Qısa cavab
Xeyr, bugünkü halında yox. Müsəlmanlar Allahın (﷾) Musaya verdiyi Tövrata və İsaya verdiyi İncilə (İsanın təbliğ etdiyi Müjdəyə) inanır. Bu gün həmin adlarla çap olunan kitablar o vəhylər deyil. Əhdi-Cədidin dörd İncili özlərinin adını çəkməyən adamların İsa barədə yazdığı izahlardır. Çap olunmuş Tövrat Musanın öz ölümünü və dəfnini danışır. Əhdi-Cədidin yunan nüsxələrində yüz minlərlə fərq var. Çoxu kiçikdir, lakin bəziləri mənanı dəyişir. Bibliyanın kitabları ibrani mətnin özündə də bir-birinə zidd gedir. Yeşaya deyir ki, Allahın (﷾) sözü əbədi qalır. Səhv edən kitab bu söz ola bilməz, lakin köhnə vəhyin çox hissəsi hələ də onda görünür. Quran onda doğru olanı təsdiq etmək və onun üzərində qoruyucu durmaq üçün gəlib.
Tam izah
Müsəlman nəyə inanır
Bu, Tövrata və ya İncilə hücum deyil. Quran deyir ki, Allah (﷾) Tövratı Musaya, İncili İsaya nazil edib, onlarda hidayət və nur var idi. Müsəlman hər ikisinə inanmalıdır. Tövrat Musanın aldığı kimi vəhydir. İncil İsanın öz ağzı ilə təbliğ etdiyi bir mesajdır. Sual bugünkü çap kitabların həmin vəhylər olub-olmadığıdır.
“Şübhəsiz ki, Biz, içində hidayət və nur olan Tövratı nazil etdik. Özlərini (Allaha) təslim edən peyğəmbərlər bununla yəhudilər arasında hökm edərdilər. Din xadimləri və elm adamları isə Allahın kitabından qorunub saxlanılanlarla hökm verərdilər. Onlar buna şahiddirlər. Elə isə insanlardan qorxmayın, Məndən qorxun! Ayələrimi ucuz qiymətə satmayın. Allahın nazil etdiyi ilə hökm verməyənlər – məhz onlar kafirdirlər.”
“Onların ardınca Məryəm oğlu İsanı özündən əvvəlki Tövratı təsdiqləyici olaraq göndərdik. Ona içərisində hidayət və nur olan, özündən əvvəlki Tövratı təsdiqləyən, müttəqilər üçün doğru yol göstərən və öyüd-nəsihət olan İncili verdik.”
“Ey iman gətirənlər! Allaha, Onun elçisinə, elçisinə nazil etdiyi Kitaba (Qurana) və ondan əvvəl nazil etdiyi kitablara iman gətirin! Allahı, Onun mələklərini, kitablarını, elçilərini və Axirət gününü inkar edən kəs, şübhəsiz ki, dərin bir azğınlığa düşmüşdür.”
Orijinal yoxdur və nüsxələr fərqlənir
Bibliyanın heç bir kitabının orijinalı qalmayıb. Əhdi-Cədidin 5.700-dən çox yunan əlyazması (əl ilə yazılmış nüsxəsi) məlumdur və heç ikisi tam eyni deyil. Alimlər onlar arasında 200.000-dən 400.000-ə qədər və ya daha çox fərq olduğunu təxmin edir. Çoxu kiçikdir, lakin bəziləri mənanı dəyişir. İbrani Bibliyasında da eyni problem var. Ölü Dəniz Tumarları dövriyyədə mətnin bir neçə formasını göstərir. Yeremyanın yunan variantı ibranicədən təxminən yeddidə bir qısadır. Evangelistlər (mühafizəkar protestant xristianlar) belə səhvsiz müqəddəs kitabı heç kimdə olmayan orijinallarla məhdudlaşdırır.
