Qısa cavab
Bibliya Məkkə şəhərinin adını çəkmir. O, İsmayılın torpağının və oğullarının adını çəkir və Yeşaya 60 onların sürülərinin Tanrının evində qəbul olunacağını qabaqcadan görür. Yaradılış deyir ki, İsmayıl Paran səhrasında yaşayıb və Tanrı ondan böyük bir millət yaradacağını vəd edib. Onun ilk oğulları Nevayot (KJV-nin Yaradılışında Nebajoth, Yeşayada Nebaioth yazılıb) və Qedar idi. İsrail peyğəmbəri Yezekel Qedarın başçılarını Ərəbistanın yanında adlandırır. Yeşaya 60:7 deyir ki, Qedarın sürüləri və Nevayotun qoçları qəbul olunaraq Tanrının qurbangahına çıxacaq. Tanrı əlavə edir: “izzətimin evini izzətləndirəcəyəm”. Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ) İsmayılın nəslindən gəlib. Yerusəlim məbədinin qurbangahı b.e. 70-ci ilindən bəri durmur. Hər il Həccdə İbrahim və İsmayılın tikdiyi Evə gələn zəvvarlar hələ də Məkkənin yanındakı Minada Allaha (﷾) heyvan təqdim edir.
Tam izah
İsmayılın torpağı
Yaradılış deyir ki, İsmayıl Paran səhrasında yaşayıb. Tanrı İbrahimə İsmayıl barədə dedi: “ondan böyük bir millət yaradacağam”. Bibliya Məkkənin adını çəkmir. Lakin o, İsmayılın yaşadığı torpağın və ondan gələn oğulların adını çəkir.
“O, Paran səhrasında yaşadı; anası ona Misir torpağından arvad aldı.”
“İsmayıla gəlincə, səni eşitdim: Budur, ona xeyir-dua verdim, onu bəhrəli edəcəyəm və çox çoxaldacağam; on iki başçı doğacaq və ondan böyük bir millət yaradacağam.”
İsmayılın Ərəbistandakı oğulları
İsmayılın ilk oğulları Nevayot (KJV-nin Yaradılışında Nebajoth, Yeşayada Nebaioth yazılıb) və Qedar idi. İsrail peyğəmbəri Yezekel “Ərəbistan və Qedarın bütün başçıları”nı birlikdə quzu, qoç və keçi tacirləri kimi adlandırır. Deməli, Bibliya İsmayılın oğlu Qedarın başçılarını Ərəbistanın yanında yerləşdirir.
“İsmayılın oğullarının adları, nəsillərinə görə adları belədir: İsmayılın ilk oğlu Nevayot, Qedar, Adbeel, Mivsam,”
“Ərəbistan və Qedarın bütün başçıları quzular, qoçlar və keçilərlə səninlə ticarət edirdi: bunlarla sənin tacirlərin idilər.”
Tanrının qurbangahında Qedar və Nevayot
Yeşaya 60-da 7-ci ayə deyir ki, Qedarın sürüləri toplanacaq. Nevayotun qoçları xidmət edəcək və “qəbul olunaraq qurbangahıma çıxacaq”. Sonra Tanrı deyir: “izzətimin evini izzətləndirəcəyəm”. Nevayot və Qedar İsmayılın ilk iki oğlu idi. Romalılar b.e. 70-ci ildə məbədi dağıdandan bəri Yerusəlimdə məbəd qurbangahı durmur. Quran Həcci, Məkkədəki Evə ziyarəti əmr edir. Hər il zəvvarlar Məkkənin yanındakı Mina vadisində Allahın (﷾) adı ilə heyvan təqdim edir.
“Qedarın bütün sürüləri sənin yanına toplanacaq, Nevayotun qoçları sənə xidmət edəcək: qəbul olunaraq qurbangahıma çıxacaq və izzətimin evini izzətləndirəcəyəm.”
“İsmayılın oğullarının adları, nəsillərinə görə adları belədir: İsmayılın ilk oğlu Nevayot, Qedar, Adbeel, Mivsam,”
“İnsanlar arasında həcci elan et ki, onlar sənin yanına piyada və ya hər bir uzaq yoldan gələn yorğun dəvələr üstündə gəlsinlər. Qoy onlar öz mənfəətlərinin şahidi olsunlar və məlum günlərdə Allahın onlara verdiyi heyvanları (qurban kəsərkən) Allahın adını çəksinlər. Onlardan özünüz də yeyin, çarəsiz qalmış fəqirə də yedirdin!”
