Qısa cavab
Quru Nanak deyir ki, Rəbbin sözü ona gəlib və sikhlər canlı Quruları olan Quru Qrantx Sahibə bu Söz kimi hörmət edir. İslam Quruların qəlblərini mühakimə etmir və onları yalançı adlandırmır, amma Qrantxı vəhy saymır. Onun səbəbi bir suala əsaslanır: Quran Allahdandırmı (﷾)? Quran hər kəsi ona bənzər surə gətirməyə çalışmaqla (2:23) və onda ixtilaf axtarmaqla (4:82) onu sınamağa dəvət edir. O, sınaqdan keçirsə, Muhəmmədin (ﷺ) sonuncu peyğəmbər olması barədə sözü Allahın (﷾) sözüdür və ondan sonra vəhy gəlmir. Tam izah hər addımı göstərir.
Tam izah
Quruların Söz barədə dedikləri
Quru Nanak (sikhlər Quru Nanak Dev Ji deyir) Anq 722-də ilahiyə ona gələn söz barədə sətirlə başlayır. İlahi Quru Qrantx Sahibdədir. Anq standart 1.430 səhifəlik nəşrin səhifəsidir və sikhlər Quru Qrantx Sahibə canlı Quruları kimi hörmət edir. İlahi onun Baburun işğalına ağısıdır və burada yalnız ilk sətri sitat gətirilir. Beşinci Quru, Quru Arjan Anq 628-də deyir ki, bani (ilahi, Söz) Əzəli Rəbbdən gəlib. Anq 966-da ozanlar Satta və Balvand deyir ki, Quru Nanak və Quru Anqad bir Nuru və bir yolu paylaşıb. Sikhlər bunu bir Nurun, bir Sözün Qurulardan keçdiyi təlimi kimi oxuyur. Bu səhifənin tərəzidə çəkdiyi iddia budur.
“Rəbbin sözü mənə gəldiyi kimi, onu bildirirəm, ey Lalo”
Sorath ilahisində beşinci Quru, Quru Arjan deyir ki, ‘bani’ (ilahi, Söz) Əzəli Rəbbdən gəlib və bütün narahatlığı aradan qaldırır. Sikhlər bu sətri Qurbaninin Tanrıdan gəldiyi təlimi üçün tez-tez gətirirlər.
Ramkali raqasındakı Varlarında ozanlar Satta və Balvand Quru Nanak və əvvəlcə Lehna adlanan Quru Anqad barədə deyirlər ki, onlar eyni Nuru və eyni yolu paylaşıblar və Ağa yalnız bədənini dəyişib. Sikhlər bunu bir Nurun, bir Sözün bütün Qurulardan keçdiyi təlimi kimi qəbul edirlər.
İslam iddiaları sınayır, qəlbləri mühakimə etmir
Peyğəmbər (ﷺ) deyib ki, Allah (﷾) qəlblərə və əməllərə baxır. Deməli, müsəlmanlar heç bir Qurunun qəlbində nə olduğunu demir. Onlar Quruların səmimiyyətinə qarşı ittiham irəli sürmür. İslam tərəzidə çəkə bildiyini soruşur: kitab nə iddia edir və iddia dayanırmı.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: Allah üzlərinizə və ya malınıza baxmaz, qəlblərinizə və əməllərinizə baxar.
İki kitab özünü necə təqdim edir
Quranda Allah (﷾) birinci şəxsdə danışır. Çağırış ayəsi “qulumuza nazil etdiyimizə” barədə danışır. Əl-Fatihə qulun Allaha (﷾) dediyi duadır və Peyğəmbər (ﷺ) bildirib ki, Allah (﷾) ona ayə-ayə cavab verir. Müsəlmanlar hətta bu duanı da Onun verdiyi sözlər sayır. Quru Qrantx Sahibin ilahiləri əsasən adı bəlli yazarların Tanrıya müraciətidir. Onlar Qurular, Bhaqatlar (ilahiləri daxil edilmiş müqəddəslər) və ozanlardır. Çoxu hər Qurunun işlətdiyi ‘Nanak’ adı ilə imzalanıb. Anq 723 (Quru Nanak) və Anq 628-ə (Quru Arjan) baxın. Sikhlər yazarı Sözün qabı sayır. Bu fərq sualı təkbaşına həll etmir. O, göstərir ki, kitablar kimin danışdığı barədə fərqli iddialar irəli sürür, buna görə hər iddia tərəzidə çəkilməlidir.
