Qısa cavab
Quran mayenin haradan çıxdığını deyir. O, onu hansı orqanın hazırladığını demir. Quran 86:6-7 deyir ki, insan bir mayedən yaradılıb və o maye “bel və sinə sümükləri arasından çıxır”. Ərəbcə sözlər bel və omba hissəsi demək olan ‘sulb’ və öndəki sinə sümükləri və qabırğalar demək olan ‘təraib’ sözləridir. Bir çox erkən alim bunları atanın beli və ananın sinəsi kimi oxuyub. Bu oxunuşa görə, sözlər uşağın törədiyi iki valideyni adlandırır. Başqaları bunları bir bədənin arxası və önü kimi oxuyub. Cavab anatomiyadan asılı deyil. Lakin xayalar əvvəlcə qarnın arxasında, yuxarıda, böyrəklərin yanında formalaşır. Onların arteriyaları hələ də bədənin əsas arteriyası olan aortadan, böyrək arteriyalarının bir az aşağısından ayrılır. İslamın cavabı budur ki, ayə sadə təsvirdir və yaradıldığımız adi mayeni xatırladır.
Tam izah
Ayələr nə deyir
Tariq surəsi insanlara nədən yaradıldıqları barədə düşünməyi deyir. Onun cavabı atılan mayedir. Maye ‘sulb’ ilə ‘təraib’ arasından çıxır. Fel ‘yəxrucu’dur, bu da çıxır, xaric olur deməkdir. Ayə mayenin haradan çıxdığını deyir. O, heç bir orqanın adını çəkmir. Mayenin necə hazırlandığı barədə heç nə demir.
“Qoy insan nədən yaradıldığına bir baxsın!”
“O, atılan sudan (nütfədən) yaradılmışdır. O (su) bel və sinə sümükləri arasından çıxır.”
Erkən təfsirçilər bunu necə oxuyub
Quranı izah edən ilk alimlər olan erkən təfsirçilər bu sözləri bir neçə cür oxuyub. Onların çoxu, İbn Abbasdan başlayaraq, ‘sulb’un kişinin beli olduğunu deyib. İbn Abbas Peyğəmbərin (ﷺ) əmisi oğlu və Quranın erkən müəllimi idi. Onlar ‘təraib’in qadının boyunbağı düşən sinəsi olduğunu deyib. 923-cü ildə vəfat etmiş alim ət-Təbəri ‘təraib’in düzgün mənasının bu olduğuna hökm verib. Onun səbəbi ərəb dili idi: ərəblər bu sözü nitqdə və şeirdə belə işlədirdi. Bu oxunuşa görə ayə ata və anadan danışır. On üçüncü əsr alimi əl-Qurtubi daha erkən alim əl-Məhdəvinin qeydini ötürür. O deyir ki, bu oxunuşa görə onların arasından çıxan maye yox, insandır. Quran başqa yerdə də valideynlərdən belə danışır. O, insanın başlanğıcını hər iki valideyndən gələn “qarışıq” damla adlandırır. O, “öz belinizdən gələn” oğullardan da danışır. Başqaları hər iki sözü bir bədənin arxası və önü kimi götürüb. əl-Qurtubi bunu Bəsrəli əl-Həsəndən, ət-Təbəri isə Qətadədən rəvayət edir. Hər ikisi erkən alim idi. Hər iki oxunuşda ayə bədəni gündəlik sözlərlə adlandırır. O, hansı orqanın nə hazırladığını demir.
Deyir ki, burada “arasından” ‘ikisindən’ deməkdir. O bildirir ki, erkən alimlər ‘təraib’ barədə ixtilaf ediblər. Çoxu sinə, bir neçəsi qadının boyunbağı düşən sinəsi deyib: onların arasında İbn Abbas və “kişinin beli və qadının sinə sümükləri” deyən İkrimə. Mücahid çiyinlərlə sinə arası, Süfyan əs-Sövri isə belin kişiyə, ‘təraibin’ qadına aid olduğunu, döşlərin üstündə olduğunu deyib. Başqaları əllər, ayaqlar və gözlər və ya belin altındakı qabırğalar deyib. Qətadə mayenin kişinin beli ilə yuxarı sinəsi arasından çıxdığını deyib. Ət-Təbəri doğru oxunuşu qadının sinəsində boyunbağı yeri sayır, çünki sözün ərəb dilində və şeirində məlum mənası budur.
