Qısa cavab
Xeyr. Allahın (﷾) oğlu yoxdur və Quran heç vaxt İsaya Allahın (﷾) oğlu demir. Bibliyada ‘Tanrının oğlu’ Tanrının lütfünü bildirən addır, Tanrı olmaq iddiası deyil. Tanrı İsrail barədə “Mənim oğlumdur, ilk oğlumdur” deyir. İsrail padşahına O deyir: “Sən Mənim Oğlumsan, bu gün Mən səni doğdum”. Süleyman barədə O deyir: “o da Mənə oğul olacaq”. Luka Adəmə “Tanrı oğlu” deyir. Hətta “yeganə doğulmuş” ifadəsi də İshaq üçün işlənir, baxmayaraq ki, İsmayıl ondan böyük idi və hələ sağ idi. İzdiham İsanı özünü Tanrı etməkdə ittiham edəndə o, Məzmurdan cavab verdi. O dedi ki, onun iddiası həmin şərəf mənasında “Mən Tanrının Oğluyam” sözüdür. İslamın cavabı Qurandadır: “O, nə doğub, nə də doğulub”.
Tam izah
İsadan əvvəl Tanrının oğulları və ilk oğulları
Bu adın nə demək olduğunu görmək üçün Bibliyanın onu necə işlətdiyinə baxın. İbrani Bibliyası (Əhdi-Ətiq) onu çoxlarına verir. Tanrı İsrail millətinə Öz oğlu və ilk oğlu deyir. O, İsrailin bir qəbiləsi olan Efrayimə Öz ilk oğlu deyir. O, padşaha “Sən Mənim Oğlumsan”, Süleyman barədə isə “o da Mənə oğul olacaq” deyir. Lukanın verdiyi İsanın nəsil şəcərəsi Adəmlə, “Tanrı oğlu” ilə bitir. Onların heç biri barədə Tanrının təbiətini bölüşdüyü düşünülmür.
“Firona deyəcəksən: RƏBB belə deyir: İsrail Mənim oğlumdur, ilk oğlumdur.”
“Ağlaya-ağlaya gələcəklər, yalvarışlarla onlara yol göstərəcəyəm: su axınları yanında, büdrəməyəcəkləri düz yolla aparacağam, çünki Mən İsrailin atasıyam, Efrayim də Mənim ilk oğlumdur.”
“Hökmü bildirəcəyəm: RƏBB mənə dedi: Sən Mənim Oğlumsan, bu gün Mən səni doğdum.”
“Günlərin tamam olub atalarınla yatanda səndən sonra öz belindən çıxacaq nəslini qaldıracağam və padşahlığını möhkəmləndirəcəyəm. O, Mənim adım üçün ev tikəcək, Mən də padşahlığının taxtını əbədi möhkəm edəcəyəm. Mən ona ata olacağam, o da Mənə oğul olacaq. Günah etsə, onu insanların çubuğu ilə, bəşər övladlarının zərbələri ilə tərbiyə edəcəyəm.”
“Enoş oğlu, Şet oğlu, Adəm oğlu, Tanrı oğlu.”
‘İlk oğul’ doğuluş yox, rütbədir
Hətta ‘ilk oğul’ da həmişə ilk doğulanı bildirmir. Davud atasının oğullarının ən kiçiyi idi, buna baxmayaraq, Tanrı deyir: “Mən də onu ilk oğlum ... edəcəyəm”. Həmin məzmur Davuda Tanrının qulu deyir və onun Tanrıya “Sən mənim atamsan, Tanrımsan” dediyini bildirir. Ən kiçik oğul ilk doğulan ola bilməz. Deməli, burada ‘ilk oğul’ Tanrının verdiyi rütbədir. Birinci əsrin xristian missioneri Paulus İsaya “bütün məxluqatın ilk doğulmuşu” deyəndə eyni şərəf dilini işlədir.
