Qısa cavab
Xeyr. Peyğəmbər Muhəmmədin (ﷺ) həyatı bunu istisna edir. Təbliğə başlayandan sonra o, illərlə təhqir, boykot, sürgün və müharibə ilə üzləşib. Onun ən erkən tərcümeyi-halı qeyd edir ki, Məkkə rəhbərləri dayansa, ona pul, rəhbərlik və padşahlıq təklif ediblər. O, imtina edib. Ərəbistanın böyük hissəsinin hökmdarı olanda da xurma yarpağından həsirdə yatırdı. O, zirehi arpa müqabilində yəhudi kişidə girov olduğu halda vəfat edib və ailəsi heç nə miras almayıb. Zövcələrinə hədiyyə ilə boşanma təklif olunub və hamısı onunla yoxsulluğu seçib. O, iyirmi beş il yalnız ondan yaşlı olan bir arvad, Xədicə ilə olub. O, oturaraq namaz qıldıranda ardıcıllarına padşahlar qarşısında durmaq kimi ayaqda durmamağı deyib. Güc istəyən adam belə yaşamazdı. İslamın cavabı budur ki, o, Allahın (﷾) səmimi elçisi idi.
Tam izah
Təbliğ ona nəyə başa gəlib
Peyğəmbər (ﷺ) Məkkədəki hörmətli yerini illərlə təhqirə dəyişib. O, namaz qılarkən kürəyinə dəvə bağırsaqları (kəsilmiş dəvənin içalatı) tökülüb. Bir adam Məkkədəki müqəddəs ev Kəbədə onu boğmağa çalışıb. Onun nəsli iki-üç il boykot edilib. Sonra Məkkə yaxınlığındakı Taif şəhərinin başçıları onu rədd edib. Dağlar Mələyi onu rədd edənlərin üstünə iki dağı endirməyi təklif edib. O, imtina edib və onların nəsillərinin yalnız Allaha (﷾) ibadət edəcəyinə ümid etdiyini deyib.
Abdullah ibn Məsud rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) Kəbənin yanında namaz qılarkən Əbu Cəhl və yoldaşları kəsilmiş dəvənin bağırsaqlarını gətirtdilər, o, səcdə edərkən kürəyinə qoydular və ona güldülər. İbn Məsud kömək edə bilmədən baxırdı.
Abdullah ibn Əmrdən müşriklərin Peyğəmbərə (ﷺ) etdiyi ən pis şey soruşulanda dedi ki, o, Kəbənin yanında namaz qılarkən Uqbə ibn Əbu Müeyt boynuna parça dolayıb onu şiddətlə boğdu, nəhayət, Əbu Bəkr onu itələyib Rəbbim Allahdır deyən adamı öldürəcəklərmi deyə soruşdu.
Qüreyşin Məkkədə Peyğəmbərin (ﷺ) davamçılarını necə təqib etdiyini, o cümlədən Üməyyə ibn Xələfin Bilalı günorta istisində arxası üstə uzadıb sinəsinə böyük qaya qoyduğunu və Qüreyşin Haşim və əl-Müttəlib qəbilələrini boykot etmək üçün iki-üç il davam edən razılaşma yazdığını bildirir.
Aişə Peyğəmbərdən (ﷺ) Uhuddan daha ağır gün görüb-görmədiyini soruşdu. O, Taif başçılarından İbn Əbd Yəlilə dəvətini təqdim edib rədd edildiyi günü adlandırdı. O, kədər içində gedərkən Cəbrayıl Dağlar Mələyi ilə gəldi; mələk onu rədd edənlərin üstünə iki böyük dağı salmağı təklif etdi. Peyğəmbər imtina etdi və onların nəslinin yalnız Allaha ibadət edəcəyinə ümid etdiyini dedi.