“Əgər qulumuza nazil etdiyimizə şübhə edirsinizsə, onda ona bənzər bir surə gətirin və əgər doğru deyirsinizsə, Allahdan savayı (bütün) şahidlərinizi (köməyə) çağırın!”
“Mərhəmətli və Rəhmli Allahın adı ilə! Həmd, aləmlərin Rəbbi olan Allaha məxsusdur – Mərhəmətli və Rəhmli olana, Din gününün Sahibinə! Biz yalnız Sənə ibadət edir və yalnız Səndən kömək diləyirik. Bizi doğru yola yönəlt! Nemət bəxş etdiyin şəxslərin yoluna, qəzəbə uğramışların və azmışların (yoluna) yox!”
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir ki, Ümmül-Quransız (Fatihəsiz) namaz natamamdır və onun belə dediyini eşidib ki, Uca Allah buyurub: Namazı Özümlə qulum arasında iki yarıya böldüm, qulum üçün istədiyi var. Sonra Allah qul Fatihənin hər ayəsini deyəndə ona cavab verir: həmdə qulunun Ona həmd etdiyini, mərhəmət ayəsində Onu tərif etdiyini, Qiyamət günü ayəsində Onu uca tutduğunu deyir; “Biz yalnız Sənə ibadət edir və yalnız Səndən kömək diləyirik” barədə bunun Onunla qulu arasında olduğunu, hidayət üçün son dua barədə isə bunun quluna aid olduğunu və onun üçün istədiyinin olduğunu deyir.
Baburun işğalı barədə Tilanq ilahisinin sonunda Quru Nanak deyir ki, işğalçılar 78-ci ildə gələcək, 97-ci ildə gedəcək və o, haqq sözü öz vaxtında deyir. Macauliffenin qeydi (1-ci cild, s. 110) illəri Sambat 1578 və 1597 (b.e. 1521 və 1540), işğalçıları moğollar, gedən hökmdarı isə Humayun kimi oxuyur.
Sorath ilahisində beşinci Quru, Quru Arjan deyir ki, ‘bani’ (ilahi, Söz) Əzəli Rəbbdən gəlib və bütün narahatlığı aradan qaldırır. Sikhlər bu sətri Qurbaninin Tanrıdan gəldiyi təlimi üçün tez-tez gətirirlər.
Ümumi sınaqlar burada niyə həll etmir
Müqəddəs mətnin sınanması barədə səhifədəki bəzi sınaqlardan Quru Qrantx Sahib keçə bilər. O, Tanrıdan olduğunu deyir və bir Yaradanı öyrədir. Bu səhifə bunun əksini demir. Belə sınaqlardan keçmək kitabın Allahdan (﷾) ola biləcəyini göstərir. O, sonrakı kitabın əvvəlkinin əmr etdiyini kənara qoya biləcəyini göstərmir. Anq 1136-da Quru Arjan deyir ki, o, nə oruc, nə Ramazan saxlayır və Məkkəyə ziyarətə getmir. O deyir ki, müsəlmanlar kimi namaz qılmır. Macauliffe ilahiyə ‘Kabirin mövzusunda yazılmış’ başlığını verir və o, Kabirin adı ilə bitir. Quran deyir ki, namazı, orucu və Həcci Allah (﷾) əmr edib. O, əvvəlki xalqların fərqli qanunları olduğunu qəbul edir (5:48). Lakin o deyir ki, onun elçisi bütün bəşəriyyətə göndərilib (7:158; 34:28). Deməli, Quran Allahdandırsa (﷾), sonrakı söz onun əmrlərini heç kim üçün kənara qoya bilməz. Sual Quranın özünü nəyə qoyduğuna qədər daralır. Heç kim onun bənzərini gətirə bilməz və Allahdan (﷾) başqasından gələn kitabda çoxlu ixtilaf olardı. Quru Qrantx Sahibin müsəlmanlar barədə dedikləri səhifəsi Anq 1136-nı bütöv verir.
