Qısa cavab
Xeyr. Zəbur 16 Davudun duasıdır və “Məni qoru, ey Tanrı” sözləri ilə açılır. Davud Tanrıya güvənir ki, canını ölülər diyarı olan Şeola atmayacaq. Bu, ölümdən sonra dirilmə vədi yox, ölümdən qorunmaq duasıdır. Zəbur 30-da Davud eyni Şeol sözünü öz xilası üçün işlədir. Tanrı onun canını oradan çıxarıb və onu sağ saxlayıb. Həvarilərin işləri 10-cu ayənin son sözünü köhnə yunan tərcüməsinə uyaraq bədənin çürüməsi mənasında ‘çürümə’ kimi oxuyur. İvrit sözü şaxat adətən quyu deməkdir və yəhudi tərcüməsi onu belə verir. İvrit Bibliyasında heç bir ayə peyğəmbərin günahlar üçün öləcəyini və üçüncü gün diriləcəyini demir. İslamın cavabı budur ki, məzmur Allahın (﷾) ölümdən qoruduğu qula uyğundur.
Tam izah
Məzmur öz sözləri ilə nə deyir
Məzmurun başlığında Davudun adı var və onun ilk sözləri Tanrıdan onu qorumağı istəyir. Yəhudi Nəşriyyat Cəmiyyətinin tərcüməsi standart yəhudi ingilis Bibliyasıdır. Orada danışanın bədəni təhlükəsizlikdə qalır. Tanrı onun canını ölülər diyarına, yəni Şeola atmayacaq. O, Ona sadiq olanın quyunu görməsinə də yol verməyəcək. Şeol yerdəki məzar deyil. Məzmur insanın Tanrının onu sağ saxlayacağına güvənidir.
“Davudun Mixtamı. Məni qoru, ey Tanrı, çünki Sənə güvənirəm.”
“RƏBBi həmişə qarşımda tutmuşam; O, sağımdadır, sarsılmaram. Buna görə ürəyim sevinir, izzətim şadlanır, bədənim də təhlükəsizlikdə qalır; çünki canımı ölülər diyarına atmayacaqsan, Sənə sadiq olanın quyunu görməsinə yol verməyəcəksən. Mənə həyat yolunu tanıdırsan; hüzurunda tam sevinc, sağında əbədi səadət var.”
Həvarilərin işləri məzmuru necə oxuyur
Həvarilərin işlərində İsanın şagirdi Peter iddia edir ki, Davud ölüb və basdırılıb, qəbri də hələ durur. O deyir ki, deməli, Davud peyğəmbər kimi vəd olunmuş padşah Məsih barədə danışıb. Bu oxunuşa görə, Məsihin canı Cəhənnəmdə qalmayıb və bədəni çürümə görməyib. Birinci əsrin xristian missioneri Paulus Həvarilərin işləri 13-də eyni dəlili gətirir.
“Qardaşlar, sizə ata-baba Davud barədə açıq danışım: o, ölüb və basdırılıb, qəbri də bu günə qədər bizim aramızdadır. Lakin o, peyğəmbər idi və bilirdi ki, Tanrı ona and içib ki, onun nəslindən bir nəfəri cismani baxımdan Məsih kimi ucaldacaq və taxtında oturdacaq; o, bunu əvvəlcədən görərək Məsihin dirilməsi barədə danışdı: Onun canı Cəhənnəmdə qoyulmadı və cismi çürümədi.”
“Buna görə başqa məzmurda da deyir: Müqəddəsinin çürümə görməsinə yol verməyəcəksən. Çünki Davud öz nəslinə Tanrının iradəsi ilə xidmət edəndən sonra öldü, atalarının yanına qoyuldu və çürüdü. Lakin Tanrının diriltdiyi çürümə görmədi.”
“Çünki canımı ölülər diyarında qoymayacaqsan, Müqəddəsinin çürümə görməsinə yol verməyəcəksən.”
