Müsəlmanlar Allahın Musaya və İsaya verdiyi kitablara inanırmı?

“Allahın rəsulu öz Rəbbindən ona nazil edilənə iman gətirdi, möminlər də, (iman gətirdilər). Hamısı Allaha, Onun mələklərinə, kitablarına və elçilərinə iman gətirdilər. (Onlar dedilər): “Biz Onun elçiləri arasında fərq qoymuruq!” (Həmçinin,) dedilər: “Eşitdik və itaət etdik! Ey Rəbbimiz, Səndən bağışlanma diləyirik, dönüş yalnız Sənədir!””

“Ey iman gətirənlər! Allaha, Onun elçisinə, elçisinə nazil etdiyi Kitaba (Qurana) və ondan əvvəl nazil etdiyi kitablara iman gətirin! Allahı, Onun mələklərini, kitablarını, elçilərini və Axirət gününü inkar edən kəs, şübhəsiz ki, dərin bir azğınlığa düşmüşdür.”

Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, bir kişi Peyğəmbərin (ﷺ) yanına gəlib imanın nə olduğunu soruşdu. Peyğəmbər cavab verdi ki, iman Allaha, Onun mələklərinə, Kitablarına, elçilərinə, Onunla görüşə və Dirilməyə inanmaqdır. Bu kişi insanlara dinlərini öyrətməyə gəlmiş mələk Cəbrayıl idi.

“Şübhəsiz ki, Biz, içində hidayət və nur olan Tövratı nazil etdik. Özlərini (Allaha) təslim edən peyğəmbərlər bununla yəhudilər arasında hökm edərdilər. Din xadimləri və elm adamları isə Allahın kitabından qorunub saxlanılanlarla hökm verərdilər. Onlar buna şahiddirlər. Elə isə insanlardan qorxmayın, Məndən qorxun! Ayələrimi ucuz qiymətə satmayın. Allahın nazil etdiyi ilə hökm verməyənlər – məhz onlar kafirdirlər.”

“Onların ardınca Məryəm oğlu İsanı özündən əvvəlki Tövratı təsdiqləyici olaraq göndərdik. Ona içərisində hidayət və nur olan, özündən əvvəlki Tövratı təsdiqləyən, müttəqilər üçün doğru yol göstərən və öyüd-nəsihət olan İncili verdik.”

“Biz Nuha və ondan sonrakı peyğəmbərlərə vəhy etdiyimiz kimi, sənə də vəhy etdik. Biz İbrahimə, İsmailə, İshaqa, Yəquba və onun nəslinə, İsaya, Əyyuba, Yunusa, Haruna və Süleymana da vəhy etdik. Davuda da Zəburu verdik.”

“O, bu Kitabı sənə özündən əvvəlkiləri təsdiqləyən, həm də, haqq olaraq nazil etdi. Tövratı və İncili də, O nazil etdi –”

“Biz hər bir peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dilində (danışan) göndərdik ki, (haqqı) onlara bəyan etsin. Allah istədiyini (haqq yoldan) azdırır, istədiyini də doğru yola yönəldir. O, Qüdrətlidir, Hikmət sahibidir.”

“Biz Nuha və ondan sonrakı peyğəmbərlərə vəhy etdiyimiz kimi, sənə də vəhy etdik. Biz İbrahimə, İsmailə, İshaqa, Yəquba və onun nəslinə, İsaya, Əyyuba, Yunusa, Haruna və Süleymana da vəhy etdik. Davuda da Zəburu verdik.”

Vəhyi metafora ilə izah edir: peyğəmbərlər lampalar, vəhy isə elektrik cərəyanıdır; hər lampa öz gərginliyi və rəngi ilə işıq verir və peyğəmbərin ana dili lampanın rəngidir, güc isə Allahdandır və peyğəmbər yalnız vasitəçidir (64-cü paraqraf). Deyir ki, İbrahimin səhifələrindən əsər-əlamət qalmayıb, Tövrat və Zəbur dəfələrlə itib, İsanın isə vəz etdiklərini diktə etməyə vaxtı olmayıb: şagirdləri və onların davamçıları sözlərini çoxlu variantda nəql ediblər və Kilsə onlardan dördünü İncilləri kimi saxlayıb (147-ci paraqraf).