Paranda İsmayıl
İsmayıl Paran səhrasında böyüyür, ona böyük millət olmaq vəd olunub.
İlk oğulları
Nevayot və Qedar.
Ərəbistanın yanında Qedar
Yezekel Ərəbistanı və Qedarın bütün başçılarını birlikdə adlandırır.
Tanrının qurbangahında
Yeşaya 60:7: Qedarın sürüləri və Nevayotun qoçları qəbul olunmaq üçün gəlir.
Peyğəmbər (ﷺ)
O, İsmayılın nəslindən gəlib və Məkkədəki Evin zəvvarları hələ də Minada heyvan qurban edir.
Yəhudi və xristianlar Yeşaya 60-ı necə oxuyur
Yəhudi və xristian oxucular Yeşaya 60-ı Yerusəlimə vəd kimi götürür. Millətlər Yerusəlimin adı olan Siona sərvətləri ilə gəlir. 14-cü ayə şəhəri “İsrailin Müqəddəs Olanının Sionu” adlandırır. Onlar ‘qurbangahım’ və “izzətimin evi” ifadələrini Yerusəlimdəki qurbangah və məbəd kimi oxuyur.
“Qedarın bütün sürüləri sənin yanına toplanacaq, Nevayotun qoçları sənə xidmət edəcək: qəbul olunaraq qurbangahıma çıxacaq və izzətimin evini izzətləndirəcəyəm.”
“Sənə əzab verənlərin oğulları da əyilərək sənə gələcək; sənə xor baxanların hamısı ayaqlarının altına səcdə edəcək; sənə RƏBBin Şəhəri, İsrailin Müqəddəs Olanının Sionu deyəcəklər.”
Peyğəmbər (ﷺ) İsmayıldan gəlib
Peyğəmbərin (ﷺ) sözlərinin toplusu olan Səhih Müslim bildirir ki, o, öz nəslini adlandırıb. Allah (﷾) İsmayılın nəslindən Kinanəni, Kinanədən Qüreyşi, Qüreyşdən Bənu Haşimi, Bənu Haşimdən isə onu seçib. Ailə nəsillərini qeyd edən ərəb genealoqları onun nəslini Qedar və ya Nevayot vasitəsilə İsmayıla çatdırır. Onlar hansı olduğu barədə fərqlənir və Yeşaya 60:7 hər ikisinin adını çəkir. Quran deyir ki, İbrahim nəslinin bir hissəsini Allahın (﷾) Müqəddəs Evinin yanında əkin bitməyən vadidə məskunlaşdırıb. O deyir ki, o və İsmayıl Evin bünövrəsini qaldırıb.
Vasilə ibn əl-Əsqa rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir ki, Tanrı İsmayılın nəslindən Kinanəni, Kinanədən Qüreyşi, Qüreyşdən Bəni Haşimi, Bəni Haşimdən isə onu seçib. Səhih Muslimdə o, Peyğəmbərin nəslinin fəziləti başlığı altındadır.
“Ey Rəbbimiz! Mən zürriyyətimdən bəzisini Sənin Beytülhəramının (Kəbənin) yaxınlığında, heç bir bitki olmayan bir vadidə yerləşdirdim. Ey Rəbbimiz! Onlar (doğru-düzgün) namaz qılsınlar deyə belə etdim. İnsanların bir qisminin qəlbini onlara meylli et və onlara (növbənöv) meyvələrindən ruzi ver ki, bəlkə şükür etsinlər.”
“Bir zaman İbrahim və İsmail müqəddəs Evin bünövrəsini ucaldarkən belə dua etmişdi: Ey Rəbbimiz! Bu əməli bizdən qəbul et! Həqiqətən, Sən Eşidənsən, Bilənsən!”
“Qedarın bütün sürüləri sənin yanına toplanacaq, Nevayotun qoçları sənə xidmət edəcək: qəbul olunaraq qurbangahıma çıxacaq və izzətimin evini izzətləndirəcəyəm.”
Ayə-ayə
Yaradılış 21:21 — Tövrat (Qanun), fəsil 21, ayə 21
“O, Paran səhrasında yaşadı; anası ona Misir torpağından arvad aldı.”
Nə üçün istinad olunub
Bibliya heç vaxt Məkkənin adını çəkmir, ona görə Peyğəmbərin (ﷺ) torpağı barədə heç nə demir.
Cavab
Bibliya şəhərin adını çəkmir. O, İsmayılın yaşadığı səhranın və ondan gələn oğulların adını çəkir və Qedarı Ərəbistanın yanında yerləşdirir. Yeşaya 60-a görə, Qedarın və Nevayotun sürüləri Tanrının qurbangahında qəbul olunur. Peyğəmbər (ﷺ) İsmayılın nəslindən gəlib və Həcc İbrahim və İsmayılın tikdiyi Evə edilir.
