Qısa cavab
Hörmətlə və Quranı ölçü tutaraq. Müsəlman Allahın (﷾) Musaya verdiyi Tövrata və İsaya verdiyi İncilə (onun təbliğ etdiyi Müjdəyə) inanır. Quran ona heç vaxt Bibliyanın indiki halına tabe olmağı demir. O, özünü əvvəlki kitabların qoruyucusu adlandırır və deyir ki, insanlar onların bəzi sözlərini dəyişib. Deməli, müsəlman hər parçanı Quranla yoxlayır. Bibliyanın bir Allahı (﷾), peyğəmbərləri, əxlaq qanununu və mühakiməni öyrətdiyi yerdə o, köhnə vəhyin hələ də danışdığını görür. Onun Qurana və ya özünə zidd olduğu, ya da peyğəmbəri ağır günahlarda ittiham etdiyi yerdə o, insanların işini görür. Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara Kitab əhlinin (yəhudilərin və xristianların) onlara oxuduqlarını nə təsdiq etməyi, nə də yalanlamağı deyib. Alimlər bunu Quranın susduğu yerə tətbiq edir. Müsəlman onun hər sətrini müdafiə etməli deyil.
Tam izah
Quran əvvəlki kitabların keşiyində durur
Quran özünü ərəbcə muhaymin (qoruyucu və şahid) sözü ilə özündən əvvəlki kitabın üzərində təsvir edir. O, orada həqiqət olanı təsdiqləyir və qalanının hakimidir. Müsəlmanların özlərinə əmr Rəbbləri tərəfindən onlara nazil edilənə tabe olmaqdır.
“Biz sənə, özündən əvvəlki kitabı təsdiqləyən və onu qoruyan Kitabı haqq olaraq nazil etdik. Sən onların arasında, Allahın nazil etdiyi ilə hökm ver. Sənə gələn haqqı buraxıb onların istəklərinə tabe olma. Sizin hər biriniz üçün bir şəriət və bir yol təyin etdik. Allah istəsəydi, sizi tək bir ümmət edərdi. Fəqət bu (müxtəlif şəriətlər), sizə verdikləri ilə sizi imtahan etməsi üçündür. Elə isə yaxşı işlər görməkdə bir-birinizlə yarışın. Hamınızın dönüşü Allahadır. O, ixtilaf etdiyiniz şeylər barəsində sizə xəbər verəcəkdir.”
“Rəbbinizdən sizə nazil edilənə (Qurana) tabe olun. Allahı qoyub başqa dostların ardınca getməyin. Siz necə də az öyüd-nəsihət dinləyirsiniz.”
Quran deyir ki, insanlar mətni dəyişib
Quran müsəlmanları Bibliyanın indiki halına yönəltmir. O, Kitabı öz əlləri ilə yazıb onun Allah (﷾) tərəfindən olduğunu deyən adamlardan danışır. O, kəlmələrin yerini dəyişən və ya Kitabı oxuyarkən dillərini əyən bəzilərindən danışır. O deyir ki, xristianlar xəbərin xeyli hissəsini unudub. Bibliyanın özü İsrail peyğəmbəri Yeremya vasitəsilə oxşar xəbərdarlıq edir. O, katiblərin qələminə və canlı Tanrının sözlərini təhrif edənlərə qarşı danışır. Quran deyir ki, Tövrat qorunmaq üçün onun din xadimlərinə və elm adamlarına tapşırılıb. Allahın (﷾) Özünün qoruyacağını dediyi yeganə Kitab Qurandır.
“Vay o şəxslərin halına ki, onlar öz əlləri ilə kitab yazır, sonra da: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər ki, bunun sayəsində bir az qazanc əldə etsinlər. Öz əlləri ilə yazdıqlarına görə vay onların halına! Qazandıqları şeyə görə də vay onların halına!”
“Onlardan elə bir dəstə də vardır ki, oxuduqlarını Kitabdan hesab edəsiniz deyə, Kitabı oxuyarkən dillərini əyib bükürlər. Halbuki, bu, Kitabdan deyildir. Onlar: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər. Halbuki bu, Allah tərəfindən də deyildir. Onlar bilə-bilə Allaha qarşı yalan söyləyirlər.”