“Şamuel Yesseyə dedi: Oğullarının hamısı buradadırmı? O dedi: Hələ ən kiçiyi qalıb, budur, qoyunları otarır. Şamuel Yesseyə dedi: Adam göndər, onu gətirt, çünki o, buraya gəlməyincə oturmayacağıq.”
“O, Mənə səslənəcək: Sən mənim atamsan, Tanrımsan, xilasımın qayasısan. Mən də onu ilk oğlum, yer üzünün padşahlarından uca edəcəyəm.”
“Qulum Davudu tapdım, müqəddəs yağımla onu məsh etdim.”
“O, görünməz Tanrının surəti, bütün məxluqatın ilk doğulmuşudur.”
‘Yeganə doğulmuş’ İshaq barədə də deyilib
‘Yeganə doğulmuş’ (yeganə atadan olan) ifadəsi barədə də eyni şey doğrudur. Əhdi-Cədiddəki məktub olan İbranilərə İshaqı İbrahimin “yeganə doğulmuş oğlunu” adlandırır. O, Yəhyanın İsa üçün işlətdiyi eyni yunan sözünü, monogenes sözünü işlədir. Lakin İshaq nə İbrahimin yeganə oğlu, nə də ilk oğlu idi. İsmayıl doğulanda İbrahim səksən altı, İshaq doğulanda isə yüz yaşında idi. Onu hər iki oğlu basdırdı. Bu söz təbiəti yox, lütfü və vədi bildirir.
“İbrahim imanla, sınağa çəkiləndə İshaqı qurban təqdim etdi; vədləri almış adam yeganə doğulmuş oğlunu təqdim edirdi,”
“Həcər Abrama İsmayılı doğanda Abram səksən altı yaşında idi.”
“Oğlu İshaq doğulanda İbrahim yüz yaşında idi.”
“Oğulları İshaq və İsmayıl onu Mamrenin qarşısında, xetli Soxar oğlu Efronun tarlasındakı Maxpela mağarasında basdırdılar.”
“Çünki Tanrı dünyanı elə sevdi ki, yeganə doğulmuş Oğlunu verdi ki, Ona iman edən hər kəs həlak olmasın, əbədi həyata malik olsun.”
“bu gün Mən səni doğdum”
İbranilərə kitabının İsaya aid etdiyi sözlər əvvəlcə Məzmur 2-də İsrail padşahına deyilib. Erkən kilsədən danışan kitab olan Həvarilərin İşləri onları Tanrının İsanı diriltməsinə aid edir. Bu, zamanda baş verən hadisə idi. Bibliyada bu doğma müəyyən bir gündə olur. Bu, İsrail padşahı üçün olduğu kimi, vəzifəyə təyin etməkdir. Bu, Tanrının öz təbiətindən əbədi doğuluş deyil.
“Hökmü bildirəcəyəm: RƏBB mənə dedi: Sən Mənim Oğlumsan, bu gün Mən səni doğdum.”
“Çünki Tanrı mələklərdən hansına nə vaxtsa demişdir: Sən Mənim Oğlumsan, bu gün Səni doğdum? Yaxud yenə: Mən Ona Ata olacağam, O da Mənə Oğul olacaq?”
“Məsih də baş kahin olmaq üçün Özünü izzətləndirmədi; lakin Ona ‘Sən Mənim Oğlumsan, bu gün Səni doğdum’ deyən Onu izzətləndirdi.”
“Tanrı İsanı dirildərək bunu biz övladlarına yerinə yetirdi; ikinci məzmurda da yazıldığı kimi: Sən Mənim Oğlumsan, bu gün Səni doğdum.”
