Qısa cavab
Xeyr. Heç bir ayə günəşin yerin ətrafında fırlandığını demir. Quran deyir ki, günəş və ay hər biri öz yolu ilə hərəkət edir. Bu, doğrudur: ay yerin ətrafında fırlanır, günəş isə planetlərini qalaktikamızın mərkəzi ətrafında aparır. Başqa ayələr günəşin şərqdən doğmasından və ya günəşin mağaranın sağından keçməsindən danışır. Onlar göyü, hələ də etdiyimiz kimi, insanların durduğu yerdən göründüyü kimi təsvir edir. İslamın cavabı budur ki, Quran heç bir mərkəzin adını çəkmir və onun günəş barədə dediklərinin heç biri yanlış deyil.
Tam izah
Etiraz
Tənqidçilər deyir ki, Quran günəşin ətrafında fırlandığı hərəkətsiz yer təsvir edir. Onlar günəşin yolunu getdiyi və hər cismin öz yolu ilə hərəkət etdiyi ayələri göstərir. Onlar İbrahimin Allahın (﷾) günəşi şərqdən gətirdiyini dediyi ayəni əlavə edir. Onlar günəşin sağa və sola keçdiyi mağaranı əlavə edir. Onlar günəşin gün batanda Ərşin altında səcdə etməyə getdiyi səhih hədisi də əlavə edir.
“Günəş də, özü üçün müəyyən edilmiş yerdə hərəkət edər. Bu, Qüdrətli, (hər şeyi) Bilən Allahın əzəli hökmüdür. Ay üçün də mənzillər müəyyən etmişik. Nəhayət, o (mənzilləri tədricən başa vurduqdan sonra) dönüb xurma ağacının qurumuş budağı kimi (əyri) olar. Nə günəş aya çatar, nə də gecə gündüzü keçə bilər. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
“Gecəni, gündüzü, günəşi və ayı yaradan Odur. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
“Allahın verdiyi hökmranlıqığa görə, İbrahim ilə Rəbbi barəsində höcətləşən kəsi görmədinmi? İbrahim: “Mənim Rəbbim həm dirildir, həm də öldürür!”– dedikdə, (Nəmrud:) “Mən də, həm dirildir, həm də öldürürəm!”– demişdi. İbrahim: “Allah günəşi məşriqdən gətirir. Sən də, onu məğribdən gətir!”– dedikdə, o kafir çaşıb qalmışdı. Allah zalım qövmü doğru yola yönəltməz.”
“(Ya Rəsulum! Əgər orada olsaydın) günəşin doğduğu zaman onların mağarasının sağ tərəfinə yönəldiyini, batdığı zaman isə onlardan uzaqlaşıb sol tərəfə adladığını, onların da mağaranın içində geniş bir yerdə yerləşdiklərini görərdin. Bu, Allahın dəlillərindəndir. Allah kimi doğru yola yönəldərsə, o, doğru yoldadır. Kimi də azdırarsa, ona doğru yolu göstərən bir yaxın adam tapa bilməzsən.”
Əbu Zərr rəvayət edir ki, gün batanda Peyğəmbər (ﷺ) ondan günəşin hara getdiyini bilib-bilmədiyini soruşdu, o isə Allah və Onun Elçisi daha yaxşı bilir, deyə cavab verdi. O dedi: gedib Ərşin altında səcdə edir və izin istəyir, ona izin verilir. Elə vaxt gələcək ki, səcdəsi qəbul olunmayacaq və izin verilməyəcək. Ona gəldiyi yolla geri qayıtmaq deyiləcək və o, batdığı yerdən doğacaq. O dedi ki, Quran 36:38-in mənası budur.
Ayələr nə deyir
Quran deyir ki, Allah (﷾) gecəni və gündüzü, günəşi və ayı yaradıb. Sonra o deyir: “Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər”. O deyir ki, günəş aya çatmaz, gecə də gündüzü keçməz. O deyir ki, hər biri ‘müəyyən olunmuş vaxtadək’ hərəkət edir. Bu ayələrin heç biri günəşin nəyin ətrafında fırlandığını demir. Heç biri yeri mərkəz etmir. Orbit üçün söz olan fələk mərkəzini yox, dairəvi yolu bildirir.