“Vay o şəxslərin halına ki, onlar öz əlləri ilə kitab yazır, sonra da: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər ki, bunun sayəsində bir az qazanc əldə etsinlər. Öz əlləri ilə yazdıqlarına görə vay onların halına! Qazandıqları şeyə görə də vay onların halına!”

“Onlardan elə bir dəstə də vardır ki, oxuduqlarını Kitabdan hesab edəsiniz deyə, Kitabı oxuyarkən dillərini əyib bükürlər. Halbuki, bu, Kitabdan deyildir. Onlar: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər. Halbuki bu, Allah tərəfindən də deyildir. Onlar bilə-bilə Allaha qarşı yalan söyləyirlər.”

““Biz nəsraniyik!”– deyənlərdən də əhd almışdıq. Onlar da (özlərinə) öyrədilmiş şeylərin bir hissəsini unutdular. Buna görə də onların arasına Qiyamət gününə qədər ədavət və kin saldıq. Allah onlara nə etdikləri barədə xəbər verəcəkdir.”

“Beləcə RƏBBin qulu Musa RƏBBin sözünə görə orada, Moav torpağında öldü. Onu Moav torpağında, Bet-Peorun qarşısındakı vadidə basdırdı; lakin bu günə qədər heç kim onun qəbrini bilmir. Musa öləndə yüz iyirmi yaşında idi: gözü zəifləməmiş, təbii gücü azalmamışdı. İsrail övladları Moav düzənliklərində otuz gün Musa üçün ağladı: Musa üçün ağlama və yas günləri bitdi. Nun oğlu Yeşua hikmət ruhu ilə dolu idi, çünki Musa əllərini onun üzərinə qoymuşdu: İsrail övladları ona qulaq asdı və RƏBBin Musaya əmr etdiyi kimi etdi. O vaxtdan İsraildə RƏBBin üz-üzə tanıdığı Musa kimi peyğəmbər çıxmadı.”

Oxucuların beş kitabın hamısının Musanın əsəri ola bilməyəcəyini necə hiss etdiyini izləyir: on birinci əsrdə İshaq ibn Yaşuş Yaradılış 36-dakı Edom padşahlarının Musadan çox sonra yaşadığını göstərdi, sonrakı alimlər Musanın ölümü barədə xəbəri və ‘bu günə qədər’ kimi ifadələri qeyd etdilər. Müasir Bibliya tədqiqatının baxışını izah edir ki, Pentatevx bir neçə əvvəlki mənbədən sonrakı redaktorlar tərəfindən birləşdirilib və Qanunun Təkrarını padşah Yoşiyanın hakimiyyəti dövründə, e.ə. yeddinci əsrin sonunda məbəddə tapılan ‘qanun kitabı’ (2 Padşahlar 22) ilə əlaqələndirir.

“‘Necə deyirsiniz: ‘Biz müdrikik, Yahvenin qanunu bizimlədir’? Lakin budur, katiblərin yalançı qələmi onu yalan edib.”

“Yəhya zindana salınandan sonra İsa Qalileyaya gəldi, Tanrının Padşahlığının Müjdəsini vəz edib dedi: Vaxt tamam oldu və Tanrının Padşahlığı yaxınlaşdı; tövbə edin və Müjdəyə iman edin.”

“Aramızda ən qətiyyətlə inanılan şeyləri, əvvəldən şahid olanların və kəlamın xidmətçilərinin bizə çatdırdığı kimi, bir çoxları nizamla yazmağa girişdiyi üçün, mən də hər şeyi lap əvvəldən yaxşıca öyrənib sənə, möhtərəm Teofil, nizamla yazmağı məsləhət bildim,”

Standart dərslik. Paulusun ən erkən məktublarını təxminən 50-ci ilə, Markı təxminən 65-70-ə, Matta və Lukanı təxminən 80-85-ə, Yəhyanı isə təxminən 90-95-ə aid edir və qeyd edir ki, İsa aramey dilində danışırdı, İncillər isə özlərini adlandırmayan müəlliflər tərəfindən yunanca yazılıb. Bildirir ki, Paulus İsanı Onun sağlığında tanımayıb və yalnız çarmıxa çəkilmədən sonra imana gəlib.

