Qısa cavab
Xeyr. Ayə Günəşin hara getdiyini yox, səyyahın nə gördüyünü danışır. Quran 18:86 deyir ki, Quranda adı çəkilən hökmdar Zülqərneyn Günəşin batdığı yerə çatana qədər qərbə səyahət edib. Orada o, onu qara sulu bulaqda “batan gördü”. Axşam qərb sahilində duran hər kəs Günəşin suya endiyini görür. Dörd ayə sonra eyni ifadə deyir ki, o, şərqdə Günəşin doğduğu yerə gəlib. Bu, açıq-aydın Günəşin yerdən çıxması demək deyil. Quran başqa yerdə deyir ki, Günəş öz orbitində üzür. Müfəssir İbn Kəsir ayəni on dördüncü əsrdə belə oxuyub. İslamın cavabı budur ki, Quran insanın gördüyünü təsvir edir və heç vaxt Günəşin gölməçəyə düşdüyünü öyrətmir.
Tam izah
Ayə nə deyir
Quran yer üzündə qüdrət verilmiş hökmdar Zülqərneynin qərbə və şərqə səfərlərinin hekayəsini danışır. Uzaq qərbdə, Günəşin batdığı yerdə o, onu qara suda batan görüb. Uzaq şərqdə o, onu ondan örtüyü olmayan xalqın üzərində doğan görüb. Hər iki ayə eyni wajada felini işlədir, bu, ‘onu tapdı’ deməkdir. Su üçün söz iki tanınmış şəkildə oxunur: hami'a (palçıqlı) və hamiya (isti). Hər halda, o, onun gördüyü suyu təsvir edir.
“Səndən Zülqərneyn barəsində soruşurlar. De: “Onun barəsində sizə bir əhvalat danışacağam”.”
“Nəhayət, günəşin qürub etdiyi yerə gəlib çatdıqda onu qara palçıqlı bir yerdə batan gördü. (Zülqərneyn) onun yanında bir tayfaya rast gəldi. Biz buyurduq: “Ey Zülqərneyn! Sən ya onları cəzalandırmalı, ya da onlarla yaxşı rəftar etməlisən!””
“Nəhayət, günəşin doğduğu yerə çatdıqda onu elə bir qövm üzərində doğan gördü ki, onlardan ötrü ona (günəşə) qarşı heç bir örtük yaratmamışdıq.”
‘Onu tapdı’: səyyahın baxışı
Ayə Günəşin bulaqda batdığını demir. O deyir ki, o, onu orada batan tapıb. Qərb dənizinə çatanda gözləri bunu görüb. Ayələr cütü bunu aydınlaşdırır. O, “günəşin doğduğu yerə” də gəlib. Bu, açıq-aydın yer üzündə Günəşin torpaqdan çıxdığı nöqtə demək deyil. Hər iki ayə Günəşi quru sonunda duran adama göründüyü kimi təsvir edir. Həmin ayədə o, bir xalqı da ‘tapıb’ və onlar həqiqi idi. Onun tapdığı gün batımı da həqiqi idi: Günəş hər sahildən göründüyü kimi qara suya enir. Biz hələ də eyni cür danışırıq. Gün batımı vaxtını çap edən qəzet Günəşin yerin ətrafında fırlandığını öyrətmir. Ərəb sözünün özü də eyni tərəfi göstərir. Ər-Raqib əl-İsfahani təxminən 1100-cü ildə Quran sözlərinin lüğətini yazıb. O deyir ki, ‘tapmaq’ beş hissdən hər biri ilə ola bilər. Onun nümunələri arasında ‘Zeydi tapdım’ və ‘onun dadını tapdım’ var. Deməli, ‘onu tapdı’ insanın qavradığının dilidir.
“Nəhayət, günəşin qürub etdiyi yerə gəlib çatdıqda onu qara palçıqlı bir yerdə batan gördü. (Zülqərneyn) onun yanında bir tayfaya rast gəldi. Biz buyurduq: “Ey Zülqərneyn! Sən ya onları cəzalandırmalı, ya da onlarla yaxşı rəftar etməlisən!””
“Nəhayət, günəşin doğduğu yerə çatdıqda onu elə bir qövm üzərində doğan gördü ki, onlardan ötrü ona (günəşə) qarşı heç bir örtük yaratmamışdıq.”
Deyir ki, tapma (vücud) bir neçə növdür. Birincisi beş hissdən biri ilə tapmadır, məsələn, ‘Zeydi tapdım’, ‘onun dadını tapdım’, ‘onun səsini tapdım’ və ‘onun kobudluğunu tapdım’. Sonra iştaha, emosiya və ağılla tapmanı sadalayır.
Quran Günəşi harada yerləşdirir
Quran kimsənin gördüyündən yox, Günəşin özündən danışanda onu orbitdə yerləşdirir. O deyir ki, Günəş və Ay hər biri öz yolunda üzür. O, həmçinin deyir ki, Günəşə Aya çatmaq icazəsi yoxdur. Bunu deyən kitab eyni zamanda Günəşin yerdəki gölməçəyə düşdüyünü öyrədə bilməz.
