Qısa cavab
Bəli. Çıxış deyir ki, göyləri və yeri yaradandan sonra Tanrı dincəlib və rahatlanıb. Yaradılış Yaqubun bütün gecə güləşməsindən və ona Tanrı ilə qalib gəldiyinin deyilməsindən danışır. Tanrı Öz əhdini (təntənəli vədini) xatırlasın deyə göy qurşağını göyə qoyur. Bir məzmur (Bibliyada dua-nəğmə) Tanrıya oyanmağı yalvarır və niyə yatdığını soruşur. Başqası deyir ki, O, şərabdan çığıran adam kimi oyanıb. Bibliya bu sözləri müqəddəs mətn kimi saxlayır. Quran heç vaxt Allahı (﷾) yorğun, yatmış və ya xatırladılmağa ehtiyacı olan kimi təsvir etmir. O deyir ki, göyləri və yeri yaradanda Ona heç bir yorğunluq toxunmayıb. Onu nə mürgü, nə də yuxu tuta bilər. O, heç vaxt unutmur və heç vaxt vədini pozmur. Heç nə Ona bənzəmir.
Tam izah
Xristianlar bu ayələri necə oxuyur
Xristianlar hesab edir ki, bunlar Tanrı barədə danışmağın insani yollarıdır. Onlar əlavə edir ki, Bibliya Tanrının yorulmadığını və yatmadığını da açıq deyir. Yeşaya deyir ki, Yaradan taqətdən düşmür və yorulmur. Bir məzmur deyir ki, İsrailin keşikçisi nə mürgüləyir, nə də yatır.
“Bilmirsənmi? Eşitməmisənmi ki, əbədi Tanrı, RƏBB, yerin uclarının Yaradanı nə taqətdən düşür, nə yorulur? Onun anlayışı araşdırılmaz.”
“Budur, İsraili qoruyan nə mürgüləyər, nə də yatar.”
Dincəlib və rahatlanıb
Çıxış Şənbəni (həftəlik istirahət günü) Tanrının öz sözləri ilə əlamət kimi verir. O, səbəbini də verir. O, altı gündə göyü və yeri yaradıb, yeddinci gün isə dincəlib və rahatlanıb. Yalnız gücünü sərf etmiş varlığın rahatlanmağa ehtiyacı olur. Quran buna birbaşa cavab verir. Allah (﷾) göyləri və yeri altı gündə yaradıb və Ona heç bir yorğunluq toxunmayıb.
“Bu, Mənimlə İsrail övladları arasında əbədi nişanədir: çünki RƏBB altı gündə göyü və yeri yaratdı, yeddinci gün isə dincəldi və rahatlandı.”
“Biz göyləri, yeri və onların arasında olanları altı gündə yaratdıq və Bizə heç bir yorğunluq da toxunmadı.”
Dan sökülənə qədər güləşib
Yaradılışda bir adam dan sökülənə qədər Yaqubla güləşir və ona qalib gələ bilmir. Sonra o, Yaqubun adını İsrail qoyur, çünki Yaqub Tanrı ilə güc göstərib və qalib gəlib. Yaqub yeri Tanrını üz-üzə gördüyünə görə adlandırır. Problem Quranın da Allah (﷾) barədə işlətdiyi ‘üz’ kimi söz deyil (55:27). Problem insanın qalib gəldiyi güləşdir. Quran deyir ki, heç nə Allaha (﷾) bənzəmir və heç kim Ona bərabər deyil.
“Yaqub tək qaldı və bir adam dan yeri ağarana qədər onunla güləşdi. Ona qalib gələ bilmədiyini görəndə budunun oynağına toxundu və onunla güləşərkən Yaqubun budunun oynağı yerindən çıxdı.”
“O dedi: Adın daha Yaqub deyil, İsrail adlanacaq, çünki Tanrı və insanlarla başçı kimi güc göstərdin və qalib gəldin.”
“Yaqub o yerin adını Peniel qoydu: çünki Tanrını üz-üzə gördüm və canım qurtardı.”
“Yalnız cəlal və ikram sahibi olan Rəbbinin Üzü əbədidir.”
“(Allah) göyləri və yeri Yaradandır. O sizin üçün özünüzdən zövcələr, heyvanlardan da cütlər yaratdı. O sizi bu yolla çoxaldır. Onun heç bir bənzəri yoxdur. O, Eşidəndir, Görəndir.”