İmtina etdiyi təklif
İbn İshaq Peyğəmbərin (ﷺ) qalmış ən erkən tam tərcümeyi-halını yazıb. O bildirir ki, Məkkənin hakim qəbiləsi Qureyş Utbə ibn Rəbiəni onun yanına göndərib. Bu, missiyasının əvvəlində, İslamın uğur ehtimalı olmayanda idi. Utbə yalnız Allaha (﷾) çağırışı dayandırsa, pul, rəhbərlik və padşahlıq təklif edib. Peyğəmbər (ﷺ) Füssilət surəsinin əvvəlini oxumaqla cavab verib. Həmin parça ona “sizin kimi bir insan” deyir. Düşmənləri onun mesajını yumşaltmasını da istəyib və ondan başqa Quran gətirməyi tələb edib. Quran hər iki tələbi və onun imtinasını qeyd edir.
Bildirir ki, Qüreyş Utbə ibn Rəbiəni Peyğəmbərin (ﷺ) yanına təkliflə göndərdi: pul istəyirsə, onu ən varlıları edərlər; şərəf istəyirsə, onu başçıları edərlər; hökmdarlıq istəyirsə, onu padşahları edərlər; ruh tərəfindən tutulubsa, müalicəsinin pulunu verərlər. Peyğəmbər onu dinlədi, sonra Füssilət surəsinin əvvəlini oxudu. Utbə qayıdıb Qüreyşə şeirə, sehrə və ya falçılığa bənzəməyən sözlər eşitdiyini dedi və onu rahat buraxmağı məsləhət gördü.
“Hə. Mim. (Bu Quran) Mərhəmətli və Rəhmli (olan Allah) tərəfindən nazil edilmişdir. (Bu) bilən bir qövm üçün ərəbcə Quran olaraq ayələri müfəssəl izah edilmiş bir kitabdır. (O) müjdə verən və qorxudan olaraq (göndərilmişdir). Lakin onların əksəriyyəti (haqqı) eşitməz. Onlar deyirlər: “Bizi dəvət etdiyinə qarşı qəlbimiz qapalıdır, qulaqlarımızda karlıq və bizimlə sənin aranda bir örtük vardır. Sən (öz dininə) əməl et, biz də (öz dinimizə) əməl etməkdəyik!” (Ey Peyğəmbər!) De: Mən də sizin kimi bir insanam. Mənə ilahınızın yalnız tək bir ilah olduğu vəhy olunur. Ona tərəf yönəlin və Ondan bağışlanmağınızı diləyin. Vay müşriklərin halına!”
“Onlar (Müşriklər) istəyirlər ki, sən (onlara) güzəşt edəsən, onlar da (sənə) güzəşt etsinlər.”
“Açıq-aydın ayələrimiz onlara oxunduğu zaman (qiyamət günü) Bizimlə qarşılaşacaqlarına ümid etməyənlər: “Bizə bundan başqa bir Quran gətir və ya onu dəyişdir!”– dedilər. De: “Mən onu öz istəyimlə dəyişdirə bilmərəm. Mən yalnız mənə vəhy olunana tabe oluram. Əgər Rəbbimə asi olsam, böyük günün (qiyamət gününün) əzabından qorxuram”.”
Ərəbistanın hökmdarı necə yaşayıb
Peyğəmbər (ﷺ) ömrünün sonunda Ərəbistanın böyük hissəsini idarə edirdi və əvvəlki kimi yaşayırdı. Ən yaxın səhabələrindən biri Ömər onu xurma yarpağından çılpaq həsirdə, izləri böyrünə batmış halda uzanmış tapıb. Ömər saraylarındakı Roma və Fars imperatorları Qeysər və Xosrovu düşünərək ağlayıb. Onun evlərində yemək bişirmək üçün iki ay od yandırılmaya bilərdi. Ailəsi heç vaxt iki gün dalbadal arpa çörəyindən doyunca yeməyib. Onun döşəyi xurma lifi ilə doldurulmuş dəri idi. O, peyğəmbər olandan sonra heç vaxt incə undan çörək görməyib.