Davud eyni sözləri özü barədə işlədir
Zəbur 30-da Davud canını ölülər diyarından, yəni eyni Şeol sözündən çıxardığı üçün Tanrıya şükür edir. O, onu sağ saxladığı üçün Tanrıya şükür edir. Həmin məzmurda o, quyuya ensə, bunun nə faydası olacağını soruşur. Bu, Zəbur 16-dakı eyni şaxat sözüdür. Hər iki söz ölümdən xilas olmuş sağ insanı təsvir edir. Zəbur 86-da o deyir ki, Tanrı onun canını ölülər diyarının ən dərinindən qurtarıb. Davud hər ikisini yazanda sağ idi.
“Ey RƏBB, canımı ölülər diyarından çıxardın;”
“Quyuya enəndə qanımın nə faydası var? Toz Səni tərifləyərmi? Sənin həqiqətini bildirərmi?”
“Çünki mənə mərhəmətin böyükdür, canımı ölülər diyarının ən dərinindən qurtarmısan.”
| Məzmur | Davud nə deyir |
|---|---|
| 16:10 | Tanrı onun canını aşağı dünyaya buraxmayacaq, sadiqinə çuxuru göstərməyəcək. |
| 30:4 | Tanrı onun canını aşağı dünyadan çıxarıb. |
| 30:10 | ‘Çuxura enəndə qanımın nə faydası var?’ |
| 86:13 | ‘Canımı ən dərin cəhənnəmdən qurtardın’. |
Davud bunların hər birini yazanda sağ idi: ölümdən qurtarılmış sağ adam.
‘Çürümə’ və ‘Müqəddəs’
Zəbur 16:10-un sonundakı ivrit sözü şaxatdır və ən çox quyu deməkdir. Həvarilərin işləri məzmurun onu ‘çürümə’ kimi verən köhnə yunan tərcüməsinə uyur. Peterin dəlili bu yunan sözünə söykənir. Kral Ceyms tərcüməsi ivrit hasid sözünü ‘Müqəddəs’ kimi çap edir. O, dindar və ya sadiq insan deməkdir. Eyni söz Zəbur 4-də Tanrının Özü üçün ayırdığı dindar insan barədə işlənir.
“RƏBBi həmişə qarşımda tutmuşam; O, sağımdadır, sarsılmaram. Buna görə ürəyim sevinir, izzətim şadlanır, bədənim də təhlükəsizlikdə qalır; çünki canımı ölülər diyarına atmayacaqsan, Sənə sadiq olanın quyunu görməsinə yol verməyəcəksən. Mənə həyat yolunu tanıdırsan; hüzurunda tam sevinc, sağında əbədi səadət var.”
“Çünki canımı ölülər diyarında qoymayacaqsan, Müqəddəsinin çürümə görməsinə yol verməyəcəksən.”
“Lakin bilin ki, RƏBB dindarı Özü üçün ayırıb: Ona səslənəndə RƏBB eşidəcək.”
Günahlar üçün üçüncü gün peyğəmbərliyi yoxdur
Paulus deyir ki, Məsih günahlarımız üçün ölüb və “Müqəddəs Yazılara görə” üçüncü gün dirilib. Lakin İvrit Bibliyasında heç bir ayə peyğəmbərin başqalarının günahları üçün öləcəyini və üçüncü gün diriləcəyini demir. Xristianların göstərdiyi Yeşaya 53 adı çəkilməyən quldan danışır. O, üçüncü gün dirilmə barədə heç nə demir. Qanun aydın deyir ki, hər kəs öz günahına görə öldürülsün, Yezekel də bunu təkrar edir. İsa özü dedi ki, hər kəs əməllərinə görə mükafat alacaq. Quran bildirir ki, heç bir günah daşıyan başqasının yükünü daşımaz.
“Çünki mən aldığımı ilk növbədə sizə çatdırdım: Müqəddəs Yazılara görə Məsih günahlarımız üçün öldü; basdırıldı və Müqəddəs Yazılara görə üçüncü gün dirildi;”
“Atalar övladlara görə öldürülməsin, övladlar da atalara görə öldürülməsin: hər kəs öz günahına görə öldürülsün.”