“Gecəni, gündüzü, günəşi və ayı yaradan Odur. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
“Günəş də, özü üçün müəyyən edilmiş yerdə hərəkət edər. Bu, Qüdrətli, (hər şeyi) Bilən Allahın əzəli hökmüdür. Ay üçün də mənzillər müəyyən etmişik. Nəhayət, o (mənzilləri tədricən başa vurduqdan sonra) dönüb xurma ağacının qurumuş budağı kimi (əyri) olar. Nə günəş aya çatar, nə də gecə gündüzü keçə bilər. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
“O, göyləri və yeri haqq olaraq yaratdı. O, gecəni gündüzə bürüyür, gündüzü də gecəyə bürüyür. O, günəşi və ayı ram etdi. Onların hər biri müəyyən olunmuş vaxtadək hərəkət edər. Agah olun ki, O, Qüdrətlidir, Bağışlayandır.”
“Gördüyünüz göyləri dirəksiz yüksəldən, sonra da Ərşin üzərində ucalan, müəyyən vaxta qədər (göydə) hərəkət edən günəşi və ayı (əmrinə) tabe edən Allahdır. O, işləri yoluna qoyur və ayələrini (müfəssəl) izah edir ki, bəlkə Rəbbinizlə qarşılaşacağınıza yəqinliklə inanasınız.”
Günəş və ayın hər biri öz orbitində üzür
Hər biri müəyyən müddətə qədər öz yolu ilə gedir
Gecə gündüzün üzərinə sarınır
Yer mərkəzdə sabit durur
Günəş yerin ətrafında dövr edir
Günəş həqiqətən hərəkət edir
Ay yerin ətrafında fırlanır. Günəş də hərəkətsiz deyil. O, yeri və başqa planetləri qalaktikamız olan Süd Yolunun mərkəzi ətrafında aparır. NASA onun orta sürətini saatda 828.000 kilometr göstərir. Bir tam dövr təxminən 230 milyon il çəkir. Deməli, günəş və ay hər biri orbitdə hərəkət edir. Quranın bunun doğru olmasına ehtiyacı yoxdur. Lakin onun sözlərindən heç nə geri götürülməli olmayıb.
İzah edir ki, günəş bütün günəş sistemi ilə birlikdə Süd Yolu qalaktikasının mərkəzi ətrafında orta hesabla saatda 828.000 km sürətlə fırlanır və bir tam dövr üçün təxminən 230 milyon il sərf edir.
“Günəş də, özü üçün müəyyən edilmiş yerdə hərəkət edər. Bu, Qüdrətli, (hər şeyi) Bilən Allahın əzəli hökmüdür. Ay üçün də mənzillər müəyyən etmişik. Nəhayət, o (mənzilləri tədricən başa vurduqdan sonra) dönüb xurma ağacının qurumuş budağı kimi (əyri) olar. Nə günəş aya çatar, nə də gecə gündüzü keçə bilər. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
- 828.000 km/saatGünəşin qalaktika mərkəzi ətrafında orta sürəti
- 230 milyon ilBir tam dövr
İnsanların durduğu yerdən danışmaq
İbrahim padşaha deyib ki, Allah (﷾) günəşi şərqdən gətirir və ondan onu qərbdən gətirməyi istəyib. Padşah cavab verə bilməyib. Bu, günəşin hər kəsin doğduğunu gördüyü kimidir. Mağarada günəş doğanda yatanların sağından, batanda solundan keçib. Sağ və sol üçün orada duran kimsə lazımdır. Burada bu, mağaradakı insanlardır. Təqvimlər hələ də günəşin doğma və batma vaxtlarını çap edir. Heç kim onların günəşin yerin ətrafında fırlandığını öyrətdiyini demir.