Ömər Peyğəmbəri (ﷺ) xurma yarpağından həsir üzərində, onunla arasında heç nə olmadan, başının altında xurma lifi ilə doldurulmuş dəri yastıq uzanmış gördü. Həsirin böyründəki izlərini görən Ömər ağladı və dedi ki, Qeysər və Kisra dəbdəbə içində yaşayır, o isə ehtiyac içində. Peyğəmbər soruşdu ki, dünyanın onların, axirətin isə möminlərin olmasına razı deyilmi.
Aişə bacısı oğlu Urvəyə demişdir ki, Peyğəmbərin (ﷺ) evlərində yemək bişirmək üçün od yandırılmadan üç təzə ay, iki ay keçə bilərdi. Onlar xurma və su ilə, ənsar qonşularının göndərdiyi bir az südlə dolanırdılar.
Aişə rəvayət edir ki, Muhəmmədin (ﷺ) ailəsi Peyğəmbər vəfat edənə qədər iki gün dalbadal arpa çörəyi ilə doymayıb.
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbərin (ﷺ) döşəyi xurma lifi ilə doldurulmuş dəri kisə idi.
Səhl ibn Səd rəvayət edir ki, Allahın Peyğəmbəri (ﷺ) elçi göndərdiyi vaxtdan onu götürənə qədər Peyğəmbər nə incə ağ undan çörək, nə də ələk görüb; onlar qabığını üfürüb arpa yeyirdilər.
Geridə nə qoyub
Peyğəmbər (ﷺ) vəfat edəndə zirehi arpa müqabilində yəhudi kişidə girov idi. O, pul qoymayıb. O, yalnız ağ qatırını, silahlarını və artıq sədəqə verdiyi bir torpaq parçasını qoyub. O öyrədib ki, peyğəmbərlərin qoyduğu miras yox, sədəqədir, ona görə ailəsi heç nə almayıb. O, bir dəfə sədəqə üçün nəzərdə tutulmuş qızıl parçasını vermək üçün namazdan evə tələsib. O, onun evində bir gecə qalmasını istəməyib.
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) vəfat edəndə onun zirehi otuz ölçü arpa üçün bir yəhudi kişinin yanında girov idi.
Amr ibn əl-Haris rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) vəfat edəndə ağ qatırı, silahları və sədəqə kimi verdiyi bir parça torpaqdan başqa nə pul, nə qul, nə də başqa bir şey qoydu.
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: peyğəmbərlərin malı miras qalmır, qoyub getdikləri hər şey sədəqə verilir.
Uqbə ibn əl-Haris rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) əsr namazından dərhal sonra tələsik evə getdi. O, izah etdi ki, evində sədəqədən bir parça qızıl qoymuşdu və onun orada gecələməsini istəmirdi, ona görə onu payladı.
Padşah şərəflərindən imtina edib
Peyğəmbər (ﷺ) evdə ailəsinə xidmət edirdi. O, xəstələri, o cümlədən ona xidmət etmiş yəhudi oğlanı ziyarət edirdi. Mədinənin ətrafında xəndək qazılanda səhabələri ilə birlikdə torpaq daşıyırdı. Bir dəfə o, oturaraq namaz qıldıranda ardıcılları arxasında ayaqda durub. O, onlara oturmağı deyib və padşahları qarşısında duran farsları və romalıları az qala təqlid etdiklərini deyib. O, həmçinin xristianların İsanı tərifləməsi kimi onu həddindən artıq tərifləməyi qadağan edib.
Əl-Əsvəd Aişədən Peyğəmbərin (ﷺ) evdə nə etdiyini soruşdu. O dedi ki, ailəsinə xidmətlə məşğul olurdu və namaz vaxtı gələndə namaza çıxırdı.
Ənəs rəvayət edir ki, Peyğəmbərə (ﷺ) xidmət edən yəhudi oğlan xəstələndi və Peyğəmbər onu ziyarətə getdi. Baş tərəfində oturub onu İslama dəvət etdi; oğlan atasına baxdı, atası ona itaət etməyi dedi və o qəbul etdi.
Əl-Bəra rəvayət edir ki, Xəndək günü Peyğəmbərin (ﷺ) xəndək qazılarkən torpaq daşıdığını, tozun qarnını örtdüyünü görmüşdür.