Mayeni kişidən və qadından atılan kimi izah edir, uşaq Allahın izni ilə ikisindən doğulur. İbn Abbasdan İkrimə vasitəsilə rəvayət edir ki, bel kişinin, ‘təraib’ isə qadınındır və uşaq yalnız ikisindən gəlir. O deyir ki, Səid ibn Cübeyr, İkrimə, Qətadə, əs-Süddi və başqaları da eyni şeyi deyib. O, ‘təraib’ barədə başqa rəvayətlər əlavə edir: boyunbağı yeri, döşlər arası, çiyinlərlə sinə arası, döşlərin üstü və başqaları. Qətadənin rəvayəti ilə bitirir: onun beli ilə yuxarı sinəsi arasından.
86:6-dakı atılan mayeni iki maye, kişinin və qadının mayesi kimi izah edir; qarışdıqları üçün bir kimi adlandırılıb, çünki insan hər ikisindən yaradılıb. O deyir ki, ‘sulb’, bel, kişinin, ‘təraib’, sinə sümükləri, qadınındır və İbn Abbasdan, İkrimədən, Mücahiddən və başqalarından ‘təraib’ barədə rəvayətləri verir. Əl-Həsəndən rəvayət edir ki, maye hər valideynin öz beli və sinəsindən çıxır. Əl-Fərranın qeydini verir ki, ərəb dilində ‘beldən arası’ sadəcə ‘beldən’ deməkdir. Həmçinin əl-Mehdəvinin qeydini verir: kişinin beli və qadının sinəsi oxunuşunda “çıxır” insana, bir bədən oxunuşunda isə mayeyə aiddir.
“Biz insanı qarışıq nütfədən yaradaraq, onu sınağa çəkmək üçün eşidən və görən etdik.”
“Sizə analarınız, qızlarınız, bacılarınız, bibiləriniz, xalalarınız, qardaş qızları, bacı qızları, sizi əmizdirən süd analarınız, süd bacılarınız, arvadlarınızın anaları, yaxınlıq etdiyiniz qadınlarınızdan olan himayənizdəki ögey qızlarınız, – yox əgər o qadınlarla yaxınlıq etməmişsinizsə, o halda (onların qızları ilə evlənməyiniz) sizə günah deyildir – öz belinizdən gələn oğullarınızın arvadları (ilə evlənmək) və iki bacını birlikdə almaq haram edildi. Olub-keçənlər isə müstəsnadır. Həqiqətən, Allah bağışlayandır, rəhmlidir.”
| Oxunuş | Sulb | Təraib |
|---|---|---|
| İki valideyn (İbn Abbas, ət-Təbəri) | Kişinin beli. | Qadının sinəsi. |
| Bir bədən (əl-Həsən, Qətadə) | Bel. | Ön: döş sümükləri və qabırğalar. |
Hər iki oxunuşda ayə mayenin haradan çıxdığını deyir, hansı orqanın onu yaratdığını yox.
Fiziologiya yox, sadə sözlər
‘Sulb’ belin bərk hissəsi, omba hissəsidir. ‘Təraib’ bədənin önündəki sinə sümükləri və qabırğalardır. Bir bədənə aid oxunsa, ayə bellə sinə arasındakı bölgəni adlandırır. Bu, bədənin gövdəsi, arxası və önü barədə adi, gündəlik dildir. Maye həqiqətən bədənin içindən, bu ikisinin arasından çıxır. Etiraz ayənin spermanı hansı orqanın hazırladığı barədə bəyanat olduğunu fərz edir. Ayə belə bir iddia irəli sürmür.
“O, atılan sudan (nütfədən) yaradılmışdır. O (su) bel və sinə sümükləri arasından çıxır.”
Xayalar haradan başlayır
Anatomiya bir təfərrüat əlavə edir. Xayalar axırda olduqları yerdə başlamır. Onlar ana bətnindəki uşaqda erkən, qarnın arxasında, böyrəklərin yanında formalaşır. Doğuşdan əvvəl aşağı enirlər. Onların arteriyaları hələ də bədənin əsas arteriyası olan aortadan, böyrək arteriyalarının bir az aşağısından ayrılır. Etiraza cavab bundan asılı deyil. Lakin bir bədən oxunuşunda ayənin adlandırdığı bölgə bu orqanların başladığı və arteriyalarının hələ də ayrıldığı yerdir.