Əhdi-Cədidə daxil edilməmiş erkən xristian yazılarının ingiliscə tərcüməsində antologiya. Onların arasında Tomas, Peter, Məryəm və Filip adları ilə İncillər və yəhudi-xristian qruplarının işlətdiyi İncillər var.

İsgəndəriyyə yepiskopu Athanasius müqəddəs yazı saydığı kitabları sadalayır. Onun Əhdi-Cədid siyahısı bugünkü Əhdi-Cədidin iyirmi yeddi kitabıdır; bu, məhz bu kitabların olduğu və başqasının olmadığı qorunub qalmış ən erkən siyahıdır.

Vəhyi metafora ilə izah edir: peyğəmbərlər lampalar, vəhy isə elektrik cərəyanıdır; hər lampa öz gərginliyi və rəngi ilə işıq verir və peyğəmbərin ana dili lampanın rəngidir, güc isə Allahdandır və peyğəmbər yalnız vasitəçidir (64-cü paraqraf). Deyir ki, İbrahimin səhifələrindən əsər-əlamət qalmayıb, Tövrat və Zəbur dəfələrlə itib, İsanın isə vəz etdiklərini diktə etməyə vaxtı olmayıb: şagirdləri və onların davamçıları sözlərini çoxlu variantda nəql ediblər və Kilsə onlardan dördünü İncilləri kimi saxlayıb (147-ci paraqraf).

“Aramızda ən qətiyyətlə inanılan şeyləri, əvvəldən şahid olanların və kəlamın xidmətçilərinin bizə çatdırdığı kimi, bir çoxları nizamla yazmağa girişdiyi üçün, mən də hər şeyi lap əvvəldən yaxşıca öyrənib sənə, möhtərəm Teofil, nizamla yazmağı məsləhət bildim,”

Standart dərslik. Paulusun ən erkən məktublarını təxminən 50-ci ilə, Markı təxminən 65-70-ə, Matta və Lukanı təxminən 80-85-ə, Yəhyanı isə təxminən 90-95-ə aid edir və qeyd edir ki, İsa aramey dilində danışırdı, İncillər isə özlərini adlandırmayan müəlliflər tərəfindən yunanca yazılıb. Bildirir ki, Paulus İsanı Onun sağlığında tanımayıb və yalnız çarmıxa çəkilmədən sonra imana gəlib.

Vəhyi metafora ilə izah edir: peyğəmbərlər lampalar, vəhy isə elektrik cərəyanıdır; hər lampa öz gərginliyi və rəngi ilə işıq verir və peyğəmbərin ana dili lampanın rəngidir, güc isə Allahdandır və peyğəmbər yalnız vasitəçidir (64-cü paraqraf). Deyir ki, İbrahimin səhifələrindən əsər-əlamət qalmayıb, Tövrat və Zəbur dəfələrlə itib, İsanın isə vəz etdiklərini diktə etməyə vaxtı olmayıb: şagirdləri və onların davamçıları sözlərini çoxlu variantda nəql ediblər və Kilsə onlardan dördünü İncilləri kimi saxlayıb (147-ci paraqraf).

Josephus yəhudilərin müqəddəs saydığı kitabları sadalayır və deyir ki, Musadan sonrakı peyğəmbərlər Fars padşahı Artakserksin hakimiyyətinə qədər öz dövrlərinin tarixini yazıblar. O deyir ki, o vaxtdan yəhudi tarixi yazılıb, lakin eyni hörmət görmür, çünki o vaxtdan peyğəmbərlərin dəqiq ardıcıllığı olmayıb.

“Muhamməd aranızdakı kişilərdən heç birinin atası deyildir. Lakin o, Allahın rəsulu və peyğəmbərlərin sonuncusudur. Allah hər şeyi biləndir.”