Cabir rəvayət edir ki, xəstə olan Peyğəmbər (ﷺ) oturaraq namaz qıldırdı və arxasındakı insanlar ayaqda dayandı. O, onlara oturmağı işarə etdi və sonra dedi ki, onlar az qala padşahları otururkən onların qarşısında ayaqda dayanan farslar və romalıların etdiyini edirdilər və bunu etməməlidirlər.
Ömər rəvayət edir ki, Peyğəmbərin (ﷺ) belə dediyini eşitmişdir: xristianların Məryəm oğlunu həddən artıq tərifləyib şişirtdiyi kimi məni şişirtməyin; mən yalnız bir qulam, ona görə mənə Allahın qulu və Rəsulu deyin.
| Hakimiyyət axtaran istərdi | Qeydlər nə göstərir |
|---|---|
| Zəngin yemək | Peyğəmbərin (ﷺ) evlərində yemək bişirməyə od yandırılmadan iki ay keçə bilərdi. Peyğəmbər olandan sonra incə undan çörək görməyib. |
| Qoyub gedəcək sərvət | Pul qoymadı: yalnız ağ qatırı, silahları və artıq sədəqə verdiyi torpaq parçası. Ailəsi heç nə irs almadı. |
| Evdə xidmətçilər | Evdə ailəsinə xidmət edirdi. Xəstələri, hətta ona xidmət etmiş yəhudi oğlanı ziyarət edirdi. |
| Padşahın şərəfləri | Oturaraq namaz qılanda ardıcıllarına da oturmağı deyirdi, farsların və rumların padşahları qarşısında durduğu kimi durmamağı. |
| Pul və tac | İbn İshaq bildirir ki, Məkkə başçıları təbliğdən əl çəksə, ona pul, başçılıq və padşahlıq təklif etdi. O, Quran oxumaqla cavab verdi. |
| İntiqam | Taif başçıları onu rədd edəndən sonra ona rədd edənlərin məhvi təklif olundu. O, imtina etdi və nəsillərinin yalnız Allaha (﷾) ibadət edəcəyinə ümid etdi. |
Hakimiyyət istəyən adam belə yaşamazdı.
Zövcələri də yoxsulluğu seçib
Quran Peyğəmbərə (ﷺ) zövcələrinə seçim təklif etməyi deyib. Onlar bu dünyanın rahatlığını və gözəl ayrılığı seçə bilərdi. Ya da Allahı (﷾), Onun Elçisini və axirəti, ölümdən sonrakı həyatı seçə bilərdi. Zövcəsi Aişə birinci cavab verib və qalmağı seçib, hər başqa zövcəsi də belə edib. Həzz üçün din uyduran adam ailəsindən çətinliyi seçməyi istəməzdi. O, gəncliyində də qadınlar üçün yaşamayıb. Tərcümeyi-hal müəlliflərinin hesabına görə o, Xədicə ilə iyirmi beş yaşında evlənib. O, ondan on beş yaş böyük dul qadın idi. O, Xədicə vəfat edənə qədər iyirmi beş ildə başqa arvad almayıb. Ondan sonra dul qadın Sövdə ilə evlənib. Aişə onun zövcələri arasında əvvəl evlənməmiş yeganə qadın idi. Sonrakı nikahları o, təxminən əlli yaşında və ya daha yaşlı olanda olub. Aişədən sonrakı hər zövcəsi dul və ya boşanmış qadın idi. Hər nikahın səbəbləri “Peyğəmbər (ﷺ) niyə bu qədər, dörddən çox arvadla evlənib?” səhifəsində verilir.
“Ey Peyğəmbər! Zövcələrinə de: “Əgər siz dünya həyatını və onun bərbəzəyini istəyirsinizsə, gəlin sizə boşanma bədəllərinizi verim və sizi gözəl tərzdə boşayım. Əgər siz Allahı, Onun Rəsulunu və Axirət yurdunu istəyirsinizsə, (bilin ki,) Allah aranızdan yaxşı işlər görənlər üçün böyük bir mükafat hazırlamışdır”.”
