Qısa cavab
Xeyr. Quran müsəlmanlara indiki Bibliyaya yox, Peyğəmbərə (ﷺ) və ona nazil edilən vəhyə tabe olmağı əmr edir. O deyir ki, bəziləri Kitabı öz əlləri ilə yazıb onu Allahın (﷾) sözü adlandırıb. Başqaları sözlərin yerini dəyişib, xristianlar isə öz mesajlarının xeyli hissəsini unudub. Kitab əhlindən bəziləri yemək qanununun bir məsələsində mübahisə edib. Quran onlara Tövratı gətirib oxumağı deyib. O, onların kitabını hakim kimi yox, şahid kimi çağırıb. O, özünü əvvəlki kitablar üzərində qoruyucu adlandırır. Peyğəmbərin (ﷺ) əmisi oğlu İbn Abbas soruşub ki, müsəlmanlar niyə Kitab əhlindən (yəhudilərdən və xristianlardan) nəsə soruşsun. O deyib ki, müsəlmanların öz Kitabı Allahdan (﷾) gələn ən yenisidir və dəyişilməyib. Əksinə sitat gətirilən ayələrə (5:47, 5:68, 10:94, 6:115) aşağıda cavab verilir.
Tam izah
Müsəlmana verilən əmr
Quranın oxucularına əmri bir vəhy barədədir: Rəbbinizdən sizə nazil edilənə tabe olun. O, özünü əvvəlki müqəddəs yazı üzərində muhaymin, yəni qoruyucu və nəzarətçi adlandırır. O, Peyğəmbərə (ﷺ) başqalarının istəklərinə görə yox, Allahın (﷾) ona nazil etdiyi ilə hökm verməyi əmr edir. O, bunun hər hansı hissəsindən azdırılmaqdan ehtiyatlı olmalıdır.
“Rəbbinizdən sizə nazil edilənə (Qurana) tabe olun. Allahı qoyub başqa dostların ardınca getməyin. Siz necə də az öyüd-nəsihət dinləyirsiniz.”
“Biz sənə, özündən əvvəlki kitabı təsdiqləyən və onu qoruyan Kitabı haqq olaraq nazil etdik. Sən onların arasında, Allahın nazil etdiyi ilə hökm ver. Sənə gələn haqqı buraxıb onların istəklərinə tabe olma. Sizin hər biriniz üçün bir şəriət və bir yol təyin etdik. Allah istəsəydi, sizi tək bir ümmət edərdi. Fəqət bu (müxtəlif şəriətlər), sizə verdikləri ilə sizi imtahan etməsi üçündür. Elə isə yaxşı işlər görməkdə bir-birinizlə yarışın. Hamınızın dönüşü Allahadır. O, ixtilaf etdiyiniz şeylər barəsində sizə xəbər verəcəkdir.”
“Onların arasında Allahın nazil etdiyi ilə hökm ver və onların istəklərinə tabe olma. Onlardan ehtiyat et ki, Allahın sənə nazil etdiyi hökmlərin bəzisindən səni azdırmasınlar. Əgər onlar üz döndərsələr, bil ki, Allah onları bəzi günahlarına görə müsibətə düçar etmək istəyir. Həqiqətən, insanların çoxu fasiqlərdir.”
Tabe olunmalı olan Peyğəmbərdir (ﷺ)
Allah (﷾) deyir ki, hər elçini itaət edilsin deyə göndərib. O, and içir ki, heç kim hər mübahisədə Peyğəmbəri (ﷺ) hakim təyin etməyincə həqiqətən iman gətirmiş olmaz. Mömin hökmü qəlbində müqavimət olmadan da qəbul etməlidir. Allah (﷾) bütün insanlara Allaha (﷾) və Onun Elçisinə, ummi Peyğəmbərə (ﷺ) iman gətirməyi və onun ardınca getməyi deyir. O deyir ki, Kitab əhli, yəni yəhudilər və xristianlar bu Peyğəmbərin (ﷺ) adını öz Tövrat və İncillərində tapır. Quran müsəlmanları Bibliyaya yox, ona göndərir.