Yeniyetmə ikən sadiq evangelist olmuş, Moody Bibliya İnstitutu və Wheaton-da oxumuş, sonra Prinston İlahiyyat Seminariyasında Bruce Metzgerin rəhbərliyi ilə doktorluq almış Ehrman bildirir ki, Əhdi-Cədidin 5.700-dən çox yunan əlyazması məlumdur, üstəlik təxminən 10.000 latın əlyazması. Heç ikisi tam eyni deyil. Onlar arasındakı fərqlərin hesablamaları 200.000-dən 400.000-ə və daha çoxa çatır, belə ki, əlyazmalar arasında Əhdi-Cədiddə olan sözlərdən daha çox fərq var. Çoxu yazılış kimi əhəmiyyətsiz səhvlərdir; bəziləri parçanın mənasını dəyişir. Qorunub qalmış nüsxələrin çoxu orijinallardan əsrlər sonraya aiddir, ən erkənləri isə azdır və əsasən parçalardır.
İbrani Bibliyasının mətni barədə standart bələdçi. Qorunub qalmış ən qədim tam ibrani Bibliyası orta əsrlərə aid Leninqrad Kodeksidir (1008-1009). Əlyazmalar göstərir ki, eramızın əvvəlində müqəddəs yazılar bir neçə fərqli mətn formasında yayılırdı. Samariya Pentatevxi yəhudi Masoret mətnindən təxminən 6.000 yerdə fərqlənir; yunan Septuagintasının Yeremyası ibrani mətnindən təxminən yeddidə bir qısadır və fəsillərini fərqli düzür, Əyyubu isə təxminən altıda bir qısadır. Yaradılış 5 və 11-in soyağacı yaşları üç mətn arasında fərqlənir, buna görə Tufan və yaradılış xronologiyaları əsrlərlə fərqlənir.
Bibliya barədə ən məşhur evangelist bəyanat. Təsdiq edir ki, Müqəddəs Yazı öyrətdiyi hər şeydə səhvsizdir və ilham, dəqiq desək, yalnız artıq mövcud olmayan ilkin əlyazmalara (avtoqraflara) aiddir. Nüsxələr və tərcümələr yalnız orijinalı sadiq əks etdirdiyi qədər Tanrının kəlamıdır.
- 0Qalan əsl nüsxə
- 5.700+Məlum yunan əlyazması
- 200.000-400.000+Alimlərin təxminlərinə görə onların arasında fərq, çoxu kiçik
Şübhə altında olan bütöv hissələr
Bəzi fərqlər bütöv hissələrdir. Kral Ceyms tərcüməsi 1 Yəhya 5:7-də Atanı, Kəlamı və Müqəddəs Ruhu bir adlandıran sözlər çap edir. Demək olar ki, bütün müasir Bibliyalar onları çıxarıb, çünki heç bir erkən yunan nüsxəsində onlar yoxdur. Markın son on iki ayəsi qalmış ən qədim iki yunan Bibliyasında, Sinay Kodeksində və Vatikan Kodeksində yoxdur.
“Çünki göydə şəhadət edən üç nəfər var: Ata, Kəlam və Müqəddəs Ruh; bu üçü birdir.”
“Çünki şəhadət edən üç şey var:”
English Revised Version (1881) və American Standard Version (1901) Ata, Kəlam və Müqəddəs Ruh barədəki sözləri çıxarıb, RSV, NASB, NIV, NRSV və ESV də 7-ci ayəni onlarsız, bəziləri haşiyə ilə çap edir. Bu gün tərcüməçilərin işlətdiyi tənqidi yunan nəşrləri (Nestle-Aland və Birləşmiş Bibliya Cəmiyyətlərinin mətni) onları çıxarır.
“İsa həftənin birinci günü səhər tezdən dirilib əvvəlcə yeddi cin qovduğu Məryəm Maqdalenaya göründü.”