“(Ey Peyğəmbər!) De: “O Allah Təkdir! Allah Möhtac deyildir. O, nə doğub, nə də doğulub, Onun heç bir bənzəri də yoxdur”.”
Xatırladılan, yatan, unudan
Tanrı deyir ki, Öz əhdini xatırlasın deyə göy qurşağına baxacaq. Bir məzmur Tanrını oyanmağa çağırır və niyə yatdığını soruşur. Başqa məzmur deyir ki, O, yuxudan oyanan kimi, şərabdan çığıran igid kimi oyanıb. Quran bunun əksini deyir. Allah (﷾) nə xəta edir, nə də unudur və Onu nə mürgü, nə də yuxu tuta bilər. O, duanı Eşidəndir və insanların etdiyi hər şeyi görür.
“Qövs buludda olacaq; ona baxacağam ki, Tanrı ilə yer üzündəki bütün bədən sahibi hər canlı arasındakı əbədi əhdi xatırlayım.”
“Oyan, niyə yatırsan, ey Rəbb? Qalx, bizi əbədi atma.”
“Sonra Rəbb yuxudan oyanan kimi, şərabdan çığıran igid kimi oyandı.”
“(Musa) dedi: “Onlar haqqındakı bilgi Rəbbimin yanında olan bir Kitabdadır (lövhi-məhfuzdadır). Rəbbim nə xəta edir, nə də unudur!””
“(Cəbrail belə dedi:) “Biz (dünyaya) ancaq sənin Rəbbinin əmri ilə enirik. Önümüzdə, arxamızda və onların arasında nə varsa, Ona məxsusdur. Rəbbin unudan deyildir”.”
“Allah Özündən başqa (haqq) məbud olmayandır, (əbədi) Yaşayandır, (bütün yaratdıqlarının) Qəyyumudur. Onu nə mürgü, nə də yuxu tutar. Göylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Ona məxsusdur. Allahın izni olmadan Onun yanında kim şəfaət edə bilər? O, (qullarının) gələcəyini və keçmişini bilir. Onlar Allahın elmindən Onun istədiyindən başqa heç bir şey qavraya bilməzlər. Onun Kürsüsü göyləri və yeri əhatə etmişdir. Bunları qoruyub saxlamaq Ona ağır gəlməz. O, Ucadır, Əzəmətlidir.”
“Qoca vaxtımda mənə İsmaili və İshaqı bəxş edən Allaha həmd olsun! Həqiqətən, Rəbbim duaları eşidəndir.”
“Şübhəsiz ki, Allah göylərin və yerin qeybini bilir. Allah nə etdiklərinizi görəndir.”
Tanrının sözünü pozduğunu deyən dua
Məzmur 89-da Tanrı Öz əhdini pozmayacağını deyir. Dörd ayə sonra məzmur Tanrıya deyir ki, O, qulunun əhdini ləğv edib. Bibliya bu duanı heç bir düzəliş olmadan müqəddəs mətn kimi saxlayır. Quran deyir ki, Allah (﷾) heç vaxt vədindən dönmür. O, həmçinin günahkarlara Onun mərhəmətindən heç vaxt ümid kəsməməyi deyir.
“Əhdimi pozmayacağam, dodaqlarımdan çıxanı dəyişməyəcəyəm.”
“Lakin Sən rədd edib iyrəndin, məsh etdiyinə qəzəbləndin. Qulunun əhdini ləğv etdin, tacını yerə ataraq təhqir etdin.”
“Bu, Allahın vədidir. Allah Öz vədinə xilaf çıxmaz. Lakin insanların əksəriyyəti bunu bilmir.”