“Biz hər bir elçini, – Allahın izni ilə – məhz itaət edilsin deyə göndərdik. Əgər (günahkarlar) özlərinə zülm etdikləri zaman sənin yanına gəlib Allahdan bağışlanma diləsəydilər və Peyğəmbər də onlar üçün bağışlanma diləsəydi, əlbəttə ki, Allahın tövbələri qəbul edən və rəhmli olduğunu görərdilər.”
“Xeyr, sənin Rəbbinə and olsun ki, onlar öz aralarında baş verən ixtilaflarda səni hakim təyin etməyincə, sonra da verdiyin hökmlərə görə özlərində bir sıxıntı duymadan sənə tam şəkildə təslim olmayınca iman gətirmiş olmazlar.”
“O kəslər ki, əllərindəki Tövrat və İncildə (vəsfləri) barəsində yazılmış gördükləri ummi (yazıb-oxumaq bilməyən) peyğəmbərin, ardınca gedərlər. O peyğəmbər onlara yaxşı işlər görməyi buyurar, pis əməlləri isə qadağan edər, onlara pak şeyləri halal, murdar şeyləri isə haram edər. Onların ağır yüklərini yüngülləşdirər və onları buxovlardan (məşəqqətlərdən) xilas edər. Ona iman gətirən, onu dəstəkləyən, ona kömək edən və onunla göndərilmiş nurun ardınca gedənlər isə nicat tapanlardır.”
“De: “Ey insanlar! Şübhəsiz ki, mən sizin hamınıza göndərilmiş Allahın elçisiyəm. Göylərin və yerin hökmranlığı Ona məxsusdur, Ondan başqa (ibadətə layiq olan) məbud yoxdur. O həm dirildir, həm də öldürür. Elə isə Allaha və Onun ummi (yazıb-oxumaq bilməyən) Elçisinə, həm də Allaha və Onun kəlmələrinə inanan peyğəmbərə iman gətirin. Onun ardınca gedin ki, bəlkə doğru yola yönələsiniz”.”
Quranın insanların əlindəki mətn barədə dedikləri
Quran deyir ki, bəziləri az qiymətə satmaq üçün Kitabı öz əlləri ilə yazıb onun Allahdan (﷾) olduğunu deyib. O deyir ki, bəziləri dilləri ilə Kitabı əyib-büküb ki, ondan olmayan ondanmış kimi səslənsin. O deyir ki, bəziləri sözləri öz yerlərindən dəyişib. O deyir ki, özlərini xristian adlandıranlar onlara göndərilən mesajın xeyli hissəsini unudub. Başqa kitab barədə bunları deyən Kitab heç kimi ona itaət etməyə göndərmir.
“Vay o şəxslərin halına ki, onlar öz əlləri ilə kitab yazır, sonra da: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər ki, bunun sayəsində bir az qazanc əldə etsinlər. Öz əlləri ilə yazdıqlarına görə vay onların halına! Qazandıqları şeyə görə də vay onların halına!”
“Onlardan elə bir dəstə də vardır ki, oxuduqlarını Kitabdan hesab edəsiniz deyə, Kitabı oxuyarkən dillərini əyib bükürlər. Halbuki, bu, Kitabdan deyildir. Onlar: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər. Halbuki bu, Allah tərəfindən də deyildir. Onlar bilə-bilə Allaha qarşı yalan söyləyirlər.”
“Yəhudilərdən bəziləri kəlmələrin yerini dəyişib, dillərini əyərək və dinə tənə vuraraq: “Eşitdik və asi olduq”, “eşit, eşitməz olasan” və “raina! (bizə qayğı göstər!)“ – deyirlər. Əgər onlar: “Eşitdik və itaət etdik”, eşit” və bizə nəzər yetir!”– desəydilər, əlbəttə, (bu) onlar üçün daha xeyirli və daha doğru olardı. Lakin Allah onları küfrlərinə görə lənətlədi. Onların yalnız az bir qismi iman gətirər.”