“Mən nə oruc tuturam, nə də Ramazanı gözləyirəm: Son saatda məni qoruyacaq Ona xidmət edirəm. Yerin bir Rəbbi mənim Tanrımdır, O, həm hinduları, həm müsəlmanları mühakimə edir. Mən nə Məkkəyə həccə gedirəm, nə də hindu ziyarət yerlərində ibadət edirəm. Bir Tanrıya xidmət edirəm, başqasına yox. Nə hindular kimi ibadət edirəm, nə də müsəlmanlar kimi namaz qılıram. Surətsiz Tanrını qəlbimə alıram və orada Ona təzim edirəm. Mən nə hinduyam, nə də müsəlman. Can və bədən, istər Allah, istər Ram adlansın, Tanrıya məxsusdur. Kabir bu nəsihəti söylədi. Haqq quru və ya piri görəndə öz Ağamı tanıyıram.”
“Adı haqq olan yalnız bir Tanrı var, Yaradan, qorxu və düşmənçilikdən uzaq, ölümsüz, doğulmamış, özü ilə var olan”
“Namaz qılın, zəkat verin! Qabaqcadan özünüz üçün nə xeyir hazırlasanız, onun (əvəzini) Allah yanında tapacaqsanız. Şübhəsiz ki, Allah nə etdiklərinizi görür.”
“Ey iman gətirənlər! Oruc tutmaq sizdən əvvəlkilərə vacib edildiyi kimi, sizə də vacib edildi ki, bəlkə (Allahdan) qorxasınız.”
“Orada aydın nişanələr – İbrahimın məqamı vardır. Ora daxil olan kəs əmin-amanlıqda olar. Yoluna gücü çatan hər kəsin (müqəddəs) Evi ziyarət etməsi Allahın insanlar üzərindəki haqqıdır. Kim (bunu) inkar edərsə, (bilsin ki,) Allahın aləmlərə ehtiyacı yoxdur.”
“Biz sənə, özündən əvvəlki kitabı təsdiqləyən və onu qoruyan Kitabı haqq olaraq nazil etdik. Sən onların arasında, Allahın nazil etdiyi ilə hökm ver. Sənə gələn haqqı buraxıb onların istəklərinə tabe olma. Sizin hər biriniz üçün bir şəriət və bir yol təyin etdik. Allah istəsəydi, sizi tək bir ümmət edərdi. Fəqət bu (müxtəlif şəriətlər), sizə verdikləri ilə sizi imtahan etməsi üçündür. Elə isə yaxşı işlər görməkdə bir-birinizlə yarışın. Hamınızın dönüşü Allahadır. O, ixtilaf etdiyiniz şeylər barəsində sizə xəbər verəcəkdir.”
“De: “Ey insanlar! Şübhəsiz ki, mən sizin hamınıza göndərilmiş Allahın elçisiyəm. Göylərin və yerin hökmranlığı Ona məxsusdur, Ondan başqa (ibadətə layiq olan) məbud yoxdur. O həm dirildir, həm də öldürür. Elə isə Allaha və Onun ummi (yazıb-oxumaq bilməyən) Elçisinə, həm də Allaha və Onun kəlmələrinə inanan peyğəmbərə iman gətirin. Onun ardınca gedin ki, bəlkə doğru yola yönələsiniz”.”
“Biz səni bütün insanlara müjdə verən və xəbərdarlıq edən (bir peyğəmbər) olaraq göndərdik. Lakin insanların çoxu (bunu) bilməz.”
“Əgər qulumuza nazil etdiyimizə şübhə edirsinizsə, onda ona bənzər bir surə gətirin və əgər doğru deyirsinizsə, Allahdan savayı (bütün) şahidlərinizi (köməyə) çağırın!”
“De: “Əgər insanlar və cinlər bu Qurana bənzər bir şey gətirmək üçün (bir yerə) toplaşıb, bir-birinə kömək etsələr belə ona bənzərini gətirə bilməzlər”.”
“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”
Quranın özünə qoyduğu sınaqlar
Quran sınanmağı istəyir və sınaqları adlandırır. O, Allahın (﷾) quluna nazil etdiyinə şübhə edən hər kəsə ona bənzər bir surə gətirməyi deyir (2:23). O deyir ki, bütün insanlar və cinlər (görünməyən varlıqlar) birlikdə onun bənzərini gətirə bilməz (17:88). O deyir ki, Allahdan (﷾) başqasından gələn kitabda çoxlu ixtilaf olardı (4:82). Bunlar Quranın özü barədə iddialarıdır. İslam onun onlardan keçdiyini deyir və Quranın çağırışı və ziddiyyətlər barədə səhifələr dəlil verir. Bu səhifə yalnız Quranın özünə qoyduğu, İslamın keçdiyini dediyi sınaqları işlədir. O, Quru Qrantx Sahibin onlardan keçmədiyini demir. O, oxucudan əvvəlcə Quranı sınamağı istəyir, çünki Quranın sonuncu Peyğəmbər barədə dedikləri onun Allahın (﷾) sözü olub-olmamasından asılıdır.