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbərə (ﷺ) Quran 33:28-29-da arvadlarına seçim verməsi əmr ediləndə o, ondan başladı və ona valideynləri ilə məsləhətləşməmiş cavab verməməyi dedi. Aişə onlarla məsləhətləşməyə ehtiyacı olmadığını dedi: o, Allahı, Onun Elçisini və axirət yurdunu seçir. Peyğəmbərin bütün başqa arvadları da sonra eyni şeyi etdi.
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) Xədicə vəfat edənə qədər başqa heç bir qadınla evlənməyib.
Peyğəmbərin (ﷺ) arvadlarını sıra ilə sadalayır. Birincisi Xədicə idi: o, onunla peyğəmbərlikdən əvvəl, özü iyirmi beş, Xədicə qırx yaşında ikən evlənib və Xədicə vəfat edənə qədər başqa heç kimlə evlənməyib. Xədicənin vəfatından az sonra Məkkədə Sövdə, sonra Aişə gəlib. Qalanları ilə hicrətdən sonra evlənib: Həfsə, Zeynəb bint Xüzeymə (nikahdan təxminən iki ay sonra vəfat edib), Ümmü Sələmə, Zeynəb bint Cəhş, Cüveyriyyə, Ümmü Həbibə və Səfiyyə. Əbu Süfyanın qızı Ümmü Həbibə Həbəşistanda dul qalıb və orada Nəcaşi onu Peyğəmbərə nikah edib. Hicrətdən sonra yeddinci ildə evləndiyi Meymunə sonuncu olub.
Aişə Peyğəmbərdən (ﷺ) misal olaraq soruşdu ki, dəvəsini artıq otlanmış ağacda otarardı, yoxsa toxunulmamış ağacda, o da toxunulmamışı seçdi. Rəvayətçi izah edir ki, Aişə Peyğəmbərin ondan başqa heç bir bakirə ilə evlənmədiyini nəzərdə tuturdu.
Ona heç nə verməyən kitab
Peyğəmbərin (ﷺ) oxuduğu Quran onu açıq düzəldir. O, onu kor adama qaşqabaq etdiyinə və zövcələrini razı salmaq üçün halal şeyi özünə qadağan etdiyinə görə düzəldir. O, ona hətta özünə də xeyir və ya zərər vermək gücü olmadığını dedirir. Oğlu vəfat etdiyi gün günəş tutulub və insanlar bunun oğlu üçün olduğunu deyib. O, onlara demişdir ki, tutulmalar heç kimin ölümünə görə olmur. Onun öz düşməni Əbu Süfyan onun heç vaxt yalan danışdığının bilinmədiyini etiraf edib.
“(Peyğəmbər) qaşqabağını tökdü və üz çevirdi – yanına kor (Abdullah ibn Ümmi-Məktum) gəldiyinə görə. (Ey Muhamməd!) Nə bilirsən, bəlkə o (günahlardan) təmizlənəcəkdi yaxud öyüd dinləyib və bu öyüd ona fayda verəcəkdi! (Öyüd-nəsihətinə) ehtiyacı olmayana gəlincə isə, sən ona tərəf çevrilirsən. Onun (günahlardan) təmizlənməməsinin sənə bir aidiyyəti yoxdur. Amma tələsərək sənin yanına gələn, (Allahdan) qorxan kimsəyə gəlincə, sən ona məhəl qoymursan!”
“Ey Peyğəmbər! Zövcələrinin razılığını diləyərək Allahın sənə halal etdiyini nə üçün özünə haram edirsən?! Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.”
“De: “Mən Allahın istədiyindən başqa özümə nə bir fayda, nə də bir zərər yetirməyə qadirəm. Əgər qeybi bilsəydim, əlbəttə ki, özüm üçün xeyir artırardım və mənə pislik toxunmazdı. Mən sadəcə, iman gətirən bir qövm üçün qorxudan və müjdələyənəm”.”