““Biz nəsraniyik!”– deyənlərdən də əhd almışdıq. Onlar da (özlərinə) öyrədilmiş şeylərin bir hissəsini unutdular. Buna görə də onların arasına Qiyamət gününə qədər ədavət və kin saldıq. Allah onlara nə etdikləri barədə xəbər verəcəkdir.”
Tövratı gətirin və onu oxuyun
Kitab əhlindən bəziləri yemək qanunları barədə Quranla mübahisə edib. Quran müsəlmanlara onların müqəddəs yazısına tabe olmağı deməyib. O, Peyğəmbərə (ﷺ) onlara meydan oxumağı deyir: doğru danışırsınızsa, Qanunu gətirin və onu öyrənin. Bu, Tövratın Quranı təsdiqləyəcəyinə əmin olub dəlili görmək istəyənin dilidir. Tövrat hakim kimi itaət edilmir, şahid kimi çağırılır.
“Tövrat nazil olmamışdan əvvəl İsrailin (Yəqubun) özünə haram etdiklərindən savayı bütün yeməklər İsrail oğullarına halal idi. De: “Əgər doğru danışanlarsınızsa, Tövratı gətirin və onu oxuyun!””
Qorunma yalnız son Kitaba vəd edilib
Quran deyir ki, bu Mesajı Allahın (﷾) Özü nazil edib və onu qoruyacaq. O, əvvəlki müqəddəs yazının nüsxələri üçün belə vəd vermir və deyir ki, insanlar həmin nüsxələri dəyişib. Tövrat barədə o deyir ki, onun qorunması din xadimlərinə və elm adamlarına tapşırılıb.
“Şübhəsiz ki, Zikri (Quranı) Biz nazil etdik və Biz də onu qoruyacağıq.”
“Vay o şəxslərin halına ki, onlar öz əlləri ilə kitab yazır, sonra da: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər ki, bunun sayəsində bir az qazanc əldə etsinlər. Öz əlləri ilə yazdıqlarına görə vay onların halına! Qazandıqları şeyə görə də vay onların halına!”
“Şübhəsiz ki, Biz, içində hidayət və nur olan Tövratı nazil etdik. Özlərini (Allaha) təslim edən peyğəmbərlər bununla yəhudilər arasında hökm edərdilər. Din xadimləri və elm adamları isə Allahın kitabından qorunub saxlanılanlarla hökm verərdilər. Onlar buna şahiddirlər. Elə isə insanlardan qorxmayın, Məndən qorxun! Ayələrimi ucuz qiymətə satmayın. Allahın nazil etdiyi ilə hökm verməyənlər – məhz onlar kafirdirlər.”
Bibliyanın öz peyğəmbəri də bu ittihamı edib
Təxminən e.ə. 600-cü ildə yaşamış Bibliya peyğəmbəri Yeremya Yəhuda xalqına deyib ki, onlar canlı Tanrının sözlərini təhrif edib. O həm də deyib ki, katiblərin yalançı qələmi qanunu yalan edib. Xristian etiraz edə bilər ki, müsəlmanın katiblərin onun müqəddəs yazısını dəyişdiyini deməyə haqqı yoxdur. Lakin onun öz peyğəmbəri öz dövrünün katiblərinə qarşı oxşar ittiham irəli sürüb.
“RƏBBin yükünü daha çəkməyəcəksiniz, çünki hər adamın sözü onun yükü olacaq; çünki canlı Tanrının, Tanrımız Ordular RƏBBinin sözlərini təhrif etmisiniz.”
“‘Necə deyirsiniz: ‘Biz müdrikik, Yahvenin qanunu bizimlədir’? Lakin budur, katiblərin yalançı qələmi onu yalan edib.”
İbn Abbas: ümumiyyətlə onlardan niyə soruşmalı?
Peyğəmbərin (ﷺ) səhabəsi və əmisi oğlu İbn Abbas müsəlmanlara Kitab əhlindən heç nə soruşmamağı deyib. O deyib ki, müsəlmanların öz Kitabı Allahdan (﷾) gələn ən yenisidir və onlar onu təmiz, dəyişilməmiş oxuyur. Kitab əhli özününkünü dəyişib və onu öz əlləri ilə yazıb. Onlar az qazanc üçün satmaq məqsədi ilə onun Allahdan (﷾) olduğunu deyib. Onun sualı bu idi ki, son vəhyə malik olan niyə dəyişdirilmişlərə üz tutsun.