“Günah edən can öləcək. Oğul atanın təqsirini daşımayacaq, ata da oğulun təqsirini daşımayacaq: salehin salehliyi onun üzərində, pisin pisliyi də onun üzərində olacaq.”
“Çünki Bəşər Oğlu Atasının izzəti ilə mələkləri ilə birgə gələcək və o zaman hər kəsə işlərinə görə əvəz verəcək.”
“De: “Allah hər şeyin Rəbbi olduğu halda, mən Ondan başqa Rəbbmi axtaracağam?” Hər kəsin qazandığı (günah) yalnız öz əleyhinədir. Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz. Sonra isə dönüşünüz Rəbbinizə olacaq və O, ixtilafa düşdüyünüz məsələlər barədə sizə xəbər verəcəkdir.”
Məzmur İsa barədə oxunsa
Olduğu kimi oxunanda məzmur Tanrının ölümdən qoruduğu qulu təsvir edir. İbranilərə Məktub deyir ki, İsa onu ölümdən xilas edə bilənə dua edib və eşidilib. Ölümdən xilas olmaq üçün dua eşidiləndə ona xilasla cavab verilir. Quran bildirir ki, düşmənləri onu nə öldürüb, nə də çarmıxa çəkib və Allah (﷾) onu Öz yanına qaldırıb.
“O, cismani həyatında Onu ölümdən xilas edə bilənə güclü fəryad və göz yaşları ilə dualar və yalvarışlar təqdim etdi və ehtiramına görə eşidildi;”
“bir də: “Biz Allahın elçisi Məryəm oğlu İsa Məsihi öldürdük!”– dediklərinə görə (lənətə düçar edildilər). Halbuki onu nə öldürdülər, nə də çarmıxa çəkdilər. Onlara ancaq (İsanın) bənzəri göstərildi. Şübhəsiz ki, bunda ixtilaf edənlər onun barəsində şəkk-şübhə içindədirlər. Bu haqda onların, zənnə uymaqdan başqa heç bir bilgisi yoxdur. Həqiqətdə isə onu öldürməmişdilər.”
“Əksinə, Allah onu Özünə tərəf qaldırmışdı. Allah qüdrətlidir, hikmət sahibidir.”
Ayə-ayə
Həvarilərin işləri 2:29-31 — fəsil 2, ayə 29-31
“Qardaşlar, sizə ata-baba Davud barədə açıq danışım: o, ölüb və basdırılıb, qəbri də bu günə qədər bizim aramızdadır. Lakin o, peyğəmbər idi və bilirdi ki, Tanrı ona and içib ki, onun nəslindən bir nəfəri cismani baxımdan Məsih kimi ucaldacaq və taxtında oturdacaq; o, bunu əvvəlcədən görərək Məsihin dirilməsi barədə danışdı: Onun canı Cəhənnəmdə qoyulmadı və cismi çürümədi.”
Nə üçün istinad olunub
Davud ölüb və qəbri hələ buradadır, ona görə Tanrının Müqəddəsinin çürümə görməyəcəyi vədi Davud barədə ola bilməz. O, Məsihin dirilməsi barədə olmalıdır.
Cavab
Dəlil yunan ‘çürümə’ sözünə söykənir. İvrit mətni deyir ki, Tanrı Ona sadiq olanın quyunu görməsinə yol verməyəcək. Davud eyni Şeol və quyu sözlərini Zəbur 30-da öz xilası üçün işlədir. Məzmur ölümdən qorunmağı istəyir. O, ölüb dirilməyi təsvir etmir. Zəbur 30 kimi, o, Tanrının onu ölümdən qoruyacağına güvənən sağ insanın duasıdır. O, İsa barədə oxunsa, Tanrının ölümdən qoruduğu insanı təsvir edir, Quran da bunu öyrədir.
Nəticə — Zəbur 16 Davudun Tanrının onu ölümdən qoruyacağına güvənidir, ona görə dirilmə peyğəmbərliyi deyil.
