onlara meylli et və onlara (növbənöv) meyvələrindən ruzi ver ki, bəlkə şükür etsinlər.”
“Bir zaman İbrahim və İsmail müqəddəs Evin bünövrəsini ucaldarkən belə dua etmişdi: Ey Rəbbimiz! Bu əməli bizdən qəbul et! Həqiqətən, Sən Eşidənsən, Bilənsən!”
İbrahim
Nəslinin bir hissəsini Allahın (﷾) Müqəddəs Evinin yanında yerləşdirir.
İsmayıl
Paran səhrasında böyüyüb, ona böyük millət olmaq vəd olunub.
Qedar (və ya Nevayot)
İsmayılın oğulları. Ərəb nəsil alimləri xətti onlardan biri ilə izləyir.
Kinanə, sonra Qüreyş, sonra Bəni Haşim
İsmayılın nəslindən növbə ilə seçilib.
Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ)
Bəni Haşimdən seçilib.
Yeşaya 42: Qedarın kəndlərində yeni nəğmə
Yeşaya 42 Tanrının seçdiyi qulla açılır. “o, millətlərə ədalət gətirəcək” və “adalar onun qanununu gözləyəcək”. Sonra Tanrı “yeni nəğmə” istəyir. O, “Qedarın yaşadığı kəndlər”i səsini ucaltmağa çağırır. Quran Qedar xalqının dili olan ərəb dilində gəlib. O, hər gün namazda onların torpağından yerin ucqarlarına qədər oxunur.
“Budur, qulum, ona dayaq oluram; seçdiyim, canım ondan razıdır; Ruhumu onun üzərinə qoymuşam: o, millətlərə ədalət gətirəcək. O, nə çığıracaq, nə səsini qaldıracaq, nə də küçədə səsini eşitdirəcək. Əzilmiş qamışı qırmayacaq, tüstülənən fitili söndürməyəcək: həqiqətlə ədalət gətirəcək. Yer üzündə ədaləti qurana qədər nə zəifləyəcək, nə ruhdan düşəcək: adalar onun qanununu gözləyəcək.”
“RƏBBə yeni nəğmə oxuyun, yerin ucundan Onu tərifləyin, dənizə enənlər və içindəkilər, adalar və sakinləri. Qoy səhra və şəhərləri, Qedarın yaşadığı kəndlər səsini ucaltsın: qayanın sakinləri oxusun, dağların başından çığırsın.”
Yeşaya 60: Tanrının evində Qedarın sürüləri
Yeşaya 60 deyir: “Qedarın bütün sürüləri sənin yanına toplanacaq, Nevayotun qoçları sənə xidmət edəcək”. O davam edir: “qəbul olunaraq qurbangahıma çıxacaq və izzətimin evini izzətləndirəcəyəm.” İsmayılın oğulları və onların sürüləri Tanrının evində qarşılanır. Hər il Həcc zamanı müsəlmanlar İbrahim və İsmayılın tikdiyi Evin yanında heyvan qurban edir. Quran bu qurbanları “Allahın (dininin) ayinlərindən” sayır.
“Qedarın bütün sürüləri sənin yanına toplanacaq, Nevayotun qoçları sənə xidmət edəcək: qəbul olunaraq qurbangahıma çıxacaq və izzətimin evini izzətləndirəcəyəm.”
“Biz qurbanlıq dəvələri də sizin üçün Allahın (dininin) ayinlərindən etdik. Onlarda sizin üçün xeyir vardır. (Onları) səf-səf düzülmüş (sol əli bağlı, sağ əli və iki ayağı açıq vəziyyətdə olduqları) halda (kəsərkən) Allahın adını çəkin. Böyrü üstə yıxıldıqları zaman onlardan özünüz də yeyin, aza qane olan kasıba və dilənçiyə də yedirdin. Qurbanlıq heyvanları sizə beləcə ram etdik ki, bəlkə şükür edəsiniz.”