Təsvir edir ki, xayalar erkən döl həyatında qarnın arxasında, böyrəklərin qarşısında və bir az aşağısında formalaşır və doğuşdan əvvəl xaya kisəsinə enir; onların arteriyaları aortadan böyrək arteriyalarının bir az aşağısından ayrılır.
“O, atılan sudan (nütfədən) yaradılmışdır. O (su) bel və sinə sümükləri arasından çıxır.”
Bu, necə etirazdır
Quran oxucularından onun üzərində diqqətlə düşünməyi istəyir. O deyir ki, Allahdan (﷾) başqasından olsaydı, onda çoxlu ixtilaf tapardılar. Bu etiraz heç bir ixtilaf və səhv göstərmir. Bu, ayənin nə barədə olması sualıdır. Ayə hansı orqanın hazırladığı barədə yox, mayenin haradan çıxdığı barədədir.
“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”
“O, atılan sudan (nütfədən) yaradılmışdır. O (su) bel və sinə sümükləri arasından çıxır.”
Etirazın cavabı
Quran 86:6-7 — ət-Tariq surəsi, ayə 6-7
“O, atılan sudan (nütfədən) yaradılmışdır. O (su) bel və sinə sümükləri arasından çıxır.”
Nə üçün istinad olunub
Tənqidçilər deyir ki, Quran spermanın bel ilə qabırğalar arasında hazırlandığını öyrədir, halbuki o, xayalarda hazırlanır.
Cavab
Ayə mayenin haradan çıxdığını hər kəsin öz bədəni barədə işlədəcəyi sadə sözlərlə deyir. O, onu hansı orqanın hazırladığını demir. Bir çox erkən təfsirçi, İbn Abbasdan başlayaraq, onu kişinin beli və qadının sinəsi kimi oxuyub. Bu oxunuşa görə sözlər vəzini yox, uşağın törədiyi iki valideyni adlandırır. Başqaları onu bir bədənin arxası və önü kimi oxuyub. Cavab anatomiyadan asılı deyil. Lakin xayaların özü qarnın arxasında, yuxarıda, böyrəklərin yanında formalaşır. Onların arteriyaları hələ də aortadan, böyrək arteriyalarının bir az aşağısından ayrılır.
Nəticə — Bu, hansı orqanın hazırladığı barədə iddia yox, mayenin haradan çıxdığının sadə təsviridir.
Baxışlar
İslam baxışı
Quran 86:6-7 mayenin haradan, bel ilə sinə arasından çıxdığını sadə dillə təsvir edir. O, onu hansı orqanın hazırladığı barədə heç bir iddia irəli sürmür.
Ayə deyir ki, maye ‘sulb’ ilə ‘təraib’ arasından çıxır. O, heç bir orqanın adını çəkmir və mayenin necə hazırlandığı barədə heç nə demir.
‘Sulb’ bərk bel və ya omba hissəsi, ‘təraib’ isə bədənin önündəki sinə sümükləri və qabırğalar deməkdir. Bir bədənə aid oxunsa, bu ifadə bellə sinə arasındakı bölgəni gündəlik sözlərlə təsvir edir.
Bir çox erkən təfsirçi, İbn Abbasdan başlayaraq, ‘sulb’u kişinin beli, ‘təraib’i qadının sinəsi kimi oxuyub. Bu oxunuşa görə ayə ata və anadan danışır. Başqaları hər iki sözü bir bədənin arxası və önü kimi oxuyub. Heç bir oxunuş mayeni hazırlayan orqanın adını çəkmir.
Xayalar qarnın arxasında, böyrəklərin yanında formalaşır və doğuşdan əvvəl aşağı enir. Onların aortadan, böyrək arteriyalarının bir az aşağısından ayrılan arteriyaları qalır.
Quran öyrədir ki, insan yaradıldığı adi maye barədə düşünməlidir. Bu, onun Yaradanının nişanəsidir.