İbn Abbas müsəlmanlara dedi: Allahın Rəsuluna (ﷺ) nazil olmuş Kitabınız ən yenisi ikən və siz onu təmiz, dəyişilməmiş oxuduğunuz halda niyə Kitab əhlindən nəsə soruşursunuz? Allah sizə xəbər verib ki, onlar Allahın Kitabını dəyişib təhrif ediblər, Kitabı öz əlləri ilə yazıb az qazanc üçün satmaq məqsədi ilə onun Allahdan olduğunu deyiblər. Sizə gələn elm onlardan soruşmaqdan sizi saxlamırmı? O əlavə etdi ki, vallah, onlardan bir adamın müsəlmanlardan onlara nazil olanı soruşduğunu heç görməyiblər. Eyni rəvayət əl-Buxari 2685-də də var.
Müsəlman Bibliyanı necə oxuyur
Müsəlman üçün Bibliya nüfuz yox, şahiddir. Onun Quranla razılaşdığı yerdə müsəlman onda qalan köhnə vəhyi tanıyır. Nümunələr Allahın (﷾) birliyi, peyğəmbərlər, əxlaq qanunu və mühakimədir. Onun Qurana və ya özünə zidd olduğu yerdə müsəlman bunun insanların işi olduğunu bilir. Yoxlaya bilmədiyi məsələdə isə Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara deyib ki, ona nə inansınlar, nə də inkar etsinlər.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Kitab əhli Tövratı ibrani dilində oxuyub müsəlmanlara ərəbcə izah edirdi. Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara buyurdu ki, onları nə təsdiq etsinlər, nə də yalanlasınlar, deyin: biz Allaha və bizə nazil olana iman gətirdik (Quran 2:136).
“Biz sənə, özündən əvvəlki kitabı təsdiqləyən və onu qoruyan Kitabı haqq olaraq nazil etdik. Sən onların arasında, Allahın nazil etdiyi ilə hökm ver. Sənə gələn haqqı buraxıb onların istəklərinə tabe olma. Sizin hər biriniz üçün bir şəriət və bir yol təyin etdik. Allah istəsəydi, sizi tək bir ümmət edərdi. Fəqət bu (müxtəlif şəriətlər), sizə verdikləri ilə sizi imtahan etməsi üçündür. Elə isə yaxşı işlər görməkdə bir-birinizlə yarışın. Hamınızın dönüşü Allahadır. O, ixtilaf etdiyiniz şeylər barəsində sizə xəbər verəcəkdir.”
| Elə parça ki | Müsəlman nə edir |
|---|---|
| Quranla razılaşır: Allahın (﷾) birliyi, peyğəmbərlər, əxlaq qanunu, hökm | Onda qalan köhnə vəhyi tanıyır |
| Qurana və ya özünə ziddir | Bunun insan işi olduğunu bilir |
| Yoxlana bilmir | Nə inanır, nə inkar edir |
Ayə-ayə
Quran 5:47 — əl-Maidə surəsi, ayə 47
“İncil əhli Allahın onda nazil etdiyi (şəriət qanunları ilə) hökm versin. Allahın nazil etdiyi ilə hökm verməyənlər – məhz onlar fasiqdirlər.”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar deyir ki, İncil əhlinə onunla hökm vermək deyilirsə, onların əlindəki kitab etibarlı olmalıdır.
Cavab
Ayə Allahın (﷾) onda nazil etdiyi ilə hökm verməyi deyir: cildlər arasındakı hər şeylə yox, mətndə harada qalıbsa, vəhylə. İslam hesab edir ki, müqəddəs yazı tamamilə itməyib, qismən dəyişdirilib və qalan hissə son Peyğəmbərdən (ﷺ) xəbər verirdi (7:157). Elə növbəti ayə Quranı həmin müqəddəs yazı üzərində qoruyucu edir və Peyğəmbərə (ﷺ) Allahın (﷾) ona nazil etdiyi ilə hökm verməyi deyir.