Mark 16:9-20 barədə bildirir ki, son on iki ayə əsasən qorunub qalmış iki ən qədim yunan Bibliyasında, Sinay Kodeksində və Vatikan Kodeksində və başqa erkən şahidlərdə yoxdur; Eusebius və Jerome bildirir ki, bu ayələr onlara məlum olan demək olar ki, bütün yunan nüsxələrində yox idi; bəzi əlyazmalarda əvəzinə başqa, daha qısa son var; və belə nəticəyə gəlir ki, ən erkən sübutlara görə əlimizdəki İncil 16:8-də bitir.
Başqa əllərin yazdığı kitablar
Musanın kitabı olan Qanunun Təkrarı Musanın ölümünü və dəfnini danışır. O deyir ki, “bu günə qədər” heç kim onun qəbrini bilmir. Yaradılış “İsrail övladları üzərində padşah hökm sürməzdən əvvəl” Edom padşahlarını sadalayır, bu, yalnız İsrailin padşahları olandan sonra yazıla bilərdi. Saylar deyir: “Musa adlı adam yer üzündəki bütün insanlardan çox həlim idi”. Bunlar Musanın yox, Musa barədə yazılmış sözlərdir. Evangelist NIV Study Bible (mühafizəkar protestant alimlərin qeydləri ilə Bibliya) etiraf edir. O deyir ki, Qanunun Təkrarının son fəslini demək olar ki, şübhəsiz başqası yazıb. O, həmçinin deyir ki, Sayların hissələri çox güman ki, sonrakı katiblərdən gəlir. Onun girişləri Mark, Luka və Yəhyanın müəlliflərinin adını çəkmədiyini etiraf edir. Əhdi-Cədidin İncilləri dörd adamın İsa barədə izahlarıdır. Onların başlıqları belə Mattaya və ya Marka ‘görə’ deyir.
“Beləcə RƏBBin qulu Musa RƏBBin sözünə görə orada, Moav torpağında öldü. Onu Moav torpağında, Bet-Peorun qarşısındakı vadidə basdırdı; lakin bu günə qədər heç kim onun qəbrini bilmir. Musa öləndə yüz iyirmi yaşında idi: gözü zəifləməmiş, təbii gücü azalmamışdı. İsrail övladları Moav düzənliklərində otuz gün Musa üçün ağladı: Musa üçün ağlama və yas günləri bitdi. Nun oğlu Yeşua hikmət ruhu ilə dolu idi, çünki Musa əllərini onun üzərinə qoymuşdu: İsrail övladları ona qulaq asdı və RƏBBin Musaya əmr etdiyi kimi etdi. O vaxtdan İsraildə RƏBBin üz-üzə tanıdığı Musa kimi peyğəmbər çıxmadı.”
“İsrail övladları üzərində padşah hökm sürməzdən əvvəl Edom torpağında hökm sürən padşahlar bunlardır.”
“(Musa adlı adam yer üzündəki bütün insanlardan çox həlim idi.)”
Bu evangelist tədris Bibliyası hesab edir ki, Musa beş kitabın əsas müəllifidir, lakin girişləri sonrakı əlləri qəbul edir. Yaradılış barədə deyir ki, sonrakı redaktə yeniləməsi görünür və 14:14 və 36:31-ə qeydləri göstərir. Saylar barədə deyir ki, kitabın Musadan tam və son formada gəlməsi vacib deyil, hissələri çox güman ki, sonrakı katiblər və ya redaktorlar tərəfindən əlavə edilib və 12:3-də Musanın təvazökarlığının tərifi onun öz ağzından gəlsəydi, çətin ki, inandırardı. Qanunun Təkrarı barədə deyir ki, 34-cü fəsildə Musanın ölümü barədə xəbəri demək olar ki, mütləq başqası yazıb.
Evangelist NIV Study Bible-ın girişləri ənənəvi müəlliflərə bağlı qalır, lakin qəbul edir ki, kitabların özü onları adlandırmır. Mark barədə: kitabın içində onu kimin yazdığına dair birbaşa sübut yoxdur; ad erkən kilsənin şəhadətinə əsaslanır. Luka barədə: yazıçının adı kitabda görünmür (əlavə edir ki, başqa sübutlar Lukanı göstərir). Yəhya barədə: həvari İncilin heç yerində adlandırılmır və qeydlər həmin sükutdan onun lehinə dəlil gətirir.