“Əgər qulumuza nazil etdiyimizə şübhə edirsinizsə, onda ona bənzər bir surə gətirin və əgər doğru deyirsinizsə, Allahdan savayı (bütün) şahidlərinizi (köməyə) çağırın!”
“De: “Əgər insanlar və cinlər bu Qurana bənzər bir şey gətirmək üçün (bir yerə) toplaşıb, bir-birinə kömək etsələr belə ona bənzərini gətirə bilməzlər”.”
“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”
Sonra Quranın sonuncu Peyğəmbər barədə dedikləri
Quranın sonuncu Peyğəmbər barədə ayəsi yalnız bu sınaqdan sonra ağırlıq daşıyır. Sikh oxucu üçün bu, elə mübahisəli nöqtədir. Quran Muhəmmədi (ﷺ) Peyğəmbərlərin Möhürü adlandırır (33:40) və deyir ki, Allah (﷾) dini kamil edib (5:3). Peyğəmbər (ﷺ) deyib ki, ondan sonra peyğəmbər olmayacaq. Sikh cavab verə bilər ki, Qurular bu mənada peyğəmbər deyil. Hansı titul işlədilirsə işlədilsin, Anq 722 və Anq 628 Allahdan (﷾) gələn söz iddia edir və bu, vəhy iddiasıdır. Quran Allahdandırsa (﷾), onun tamamlanmış din barədə sözü hansı xalqdan olursa olsun, hər belə iddiaya aiddir. Quran həm də deyir ki, hər xalqın xəbərdar edəni olub (35:24). Bu xəbərdar edənlər Peyğəmbərlərin Möhüründən əvvəl gəlib. Quru Nanak ondan çox sonra, b.e. 1469-cu ildə doğulub, buna görə İslam onu onların arasında saymır.
“Muhamməd aranızdakı kişilərdən heç birinin atası deyildir. Lakin o, Allahın rəsulu və peyğəmbərlərin sonuncusudur. Allah hər şeyi biləndir.”
“Bu gün dininizi sizin üçün kamil etdim, sizə olan nemətimi tamamladım və sizin üçün din olaraq İslamı bəyəndim.”
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: israillilərə peyğəmbərlər rəhbərlik edirdi və biri ölən kimi başqası onun yerini tuturdu. Lakin o dedi: məndən sonra peyğəmbər olmayacaq; xəlifələr olacaq və onlar çox olacaq.
“Həqiqətən, Biz səni haqla müjdə verən və xəbərdar edən olaraq göndərdik. Elə bir ümmət yoxdur ki, ona xəbərdar edən (bir peyğəmbər) gəlmiş olmasın.”
Macauliffe qeyd edir ki, Quru Nanak Vikramaditya erasının 1526-cı ilində Baysax ayının işıqlı yarısının üçüncü günü doğulub, bunu o, b.e. 1469 kimi verir.
Heç kimin qəlbinə hökm etmə
Allah (﷾) qəlblərə və əməllərə baxır, buna görə heç bir Gurunun səmimiyyətinə ittiham yoxdur.
Əvvəl Quranı sına
Ona bənzər surə gətir. Heç kim onun bənzərini gətirə bilməzdi. Allahdan (﷾) başqasından gələn kitabda çoxlu ziddiyyət olardı.
Keçsə, sözü Allahındır (﷾)
Onda son Peyğəmbər barədə dediyinin çəkisi var.
Peyğəmbərlərin Möhürü
Din kamilləşdirilib və ondan sonra peyğəmbər yoxdur.
İslamın dəvəti
İslam sikh oxucudan hər kəsdən istədiyini istəyir. Quranı etibar etdiyiniz tərcümədə oxuyun və onun Allahdan (﷾) olub-olmadığını soruşun. Onun çağırışını sınayın və tapmayacağınızı dediyi ixtilafı axtarın. O, Allahın (﷾) sözüdürsə, onun sonuncu Peyğəmbər (ﷺ) barədə dediyinə əməl etmək Ona əməl etmək yoludur.