| Kim | Tanrı onun barədə nə deyir |
|---|---|
| İsrail, millət | ‘İsrail oğlumdur, ilk oğlum’ (Çıxış 4:22). |
| Efrayim | ‘Efrayim ilk oğlumdur’ (Yeremya 31:9). |
| İsrail padşahı | ‘Sən mənim Oğlumsan; bu gün səni doğmuşam’ (Məzmur 2:7). |
| Ən kiçik oğul Davud | ‘Onu ilk oğlum edəcəyəm’ (Məzmur 89:27). |
| Süleyman | ‘o mənim oğlum olacaq’ (2 Şamuel 7:14). |
| İsa | ‘hər məxluqun ilk doğulanı’ (Koloslulara 1:15). İbranilərə ona əvvəl padşaha deyilən Məzmur 2:7 sözlərini verir. |
Digərlərinin heç birinin Tanrının təbiətini bölüşdüyü düşünülmür. Bibliyada ‘Tanrının oğlu’ Tanrı olmaq iddiası yox, Tanrının lütfünün tituludur.
Tanrının Oğlu, Davud oğlu, Bəşər Oğlu
İncillər İsaya Davud oğlu və İbrahim oğlu da deyir. O, özünə ən çox Bəşər Oğlu deyir. Davud oğlu adlandırılmaq İsanı Davuda bərabər etmədi. İbrahim oğlu adlandırılmaq onu İbrahimə bərabər etmədi. Bibliyada ‘oğlu’ sözü nəsil və ya şərəf əlaqəsini bildirir. O, təkbaşına oğulu adı çəkilən şəxsə bərabər etmir.
“İbrahim oğlu, Davud oğlu İsa Məsihin nəsil kitabı.”
“İsa ona dedi: Tülkülərin yuvaları, göydəki quşların da oxları var, lakin Bəşər Oğlunun başını qoymağa yeri yoxdur.”
Atasız olmaq Tanrının oğlu etmir
Bəziləri deyir ki, İsa Tanrının Oğludur, çünki onun insan atası yox idi. Lakin Adəmin nə atası, nə də anası var idi və Luka ona “Tanrı oğlu” deyir. İbranilərə deyir ki, İbrahimin dövründə kahin-padşah olan Melkisedek “Atasız, anasız” idi. Onların heç biri Tanrı deyil. Quran da eyni nöqtəni deyir: İsa Adəm kimidir, Allahın (﷾) əmri ilə yaradılıb.
“Enoş oğlu, Şet oğlu, Adəm oğlu, Tanrı oğlu.”
“Atasız, anasız, nəsilsiz, nə günlərinin başlanğıcı, nə də həyatının sonu var; lakin Tanrının Oğluna bənzədilib, əbədi olaraq kahin qalır.”
“Həqiqətən, Allah yanında İsanın məsəli Adəmin məsəlinə bənzəyir. Allah Adəmi torpaqdan yaratdı, sonra ona “Ol!”– dedi, o da oldu.”
| Kim | Ata | Ana | Bibliya nə deyir |
|---|---|---|---|
| İsa | İnsan atası yoxdur | Məryəm | Onu Tanrının Oğlu adlandırır. Bəziləri deyir ki, bu, insan atası olmadığına görədir. |
| Adəm | Yoxdur | Yoxdur | Luka onu ‘Tanrının oğlu’ adlandırır. |
| Melkisedek | Verilmir | Verilmir | İbranilərə onu ‘atasız, anasız’ adlandırır. |
Atası olmamaq heç kimi Tanrı etmir: Bibliya Adəmi və ya Melkisedeki Tanrı adlandırmır. Quran deyir ki, İsa Adəm kimidir, Allahın (﷾) əmri ilə yaradılıb.
İsanın öz cavabı
İzdiham onun özünü Tanrı etdiyini deyəndə İsa Məzmur 82-dən cavab verdi. Orada insan hakimlərə tanrılar və Ən Ucanın övladları deyilir. Sonra o dedi ki, onun iddiası Tanrının Oğlu olmaqdır. O, bu adın küfr (Tanrını təhqir) olmadığını göstərmək üçün Bibliyanın öz şərəf dilini işlətdi.
“Yəhudilər Ona cavab verib dedilər: Səni yaxşı işə görə deyil, küfrə görə daşqalaq edirik, çünki Sən insan olaraq Özünü Tanrı edirsən.”