“(Ey Peyğəmbər! Qullarıma mənim bu sözümü) de: “Ey Mənim özlərinə qarşı həddi aşmış qullarım! Allahın rəhmətindən ümidinizi üzməyin. Şübhəsiz ki, Allah bütün günahları bağışlayır. O, həqiqətən, Bağışlayandır, Rəhmlidir!””
| Sual | Bibliya | Quran |
|---|---|---|
| Tanrı yorulurmu? | Altı gündən sonra O, dincəldi və rahatlandı (Çıxış 31:17). | Göyləri və yeri yaradanda Ona heç bir yorğunluq toxunmadı (Quran 50:38). |
| İnsan Tanrını məğlub edə bilərmi? | Yaquba deyilir ki, Tanrı ilə gücləşib və qalib gəlib (Yaradılış 32:28). | Heç nə Ona bənzəmir (Quran 42:11). |
| Tanrı yatırmı? | Məzmur Ondan oyanmağı istəyir və niyə yatdığını soruşur (Məzmur 44:23). Başqası deyir ki, O, şərabdan bağıran adam kimi oyandı (Məzmur 78:65). | Onu nə mürgü, nə yuxu tutmaz (Quran 2:255). |
| Tanrı sözünü pozurmu? | Məzmur Ona qulunun əhdini ləğv etdiyini deyir (Məzmur 89:39). | Allah (﷾) vədindən heç vaxt dönmür (Quran 30:6). |
Xristianlar bunları insan danışıq tərzi adlandırır. Lakin Çıxış 31:17 Tanrının öz sözləri kimi verilir, Məzmur 78:65 isə dua deyil: Rəbbin yuxudan oyanan kimi oyandığını nəql edir.
Sınanan və bilməyən Tanrı
Xristianlar üçün İsa Tanrıdır. Halbuki Əhdi-Cədid İncilləri deyir ki, o, iblis tərəfindən sınanmaq üçün səhraya aparılıb. Yaqubun məktubu deyir ki, Tanrı şərlə sınana bilməz. İsa həmçinin demişdir ki, günü və saatı Oğul bilmir, yalnız Ata bilir. İbrani müqəddəs mətnləri artıq demişdi ki, Tanrı insan deyil.
“O zaman Ruh İsanı iblis tərəfindən sınağa çəkilmək üçün səhraya apardı.”
“Sınağa çəkiləndə heç kim ‘Tanrı məni sınağa çəkir’ deməsin, çünki Tanrı şərlə sınağa çəkilə bilməz və Özü də heç kimi sınağa çəkmir.”
“Lakin o gün və o saat barədə heç kim bilmir, nə göydəki mələklər, nə də Oğul, yalnız Ata bilir.”
“Tanrı insan deyil ki, yalan danışsın, bəşər oğlu deyil ki, peşman olsun. O deyib etməzmi, danışıb yerinə yetirməzmi?”
“Qəzəbimin şiddətini yerinə yetirməyəcəyəm, Efrayimi məhv etməyə qayıtmayacağam, çünki Mən Tanrıyam, insan deyiləm; aranızdakı Müqəddəs Olanam və şəhərə girməyəcəyəm.”
Ayə-ayə
Quran 42:11 — əş-Şura surəsi, ayə 11
“(Allah) göyləri və yeri Yaradandır. O sizin üçün özünüzdən zövcələr, heyvanlardan da cütlər yaratdı. O sizi bu yolla çoxaldır. Onun heç bir bənzəri yoxdur. O, Eşidəndir, Görəndir.”
Nə üçün istinad olunub
Bunlar yalnız Tanrı barədə danışmağın insani yollarıdır. Quran Allahın Üzündən və əllərindən danışanda eyni şeyi edir.
Cavab
İslam razıdır ki, Allah (﷾) Öz yaradılışına bənzəmir. Quran Onun Üzündən (55:27) və əllərindən (38:75, 5:64) danışır. Müsəlmanlar bu sözləri gəldiyi kimi, Onu heç bir bədənə bənzətmədən qəbul edir, çünki O deyir ki, heç nə Ona bənzəmir (42:11). Bu səhifədəki qüsurlar başqadır. Onlar zəiflik və ehtiyacdır: yorğunluq, yuxu, unutqanlıq, ləğv edilmiş vəd. Quran Allaha (﷾) bunların heç birini aid etmir.
Nəticə — ‘Üz’ və ya ‘əl’ kimi söz qüsur deyil. Yorğunluq, yuxu və unutqanlıq qüsurdur və Quran deyir ki, Allahda (﷾) bunların heç biri yoxdur.
Çıxış 31:17 — Tövrat (Qanun), fəsil 31, ayə 17
“Bu, Mənimlə İsrail övladları arasında əbədi nişanədir: çünki RƏBB altı gündə göyü və yeri yaratdı, yeddinci gün isə dincəldi və rahatlandı.”