“Əgər qulumuza nazil etdiyimizə şübhə edirsinizsə, onda ona bənzər bir surə gətirin və əgər doğru deyirsinizsə, Allahdan savayı (bütün) şahidlərinizi (köməyə) çağırın!”
“(Məgər) Onlar Quran barəsində düşünmürlərmi?! Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ixtilaf tapardılar.”
Sətir-sətir
Quru Qrantx Sahib, Anq 723 — Raqa Tilanq, Quru Nanak
Baburun işğalı barədə Tilanq ilahisinin sonunda Quru Nanak deyir ki, işğalçılar 78-ci ildə gələcək, 97-ci ildə gedəcək və o, haqq sözü öz vaxtında deyir. Macauliffenin qeydi (1-ci cild, s. 110) illəri Sambat 1578 və 1597 (b.e. 1521 və 1540), işğalçıları moğollar, gedən hökmdarı isə Humayun kimi oxuyur.
Nə üçün istinad olunub
Quru Qrantx Sahib sizin sınaqlarınızdan keçir: o, Tanrıdan olduğunu deyir və Anq 723 moğolların nə vaxt gəlib gedəcəyini xəbər verib.
Cavab
İslam sikhlərin sətri uzaqgörənlik kimi oxuduğunu mübahisə etmir və xəbər verilmiş hadisə hər kitabda tərəzidə çəkilməyə dəyər. Lakin biri o birinin bütün bəşəriyyətə göndərdiyi əmrləri kənara qoyanda bu, iki kitab arasında həll edə bilməz (7:158). Burada işlədilən sınaqlar Quranın özününkülərdir: onun çağırışı (2:23) və ixtilaf axtarmaq dəvəti (4:82). Bu səhifə Quru Qrantx Sahibin onlardan keçmədiyini demir.
Nəticə — Uzaqgörənlik kimi əlamətlər tərəzidə çəkilməyə dəyər. Lakin Quran Allahın (﷾) sözüdürsə, heç bir sonrakı kitab onun bütün bəşəriyyətə göndərdiyi əmrləri kənara qoya bilməz. Həlledici sual onun Onun sözü olub-olmamasıdır və o, hər oxucunu onu sınamağa dəvət edir.
Quran 2:23 — Əl-Bəqərə surəsi, ayə 23
“Əgər qulumuza nazil etdiyimizə şübhə edirsinizsə, onda ona bənzər bir surə gətirin və əgər doğru deyirsinizsə, Allahdan savayı (bütün) şahidlərinizi (köməyə) çağırın!”
Nə üçün istinad olunub
Qurbaninin də tayı yoxdur, buna görə Quranın çağırışı xüsusi heç nə sübut etmir.
Cavab
İslam sikhlərin Qurbanini nə qədər uca tutduğunu mübahisə etmir. Quran öz çağırışını öz açıq dəlili edir, onu rəqiblərinə öz sözləri ilə edir (2:23; 17:88). Kitabın özü üçün irəli sürdüyü iddianı hər kəs sınaya bilər. İslam deyir ki, Quran buna davam gətirib.
Nəticə — Quran özünə qoyduğu çağırışla sınanır və buna görə əvvəlcə sınanır.
Quru Qrantx Sahib, Anq 966 — Raqa Ramkali, ozanlar Satta və Balvand
Ramkali raqasındakı Varlarında ozanlar Satta və Balvand Quru Nanak və əvvəlcə Lehna adlanan Quru Anqad barədə deyirlər ki, onlar eyni Nuru və eyni yolu paylaşıblar və Ağa yalnız bədənini dəyişib. Sikhlər bunu bir Nurun, bir Sözün bütün Qurulardan keçdiyi təlimi kimi qəbul edirlər.
Nə üçün istinad olunub
Qurbani peyğəmbər mesajı deyil. O, bir İlahi Sözdür, Quruların bədənlərində eyni Nurdur, buna görə Peyğəmbərlərin Möhürü buna aid deyil.
Cavab
İslam sikhlərin Quruların birliyini necə təsvir etdiyini mübahisə etmir. O, yanına bir fərq qoyur. Quranda Allah (﷾) bir elçiyə birinci şəxsdə danışır və kitab oxucuları surənin tayını gətirməyə çağırır (2:23; 17:88). Quranın özü barədə təsviri sınaqla gəlir.
Nəticə — İki kitab mənşəyini fərqli təsvir edir və Quranın təsviri sınağa dəvət edir. Deməli, Quran əvvəlcə sınanır.