İbrani mətnin özündə ziddiyyətlər
Şamuel və Salnamələr eyni döyüş üçün fərqli rəqəmlər verir. Salnamələr padşah Axazyanı öz atasından yaşlı edir. NIV və ESV bunun əvəzinə iyirmi iki çap edir və qeyddə ibranicədə qırx iki olduğunu deyir. 2 Şamuelin ibranicəsində Calutu Elxanan öldürür. Kral Ceyms tərcüməçiləri onu Salnamələrlə uyğunlaşdırmaq üçün kursivlə ‘qardaşı’ sözünü əlavə ediblər. Tərcüməçilər mətni özü ilə razılaşdırmaq üçün düzəltməli olanda, aldıqları mətn səhvsiz deyildi.
“Suriyalılar İsrailin qarşısından qaçdı; Davud suriyalıların yeddi yüz döyüş arabası adamını və qırx min süvarisini öldürdü, ordu başçısı Şovakı vurdu, o, orada öldü.”
“Lakin suriyalılar İsrailin qarşısından qaçdı; Davud suriyalılardan arabalarda döyüşən yeddi min adamı və qırx min piyadanı öldürdü, ordu başçısı Şofakı da öldürdü.”
“Axazya padşah olanda qırx iki yaşında idi və Yerusəlimdə bir il padşahlıq etdi. Anasının adı da Omrinin qızı Atalya idi.”
“O, padşah olanda otuz iki yaşında idi, Yerusəlimdə səkkiz il padşahlıq etdi və heç kəsin istəyi olmadan getdi. Lakin onu Davud şəhərində basdırdılar, padşahların qəbirlərində yox.”
“Qovda yenə filiştlilərlə müharibə oldu; bet-lexemli Yaare-Oregim oğlu Elxanan nizəsinin sapı toxucu dəzgahının milinə bənzəyən qatlı Calutu öldürdü.”
“Qovda filiştlilərlə yenə döyüş oldu; orada bet-lexemli Yaare-Oregim oğlu Elxanan nizəsinin sapı toxucu dəzgahının milinə bənzəyən qatlı Calutun qardaşını öldürdü.”
King James Version-un çap nəşrləri bu ayədə “the brother of” (qardaşı) sözlərini kursivlə verir. King James tərcüməçiləri ibrani mətnində olmayan, özlərinin əlavə etdiyi sözlər üçün kursiv işlədirdilər. Sözlər 1 Salnamələr 20:5-dən götürülüb.
“Filiştlilərlə yenə müharibə oldu; Yair oğlu Elxanan nizəsinin sapı toxucu dəzgahının milinə bənzəyən qatlı Calutun qardaşı Laxmini öldürdü.”
| Parça | Mətn | Tərcüməçilər nə edir |
|---|---|---|
| Padşah Axazyanın yaşı | Salnamələr onu öz atasından böyük edir | NIV və ESV iyirmi iki çap edir, haşiyədə ibrani mətndə qırx iki olduğunu qeyd edir |
| Calutu kim öldürdü? | 2 Şamuelin ibranicəsində Elxanan | King James Salnamələrə uyğun gəlmək üçün kursivlə ‘qardaşı’ sözünü əlavə edir |
| 1 Yəhya 5:7 | King James Ata, Söz və Müqəddəs Ruhu bir adlandıran sözləri çap edir | Demək olar ki, bütün müasir Bibliyalar onları çıxarır, çünki heç bir erkən yunan nüsxəsində yoxdur |
Bibliyanın öz sınağı
Yeşaya deyir ki, Tanrımızın sözü əbədi qalır. Birinci əsr xristian missioneri Paulus möminlərə hər şeyi sınamağı və yaxşı olana yapışmağı deyir. Yeremya artıq xəbərdarlıq etmişdi ki, katiblərin yalançı qələmi qanunu yalan edib. Deməli, Bibliyanın öz ölçüsünə görə, bütöv hissələri şübhə altında olan və ziddiyyətləri olan mətn əbədi qalan söz ola bilməz.