Nəticə — Ayə Allahın (﷾) nazil etdiyinə işarə edir, ondan sonrakı ayə isə Quranı onun ölçüsü edir.
Quran 5:68 — əl-Maidə surəsi, ayə 68
“De: “Ey Kitab əhli! Tövrata, İncilə və Rəbbinizdən sizə nazil edilənə düzgün əməl etmədikcə, siz (doğru) bir şey (yol) üzərində deyilsiniz”. Əlbəttə, Rəbbindən sənə nazil edilən (Quran) onlardan bir çoxunun azğınlığını və küfrünü artıracaqdır. Sən isə kafir qövm üçün heyifsilənmə.”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar deyir ki, Quran onlara Tövrata və İncilə sadiq qalmağı deyir, deməli, bu kitablar olduğu kimi hələ də qüvvədədir.
Cavab
Ayə üç şeyin adını çəkir: Tövrat, İncil və indi onların Rəbbindən onlara gələn vəhy. İbn Kəsir izah edir ki, Tövrat və İncil, həqiqətən tabe olunsa, Peyğəmbərə (ﷺ) imanı əmr edir. Quran deyir ki, onun adı onların Tövrat və İncilində yazılıb.
Nəticə — Ayə Kitab əhlinə deyir ki, onların öz kitabları, həqiqətən tabe olunsa, Qurana aparır. Onlar onları onun əvəzinə saxlaya bilməz.
Quran 10:94 — Yunus surəsi, ayə 94
“Əgər sənə nazil etdiyimizə şübhə edirsənsə, səndən əvvəl Kitabı oxuyanlardan soruş. Rəbbindən sənə haqq gəlmişdir. Odur ki, əsla şübhə edənlərdən olma.”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar deyir ki, Quran Muhəmmədin (ﷺ) özünü Kitab əhlinə göndərir, deməli, onların Kitabı nüfuz olmalıdır.
Cavab
Ayə Peyğəmbərə (ﷺ) deyilib və şərt kimi qurulub: “Əgər”. O, haqqın həqiqətən ona Rəbbindən gəldiyini deməklə bitir. O, əvvəlki Kitabı oxuyanları ona nazil edilənin üzərində hakim kimi yox, onun şahidi kimi çağırır. İbn Kəsir izah edir ki, ‘əgər’ şərtdir. Bu, Peyğəmbərin (ﷺ) nə vaxtsa şübhə etdiyi demək deyil.
Nəticə — Şahid işi həll etmək üçün yox, bir məqamı təsdiq etmək üçün çağırılır.
Quran 6:115 — əl-Ənam surəsi, ayə 115
“Rəbbinin kəlamı həm doğruluq, həm də ədalət baxımından tamamlanmışdır. Heç kəs Onun kəlmələrini dəyişə bilməz. O, (hər şeyi) Eşidəndir, Biləndir.”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar deyir ki, heç kim Tanrının sözlərini dəyişə bilmirsə, Bibliya dəyişdirilə bilməzdi.
Cavab
Ayə deyir ki, Allahın (﷾) kəlamı doğruluq və ədalətlə tamamlanıb. İbn Kəsir “Onun sözlərini dəyişdirən yoxdur” ifadəsini heç kimin Allahın (﷾) hökmünü geri döndərə bilməməsi kimi izah edir. Eyni Quran deyir ki, insanlar Kitabı öz əlləri ilə yazıb və sözlərin yerini dəyişib. Onun qoruyacağını vəd etdiyi tək Kitab Qurandır.
Nəticə — Ayə heç kimin geri döndərə bilmədiyi Allahın (﷾) hökmü barədədir, müqəddəs yazının heç bir nüsxəsinin dəyişdirilməyəcəyi vədi deyil.
Baxışlar
Quranın xristian oxunuşu
Bəzi xristian müəlliflər deyir ki, Quran yəhudilərin və xristianların yeddinci əsrdə əllərində olan Bibliyanı təsdiqləyir. Onlar deyir ki, o, həmin Bibliyanı təhrif olunmuş adlandıra bilməz, buna görə müsəlman ona tabe olmalıdır.