Nə üçün istinad olunub
‘Dincəldi’ Tanrının yaratmağı dayandırması deməkdir, ‘rahatlandı’ isə Onun bitmiş işdən sevincinin insani təsviridir.
Cavab
Ayə məzmur müəllifinin fəryadı deyil. O, Şənbə əlamətini müəyyən edən Tanrının öz sözləri kimi verilib. ‘Rahatlandı’ üçün ibrani feli nefeş (nəfəs) ilə eyni kökdən olan vayinafaşdır. Bu, Davud və adamları yorğun gəlib orada dincələndə işlədilən feldir. Eyni altı gündən danışan Quran bu fikri istisna edir: Ona heç bir yorğunluq toxunmayıb.
Nəticə — Çıxışdakı Tanrının öz sözləri Ona Quranın heç vaxt olmadığını dediyi ehtiyacı verir.
Zəbur 44:23 — Yazılar (Ketuvim), fəsil 44, ayə 23
“Oyan, niyə yatırsan, ey Rəbb? Qalx, bizi əbədi atma.”
Nə üçün istinad olunub
Məzmurlar çətinlikdə olan insanların dualarıdır. Onlar Tanrıdan oyanmağı istəyəndə Tanrının yatdığını öyrətmir, hisslərini ifadə edir.
Cavab
Onda Bibliya Tanrı barədə yalan şeylər deyən duaları müqəddəs mətn kimi saxlayır. Quran Allah (﷾) barədə yalan sözü bildirəndə onu 5:64-də olduğu kimi yerindəcə rədd edir. Məzmurlar düzəldilmədən, oxunacaq dualar kimi saxlanılır. Məzmur 78:65 isə ümumiyyətlə dua deyil. O danışır ki, Rəbb yuxudan oyanan kimi, şərabdan çığıran adam kimi oyanıb. Quran çətinlikdə olan peyğəmbərlərin dualarını da qeyd edir və onların heç biri Allahdan (﷾) belə danışmır.
Nəticə — Ayələri insan hissi adlandırmaq onların Tanrının həqiqi təsviri olmadığını etiraf etməkdir, halbuki onlar Onun kəlamı adlanan kitabda durur.
Yaradılış 32:28 — Tövrat (Qanun), fəsil 32, ayə 28
“O dedi: Adın daha Yaqub deyil, İsrail adlanacaq, çünki Tanrı və insanlarla başçı kimi güc göstərdin və qalib gəldin.”
Nə üçün istinad olunub
Yaqub mələklə və ya insan şəklində Tanrı ilə güləşib və O, ona xeyir-dua vermək üçün Yaqubun tutmasına imkan verib.
Cavab
Huşə sonradan güləşəni mələk adlandırır (Huşə 12:4). Lakin Yaradılışın özü Yaquba Tanrı ilə güc göstərdiyini və qalib gəldiyini deyir. O, Yaquba Tanrını üz-üzə gördüyünü də dedirir. Yaradılışın müqəddəs mətn kimi saxladığı sözlər bunlardır. Quran heç vaxt Allahı (﷾) və ya Onu təmsil edən kimisə insanın qalib gəldiyi güləşə qoymur.
Nəticə — Güləşən necə izah olunsa da, Yaradılış insanın Tanrıya qalib gəldiyini deyir, Quran isə heç nənin Allaha (﷾) bənzəmədiyini deyir.
Quran 9:67 — ət-Tövbə surəsi, ayə 67
“Münafiq kişilər və münafiq qadınlar bir-birinin tayıdırlar. Onlar (insanlara) pis işləri əmr edib, yaxşı işlərdən çəkindirər və (Allah üçün xərcləməkdən) xəsislik göstərərlər. Onlar Allahı unutdular. Allah da onları unutdu. Həqiqətən, münafiqlər fasiqlərdir.”
Nə üçün istinad olunub
Quranın özü deyir ki, Allah münafiqləri unudub, deməli, onda da Allah unudur.
Cavab
Ayə əvəzi günahla eyni ifadələrlə verir. Onlar Allaha (﷾) etinasızlıq edib, ona görə O, onları etinasızlıqlarına buraxır. Quran 45:34 Qiyamət günü barədə eyni şeyi deyir: onlar həmin günü unutduqları kimi orada unudulmuş qalır. Heç bir ayə yaddaş itkisindən danışmır. Eyni Quran açıq bəyanlarla deyir: “Rəbbim nə xəta edir, nə də unudur!” və “Rəbbin unudan deyildir”.
