Cinalar dualara cavab vermirsə, kim verir?

“ondan heç bir sirr gizli olmayan Arhat dünyadakı bütün canlı varlıqların bütün hallarını, hər anda nə düşündüklərini, dediklərini və ya etdiklərini bilir və görürdü.”

“Kamilləşmiş canlar qeyri-dünyadan (Aloka) kənarlaşdırılıb; onlar dünyanın zirvəsində yaşayır; bədənlərini burada (aşağıda) qoyur və kamilliyə çatanda oraya gedirlər.”

“Orada, dünyanın zirvəsində, bütün köçdən azad olmuş və kamilliyin üstün halına çatmış xoşbəxt kamil canlar yaşayır.”

Hər iki cayn ənənəsinin müxtəlif redaksiyalarda qəbul etdiyi Tattvartha Sutranın son fəsli azadlıq barədədir. Öyrədir ki, azad olmuş can kamil bilik və qavrayışı saxlayır. O, kainatın zirvəsinə qalxır və orada qalır, çünki ondan kənarda hərəkət mühiti yoxdur. Azad olmuş canın kiməsə cavab verdiyini demir.

Jaini yazır ki, Tirthankaraların surətlərini tikmək, təqdis etmək və onlara hörmət etmək dünyəvi caynların əsas dini fəaliyyətidir. O əlavə edir ki, caynlar ibadət etdikləri Cinalardan heç bir dünyəvi kömək gözləmirlər, çünki bilirlər ki, bu kamil varlıqlar həmişəlik insan işlərindən kənardır. Beləliklə, cayn məbədində heç bir ilah yoxdur və ibadət edənlə Cina arasındakı əlaqə birtərəflidir. O, cayn surətinə ibadəti meditasiya kimi izah edir: Cina idealdır, hər canın çata biləcəyi haldır, daş surət isə bu məqsədin xatırlatmasıdır.

Jaini yazır ki, Tirthankaraların surətlərini tikmək, təqdis etmək və onlara hörmət etmək dünyəvi caynların əsas dini fəaliyyətidir. O əlavə edir ki, caynlar ibadət etdikləri Cinalardan heç bir dünyəvi kömək gözləmirlər, çünki bilirlər ki, bu kamil varlıqlar həmişəlik insan işlərindən kənardır. Beləliklə, cayn məbədində heç bir ilah yoxdur və ibadət edənlə Cina arasındakı əlaqə birtərəflidir. O, cayn surətinə ibadəti meditasiya kimi izah edir: Cina idealdır, hər canın çata biləcəyi haldır, daş surət isə bu məqsədin xatırlatmasıdır.

Jaini deyir ki, hindu sitayiş təsiri altında orta əsrlərdə cayn məbədlərində tanrı surətləri görünüb. Onlar Parşvanı qoruyan ilan-tanrı Dharanendra və zövcəsi Padmavati kimi qoruyucu ruhları (‘şasana-devata’) göstərir. Bu ruhların dünyəvi istəkləri yerinə yetirə bildiyi sayılır və bir çox dünyəvi cayn buna görə onlara müraciət edir. Hər Tirthankaranın belə iki xidmətçisi olduğu deyilir, lakin yalnız bir neçəsi məşhur olub: onların arasında Çakreşvari (Rişabha), Ambika (Nemi) və Padmavati (Parşva). Onlar heç vaxt Cinanın özünün yerini almayıb. 14-cü qeyddə Jaini əlavə edir ki, Diqambara yazıçısı Somadeva (onuncu əsr) bu ilahları Cinaya bərabər sayanın aşağı getdiyini xəbərdar edir; Somadevanın şeiri davam edir ki, onlar təlimin qoruyucuları təyin olunub və onlara hörmət edilməlidir. Diqambara yazıçısı Asadhara (on üçüncü əsr) deyir ki, həqiqi basirətli adam böyük bəlada belə yakşalara ibadət etməz, sətri isə yeni başlayanın edə biləcəyini əlavə edir.

Dundas yazır ki, surətə ibadətin məbəd kultu cayn əməlinin ən görünən hissəsidir, lakin iki Svetambara təriqəti, Sthanakvasilər və onların qolu Terapanthilər surətlərə rəsmi ibadəti rədd edir. Onlar özlərini surətə ibadət edən adlandıran Svetambara və Diqambara caynları yanında azlıqdır. Surət azad olmuş müəllimin keyfiyyətlərini yada salır, ibadət edən isə savab və daxili təmizlik qazanır. Cinalara dualar biznes və ya nikah kimi dünyəvi uğur üçün edilmir.

Dundas deyir ki, hər Cina bir yakşa və yakşi, kişi və qadın xidmətçi ilə bağlıdır və bu, ən azı b.e. birinci əsrinə gedib çıxır. Təxminən onuncu əsrdə yakşilərin, qoruyucu ilahələrin (‘şasanadevata’) öz kultları olub, Padmavati və Ambika ən tanınmışlar arasındadır. Ambikanın əfsanəsi deyir ki, o, ölüb və Neminin xidmətçi ilahəsi kimi yenidən doğulub. Rifah və ya nikah kimi dünyəvi istəklər surətləri, adətən, daxili ziyarətgahdan kənarda duran bu ilahların sahəsidir.

Jaini qeyd edir ki, Svetambara Sthanakvasi təriqəti ən köhnə cayn mətnlərinin surət və məbədlər barədə heç nə demədiyi əsası ilə surətə ibadəti tamamilə pisləyir. O deyir ki, Terapantha sonra Sthanakvasi rahibi Bhikhanji ilə başlayıb (s. 314).