Nəticə — Bibliya Məkkənin adını çəkmir, lakin İsmayılın torpağının və oğullarının adını çəkir və Yeşaya 60-a görə, onların sürüləri Tanrının evində qəbul olunur.
Yeşaya 60:7 — Peyğəmbərlər (Neviim), fəsil 60, ayə 7
“Qedarın bütün sürüləri sənin yanına toplanacaq, Nevayotun qoçları sənə xidmət edəcək: qəbul olunaraq qurbangahıma çıxacaq və izzətimin evini izzətləndirəcəyəm.”
Nə üçün istinad olunub
Yeşaya 60 Siona müraciətdir, ona görə qurbangah Yerusəlimdədir.
Cavab
Fəsil şəhəri həqiqətən Sion adlandırır. Lakin onun adını çəkdiyi təqdim İsmayılın oğullarının sürüləri, Qedarın sürüləri və Nevayotun qoçlarıdır. Onları qəbul etmək üçün b.e. 70-ci ilindən bəri Yerusəlimdə qurbangah durmur. Hər il Həccdə heyvanlar İbrahimin Tanrısına təqdim olunur. Zəvvarlar İsmayılın oğullarının torpağında İbrahim və İsmayılın tikdiyi Evə gəlir.
Nəticə — Yeşaya Sionun adını çəkir, lakin İsmayılın oğullarının torpağında İbrahimin Tanrısına təqdim bu gün Həccdə edilir.
Baxışlar
Yəhudi və xristian oxunuşu
Yeşaya 60 Yerusəlim barədədir. O, millətlərin sərvətlərini bərpa olunmuş Siona gətirəcəyini xəbər verir, qurbangah və ev isə Yerusəlim məbədinindir.
Yeşaya 60 Siona müraciətdir və 14-cü ayə şəhəri “İsrailin Müqəddəs Olanının Sionu” adlandırır.
Təkzib
Fəsil həqiqətən Siona müraciət edir. Lakin onun adını çəkdiyi təqdim İsmayılın oğulları Qedarın sürüləri və Nevayotun qoçlarının Tanrının qurbangahında qəbul olunmasıdır. Bu təqdim bu gün Həccdə, Yezekelin Qedarı yerləşdirdiyi Ərəbistanda edilir.
Yeşaya 60:7-nin qurbangahı və evi Yerusəlimdəki qurbangah və məbəddir.
Təkzib
7-ci ayə onları Tanrının özününkü adlandırır: ‘qurbangahım’ və ‘izzətimin evi’. Yəhudi oxunuşuna görə, bu qurbangah hələ yenidən tikilməlidir, lakin Yeşaya İsmayıl oğullarının sürülərinin adını çəkir. Hər il Həccdə onların təqdimi İbrahimin Tanrısına, İbrahim və İsmayılın tikdiyi “qədim Evin yaxınlığında” edilir.
İslam baxışı
Bibliya Məkkənin adını çəkmir, lakin İsmayılın torpağının və oğullarının adını çəkir. Yeşayanın Tanrının qurbangahındakı Qedar və Nevayot sürüləri İsmayılın nəslindən olan Peyğəmbərin (ﷺ) öyrətdiyi Həcc qurbanlarına uyğundur.
Bibliya deyir ki, İsmayıl Paran səhrasında yaşayıb və Tanrı ondan böyük bir millət yaradacaq.
Qedar və Nevayot İsmayılın ilk iki oğludur və Yezekel Qedarın başçılarını Ərəbistanın yanında adlandırır.
Yeşaya 60:7-yə görə, Qedarın sürüləri və Nevayotun qoçları Onun qurbangahında qəbul olunur.
Peyğəmbər (ﷺ) İsmayılın nəslindən gəlib. Səhih Müslimdə o deyir ki, Allah (﷾) İsmayılın nəslindən Kinanəni seçib. O, onu Bənu Haşimdən seçib.
Quranda İbrahim nəslinin bir hissəsini Allahın (﷾) Müqəddəs Evinin yanında məskunlaşdırıb. O, onun bünövrəsini İsmayılla qaldırıb.
Məbəd qurbangahı yoxdur. Lakin Yeşaya 60:7-nin qabaqcadan gördüyü kimi, Həccdə, İsmayılın torpağında heyvanlar hələ də İbrahimin Tanrısına təqdim olunur.