“Yəhudilərdən bəziləri kəlmələrin yerini dəyişib, dillərini əyərək və dinə tənə vuraraq: “Eşitdik və asi olduq”, “eşit, eşitməz olasan” və “raina! (bizə qayğı göstər!)“ – deyirlər. Əgər onlar: “Eşitdik və itaət etdik”, eşit” və bizə nəzər yetir!”– desəydilər, əlbəttə, (bu) onlar üçün daha xeyirli və daha doğru olardı. Lakin Allah onları küfrlərinə görə lənətlədi. Onların yalnız az bir qismi iman gətirər.”
““Biz nəsraniyik!”– deyənlərdən də əhd almışdıq. Onlar da (özlərinə) öyrədilmiş şeylərin bir hissəsini unutdular. Buna görə də onların arasına Qiyamət gününə qədər ədavət və kin saldıq. Allah onlara nə etdikləri barədə xəbər verəcəkdir.”
“‘Necə deyirsiniz: ‘Biz müdrikik, Yahvenin qanunu bizimlədir’? Lakin budur, katiblərin yalançı qələmi onu yalan edib.”
“RƏBBin yükünü daha çəkməyəcəksiniz, çünki hər adamın sözü onun yükü olacaq; çünki canlı Tanrının, Tanrımız Ordular RƏBBinin sözlərini təhrif etmisiniz.”
“Şübhəsiz ki, Biz, içində hidayət və nur olan Tövratı nazil etdik. Özlərini (Allaha) təslim edən peyğəmbərlər bununla yəhudilər arasında hökm edərdilər. Din xadimləri və elm adamları isə Allahın kitabından qorunub saxlanılanlarla hökm verərdilər. Onlar buna şahiddirlər. Elə isə insanlardan qorxmayın, Məndən qorxun! Ayələrimi ucuz qiymətə satmayın. Allahın nazil etdiyi ilə hökm verməyənlər – məhz onlar kafirdirlər.”
“Şübhəsiz ki, Zikri (Quranı) Biz nazil etdik və Biz də onu qoruyacağıq.”
Razıdır, ziddir və ya susur
Müsəlman oxuduğunu üç növə ayırır. Bəzi parçalar Quranla razıdır. Musa deyir: “Dinlə, ey İsrail: Tanrımız RƏBB tək RƏBBdir”. Markda İsa bunu bütün əmrlərin birincisi kimi təkrarlayır. Orada müsəlman köhnə vəhyin hələ də danışdığını eşidir. Bəzi parçalar Qurana ziddir. Çıxış deyir ki, qızıl buzovu Harun düzəldib. Quran deyir ki, Harun xəbərdarlıq edərkən xalqı Samiri adlı adam yoldan çıxarıb. Orada müsəlman Qurana tabe olur və o biri izahda insanların əlini görür. Bibliyanın şəcərə siyahılarının çoxu və tarixlərinin təfərrüatları kimi başqa çox şey barədə Quran susur. Müsəlman o parçaları nə təsdiq edir, nə də yalanlayır. Xristianlar müsəlmanları Bibliyaya yönəltmək üçün çox vaxt 5:47, 5:68, 10:94 və 6:115 ayələrini gətirir. Bu ayələrə “Quran müsəlmanlara Bibliyaya tabe olmağı əmr edirmi?” və “‘İslam dilemması’ Quranın yanlış olduğunu sübut edirmi?” səhifələrində cavab verilir.
“Dinlə, ey İsrail: Tanrımız RƏBB tək RƏBBdir.”
“İsa ona cavab verdi: Bütün əmrlərin birincisi budur: Dinlə, ey İsrail! Tanrımız Rəbb yeganə Rəbbdir.”
“O, onları onların əlindən aldı, kəsici alətlə düzəldib tökmə buzov etdi və dedilər: Ey İsrail, səni Misir torpağından çıxaran tanrıların bunlardır.”
“(Allah) buyurdu: “Səndən sonra qövmünü sınağa çəkdik. Samiri onları yoldan çıxartdı”.”
“Bundan əvvəl Harun onlara demişdi: “Ey qövmüm! Siz bununla ancaq sınağa çəkildiniz. Həqiqətən, sizin Rəbbiniz Rəhmandır. Mənə tabe olun və əmrimə itaət edin!””
Müsəlman Allahın (﷾) Musaya verdiyi Tövrata və Allahın (﷾) İsaya verdiyi İncilə (təbliğ etdiyi Müjdəyə) inanır.
O, Bibliyanın indiki halına əməl etməlidirmi?
Xeyr. Quran bunu heç vaxt demir və deyir ki, insanlar bəzi sözləri dəyişib.
Onun ölçüsü nədir?