“O, gecəni gündüzə, gündüzü də gecəyə qatar. O, günəşi və ayı (Öz əmrinə) ram etmişdir. Onların hər biri müəyyən olunmuş vaxtadək (qiyamət gününə qədər) hərəkət edər. Bu, sizin Rəbbiniz olan Allahdır. Mülk Onundur. Sizin Ondan başqa dua etdikləriniz xurma çəyirdəyinin pərdəsinə belə sahib deyillər.”

“Əgər siz onlara dua etsəniz, onlar sizin duanızı eşitməzlər, eşitsələr də cavab verə bilməzlər. Özləri də Qiyamət günü sizin (onları Allaha) şərik qoşduğunuzu inkar edəcəklər. Heç kəs sənə (hər şeydən) Xəbərdar olan (Allah) kimi xəbər verə bilməz.”

“De: “Allah hər şeyin Rəbbi olduğu halda, mən Ondan başqa Rəbbmi axtaracağam?” Hər kəsin qazandığı (günah) yalnız öz əleyhinədir. Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz. Sonra isə dönüşünüz Rəbbinizə olacaq və O, ixtilafa düşdüyünüz məsələlər barədə sizə xəbər verəcəkdir.”

“Əgər qullarım səndən Mənim barəmdə soruşsalar, sözsüz ki, Mən (onlara) yaxınam, Mənə dua edənin duasını qəbul edərəm. Gərək onlar da, Mənim çağırışımı qəbul etsinlər və Mənə iman gətirsinlər ki, bəlkə (bununla) doğru yola yönəlsinlər.”

“Rəbbiniz buyurdu: “Mənə dua edin, Mən də duanıza cavab verim. Mənə ibadət etməyə təkəbbürlük göstərənlər Cəhənnəmə zəlil olaraq girəcəklər”.”

“De: Allahdan başqa göylərdə və yerdə olanların heç biri qeybi bilməz. Onlar nə zaman diriləcəklərini belə bilmirlər.”

“Allah Özündən başqa (haqq) məbud olmayandır, (əbədi) Yaşayandır, (bütün yaratdıqlarının) Qəyyumudur. Onu nə mürgü, nə də yuxu tutar. Göylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Ona məxsusdur. Allahın izni olmadan Onun yanında kim şəfaət edə bilər? O, (qullarının) gələcəyini və keçmişini bilir. Onlar Allahın elmindən Onun istədiyindən başqa heç bir şey qavraya bilməzlər. Onun Kürsüsü göyləri və yeri əhatə etmişdir. Bunları qoruyub saxlamaq Ona ağır gəlməz. O, Ucadır, Əzəmətlidir.”

“Allahdan qeyri dua etdikləriniz də sizin kimi qullardır. Əgər (iddianızda) doğrusunuzsa, haydı onları çağırın, (qoy onlar da) sizə cavab versinlər.”

“Şübhəsiz ki, məscidlər Allaha məxsusdur. Elə isə Allahla yanaşı heç kəsə dua etməyin!”

Dundas deyir ki, hər Cina bir yakşa və yakşi, kişi və qadın xidmətçi ilə bağlıdır və bu, ən azı b.e. birinci əsrinə gedib çıxır. Təxminən onuncu əsrdə yakşilərin, qoruyucu ilahələrin (‘şasanadevata’) öz kultları olub, Padmavati və Ambika ən tanınmışlar arasındadır. Ambikanın əfsanəsi deyir ki, o, ölüb və Neminin xidmətçi ilahəsi kimi yenidən doğulub. Rifah və ya nikah kimi dünyəvi istəklər surətləri, adətən, daxili ziyarətgahdan kənarda duran bu ilahların sahəsidir.

“Nə qohumları, nə dostları, nə oğulları, nə əqrəbaları onun əzabına şərik olmaz, onu tək özü daşımalıdır; çünki Karma edəni izləyir.”

“De: “Allah hər şeyin Rəbbi olduğu halda, mən Ondan başqa Rəbbmi axtaracağam?” Hər kəsin qazandığı (günah) yalnız öz əleyhinədir. Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz. Sonra isə dönüşünüz Rəbbinizə olacaq və O, ixtilafa düşdüyünüz məsələlər barədə sizə xəbər verəcəkdir.”

“(Ey Peyğəmbər! Qullarıma mənim bu sözümü) de: “Ey Mənim özlərinə qarşı həddi aşmış qullarım! Allahın rəhmətindən ümidinizi üzməyin. Şübhəsiz ki, Allah bütün günahları bağışlayır. O, həqiqətən, Bağışlayandır, Rəhmlidir!””

“Bunlar, iman gətirənlər və qəlbləri Allahı zikr etməklə rahatlıq tapanlardır. Bilin ki, qəlblər yalnız Allahı zikr etməklə rahatlıq tapar.”

“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”

“De: “Ey insanlar! Şübhəsiz ki, mən sizin hamınıza göndərilmiş Allahın elçisiyəm. Göylərin və yerin hökmranlığı Ona məxsusdur, Ondan başqa (ibadətə layiq olan) məbud yoxdur. O həm dirildir, həm də öldürür. Elə isə Allaha və Onun ummi (yazıb-oxumaq bilməyən) Elçisinə, həm də Allaha və Onun kəlmələrinə inanan peyğəmbərə iman gətirin. Onun ardınca gedin ki, bəlkə doğru yola yönələsiniz”.”