Qısa cavab
Hörmət və səbirlə. Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ) Allahın (﷾) ən çox sevdiyi əməllər arasında valideynlərə yaxşılığı namazdan sonra ikinci yerə qoyub. Quran valideynlərə yaxşılığı yalnız Allaha (﷾) ibadət etmək əmri ilə eyni cümlədə verir. O, qocalıqda valideynə hətta bir nifrət sözü deməyi də qadağan edir. O, övlada onlara qarşı təvazökar olmağı və onlara Allahın (﷾) mərhəməti üçün dua etməyi deyir. İnsanın qayğısına ən çox kimin layiq olduğu soruşulanda Peyğəmbər (ﷺ) üç dəfə ‘anan’, sonra isə ‘atan’ deyib. Deməli, zəif valideynə qulluq yük yox, şərəf və Cənnətə yol sayılır. Müsəlman dünyasının çox hissəsində yaşlılara evdə övladları baxır.
Tam izah
Quranın əmr etdiyi
Quran valideynlərə borcu Allaha (﷾) ibadətlə birləşdirir. O, valideynin çətinləşə biləcəyi qocalıq dövrünü adlandırır və ən kiçik səbirsizlik səsini belə qadağan edir. O, övlada ananın hamiləlik və doğuşdakı ağrısını xatırladır və hər iki valideyn üçün dua öyrədir.
“Rəbbin yalnız Ona ibadət etməyi və valideynlər ilə yaxşı davranmağı əmr etmişdir. Əgər onların biri və ya hər ikisi sənin yanında qocalıq yaşına çatarsa, onlara: “Uf!” belə demə, üstlərinə qışqırma və onlara xoş söz söylə! Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: “Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!”– de.”
“Biz insana ata-anasının qayğısına qalmağı əmr etdik. Anası onu (bətnində) gündən-günə zəiflədiyinə baxmayaraq daşımışdır. Onun süddən kəsilməsi isə iki il ərzində olur. Mənə və valideynlərinə şükür et! Dönüş Mənədir.”
“Biz insana valideynlərinə yaxşılıq etməyi tövsiyə etdik. Anası onu (bətnində) məşəqqətlə daşımış və məşəqqətlə doğmuşdur. Onun (bətndə) daşınma və süddən kəsilmə müddəti otuz aydır. Nəhayət, o, kamillik həddinə yetişib qırx yaşa çatdıqda deyər: “Ey Rəbbim! Mənə, mənim özümə və valideynlərimə bəxş etdiyin nemətə şükür etmək və Sənin razı qalacağın saleh əməlləri görmək üçün ilham ver, nəslimi də mənim üçün əməlisaleh et. Mən Sənə tövbə etdim. Həqiqətən, mən müsəlmanlardanam!””
Peyğəmbər (ﷺ) nə öyrədib
Peyğəmbər (ﷺ) Allahın (﷾) sevdiyi əməllər arasında valideynlərə yaxşılığı namazdan dərhal sonraya qoyub. O, onlara itaətsizliyi Allaha (﷾) şərik qoşmaqdan sonra ən böyük günahlar arasında sayıb. İnsanın yaxşı yoldaşlığına ən çox kimin layiq olduğu soruşulanda o, atanın adını çəkməzdən əvvəl üç dəfə ananın adını çəkib. O demişdir ki, yaşlı valideynləri olub yenə də onlar vasitəsilə Cənnəti qazana bilməyən insan uduzandır.
Abdullah ibn Məsud Peyğəmbərdən (ﷺ) Allahın ən çox sevdiyi əməlin hansı olduğunu soruşdu. O dedi: öz vaxtında qılınan namaz. Sonra nə gəldiyi soruşulanda dedi: valideynlərə yaxşılıq və itaət.