“Ot quruyur, çiçək solur, lakin Tanrımızın sözü əbədi qalır.”
“Hər şeyi sınayın, yaxşı olana möhkəm yapışın.”
“‘Necə deyirsiniz: ‘Biz müdrikik, Yahvenin qanunu bizimlədir’? Lakin budur, katiblərin yalançı qələmi onu yalan edib.”
Xristianlar nə hesab edir
Xristianlar hesab edir ki, bütün Bibliya Tanrının sözüdür. Evangelistlər bunu diqqətlə təyin edir. Bibliya orijinal əlyazmalarında səhvsizdir və əlimizdəki nüsxələr həmin orijinallara sadiq uyğun olduğu qədər Tanrının sözüdür. Onlar Yeşayanın Tanrının sözünün əbədi qaldığı vədini də göstərir. Lakin heç bir orijinal qalmayıb, ona görə bu baxışa görə, bu gün heç bir oxucunun əlində səhvsiz mətn yoxdur.
Bibliya barədə ən məşhur evangelist bəyanat. Təsdiq edir ki, Müqəddəs Yazı öyrətdiyi hər şeydə səhvsizdir və ilham, dəqiq desək, yalnız artıq mövcud olmayan ilkin əlyazmalara (avtoqraflara) aiddir. Nüsxələr və tərcümələr yalnız orijinalı sadiq əks etdirdiyi qədər Tanrının kəlamıdır.
“Ot quruyur, çiçək solur, lakin Tanrımızın sözü əbədi qalır.”
Quran nə deyir
Quran deyir ki, müqəddəs kitab almış bəziləri sözləri yerlərindən dəyişib və mesajın xeyli hissəsini unudub. O deyir ki, bəziləri Kitabı öz əlləri ilə yazıb, sonra onun Allahdan (﷾) olduğunu deyib. O, özünü əvvəlki kitablar üzərində qoruyucu adlandırır. O, Allahın (﷾) qorumağı vəd etdiyi yeganə kitabdır. O, Bibliyanın keçmədiyi sınağı qoyur: Allahdan (﷾) başqası tərəfindən gəlsəydi, insanlar onda çoxlu ziddiyyət tapardılar. Quran heç vaxt bir ilk nüsxədən asılı olmayıb. Çoxları onu əzbər bilirdi. Zeyd ibn Sabit onu Peyğəmbər (ﷺ) üçün yazıb. Cəbrayıl onunla onu hər il nəzərdən keçirib.
“(İsrail oğulları) verdikləri əhdi pozduqlarına görə, Biz onları lənətlədik və qəlblərini sərtləşdirdik. Onlar (kitabda olan) kəlmələrin yerlərini dəyişib, onlar (özlərinə) öyrədilmiş şeylərin bir hissəsini unutdular. İçərilərindən az bir qismi müstəsna olmaqla, sən onlardan daim xəyanət görəcəksən. Onları əfv et və (təqsirlərindən) keç. Şübhəsiz ki, Allah yaxşılıq edənləri sevər.”
“Vay o şəxslərin halına ki, onlar öz əlləri ilə kitab yazır, sonra da: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər ki, bunun sayəsində bir az qazanc əldə etsinlər. Öz əlləri ilə yazdıqlarına görə vay onların halına! Qazandıqları şeyə görə də vay onların halına!”
“Biz sənə, özündən əvvəlki kitabı təsdiqləyən və onu qoruyan Kitabı haqq olaraq nazil etdik. Sən onların arasında, Allahın nazil etdiyi ilə hökm ver. Sənə gələn haqqı buraxıb onların istəklərinə tabe olma. Sizin hər biriniz üçün bir şəriət və bir yol təyin etdik. Allah istəsəydi, sizi tək bir ümmət edərdi. Fəqət bu (müxtəlif şəriətlər), sizə verdikləri ilə sizi imtahan etməsi üçündür. Elə isə yaxşı işlər görməkdə bir-birinizlə yarışın. Hamınızın dönüşü Allahadır. O, ixtilaf etdiyiniz şeylər barəsində sizə xəbər verəcəkdir.”