Əl-Muğirə ibn Şöbə rəvayət edir ki, Peyğəmbərin (ﷺ) oğlu İbrahimin öldüyü gün Günəş tutuldu və insanlar onun İbrahimin ölümünə görə tutulduğunu dedilər. Peyğəmbər dedi ki, Günəş və Ay heç kimin ölümünə və ya doğulmasına görə tutulmur və onlara tutulma görəndə namaz qılmağı və Allaha dua etməyi tapşırdı.
O zaman hələ Peyğəmbərin (ﷺ) düşməni olan Əbu Süfyanı Bizans imperatoru Herakl sorğu-suala tutdu. Muhəmməd peyğəmbərlik iddiasından əvvəl heç yalanla ittiham olunubmu deyə soruşulanda yox cavabını verdi. Herakl belə nəticəyə gəldi ki, insanlar barədə yalan danışmayan adam Allah barədə yalan danışmaz.
Baxışlar
Skeptikin motivi: güc, sərvət və arvadlar
Bir çox skeptik deyir ki, Muhəmməd (ﷺ) iddiasından güc, ardıcıllar və bir neçə arvad qazanıb. Deməli, onlar deyir, onu uydurmağa hər səbəbi var idi.
Tənqidçilər deyir ki, Muhəmməd (ﷺ) iddiasından güc və bir neçə arvad qazanıb. Deməli, onlar deyir, onun uydurmaq motivi var idi.
Təkzib
Qureyş ona təbliği dayandırsa, sərvət, rəhbərlik və padşahlıq təklif edib və o, imtina edib. Ərəbistanın böyük hissəsini idarə edərkən çılpaq həsirdə yatıb və zirehi arpa müqabilində girov olduğu halda vəfat edib. Aişədən sonrakı hər zövcəsi dul və ya boşanmış qadın idi və Xədicədən sonrakı hər nikah o, təxminən əlli yaşında və ya daha yaşlı olanda olub. Onun oxuduğu Quran onu açıq danlayır, öz xeyrini güdən müəllif bunu yazmaz.
İslam baxışı
Peyğəmbər (ﷺ) mesajından bu dünyadan heç nə qazanmayıb və çox şey itirib. O, ailəsi üçün yalnız bir illik azuqə saxlayıb, hökmdar kimi ona gələnin qalanını isə icmaya xərcləyib. O, zirehi girovda olduğu halda vəfat edib. Onun uğurdan əvvəl və sonrakı davranışı səmimi olduğunun dəlilidir. Onun səmimiyyəti və gətirdiyi Kitab göstərir ki, o, özünün dediyi idi: Allahın (﷾) elçisi.
İbn İshaq bildirir ki, Qureyş ona təbliği dayandırsa, sərvət, rəhbərlik və padşahlıq təklif edib və o, imtina edib.
Məkkədə onu təhqir edib, ona hücum edib və boykot ediblər və o, təbliğə davam edib.
Ərəbistanın böyük hissəsini idarə edərkən yoxsulluq içində yaşayıb və çılpaq həsirdə yatıb. Onun evlərində yemək bişirmək üçün iki ay od yandırılmaya bilərdi.
O, zirehi arpa müqabilində girov olduğu halda vəfat edib, pul qoymayıb və ailəsi ondan heç nə miras almayıb.
O, padşah şərəflərindən imtina edib. Oturaraq namaz qıldıranda ardıcıllarına farslar və romalılar padşahları qarşısında durduğu kimi durmaq yerinə oturmağı deyib. O, həmçinin onu həddindən artıq tərifləməyi qadağan edib.
Zövcələrinə hədiyyə ilə boşanma təklif olunub və hamısı onunla yoxsulluqda qalmağı seçib.
Aişədən sonrakı hər zövcəsi dul və ya boşanmış qadın idi. Xədicədən sonrakı hər nikah o, təxminən əlli yaşında və ya daha yaşlı olanda olub.
Onun oxuduğu Quran onu danlayır və ona özünə məxsus heç bir güc vermir. Öz xeyrini güdən müəllif bunu yazmaz.
Muhəmməd (ﷺ) Allahın (﷾) elçisi idi və Quran onun yox, Allahın (﷾) kəlamıdır.