“Allahın verdiyi hökmranlıqığa görə, İbrahim ilə Rəbbi barəsində höcətləşən kəsi görmədinmi? İbrahim: “Mənim Rəbbim həm dirildir, həm də öldürür!”– dedikdə, (Nəmrud:) “Mən də, həm dirildir, həm də öldürürəm!”– demişdi. İbrahim: “Allah günəşi məşriqdən gətirir. Sən də, onu məğribdən gətir!”– dedikdə, o kafir çaşıb qalmışdı. Allah zalım qövmü doğru yola yönəltməz.”
“(Ya Rəsulum! Əgər orada olsaydın) günəşin doğduğu zaman onların mağarasının sağ tərəfinə yönəldiyini, batdığı zaman isə onlardan uzaqlaşıb sol tərəfə adladığını, onların da mağaranın içində geniş bir yerdə yerləşdiklərini görərdin. Bu, Allahın dəlillərindəndir. Allah kimi doğru yola yönəldərsə, o, doğru yoldadır. Kimi də azdırarsa, ona doğru yolu göstərən bir yaxın adam tapa bilməzsən.”
| Ayə | Nəyi təsvir edir |
|---|---|
| 2:258 | Hamının gördüyü kimi şərqdən doğan günəş |
| 18:17 | Mağarada yatanların sağından və solundan keçən günəş |
| 18:86 | Qərb dənizində tünd suda batan kimi tapılan günəş |
Müəyyən olunmuş vaxtadək hərəkət
Quran deyir ki, günəş “özü üçün müəyyən edilmiş yerdə” hərəkət edir. Ərəbcə li-müstəqərrin ləha ifadəsi istirahət yeri və ya təyin edilmiş vaxt deməkdir. Təyin edilmiş vaxtdırsa, bu, dünya bitəndə günəşin yolunun sonudur. Başqa ayə deyir ki, hər biri ‘müəyyən olunmuş vaxtadək’ hərəkət edir. Bu oxunuşa görə ayə yerin ətrafında yoldan yox, zamandan danışır. Günəşin hara getdiyi barədə səhih hədis eyni ayəni izah edir. Ona öz səhifəsində cavab verilir.
“Günəş də, özü üçün müəyyən edilmiş yerdə hərəkət edər. Bu, Qüdrətli, (hər şeyi) Bilən Allahın əzəli hökmüdür. Ay üçün də mənzillər müəyyən etmişik. Nəhayət, o (mənzilləri tədricən başa vurduqdan sonra) dönüb xurma ağacının qurumuş budağı kimi (əyri) olar. Nə günəş aya çatar, nə də gecə gündüzü keçə bilər. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
‘Onun üçün qərargah’ barədə iki fikir verir. Birincisi məkandır: Ərşin altında, yerə baxan tərəfdə. Günəş harada olsa, Ərşin altındadır, o da, bütün məxluqat da, çünki Ərş onların damıdır. Ərş, deyə əlavə edir, bir çox astronomun iddia etdiyi kimi kürə deyil, ayaqları olan, mələklərin daşıdığı, dünyanın üstündə insanların başı üzərində günbəzdir. Dördüncü fələkdə fırlanan günəş günortada Ərşə ən yaxın, gecəyarısı ondan ən uzaq olur; o zaman hədislərdə deyildiyi kimi səcdə edib doğmağa izin istəyir. İkinci fikir zamandır: Qiyamət günü onun yolunun sonu, hərəkəti dayanan və bu dünya bitən vaxt.
“Gördüyünüz göyləri dirəksiz yüksəldən, sonra da Ərşin üzərində ucalan, müəyyən vaxta qədər (göydə) hərəkət edən günəşi və ayı (əmrinə) tabe edən Allahdır. O, işləri yoluna qoyur və ayələrini (müfəssəl) izah edir ki, bəlkə Rəbbinizlə qarşılaşacağınıza yəqinliklə inanasınız.”
Əbu Zərr rəvayət edir ki, gün batanda Peyğəmbər (ﷺ) ondan günəşin hara getdiyini bilib-bilmədiyini soruşdu, o isə Allah və Onun Elçisi daha yaxşı bilir, deyə cavab verdi. O dedi: gedib Ərşin altında səcdə edir və izin istəyir, ona izin verilir. Elə vaxt gələcək ki, səcdəsi qəbul olunmayacaq və izin verilməyəcək. Ona gəldiyi yolla geri qayıtmaq deyiləcək və o, batdığı yerdən doğacaq. O dedi ki, Quran 36:38-in mənası budur.