“Gecəni, gündüzü, günəşi və ayı yaradan Odur. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
“Nə günəş aya çatar, nə də gecə gündüzü keçə bilər. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
| Ayə | Nə deyir |
|---|---|
| 18:86 | Uzaq qərbdə günəşin tünd suda batdığını tapdı. |
| 18:90 | Uzaq şərqdə onun ondan sığınacağı olmayan xalqın üzərinə doğduğunu tapdı. |
| 21:33 | Günəş və ayın hər biri öz yolunda üzür. |
| 36:40 | Günəşə aya çatmaq icazəsi yoxdur. |
Hər iki səfərdə eyni fel işlənir, vəcədə: ‘onu tapdı’.
Təfsirçilər bunu necə oxuyub
Müsəlman alimlərinə ayəni düzgün oxumaq üçün müasir astronomiya lazım olmayıb. İbn Kəsir on dördüncü əsrin müsəlman müfəssiri idi. O izah edib ki, Zülqərneyn Günəşi sahildəki hər kəs kimi sanki okeanda batan görüb. O əlavə edib ki, Günəş heç vaxt öz yolundan çıxmır.
İzah edir ki, Zülqərneyn Günəşi sahilə gedən hər kəsin gördüyü kimi okeana batan kimi gördü, Günəşin özü isə sabit olduğu yoldan heç vaxt ayrılmır.
“Nəhayət, günəşin qürub etdiyi yerə gəlib çatdıqda onu qara palçıqlı bir yerdə batan gördü. (Zülqərneyn) onun yanında bir tayfaya rast gəldi. Biz buyurduq: “Ey Zülqərneyn! Sən ya onları cəzalandırmalı, ya da onlarla yaxşı rəftar etməlisən!””
Bu, necə etirazdır
Quran oxucularını onda ziddiyyət axtarmağa dəvət edir. Bu etiraz əslində ayənin nəyi təsvir etdiyi barədədir. Səyyahın baxışı astronomiya iddiasıdırmı? Bu, eyni hadisə üçün iki rəqəm kimi bir kitabda eyni vaxtda doğru ola bilməyən iki ifadədən fərqlidir.
“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”
“Nəhayət, günəşin qürub etdiyi yerə gəlib çatdıqda onu qara palçıqlı bir yerdə batan gördü. (Zülqərneyn) onun yanında bir tayfaya rast gəldi. Biz buyurduq: “Ey Zülqərneyn! Sən ya onları cəzalandırmalı, ya da onlarla yaxşı rəftar etməlisən!””
Tənqidçilər nə deyir və cavab
Quran 18:86 — əl-Kəhf surəsi, ayə 86
“Nəhayət, günəşin qürub etdiyi yerə gəlib çatdıqda onu qara palçıqlı bir yerdə batan gördü. (Zülqərneyn) onun yanında bir tayfaya rast gəldi. Biz buyurduq: “Ey Zülqərneyn! Sən ya onları cəzalandırmalı, ya da onlarla yaxşı rəftar etməlisən!””
Nə üçün istinad olunub
Tənqidçilər deyir ki, ayə Günəşin yer üzündə haradasa palçıq bulağında batdığını öyrədir, bu, yalandır.
Cavab
Ayə deyir ki, o, onu orada batan tapıb, qərb dənizində hər kəs bunu görür. O, orada bir xalqı da ‘tapıb’ və onlar həqiqi idi. Gün batımı da həqiqi idi: Günəş hər sahildən göründüyü kimi qara suya enir. Uyğun ayə deyir ki, o, onu uzaq şərqdə xalqın üzərində doğan tapıb. Bu, açıq-aydın Günəşin orada torpaqdan çıxması demək deyil. Quran Günəşin özünü orbitdə yerləşdirir.
Nəticə — Ayə gün batımını səyyahın gördüyü kimi təsvir edir. O, Günəşin hara getdiyi barədə iddia deyil.
Baxışlar
İslam baxışı
Quran 18:86 gün batımını Zülqərneynin qərb dənizində gördüyü kimi təsvir edir. O, Günəşin hara getdiyi barədə iddia etmir və Quran başqa yerdə Günəşi öz orbitində yerləşdirir.
Ayə deyir ki, Zülqərneyn Günəşi qara suda batan ‘tapıb’, bu, onun gördüyünü bildirir.
Dörd ayə sonra eyni ifadə deyir ki, o, Günəşi uzaq şərqdə xalqın üzərində doğan tapıb. Bu, açıq-aydın Günəşin orada torpaqdan çıxması demək deyil, ona görə hər iki ayə onun baxışını təsvir edir.
Quran Günəşin özündən danışanda onun öz orbitində üzdüyünü deyir.
İbn Kəsir ayəni sahildən okeana batan görünən Günəş kimi izah edib. Günəşin özü heç vaxt öz yolundan çıxmır.
Quran öyrədir ki, Allahdan (﷾) başqasından olsaydı, onda çoxlu ziddiyyət olardı. Bu etiraz birini göstərmir.