“İsa onlara cavab verdi: Sizin Qanununuzda yazılmayıbmı ki, ‘Mən dedim: siz tanrılarsınız’? Əgər O, Tanrının kəlamı gəldiyi adamları tanrılar adlandırıbsa və Müqəddəs Yazılar pozula bilməzsə, Atanın təqdis edib dünyaya göndərdiyi Şəxsə ‘Mən Tanrının Oğluyam’ dediyim üçün ‘Küfr edirsən’ deyirsiniz?”
“Mən dedim: Siz tanrılarsınız, hamınız Ən Ucanın övladlarısınız.”
Xristianlar ‘Oğul’ deyəndə nəyi nəzərdə tutur
Xristianlar bu adı başqa cür oxuyur. Onlar Yəhya 3:16-nı elə oxuyur ki, İsa bənzərsiz mənada Tanrının yeganə Oğludur. 325-ci ildə kilsə rəhbərləri Nikeyada etiqadnamə (inanc bəyanatı) barədə razılığa gəldi. O, onu Atadan doğulmuş, həqiqi Tanrıdan həqiqi Tanrı, Ata ilə eyni mahiyyətdən olan kimi təyin edir. Bu oxunuşa görə, ‘Tanrının Oğlu’ Tanrının öz təbiətini bölüşmək deməkdir.
“Çünki Tanrı dünyanı elə sevdi ki, yeganə doğulmuş Oğlunu verdi ki, Ona iman edən hər kəs həlak olmasın, əbədi həyata malik olsun.”
Etiqadnamə belə başlayır: “Biz bir Tanrıya, görünən və görünməyən hər şeyin yaradıcısı olan Qadir Ataya inanırıq”. Şura Oğulu Atadan doğulmuş, həqiqi Tanrıdan həqiqi Tanrı və Ata ilə “eyni mahiyyətdən” (homoousios) olan kimi etiraf etdi və Onun olmadığı bir zamanın olduğunu deyənləri lənətlədi.
Quran nə deyir
Quran bildirir ki, Allah (﷾) doğmur və doğulmayıb və Ona bənzər heç nə yoxdur. O, Allahın (﷾) oğul götürdüyü iddiasını dəhşətli şey adlandırır. Çünki göylərdə və yerdə olan hər kəs Onun hüzuruna qul olaraq gəlir. O, İsanı Adəmə bənzədir: hər ikisi Allahın (﷾) əmri ilə yaradılıb və heç biri Onun oğlu deyil. O, həm də xristianların Məsihə Allahın (﷾) oğlu dediyini qeyd edir. O deyir ki, bununla onlar əvvəlki kafirləri təqlid edir. İslamın cavabı budur: Allah (﷾) Təkdir, İsa isə Onun qulu və elçisidir.
“(Ey Peyğəmbər!) De: “O Allah Təkdir! Allah Möhtac deyildir. O, nə doğub, nə də doğulub, Onun heç bir bənzəri də yoxdur”.”
“(Kafirlər:) “Rəhman özünə övlad götürmüşdür!”– dedilər. Siz olduqca pis bir iş tutdunuz. Bundan az qaldı göylər parçalansın, yer yarılsın və dağlar yerindən qopub uçsun – Rəhmana övlad isnad etdiklərinə görə. Halbuki Rəhmana övlad götürmək yaraşmaz. Göylərdə və yerdə olanların hamısı Rəhmanın hüzuruna qul olaraq gələcəkdir.”
“Allah Özünə heç bir övlad götürməmişdir. Onunla yanaşı (ibadətə layiq olan) heç bir məbud yoxdur. Əks təqdirdə hər bir məbud öz yaratdıqlarını özü idarə etmək istəyər və onların bir qismi digərinə üstün gəlməyə can atardı. Allah onların (Ona) aid etdikləri sifətlərdən uzaqdır.”