Əbu Bəkrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) böyük günahların ən böyüyünü adlandırmışdır: Allaha şərik qoşmaq və valideynlərə itaətsizlik etmək. Sonra yalan şahidlikdən xəbərdar etdi.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, bir kişi Peyğəmbərdən (ﷺ) onun yaxşı rəftarına ən çox kimin layiq olduğunu soruşdu. Peyğəmbər dedi: anan. Kişi daha üç dəfə sonra kimin gəldiyini soruşdu və cavab belə oldu: anan, sonra anan, sonra da atan.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) üç dəfə demişdir: burnu torpağa sürtülsün. Kimin olduğu soruşulanda dedi: valideynlərindən biri və ya hər ikisi o sağ ikən qocalığa çatan və yenə də Cənnətə girməyən.
Ananız
Ananız
Ananız
Atanız
| Mənbə | Nə deyir |
|---|---|
| Quran 17:23 | Valideynlərə yaxşılıq yalnız Allaha (﷾) ibadətin yanındadır; qocalıqlarında nifrət kəlməsi də yox. |
| Quran 31:14, 46:15 | Ananın hamiləlik və doğuşdakı ağrısı. |
| Səhih əl-Buxari 527 | Allahın (﷾) sevdiyi əməllər arasında valideynlərə yaxşılıq namazdan dərhal sonra gəlir. |
| Səhih əl-Buxari 5976 | Onlara itaətsizlik ən böyük günahlardandır. |
| Səhih Muslim 2551 | Qoca valideynləri olub Cənnəti qazana bilməyən ziyandadır. |
Tövratda eyni əmr
Ataya və anaya hörmət etmək əmri On Əmrdə durur. Bu, təəccüblü deyil: Musanı da, Muhəmmədi (ﷺ) də eyni Allah (﷾) göndərib. Quran köhnə əmri təsdiq edir və valideynlər qocalanda onun nə demək olduğunu izah edir.
“Atana və anana hörmət et ki, Tanrın RƏBBin sənə verdiyi torpaqda ömrün uzun olsun.”
Vəzifəsini bilən oğul İsa
Quran İsanı elə bu xüsusiyyətlə şərəfləndirir. O, körpə ikən anasını müdafiə edərək danışır və Allahın (﷾) onu anasına yaxşılıq edən etdiyini deyir. Quran deyir ki, Allah (﷾) Məryəmi seçib, təmizləyib və bütün aləmlərin qadınlarından üstün tutub. Quranın İsası vəzifəsini bilən oğuldur. Qocalığında anasına baxan müsəlman Quranın İsasının ardınca gedir.
“Məni anama qarşı qayğıkeş etdi. Məni lovğa və bədbəxt etmədi.”
“Bir zaman mələklər demişdilər: Ey Məryəm, həqiqətən, Allah səni seçdi, tərtəmiz etdi və aləmlərin qadınlarından üstün tutdu.”
Baxışlar
İslam baxışı
Valideynlərə, xüsusən qocalıqda xidmət etmək Allahın (﷾) əmri və onların övladları üzərindəki haqqıdır. Peyğəmbər (ﷺ) onu namazdan dərhal sonraya qoyub və ana ən çox hörmət görür.
Quran yalnız Allaha (﷾) ibadətlə yanaşı valideynlərə yaxşılığı əmr edir. O, qocalıqda onlara hətta bir nifrət sözü deməyi də qadağan edir.
Quran ananın uşağı daşımaq və doğmaqdakı ağrısını göstərir. O, bunu hər iki valideynə şükür üçün səbəb kimi verir.
Peyğəmbər (ﷺ) vaxtında qılınan namazdan sonra Allahın (﷾) ən çox sevdiyi əməl kimi valideynlərə yaxşılığı adlandırıb.
Peyğəmbər (ﷺ) valideynlərə itaətsizliyi Allaha (﷾) şərik qoşmaqdan sonra ən böyük günahlar arasında sayıb.
Peyğəmbər (ﷺ) demişdir ki, insanın yaxşı yoldaşlığına ən çox ana layiqdir və atadan əvvəl üç dəfə onun adını çəkib.
Qocalıqda valideynlərə qulluq Cənnətə yoldur və bu fürsəti əldən vermək itkidir.
Quran İsanı anasına yaxşılıq edən oğul kimi təqdim edir. Deməli, valideynlərə borc peyğəmbərlərin yolunun bir hissəsidir.
Ataya və anaya hörmət etmək əmri On Əmrdə də durur.