“Şübhəsiz ki, Zikri (Quranı) Biz nazil etdik və Biz də onu qoruyacağıq.”
“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”
Zeyd ibn Sabit rəvayət edir ki, Quranı əzbər bilənlərin çoxu Yəmamədə öldürüləndən sonra Əbu Bəkr ondan Quranı bir cilddə toplamağı xahiş etdi və ona Allahın Rəsulu üçün vəhyi yazdığını xatırlatdı. Zeyd onu yazılı parçalardan və insanların yaddaşından topladı və hazır nüsxə Əbu Bəkrdən Ömərə, sonra isə Həfsəyə keçdi.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Cəbrayıl Peyğəmbərlə (ﷺ) Quranı hər il bir dəfə, vəfat etdiyi ildə isə iki dəfə nəzərdən keçirirdi.
Məqam-məqam
Misquoting Jesus (2005), variantların sayı barədə
Yeniyetmə ikən sadiq evangelist olmuş, Moody Bibliya İnstitutu və Wheaton-da oxumuş, sonra Prinston İlahiyyat Seminariyasında Bruce Metzgerin rəhbərliyi ilə doktorluq almış Ehrman bildirir ki, Əhdi-Cədidin 5.700-dən çox yunan əlyazması məlumdur, üstəlik təxminən 10.000 latın əlyazması. Heç ikisi tam eyni deyil. Onlar arasındakı fərqlərin hesablamaları 200.000-dən 400.000-ə və daha çoxa çatır, belə ki, əlyazmalar arasında Əhdi-Cədiddə olan sözlərdən daha çox fərq var. Çoxu yazılış kimi əhəmiyyətsiz səhvlərdir; bəziləri parçanın mənasını dəyişir. Qorunub qalmış nüsxələrin çoxu orijinallardan əsrlər sonraya aiddir, ən erkənləri isə azdır və əsasən parçalardır.
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar deyir ki, əlyazmalar arasındakı fərqlərin çoxu yazılış xətalarıdır və heç bir xristian təlimi mübahisəli oxunuşdan asılı deyil.
Cavab
Çoxu xətadır, lakin hamısı yox. Bütöv hissələr söhbət mövzusudur. Biri Markın son on iki ayəsidir. Digəri Atanı, Kəlamı və Müqəddəs Ruhu bir adlandıran yeganə ayə olan 1 Yəhya 5:7-dəki sözlərdir. Bütöv hissələr şübhə altında olanda oxucu hansı sözlərin Tanrının olduğunu deyə bilmir.
Nəticə — Fərqlər bütöv hissələrə, o cümlədən əsrlərlə Üçlüyün sübutu kimi çap olunan hissəyə çatır.
Bibliyanın Səhvsizliyi barədə Çikaqo Bəyanatı (1978)
Bibliya barədə ən məşhur evangelist bəyanat. Təsdiq edir ki, Müqəddəs Yazı öyrətdiyi hər şeydə səhvsizdir və ilham, dəqiq desək, yalnız artıq mövcud olmayan ilkin əlyazmalara (avtoqraflara) aiddir. Nüsxələr və tərcümələr yalnız orijinalı sadiq əks etdirdiyi qədər Tanrının kəlamıdır.
Nə üçün istinad olunub
Evangelistlər deyir ki, Bibliya orijinallarda səhvsiz idi və bugünkü nüsxələrdəki səhvlər sonra gəlib.
Cavab
Orijinallar heç kimdə yoxdur, ona görə bu yoxlana bilməz. Bu, məqamı da qəbul edir: hər hansı oxucunun əlindəki Bibliya səhvsiz mətn deyil. Müsəlmanların həmişə dediyi budur.
Nəticə — Evangelist cavabın özünə görə, əlimizdəki Bibliya verildiyi kimi vəhy deyil.