Günəş hər gecə Ərşin altında səcdə edirmi (Səhih əl-Buxari 3199)?
Ədalətli sınaq
Bir sınaq hər müqəddəs yazı üçün keçərlidir. O, insanların gördüyündən danışanda onu baxış kimi oxuyun. O, günəşin özündən danışanda doğru olub-olmadığını yoxlayın. Günəşin özü barədə Quran deyir ki, o, yolu ilə gedir, öz orbitində hərəkət edir və Yaradanına tabedir. O, heç bir mərkəz, məsafə və ya ölçü vermir. O, insanların gördüyündən danışanda insanların hələ də danışdığı kimi danışır.
“Gecəni, gündüzü, günəşi və ayı yaradan Odur. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
“Günəş də, özü üçün müəyyən edilmiş yerdə hərəkət edər. Bu, Qüdrətli, (hər şeyi) Bilən Allahın əzəli hökmüdür. Ay üçün də mənzillər müəyyən etmişik. Nəhayət, o (mənzilləri tədricən başa vurduqdan sonra) dönüb xurma ağacının qurumuş budağı kimi (əyri) olar. Nə günəş aya çatar, nə də gecə gündüzü keçə bilər. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
“Allahın verdiyi hökmranlıqığa görə, İbrahim ilə Rəbbi barəsində höcətləşən kəsi görmədinmi? İbrahim: “Mənim Rəbbim həm dirildir, həm də öldürür!”– dedikdə, (Nəmrud:) “Mən də, həm dirildir, həm də öldürürəm!”– demişdi. İbrahim: “Allah günəşi məşriqdən gətirir. Sən də, onu məğribdən gətir!”– dedikdə, o kafir çaşıb qalmışdı. Allah zalım qövmü doğru yola yönəltməz.”
Etirazın cavabı
Quran 36:38-40 — Yasin surəsi, ayə 38-40
“Günəş də, özü üçün müəyyən edilmiş yerdə hərəkət edər. Bu, Qüdrətli, (hər şeyi) Bilən Allahın əzəli hökmüdür. Ay üçün də mənzillər müəyyən etmişik. Nəhayət, o (mənzilləri tədricən başa vurduqdan sonra) dönüb xurma ağacının qurumuş budağı kimi (əyri) olar. Nə günəş aya çatar, nə də gecə gündüzü keçə bilər. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”
Nə üçün istinad olunub
Günəş orbitdə hərəkət edir. Yeddinci əsr kitabında bu, yalnız yerin ətrafında demək ola bilər.
Cavab
Ayələr heç vaxt nəyin ətrafında olduğunu demir. Onlar aya da orbit verir və ay həqiqətən yerin ətrafında fırlanır. Günəş də hərəkət edir: o, planetləri qalaktikanın mərkəzi ətrafında aparır. Heç bir mərkəzin adını çəkməyən ayəyə yerin adını çəkdirmək olmaz.
Nəticə — Quran günəşə orbit verir və heç bir mərkəzin adını çəkmir. Hər iki hissə doğrudur.
Təfsir İbn Kəsir, 36:38 barədə
‘Onun üçün qərargah’ barədə iki fikir verir. Birincisi məkandır: Ərşin altında, yerə baxan tərəfdə. Günəş harada olsa, Ərşin altındadır, o da, bütün məxluqat da, çünki Ərş onların damıdır. Ərş, deyə əlavə edir, bir çox astronomun iddia etdiyi kimi kürə deyil, ayaqları olan, mələklərin daşıdığı, dünyanın üstündə insanların başı üzərində günbəzdir. Dördüncü fələkdə fırlanan günəş günortada Ərşə ən yaxın, gecəyarısı ondan ən uzaq olur; o zaman hədislərdə deyildiyi kimi səcdə edib doğmağa izin istəyir. İkinci fikir zamandır: Qiyamət günü onun yolunun sonu, hərəkəti dayanan və bu dünya bitən vaxt.