Nəticə — Cəza olaraq buraxılmaq unutmaq deyil. Quran Allahın (﷾) unutmasını açıq inkar edir.
Quran 2:152 — Əl-Bəqərə surəsi, ayə 152
“Elə isə siz Məni yad edin ki, Mən də sizi yad edim! Mənə şükür edin, Mənə qarşı nankor olmayın!”
Nə üçün istinad olunub
Quran da deyir ki, Allah insanları xatırlayacaq, deməli, xatırlamaq qüsur deyil.
Cavab
2:152-də Allahın (﷾) xatırlaması Onu xatırlayanlara mükafatdır. Yaradılışda Tanrı göyə əlamət qoyur ki, onu görəndə Öz əhdini xatırlasın. Birincisi vəddir. İkincisi xatırlatmadır. Quran deyir: “Rəbbim nə xəta edir, nə də unudur!” (20:52).
Nəticə — Mükafat kimi xatırlamaq xatırlamaq üçün əlamətə ehtiyacı olmaqla eyni deyil.
Baxışlar
Əsas xristian baxışı
Tanrı yorulmur, yatmır və unutmur. Müqəddəs Yazı bəzən Ondan insani ifadələrlə danışır və məzmurlar çətinlikdə olan insanların səmimi dualarıdır.
Bibliya başqa yerdə deyir ki, Tanrı taqətdən düşmür və yorulmur.
Təkzib
İslam razıdır ki, Allah (﷾) heç vaxt yorulmur. Lakin Çıxış 31:17 Tanrının dincəlib rahatlandığını Onun öz sözləri ilə verir və Yeşaya bunları geri götürmür. Quran Ona heç bir yorğunluq toxunmadığını açıq deməklə şübhəni aradan qaldırır (50:38).
Bibliya başqa yerdə deyir ki, İsrailin keşikçisi nə mürgüləyir, nə də yatır.
Təkzib
İslam razıdır ki, Allah (﷾) nə mürgüləyir, nə də yatır (2:255). Lakin Məzmur 78:65 deyir ki, Rəbb “yuxudan oyanan kimi” oyanıb və bu, dua yox, Onun nə etdiyinin xəbəridir. Onu məcaz adlandırmaq yenə də yatmış kimi görünən Tanrı mənzərəsini saxlayır, Quran isə Onu heç vaxt belə təsvir etmir.
İslam baxışı
Allah (﷾) kamildir və heç nə Ona bənzəmir. Allahdan (﷾) gələn müqəddəs mətn hətta duada da Ona yorğunluq, yuxu, unutqanlıq və ya pozulmuş vədlər aid etmir.
Çıxış 31:17 deyir ki, Tanrı altı gün yaratdıqdan sonra dincəlib və rahatlanıb.
Quran deyir ki, göyləri və yeri altı gündə yaradanda Allaha (﷾) heç bir yorğunluq toxunmayıb.
Yaradılış 32 deyir ki, Yaqub dan sökülənə qədər güləşib və ona Tanrı ilə güc göstərdiyi və qalib gəldiyi deyilib.
Bibliyanın öz ayələri Tanrının xatırlamağa ehtiyacı olmasından, yatmasından və şərabdan oyanan kimi oyanmasından danışır.
Bibliya deyir ki, İsrailin keşikçisi nə mürgüləyir, nə də yatır. Halbuki Rəbbin yuxudan oyanan kimi oyandığını nəql edir.
Məzmur 89-da Tanrı Öz əhdini pozmayacağına and içir. Dörd ayə sonra o, Tanrıya əhdi ləğv etdiyini deyən duanı müqəddəs mətn kimi saxlayır.
İsanın Tanrı olması xristian inamı sınanmağı və bilməməyi Tanrıya aid edir. Bu, Bibliyanın Tanrının sınana bilməyəcəyi barədəki öz bəyanına ziddir.
Quran öyrədir ki, Allah (﷾) heç vaxt yatmır, heç vaxt unutmur, hər duanı eşidir və heç vaxt vədini pozmur. Heç nə Ona bənzəmir.