Quran 33:40 — əl-Əhzab surəsi, ayə 40
“Muhamməd aranızdakı kişilərdən heç birinin atası deyildir. Lakin o, Allahın rəsulu və peyğəmbərlərin sonuncusudur. Allah hər şeyi biləndir.”
Nə üçün istinad olunub
Qurular peyğəmbər olduqlarını iddia etmir, buna görə Peyğəmbərlərin Möhürü onlara aid deyil.
Cavab
Hansı titul işlədilirsə işlədilsin, Anq 722 və Anq 628 Allahdan (﷾) gələn söz iddia edir və bu, vəhy iddiasıdır. Quran deyir ki, Allah (﷾) dini kamil edib (5:3) və Muhəmmədi (ﷺ) Peyğəmbərlərin Möhürü adlandırır (33:40). Quran sınandıqdan sonra iddia bununla tərəzidə çəkilir.
Nəticə — İddia hər halda vəhy iddiasıdır. O, Quran sınandıqdan sonra Quranın sonuncu Peyğəmbər barədə öz sözü ilə tərəzidə çəkilir.
Quran 5:3 — əl-Maidə surəsi, ayə 3
“Bu gün dininizi sizin üçün kamil etdim, sizə olan nemətimi tamamladım və sizin üçün din olaraq İslamı bəyəndim.”
Nə üçün istinad olunub
Tanrı məhdud deyil. O, əvvəlki xalqlarla danışıbsa, yenə danışa bilər, buna görə Quran qapını bağlaya bilməz.
Cavab
İslam Allahın (﷾) məhdud olduğunu demir. Sual Onun bizə nə dediyidir. Quran deyir ki, O, dini kamil edib (5:3) və Muhəmmədi (ﷺ) Peyğəmbərlərin Möhürü adlandırır (33:40). Bu şəhadət yalnız Quran Allahın (﷾) sözüdürsə Onun sözüdür, buna görə Quran əvvəlcə sınanır.
Nəticə — Allahın (﷾) nə edə bilməsi şübhə altında deyil. Sual Onun nə dediyidir və Quranın cavabı Quranın sınağı ilə durur və ya düşür.
Quran 1:1-7 — Əl-Fatihə surəsi, ayə 1-7
“Mərhəmətli və Rəhmli Allahın adı ilə! Həmd, aləmlərin Rəbbi olan Allaha məxsusdur – Mərhəmətli və Rəhmli olana, Din gününün Sahibinə! Biz yalnız Sənə ibadət edir və yalnız Səndən kömək diləyirik. Bizi doğru yola yönəlt! Nemət bəxş etdiyin şəxslərin yoluna, qəzəbə uğramışların və azmışların (yoluna) yox!”
Nə üçün istinad olunub
Əl-Fatihə Tanrıya deyilən duadır. Deməli, Quranda Quru Qrantx Sahibdəki kimi insan səsləri var.
Cavab
Quranda Allaha (﷾) deyilən dua var və müsəlmanlar onun sözlərini Onun verdiyini deyir. Peyğəmbər (ﷺ) bildirib ki, Allah (﷾) namazı Özü ilə qulu arasında bölür və qul hər ayəni deyəndə ona cavab verir (Muslim 395a). Hətta Quranın duasında da sözlərin Allahdan (﷾) gəldiyi hesab olunur.
Nəticə — Quranın içindəki dua Allahın (﷾) verdiyi sözlər sayılır, buna görə kitabı insan kitabı etmir.
Baxışlar
Sikh: bani Quruların dili ilə deyilmiş Tanrı Sözüdür
Sikhlər deyir ki, Quru Nanak və ondan sonrakı Qurular Sözü Tanrıdan onlara gəldiyi kimi deyib. Quru Qrantx Sahib bu Sözdür, on Quruda parlayan bir Nurdur. Sikhlər ona canlı Quru kimi hörmət edir.
Quru Nanak Anq 722-də ilahiyə bir ifadə ilə başlayır. O deyir ki, Rəbbin sözünü ona gəldiyi kimi bildirir.
Təkzib
İlahi bunu deyir və İslam Quru Nanakın öz sözlərini belə başa düşdüyünü mübahisə etmir. Belə iddia özü-özlüyündə vəhyin Qurandan sonra davam edib-etmədiyini həll etmir. Quran əvvəlcə sınanmağı istəyir (2:23; 4:82).
