Günəşə, yoxsa onu yaradan Birə baş əyməliyik?

Məbədin öz ingilis səhifəsi deyir ki, Daxili Məbəd (Kotayjinqu və ya Nayku) Amaterasu-Omikamiyə həsr olunub və onun rəmzi olan Müqəddəs Güzgü əsas ziyarətgahın ən daxili həyətindəki baş müqəddəs sarayın içində saxlanılır.

Kami anlayışı barədə Kokuqakuin Universitetinin məqaləsi. ‘Tanrı’ sözünü ‘kami’ üçün yararsız tərcümə adlandırır və deyir ki, kami ideyası yaradılışdan ayrı prinsip və ya varlığa yox, varlığın birliyində iştirak edən bir keyfiyyətə işarə edir. Ueda Kenjidən sitat gətirir ki, həm Nihon Şoki, həm Kojiki kamilərin yarandığı əvvəlcədən mövcud substansiyadan danışır. Ueda Kenjinin ən erkən yapon miflərində heç bir yaradan ilahın olmadığı görüşünü bildirir.

“Sonra onlar birlikdə Oho-hiru-me no muchi adlanan Günəş İlahəsini yaratdılar.”

“(Müşriklərin) Allahdan başqa tapındıqlarını söyməyin. Yoxsa onlar da elmsizlikləri ucbatından, düşməncəsinə Allahı söyərlər. Biz hər bir ümmətə öz əməllərini beləcə gözəlləşdirdik. Sonra isə onların dönüşü öz Rəbbinə olacaq, Allah da onlara nə etdikləri barədə xəbər verəcəkdir.”

İlin ilk gündoğumunu (‘hatsu-hinode’) uğurlu gün olan 1 yanvara başlamağın ən yaxşı yolu və qarşıdakı ilin əlaməti kimi təsvir edir. Həmçinin Yeni il məbəd ziyarətini (‘hatsumode’) təsvir edir. Fuji dağı səhifəsi deyir ki, dırmaşanların çoxu qalxmağı zirvədən gündoğumunu görmək üçün vaxtlayır.

“Sonra sol əzəmətli gözünü yuyanda doğulan İlahın adı Göydə-Parlayan-Böyük-Əzəmətli-İlah idi.”

“Sonra onlar birlikdə Oho-hiru-me no muchi adlanan Günəş İlahəsini yaratdılar.”

“Sonra onun sol gözünü yumasından Ama-terasu-no-oho-Kami adlı bir İlah yarandı.”

“Gecə və gündüz, günəş və ay Onun (vəhdaniyyətinə dəlalət edən) dəlillərindəndir. Əgər siz Ona ibadət edirsinizsə, günəşə və aya səcdə etməyin, onları yaradan Allaha səcdə edin.”

“Şübhəsiz ki, məscidlər Allaha məxsusdur. Elə isə Allahla yanaşı heç kəsə dua etməyin!”

“Gecənin qaranlığı onu bürüdükdə o, ulduz görüb: “Bu mənim Rəbbimdir!”– dedi. O batdıqda isə: “Mən batanları sevmirəm!”– dedi. Doğan ayı gördükdə: “Bu mənim Rəbbimdir!”– dedi. O batdıqda isə: “Əgər Rəbbim məni doğru yola yönəltməsə, mən azmış kimsələrdən olaram”– dedi. Doğan günəşi gördükdə: “Bu mənim Rəbbimdir, bu daha böyükdür!”– dedi. O batdıqda isə dedi: “Ey qövmüm! Həqiqətən, mən sizin (Allaha) şərik qoşduqlarınızdan uzağam! Həqiqətən, mən, hənif olaraq (batildən haqqa tapınaraq) üzümü göyləri və yeri yaradana çevirdim. Mən müşriklərdən deyiləm”.”

“Bu, İbrahimə öz qövmünə qarşı verdiyimiz dəlilimizdir. Biz istədiyimiz kimsənin dərəcələrini ucaldarıq. Şübhəsiz ki, Rəbbin hikmət sahibidir, (hər şeyi) biləndir.”

Qeyd edir ki, təfsirçilər İbrahimin özü üçün düşünüb-düşünmədiyi, yoxsa xalqı ilə mübahisə etdiyi barədə ixtilaf ediblər və İbn Cərir ət-Təbəri düşünməni seçib. Hesab edir ki, həqiqət mübahisədir: İbrahim xalqına göstərirdi ki, onların ibadət etdiyi, müəyyən yola salınmış, doğub batan və öz gücü olmayan göy cisimləri tanrı ola bilməz.

“Günəş də, özü üçün müəyyən edilmiş yerdə hərəkət edər. Bu, Qüdrətli, (hər şeyi) Bilən Allahın əzəli hökmüdür. Ay üçün də mənzillər müəyyən etmişik. Nəhayət, o (mənzilləri tədricən başa vurduqdan sonra) dönüb xurma ağacının qurumuş budağı kimi (əyri) olar. Nə günəş aya çatar, nə də gecə gündüzü keçə bilər. Onların hər biri öz yolu ilə hərəkət edər.”

“Günəşi işıqlı, ayı nurlu edən, illərin sayını və hesabı biləsiniz deyə ona mənzillər (səfhələr) təyin edən Odur. Allah bunları ancaq haqq olaraq yaratmışdır. O, ayələri bilən bir qövm üçün belə izah edər.”

“And olsun günəşə və onun saçdığı şəfəqə! And olsun onu təqib edən aya!”

“Elə isə siz Məni yad edin ki, Mən də sizi yad edim! Mənə şükür edin, Mənə qarşı nankor olmayın!”

“Biz Loğmana: “Allaha şükür et” deyə hikmət verdik. Kim şükür etsə, özü üçün şükür etmiş olar. Kim nankor olsa, (bilsin ki,) Allah (onun şükrünə) möhtac deyildir, tərifəlayiqdir.”

“O, Əvvəldir, Axırdır, Zahirdir, Batindir. O, hər şeyi biləndir.”

“(Ey Peyğəmbər!) De: “O Allah Təkdir! Allah Möhtac deyildir. O, nə doğub, nə də doğulub, Onun heç bir bənzəri də yoxdur”.”

“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”

“De: “Ey insanlar! Şübhəsiz ki, mən sizin hamınıza göndərilmiş Allahın elçisiyəm. Göylərin və yerin hökmranlığı Ona məxsusdur, Ondan başqa (ibadətə layiq olan) məbud yoxdur. O həm dirildir, həm də öldürür. Elə isə Allaha və Onun ummi (yazıb-oxumaq bilməyən) Elçisinə, həm də Allaha və Onun kəlmələrinə inanan peyğəmbərə iman gətirin. Onun ardınca gedin ki, bəlkə doğru yola yönələsiniz”.”

“Muhamməd aranızdakı kişilərdən heç birinin atası deyildir. Lakin o, Allahın rəsulu və peyğəmbərlərin sonuncusudur. Allah hər şeyi biləndir.”