“Biz sənə, özündən əvvəlki kitabı təsdiqləyən və onu qoruyan Kitabı haqq olaraq nazil etdik. Sən onların arasında, Allahın nazil etdiyi ilə hökm ver. Sənə gələn haqqı buraxıb onların istəklərinə tabe olma. Sizin hər biriniz üçün bir şəriət və bir yol təyin etdik. Allah istəsəydi, sizi tək bir ümmət edərdi. Fəqət bu (müxtəlif şəriətlər), sizə verdikləri ilə sizi imtahan etməsi üçündür. Elə isə yaxşı işlər görməkdə bir-birinizlə yarışın. Hamınızın dönüşü Allahadır. O, ixtilaf etdiyiniz şeylər barəsində sizə xəbər verəcəkdir.”

“Biz sənə, özündən əvvəlki kitabı təsdiqləyən və onu qoruyan Kitabı haqq olaraq nazil etdik. Sən onların arasında, Allahın nazil etdiyi ilə hökm ver. Sənə gələn haqqı buraxıb onların istəklərinə tabe olma. Sizin hər biriniz üçün bir şəriət və bir yol təyin etdik. Allah istəsəydi, sizi tək bir ümmət edərdi. Fəqət bu (müxtəlif şəriətlər), sizə verdikləri ilə sizi imtahan etməsi üçündür. Elə isə yaxşı işlər görməkdə bir-birinizlə yarışın. Hamınızın dönüşü Allahadır. O, ixtilaf etdiyiniz şeylər barəsində sizə xəbər verəcəkdir.”

Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Kitab əhli Tövratı ibrani dilində oxuyub müsəlmanlara ərəbcə izah edirdi. Peyğəmbər (ﷺ) müsəlmanlara buyurdu ki, onları nə təsdiq etsinlər, nə də yalanlasınlar, deyin: biz Allaha və bizə nazil olana iman gətirdik (Quran 2:136).

“O zaman mələklər demişdilər: Ey Məryəm, həqiqətən, Allah Öz tərəfindən bir kəlmə ilə səni müjdələyir. Onun adı Məryəm oğlu İsa Məsihdir. O, həm bu dünyada, həm də axirətdə şan-şöhrətli və (Allaha) yaxın olanlardandır.”

“(Məryəm) dedi: “Ey Rəbbim! Mənə bir insan toxunmadığı halda necə övladım ola bilər?” (Allah) buyurdu: “Elədir, Allah istədiyini yaradır. O, bir işin olmasını istədikdə, ona ancaq “Ol!”– deyər, o da olar”.”

“(Allah onu) İsrail oğullarına bir elçi edəcəkdir. O deyəcəkdir: Mən sizə Rəbbinizdən bir möcüzə gətirmişəm. Sizin üçün palçıqdan quşa bənzər bir şey düzəldib ona üfürərəm, o da Allahın izni ilə quş olar. Allahın izni ilə anadangəlmə koru, cüzam xəstəliyinə tutulanı sağaldar və ölüləri dirildərəm. Evlərinizdə yediyiniz və yığıb saxladığınız şeyləri sizə xəbər verərəm. Əgər möminsinizsə, (bilin ki,) bunda sizin üçün bir dəlil vardır.”

“Vay o şəxslərin halına ki, onlar öz əlləri ilə kitab yazır, sonra da: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər ki, bunun sayəsində bir az qazanc əldə etsinlər. Öz əlləri ilə yazdıqlarına görə vay onların halına! Qazandıqları şeyə görə də vay onların halına!”

“Allah deyəcək: “Ey Məryəm oğlu İsa! Sənmi insanlara: “Allahı qoyub məni və anamı iki məbud qəbul edin!”– demişdin?” (İsa da belə) deyəcək: “Sən pak və müqəddəssən! Haqqım olmayan bir şeyi demək mənə yaraşmaz. Əgər bunu demiş olsaydım, əlbəttə, Sən onu bilərdin. Sən mənim qəlbimdə olanları bilirsən, mən isə Səndə olanları bilmirəm. Şübhəsiz ki, qeybləri bilən Sənsən! Mən onlara ancaq Sənin mənə əmr etdiyini: Mənim də Rəbbim, sizin də Rəbbiniz olan Allaha ibadət edin!”– demişəm. Nə qədər ki, onların arasında idim, mən onlara şahid idim. Sən məni (onların arasından) götürdükdən sonra isə onlara nəzarət edən Sən oldun. Sən hər şeyə şahidsən.”