“Həqiqətən, Allah yanında İsanın məsəli Adəmin məsəlinə bənzəyir. Allah Adəmi torpaqdan yaratdı, sonra ona “Ol!”– dedi, o da oldu.”
“Yəhudilər: “Üzeyir Allahın oğludur”– dedilər. Nəsranilər də: “Məsih Allahın oğludur”– dedilər. Onların ağızlarından çıxan bu sözlər, daha əvvəlki kafirlərin (“lat, uzza, mənat və mələklər Allahın qızlarıdır”) dedikləri sözlərə bənzəyir. Allah onları məhv etsin! Gör necə də (haqdan) döndərilirlər!”
Ayə-ayə
Yəhya 3:16 — fəsil 3, ayə 16
“Çünki Tanrı dünyanı elə sevdi ki, yeganə doğulmuş Oğlunu verdi ki, Ona iman edən hər kəs həlak olmasın, əbədi həyata malik olsun.”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar “yeganə doğulmuş” (monogenes) ifadəsini ‘tək və yeganə’ kimi oxuyur: İsa Tanrının təbiətini bölüşən bənzərsiz Oğuldur.
Cavab
İbranilərə eyni sözü İshaq üçün işlədir, baxmayaraq ki, İsmayıl ondan böyük idi və hələ sağ idi. İshaq vəd oğlu, seçilmiş və lütf görmüş oğul kimi ‘yeganə’ idi. Bu söz Tanrının planında bənzərsiz yeri bildirir. O, Tanrının təbiətini bölüşmək barədə heç nə demir.
Nəticə — Əgər monogenes İshaqı ilahi etmirsə, İsanı da ilahi etmir.
İbranilərə 1:5 — fəsil 1, ayə 5
“Çünki Tanrı mələklərdən hansına nə vaxtsa demişdir: Sən Mənim Oğlumsan, bu gün Səni doğdum? Yaxud yenə: Mən Ona Ata olacağam, O da Mənə Oğul olacaq?”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar hesab edir ki, Oğul Atadan əbədi olaraq doğulur, buna görə də ‘bu gün’ əbədi əlaqədən danışır.
Cavab
Bu sözlər İsrail padşahına deyilmiş Məzmur 2-dən gəlir. Həvarilərin İşləri onları Tanrının İsanı diriltməsinə, zamanda baş verən hadisəyə aid edir. Bibliyada bu doğma müəyyən bir gündədir və vəzifəyə təyin etməkdir. Bütün əsrlərdən əvvəl doğulma fikri bu ayələrdə yoxdur.
Nəticə — Bibliyanın “bu gün Mən səni doğdum” sözlərini işlətməsi əbədi ilahi doğuluş deyil, padşahlığa təyin etmədir.
Yəhya 10:33 — fəsil 10, ayə 33
“Yəhudilər Ona cavab verib dedilər: Səni yaxşı işə görə deyil, küfrə görə daşqalaq edirik, çünki Sən insan olaraq Özünü Tanrı edirsən.”
Nə üçün istinad olunub
İzdiham ‘Tanrının Oğlu’ sözünü Tanrı olmaq iddiası kimi anladı və buna görə onu daşqalaq etmək istədi.
Cavab
İsa onların ittihamını qəbul etmədi. O, insanlara tanrılar və Ən Ucanın övladları deyilən Məzmur 82-dən cavab verdi. O dedi ki, onun iddiası Tanrının Oğlu olmaqdır. O, Bibliyanın şərəf dili ilə onları düzəltdi. İzdiham “Mən və Atam birik” sözünü də eşitmişdi. Lakin ‘bir’ bir varlıq demək olmaya bilər: İsa dua edir ki, şagirdləri üçün “Biz bir olduğumuz kimi onlar da bir olsunlar”.
Nəticə — İsanın öz cavabı göstərir ki, ‘Tanrının Oğlu’ Tanrı olmaq iddiası deyil.