Quran. O, özünü müheymin, yəni əvvəlki kitablar üzərində qoruyucu və şahid adlandırır.
Parça Quranla razılaşırmı?
Onda o, ‘Dinlə, ey İsrail: Tanrımız RƏBB yeganə RƏBBdir’ sözündə olduğu kimi köhnə vəhyin hələ də danışdığını eşidir.
Parça Qurana və ya özünə ziddirmi?
Onda insan işini görür. Çıxış deyir ki, qızıl buzovu Harun düzəldib. Quran deyir ki, Harun xəbərdar edərkən xalqı Samiri azdırıb.
Quran susurmu?
Onda Peyğəmbərin (ﷺ) öyrətdiyi kimi nə inanır, nə də inkar edir.
Mətni istəyin, sonra ölçün
Quran Kitab əhli ilə onların müqəddəs kitabı barədə danışanda onu gətirib oxumağı istəyir. Dəlil belə istənilir. O, İncil əhlinə Allahın (﷾) onda nazil etdiyi ilə hökm verməyi deyir. Bu, indi Bibliyada çap olunmuş hər sətir yox, harada qalıbsa, Allahın (﷾) nazil etdiyi deməkdir. Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara Kitab əhlinin (yəhudilərin və xristianların) onlara oxuduqlarını nə təsdiq etməyi, nə də yalanlamağı deyib. Onlar Allaha (﷾) və Onun nazil etdiyinə iman gətirdiklərini deməli idi. Müsəlman alimlər hesab edir ki, bu, Quranın nə təsdiq, nə də inkar etdiyi xəbərləri əhatə edir. Peyğəmbər (ﷺ) həm də müsəlmanlara İsrail oğullarının xəbərlərini danışmağa icazə verib.
“Tövrat nazil olmamışdan əvvəl İsrailin (Yəqubun) özünə haram etdiklərindən savayı bütün yeməklər İsrail oğullarına halal idi. De: “Əgər doğru danışanlarsınızsa, Tövratı gətirin və onu oxuyun!””
“İncil əhli Allahın onda nazil etdiyi (şəriət qanunları ilə) hökm versin. Allahın nazil etdiyi ilə hökm verməyənlər – məhz onlar fasiqdirlər.”
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Kitab əhli Tövratı ibrani dilində oxuyub müsəlmanlara ərəbcə izah edirdi. Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara buyurdu ki, onları nə təsdiq etsinlər, nə də yalanlasınlar, deyin: biz Allaha və bizə nazil olana iman gətirdik (Quran 2:136).
Abdullah ibn Amr rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: məndən aldığınızı, bir ayə belə olsa, çatdırın; İsrail oğullarının xəbərlərini danışa bilərsiniz, zərəri yoxdur; və kim mənim barəmdə qəsdən yalan danışsa, Oddakı yerinə hazırlaşsın.
Baxışlar
İslam baxışı
Müsəlman Musaya və İsaya verilmiş vəhylərə inanır və bugünkü Bibliyanı hörmətlə və açıq gözlə oxuyur. Son Kitab və Allahın (﷾) qoruduğu Quran ölçüdür. Onunla razı olan köhnə vəhyin hələ də danışmasıdır. Ona zidd olan insanların əlidir. Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara qalanını təsdiqsiz və inkarsız buraxmağı öyrədib.
Quran özünü özündən əvvəlki kitabın üzərində qoruyucu və şahid adlandırır.
Quran insanlara Rəbbləri tərəfindən onlara nazil edilən vəhyə tabe olmağı deyir.
Quran deyir ki, Kitab əhlinin bəziləri kitabı öz əlləri ilə yazıb və kəlmələrin yerini dəyişib. O deyir ki, xristianlar xəbərin xeyli hissəsini unudub.
Musa və İsa hər ikisi öyrədib ki, Tanrımız Rəbb yeganə Rəbbdir və Quran da bunu öyrədir.
Çıxış deyir ki, qızıl buzovu Harun düzəldib. Quran deyir ki, xalqı Samiri yoldan çıxarıb və Harun onlara xəbərdarlıq edib.
Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara Kitab əhlinin onlara oxuduqlarını nə təsdiq etməyi, nə də yalanlamağı deyib.
Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara İsrail oğullarının xəbərlərini danışmağa icazə verib.
Bibliyanın Quranla razı olduğu yerdə müsəlman onda qalmış ilkin vəhyi tanıyır. Onun Qurana və ya özünə zidd olduğu yerdə o, bunu insanların işi kimi qəbul edir.