Quru Arjan Anq 628-də deyir ki, bani Əzəli Rəbbdən gəlib, deməli, Qurbani Tanrının sözüdür.
Təkzib
Çox kitab Tanrıdan olduğunu deyir, buna görə yalnız bu söz heç nəyi həll etmir. Quran yalnız bu sözə əsaslanmır. O, ona bənzər surə gətirmək çağırışı və ixtilaf axtarmaq dəvəti əlavə edir.
Ozanlar Satta və Balvand deyir ki, Qurular bir Nuru və bir yolu paylaşıb. Sikhlər Qurbanini peyğəmbər mesajı yox, hamısının dili ilə deyilmiş bir Söz sayır.
Təkzib
İslam sikhlərin Quruların birliyini necə təsvir etdiyini mübahisə etmir. O, başqa sual verir: Quran nəyi iddia edir və iddia doğrudurmu? Quran öz sınağını təklif edir (2:23; 17:88).
Sikh oxucular Anq 723-ü uzaqgörənlik kimi götürür. Quru Nanak deyir ki, onlar 78-ci ildə gələcək və 97-ci ildə gedəcək. Macauliffe bunu moğollar və Sambat (Vikram təqvimi) 1578 və 1597, yəni b.e. 1521 və 1540 kimi oxuyur.
Təkzib
Oxunuşu verildiyi kimi götürək. Gerçəkləşmiş peyğəmbərlik hər kitabda tərəzidə çəkilməyə dəyər. Lakin Quranın elçisi bütün bəşəriyyətə göndərilib (7:158), buna görə o, Allahın (﷾) sözüdürsə, heç bir sonrakı kitab onun əmrlərini kənara qoya bilməz. Quranın əvvəlcə sınanmasının səbəbi budur (2:23; 4:82).
Müqəddəs mətnin ümumi sınaqlarına görə Quru Qrantx Sahib keçir. O, Tanrıdan olduğunu deyir və bir Yaradanı öyrədir.
Təkzib
İslam Quru Qrantx Sahibin onlardan keçmədiyini demir. Lakin Quranın elçisi bütün bəşəriyyətə göndərilib (7:158) və Anq 1136 onun əmrlərini kənara qoyur. Deməli, həlledici sınaqlar Quranın özününkülərdir: onun çağırışı (2:23) və ixtilaf axtarmaq dəvəti (4:82).
İslam baxışı
İslam Quruların qəlblərini mühakimə etmir və onları yalançı adlandırmır. O, Quranın özününkündən başlayaraq iddiaları sınayır və deyir ki, özünə qoyduğu sınaqlardan keçən Quran Allahın (﷾) müqəddəs mətnini tamamlayıb.
Müsəlmanlar deyir ki, Allah (﷾) qəlblərə baxır, buna görə İslam Qurunun səmimi olub-olmadığını mühakimə etmir. O, kitabın nə iddia etdiyini tərəzidə çəkir.
Quran özünü Allahın (﷾) quluna nazil etdiyi kimi təqdim edir. O, şübhədə olan hər kəsə ona bənzər surə gətirməyi deyir.
Quran deyir ki, Allahdan (﷾) başqasından gələn kitabda çoxlu ixtilaf olardı. O, oxucunu axtarmağa dəvət edir.
Əl-Fatihə Allaha (﷾) deyilən duadır, amma Quranda Onun sözü kimi durur. Peyğəmbər (ﷺ) bildirib ki, qul hər ayəni deyəndə Allah (﷾) ona cavab verir.
Quran Allahdandırsa (﷾), o, vəhy silsiləsini bağlayır. O deyir ki, Muhəmməd (ﷺ) Peyğəmbərlərin Möhürüdür və din kamil edilib.
Quran deyir ki, hər xalqın xəbərdar edəni olub. Hamısı Peyğəmbərlərin Möhüründən əvvəl gəlib, buna görə İslam Quru Nanakı onların arasında saymır.
Anq 1136-da Quru Arjan nə oruc, nə Ramazan saxlayır və Məkkəyə ziyarətə getmir. Quran deyir ki, namazı, orucu və Həcci Allah (﷾) əmr edib və onun elçisi bütün bəşəriyyətə göndərilib. Deməli, Quran Allahın (﷾) sözüdürsə, sonrakı ilahi bu əmrləri kənara qoya bilməz.