Nə üçün istinad olunub
Hətta müsəlman təfsirçilər də Quranı yer mərkəzli oxuyub.
Cavab
Çoxu oxuyub, çünki bu, Kopernikdən əvvəl demək olar ki, hər kəsin tutduğu astronomiya idi. İbn Kəsir astronomların planetlər ardıcıllığını yekunlaşdırıb. O deyib ki, onlar fərqlənir və onun fikri yalnız yeddi göy barədədir. Təfsirçinin elmi ayə deyil. Astronomiya dəyişəndə ayələrin sözləri onunla birlikdə dəyişməli olmayıb.
Nəticə — Köhnə təfsirçilər öz dövrünün elmini tuturdu. Quranın sözləri ondan asılı olmayıb.
Baxışlar
Tənqidçilərin oxunuşu
Quranda günəş hərəkət edir, şərqdən doğur və mağaranın yanından keçir. Bir hədisdə o, gün batanda Ərşin altına gedir. Tənqidçilər deyir ki, bu, ətrafında günəşin fırlandığı hərəkətsiz yerdir.
Quran 36:38 deyir ki, günəş yolu ilə gedir, 21:33 isə hər birinin orbitdə hərəkət etdiyini deyir. Tənqidçilər bunu günəşin yerin ətrafında fırlanması kimi oxuyur.
Təkzib
Ayələr deyir ki, günəş öz orbitində hərəkət edir. Onlar nəyin ətrafında olduğunu demir. Günəş həqiqətən hərəkət edir: o, planetləri qalaktikanın mərkəzi ətrafında aparır.
2:258-də İbrahim deyir ki, Allah günəşi şərqdən gətirir. Bu, günəşin hərəkət etdiyini və yerin durduğunu fərz edir.
Təkzib
Bu, günəşin hər kəsin gördüyü kimidir. Meydan oxuma hər modeldə işləyir: yalnız Allah (﷾) onu qərbdən doğdura bilər. İnsanlar hələ də günəş doğur deyir.
18:17-də günəş mağaranın sağına və soluna keçir.
Təkzib
Sağ və sol həmişə kiminsə yerindən olur. Burada bu, mağarada yatanlardır. Bu, nəyin nəyin ətrafında fırlandığı barədə iddia yox, baxışdır.
İbn Kəsir günəşi dördüncü fələyə qoyub və göylərdəki planetlərin ardıcıllığını yekunlaşdırıb.
Təkzib
Doğrudur. Bu, onun dövrünün astronomiyası idi və Kopernikdən əvvəl demək olar ki, hər alim belə düşünürdü. Bu, ayə yox, onun izahıdır. Onun özü deyib ki, onun fikri yalnız yeddi göy barədədir.
Səhih əl-Buxari 3199 deyir ki, günəş gün batanda Ərşin altında səcdə etməyə gedir.
Təkzib
Hədis 36:38-i izah edir və günəşin nəyin ətrafında fırlandığı barədə heç nə demir. Ərş bütün məxluqatın üstündədir, buna görə günəş harada olsa, onun altındadır. Tam cavab öz səhifəsindədir.
İslam baxışı
Heç bir ayə günəşin yerin ətrafında fırlandığını demir. Quran günəşə və aya hər birinə öz orbitini verir və gün doğumu və gün batımından insanların gördüyü kimi danışır.
Quran deyir ki, günəş və ay hər biri öz yolu ilə hərəkət edir və heç bir mərkəzin adını çəkmir.
Günəş planetləri təxminən 230 milyon ildə Süd Yolunun mərkəzi ətrafında aparır.
Gün doğumu, mağara və ayın günəşi izləməsi barədə ayələr göyü yerdən göründüyü kimi təsvir edir. Ət-Təbəri “təqib edən” sözünü ayın gün batandan sonra çıxması kimi oxuyur.
36:38-dəki “özü üçün müəyyən edilmiş yerdə” sözləri həm də zaman kimi oxunur: dünya bitəndə günəşin yolunun sonu.
Təfsirçilərin yer mərkəzli astronomiyası Quranın sözləri yox, onların dövrünün elmi idi.