Baxışlar
Əsas xristian baxışı
İsa Tanrının əbədi Oğludur, Atadan doğulmuşdur, həqiqi Tanrıdan həqiqi Tanrıdır və Onunla eyni mahiyyətdəndir. Onun oğulluğu bənzərsizdir və İsrailin və ya padşahların oğulluğundan növcə fərqlidir.
Yəhya İsaya Tanrının “yeganə doğulmuş Oğlunu” deyir, xristianlar bunu Tanrının təbiətini bölüşən bənzərsiz oğulluq kimi oxuyur.
Təkzib
Qəbul edək: Yəhya həqiqətən İsaya Tanrının “yeganə doğulmuş Oğlunu” deyir. Lakin İbranilərə eyni yunan sözünü İshaq üçün işlədir, baxmayaraq ki, İsmayıl ondan böyük idi və hələ sağ idi. Bu söz Tanrının təbiətində payı yox, Tanrının planında bənzərsiz yeri bildirir.
İbranilərə “Sən Mənim Oğlumsan” sözlərini ona aid edərək Oğulu mələklərdən üstün tutur.
Təkzib
Qəbul edək: İbranilərə həqiqətən “Sən Mənim Oğlumsan” sözlərini İsaya aid edir. Lakin bu sözlər İsrail padşahına deyilmiş Məzmur 2-dən gəlir və Həvarilərin İşləri onları zamanda baş verən hadisəyə aid edir. Hətta onun rütbəsi də verilmişdir: həmin fəsildə “Tanrı, Sənin Tanrın Səni yoldaşlarından üstün tutaraq sevinc yağı ilə məsh etdi”.
1 Yəhya 2:22 deyir: “Atanı və Oğulu inkar edən antimasihdir”. Müsəlmanlar İsanın Tanrının Oğlu olduğunu inkar edir, deməli, İslam antimasihdir.
Təkzib
Həmin ayə əvvəlcə yalançının kim olduğunu deyir: “İsanın Məsih olduğunu inkar edən”. Müsəlmanlar bunu inkar etmir. Quran ona “Məryəm oğlu İsa Məsih” deyir (3:45). Müsəlmanlar Allahın (﷾) Öz təbiətini bölüşən oğlu olduğunu inkar edir. Bibliyanın özündə Tanrının oğlu bu demək olmaya bilər. O, İsrailə Tanrının oğlu deyir (Çıxış 4:22), Adəmə də (Luka 3:38).
İslam baxışı
Bibliyada ‘Tanrının oğlu’ Tanrının seçdiklərinə verilən şərəf adıdır: İsrail, Davud, Süleyman, Adəm və başqaları. İsaya verildikdə bu ad onu Tanrı yox, Tanrının seçilmiş qulu edir. Allah (﷾) nə doğur, nə də doğulur. Quran heç vaxt İsaya Allahın (﷾) oğlu demir və Allahın (﷾) oğul götürdüyü iddiasını rədd edir.
Bibliya İsrailə, Efrayimə, Davuda, Süleymana və Adəmə Tanrının oğlu və ya ilk oğlu deyir.
Tanrı Davudu Öz ilk oğlu ‘edir’, baxmayaraq ki, Davud ən kiçik oğul idi, deməli, ‘ilk oğul’ rütbədir.
İbranilərə İshaqı İbrahimin “yeganə doğulmuş oğlunu” (monogenes) adlandırır, baxmayaraq ki, İsmayıl on dörd yaş böyük idi və hələ sağ idi.
“bu gün Mən səni doğdum” sözləri əvvəlcə İsrail padşahına deyilib. Bibliyada bu, əbədi ilahi doğuluşu yox, müəyyən gündə vəzifəyə təyin etməni bildirir.
İsa özünü Tanrı etməkdə ittiham olundu. O, Məzmur 82-dən cavab verdi ki, dediyi söz onun Tanrının Oğlu olmasıdır.
Quran öyrədir ki, Allah (﷾) doğmur və doğulmur. Oğul götürmək Onun əzəmətinə yaraşmaz.