Huşə 6:1-2 — Peyğəmbərlər (Neviim), fəsil 6, ayə 1-2
“Gəlin, RƏBBə qayıdaq: çünki O, parçalayıb və bizi sağaldacaq; vurub və yaramızı bağlayacaq. İki gündən sonra bizi dirildəcək, üçüncü gün bizi qaldıracaq və Onun önündə yaşayacağıq.”
Nə üçün istinad olunub
Huşənin “üçüncü gün bizi qaldıracaq” sözləri üçüncü gün dirilməsinin arxasındakı müqəddəs yazıdır.
Cavab
Huşə e.ə. səkkizinci əsrin peyğəmbəri idi. Onun ayəsi ‘bizi’ deyir və xalqa çağırışdan sonra gəlir: “Gəlin, RƏBBə qayıdaq”. O, İsrail millətinin Tanrıya qayıdıb sağalmasından danışır. O, nə bir insanın, nə günahlar üçün ölümün, nə də qəbrin adını çəkir.
Nəticə — Huşə bir insanın ölülər arasından dirilməsindən yox, xalqın Tanrıya qayıdışından danışır.
Baxışlar
Əsas xristian baxışı
Xristianlar deyir ki, Davud ölüb və bədəni çürüyüb, ona görə Zəbur 16 onun barədə ola bilməz. Onlar deyir ki, o, peyğəmbər kimi Tanrının bədəni çürüməzdən əvvəl ölülər arasından diriltdiyi Məsih barədə danışıb.
Həvarilərin işləri 2-də Peter iddia edir ki, Davud ölüb və basdırılıb, ona görə məzmur Məsihin dirilməsindən danışır.
Təkzib
Peterin dəlili yunan ‘çürümə’ sözünə söykənir, lakin ivrit mətni deyir ki, Tanrı Ona sadiq olanın quyunu görməsinə yol verməyəcək. Davud eyni Şeol və quyu sözlərini Zəbur 30-da öz xilası üçün işlədir. Davudun illər sonra ölməsi onun xilas duasını dirilmə vədinə çevirmir.
Həvarilərin işləri 13-də Paulus iddia edir ki, Davud çürümə görüb, Tanrının diriltdiyi isə görməyib.
Təkzib
Paulus eyni oxunuşu təkrar edir və o, yunan ‘çürümə’ sözünə söykənir. Yəhudi tərcüməsi ivrit şaxat sözünü ‘quyu’ kimi verir. İvrit Bibliyasında heç bir ayə peyğəmbərin günahlar üçün öləcəyini və üçüncü gün diriləcəyini demir.
İslam baxışı
Zəbur 16 Davudun Tanrının onu ölümdən qoruyacağına güvənidir. O, günahlar üçün ölüm və ya üçüncü gün dirilmə barədə heç nə demir. O, ümumiyyətlə İsaya tətbiq edilirsə, Quranın öyrətdiyi kimi Allahın (﷾) ölümdən xilas etdiyi qula uyğundur.
Məzmurun başlığında Davudun adı var və o, Tanrının onu qorumasını istəyən dua ilə açılır.
Şeol ölülər diyarıdır və ora atılmamaq ölümdən qorunmaq deməkdir.
Davud eyni iki sözü, Şeol və şaxat (quyu), sağ ikən öz təhlükəsi və xilası üçün işlədir.
Həvarilərin işləri ivrit sözünü ‘çürümə’ kimi oxuyur. Yəhudi tərcüməsi onu ‘quyu’ kimi verir, Həvarilərin işləri isə yunan ifadəsinə uyur.
İvrit Bibliyasında heç bir ayə peyğəmbərin başqalarının günahları üçün öləcəyini və üçüncü gün diriləcəyini demir. Qanun deyir ki, hər kəs öz günahına görə ölür.
Quran öyrədir ki, Allah (﷾) İsanı xilas edib. O, nə öldürülüb, nə də çarmıxa çəkilib, Allah (﷾) onu Öz yanına qaldırıb.