Quran İncil əhlinə onda nazil edilənlə hökm verməyi deyir. Bu, onların əlindəki kitabın tam olduğunu güman edir.
Təkzib
İslam hesab edir ki, onların əlindəki müqəddəs yazı tamamilə itməyib, qismən dəyişdirilib, buna görə onlar hələ də Allahın (﷾) onda nazil etdiyi ilə hökm verə bilərdilər. Qalan hissə son Peyğəmbərdən (ﷺ) xəbər verirdi (7:157). Növbəti ayə Quranı həmin müqəddəs yazı üzərində qoruyucu edir.
Quran yəhudilərə və xristianlara Tövrata və İncilə möhkəm yapışmağı deyir.
Təkzib
Ayə indi onların Rəbbindən gələn vəhyin də adını çəkir. 14-cü əsr Quran təfsirçisi İbn Kəsir deyir ki, Tövrat və İncil, həqiqətən tabe olunsa, Peyğəmbərə (ﷺ) imana aparır.
Quran Muhəmmədə (ﷺ) deyir ki, şübhə edirsə, əvvəlki Kitabı oxuyanlardan soruşsun.
Təkzib
Ayə şərtdir və haqqın Peyğəmbərə (ﷺ) onun Rəbbindən gəldiyini deməklə bitir. Əvvəlki Kitabın oxucuları hakim yox, şahiddir.
Quran deyir ki, heç kim Tanrının sözlərini dəyişə bilməz, deməli, Bibliya dəyişdirilə bilməzdi.
Təkzib
Ayə heç kimin geri döndərə bilmədiyi Allahın (﷾) hökmü barədədir. Eyni Quran deyir ki, insanlar Kitabı öz əlləri ilə yazıb və o, yalnız Quranı qoruyacağını vəd edir.
İslam baxışı
Müsəlman Allahın (﷾) Musaya verdiyi Tövrata və Allahın (﷾) İsaya verdiyi İncilə (onun vəz etdiyi müjdəyə) inanır. Ona indiki Bibliyaya yox, Peyğəmbərə (ﷺ) və Qurana tabe olmaq əmr edilir. Quran deyir ki, insanların əlindəki müqəddəs yazı qismən dəyişdirilib. Vəhy həqiqət idi, nüsxə isə əsl mətn deyil.
Quran Kitabı öz əlləri ilə yazıb onun Allahdan (﷾) olduğunu deyənləri pisləyir.
Quran deyir ki, bəziləri sözlərin yerini dəyişib və dilləri ilə Kitabı əyib-büküb. O deyir ki, onlar mesajın xeyli hissəsini unudub.
Quran Kitab əhlinə yemək qanunu barədə Tövratı gətirib oxumaq üçün meydan oxuyur. O, müsəlmanlara ona itaət etməyi demir.
Quran oxucularına Rəbbindən onlara nazil edilən vəhyə tabe olmağı əmr edir.
Quran deyir ki, hər elçi itaət edilsin deyə göndərilib. O deyir ki, heç kim Peyğəmbərin (ﷺ) hökmünü qəbul etməyincə həqiqətən iman gətirmiş olmaz.
Quran bütün insanlara Allaha (﷾) və Onun Elçisinə (ﷺ) iman gətirməyi və onun ardınca getməyi deyir.
Quran əvvəlki müqəddəs yazı üzərində qoruyucu və onun mühakimə olunduğu ölçüdür.
İbn Abbas müsəlmanlara Kitab əhlindən heç nə soruşmamağı deyib. Onlar öz Kitabını dəyişib, müsəlmanların Kitabı isə ən yenisidir və dəyişilməyib.
Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara Kitab əhlinin danışdıqlarını nə təsdiq etməyi, nə də inkar etməyi deyib.
Yeremya öz xalqını Tanrının sözlərini təhrif etməkdə ittiham edib. O deyib ki, katiblərin yalançı qələmi qanunu yalan edib.
Allah (﷾) Quranın özünü təhrifdən qoruyacağını vəd edib.