Yeşaya 40:8 — Peyğəmbərlər (Neviim), fəsil 40, ayə 8
“Ot quruyur, çiçək solur, lakin Tanrımızın sözü əbədi qalır.”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar deyir ki, Tanrı sözünün əbədi qalacağını vəd edib, deməli, Bibliyanı toxunulmaz saxlamalı idi.
Cavab
Onda hər səhv bu vədin sınağıdır. 2 Salnamələr 22:2-nin ibranicəsi hələ də Axazyanı atasından yaşlı edir və 1 Yəhya 5:7 əsrlərlə müqəddəs kitab kimi çap olunub. Ya vəd pozulub, bunu heç bir mömin deyə bilməz, ya da bu sözlər heç vaxt Allahın (﷾) sözü olmayıb. Deməli, çap olunmuş Bibliya Allahın (﷾) sözünü insanların sözü ilə qarışdırır. Allahın (﷾) Özünün qorumağı vəd etdiyi yeganə kitab Qurandır.
Nəticə — Vəd Allahın (﷾) sözü üçün qüvvədədir və onu saxlayan Qurandır.
Baxışlar
Evangelist xristian
Bibliya Tanrının ilhamla verilmiş sözüdür və səhvsizdir. Onun ilk, orijinal nüsxələrində səhv yox idi. Əlimizdəki nüsxələr onları heç bir təlim itməyəcək qədər sadiq saxlayır.
Müqəddəs kitab ilk, orijinal nüsxələrində səhvsizdir. Sonrakı nüsxələr və tərcümələr onlara sadiq uyğun olduğu qədər Tanrının sözüdür.
Təkzib
Bu baxışa görə, bu gün hər hansı oxucunun əlindəki Bibliya səhvsiz mətn deyil. İslam bununla razıdır. İddia yoxlana da bilməz, çünki heç bir orijinal qalmayıb.
Yeşaya vəd edir ki, Tanrının sözü əbədi qalacaq.
Təkzib
İslam razıdır ki, Allahın (﷾) sözü əbədi qalır. Lakin 2 Salnamələr 22:2-nin ibranicəsi hələ də Axazyanı atasından yaşlı edir və 1 Yəhya 5:7 əsrlərlə müqəddəs kitab kimi çap olunub. Deməli, hər çap olunmuş söz Allahın (﷾) sözü deyil. Allahın (﷾) Özünün qorumağı vəd etdiyi yeganə kitab Qurandır.
İslam baxışı
Tövrat və İncil həqiqi vəhylər idi və müsəlman onlara inanır. Bu gün onların adı ilə çap olunan kitablar verildikləri kimi həmin vəhylər deyil. Peyğəmbərə (ﷺ) nazil olan Quran onlarda doğru olanı təsdiq edir və onların üzərində qoruyucu durur.
Quran deyir ki, Allah (﷾) Tövratı Musaya, İncili İsaya nazil edib. Onlarda hidayət və nur var idi.
Bibliyanın heç bir kitabının orijinal nüsxəsi qalmayıb. Qalan nüsxələr arasında yüz minlərlə fərq var.
Müasir Bibliyaların çoxu əsrlərlə müqəddəs kitab kimi çap olunan sözləri çıxarıb və ya ayırıb. Nümunələr 1 Yəhya 5:7 və Markın sonudur.
Qanunun Təkrarı Musanın ölümünü danışır. Evangelist tədqiqat qeydləri etiraf edir ki, Musanın kitabları üzərində sonrakı əllər işləyib və Mark, Luka və Yəhyanın yazıçıları adlarını çəkmir.
İbrani mətn rəqəmlər və yaşlar barədə özünə zidd gedir və tərcüməçilər onu uzlaşdırmaq üçün sözlər əlavə ediblər.
Quran öyrədir ki, insanlar əvvəlki müqəddəs kitabı dəyişib. O deyir ki, Quranın özü əvvəl gələn üzərində qoruyucudur.