“Bir zaman İbrahim və İsmail müqəddəs Evin bünövrəsini ucaldarkən belə dua etmişdi: Ey Rəbbimiz! Bu əməli bizdən qəbul et! Həqiqətən, Sən Eşidənsən, Bilənsən!”
| Peyğəmbərlik | Yeşaya nə deyir | Necə doğruldu |
|---|---|---|
| Yeşaya 42 | Tanrının qulu millətlərə qanun gətirir, Qedarın kəndləri səsini ucaldır | Qedarın qohumu Peyğəmbər (ﷺ) qanunu gətirdi; ərəbcə Quran hər gün oxunur |
| Yeşaya 60 | Qedarın sürüləri Tanrının qurbangahında, izzət evində qəbul olunur | Hər il Həccdə İbrahim və İsmayılın tikdiyi Evin yanında qurbanlar kəsilir |
Yeşaya 21: əsas sübut yox, işarə
Yeşaya 21-də “Ərəbistan barədə yük” var. O, “qılınclardan, çəkilmiş qılıncdan” qaçan adamlardan və “Qedarın bütün izzəti”nin tükənməsindən danışır. Bir çox müsəlman müəllif burada Peyğəmbərin (ﷺ) Məkkədən çıxmasını və Qüreyşin Bədrdəki məğlubiyyətini görür. Lakin onun verdiyi vaxt, “Bir il ərzində”, qısadır. Bədr Hicrətdən sonrakı ikinci ildə olub. Buna görə bu sayt Yeşaya 21-ə yalnız işarə kimi baxır. Aydın parçalar Yeşaya 42 və 60-dır.
“Ərəbistan barədə yük. Ey Dedanın karvanları, Ərəbistan meşəsində gecələyəcəksiniz. Tema torpağının sakinləri susayana su gətirdi, qaçanı çörəklə qarşıladı. Çünki qılınclardan, çəkilmiş qılıncdan, gərilmiş yaydan və müharibənin ağırlığından qaçdılar. Çünki Rəbb mənə belə dedi: Bir il ərzində, muzdlunun illəri kimi, Qedarın bütün izzəti tükənəcək. Oxatanların sayının qalığı, Qedar övladlarının igidləri azalacaq, çünki İsrailin Tanrısı RƏBB bunu dedi.”
Baxışlar
Yəhudi və xristian oxunuşu
Yəhudilər və xristianlar adətən Yeşaya 42-ni İsrail və ya İsa barədə oxuyur. Onlar Yeşaya 60-ı gələcək dövrdəki Yerusəlim barədə oxuyur, Qedar isə ona hörmət edən çoxlu millətdən biridir.
Yeşaya 60 Yerusəlimin gələcək izzəti barədədir, Qedar isə hədiyyə gətirən millətlərin arasındadır.
Təkzib
Fəsil İsmayılın öz oğulları Qedar və Nevayotun adını çəkir və onların sürülərini Tanrının qurbangahında qəbul olunmuş göstərir. Qedar xalqı İbrahimin Tanrısına ibadətə yəhudilik və ya Kilsə vasitəsilə gəlməyib. Onlar Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ) vasitəsilə gəlib və qurbanlarını hələ də İbrahimin tikdiyi Evin yanında kəsirlər.
Mattanın dediyi kimi, Yeşaya 42-nin qulu İsadır.
Təkzib
Qul millətlərə qanun gətirir və nəğmə Qedarın kəndlərində ucalır. İsa yeni qanun gətirməyib və yalnız İsrailə göndərildiyini deyib. İsmayıl nəslindən olan Peyğəmbər (ﷺ) adalara çatan qanun gətirib.
İslam baxışı
İsmayılın oğlu Qedar ərəbləri təmsil edir. Yeşaya onun kəndlərinin Tanrını tərifləyərək oxuduğunu və sürülərinin Tanrının evində qəbul olunduğunu qabaqcadan görüb. Hər ikisi İsmayıl nəslindən olan Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ) vasitəsilə həyata keçib.
Qedar İsmayılın ikinci oğlu idi.
Bibliya səhra ərəbləri üçün “Qedarın çadırları” ifadəsini işlədir.
Yeşaya 42 qul millətlərə qanun gətirəndən sonra Qedarın kəndlərini yeni nəğmə oxumağa çağırır.
Yeşaya 60 Qedarın sürülərini Tanrının qurbangahında qəbul olunmuş göstərir.
Peyğəmbər (ﷺ) İsmayılın nəslindən gəlib.