Qısa cavab
İngilis adı (Easter) və bəzi xalq adətləri Bibliyadan kənardan gəlir. 725-ci ildə yazmış ingilis rahibi Beda deyir ki, ingilislər yaz ayına Eostre adlı ilahənin adını veriblər. O deyir ki, onlar həmin ayda onun şərəfinə bayramlar keçirirdi. Katolik ensiklopediyası deyir ki, Pasxa yumurtaları bütpərəst yaz adətlərindən gələ bilər. O, Pasxa dovşanını bütpərəst bərəkət simvolu adlandırır. Bunların heç biri Bibliyada yoxdur. 325-ci ildə imperator Konstantinin çağırdığı şura bütün kilsələrə bir gün qeyd etməyi deyib. Adətin haradan başlaması nəyin doğru olduğunu həll etmir. Vacib olan Pasxanın qeyd etdiyi hadisədir. Xristianlar onu İsanın çəkdiyinə inandıqları ölümdən sonra dirilməsi üçün qeyd edir. Lakin Quran onun barədə deyir (4:157): “onu nə öldürdülər, nə də çarmıxa çəkdilər”. İslamın iki bayramını imperatorlar yox, Allah (﷾) Peyğəmbər (ﷺ) vasitəsilə verib.
Tam izah
Ad haradan gəlir
Beda ingilis rahibi və tarixçisi idi. 725-ci ildə o yazıb ki, ingilislər bir vaxtlar bir aya Eostre adlı ilahələrinin adı ilə Eosturmonath deyirdi. O deyir ki, onlar həmin ayda onun şərəfinə bayramlar keçirirdi. 1909-cu il Katolik məlumat kitabı olan Katolik Ensiklopediyası onun adla bağlı məlumatını təkrar edir. Fransız, ispan, italyan və yunan kimi bir çox başqa dil bayramı Pascha formasında adlandırır. Pascha yəhudilərin yaz bayramı olan Pasxanın ivrit adından gəlir.
Köhnə ingilis aylarını təsvir edərkən Beda deyir ki, indi Pasxa ayı adlanan Eosturmonath bir vaxtlar ingilislərin Eostre adlı ilahəsinin adını daşıyıb; həmin ayda onun şərəfinə bayramlar keçirirdilər. O deyir ki, mövsüm indi onun adı ilə adlanır.
Katolik məlumat əsəri deyir ki, ingilis adı (Easter), Bedaya görə, tevtonların yaz ilahəsi ilə bağlıdır. Pasxa yumurtaları barədə deyir ki, adətin mənşəyi bütpərəstlikdə ola bilər, çünki yazın qayıdışını qeyd edən bir çox bütpərəst adət Pasxaya doğru meyl edib. Pasxa dovşanını həmişə məhsuldarlıq emblemi olmuş bütpərəst simvol adlandırır.
Yumurtalar və dovşan
Həmin Katolik Ensiklopediyası deyir ki, Pasxa yumurtaları adətinin mənşəyi bütpərəstlikdə ola bilər. Onun səbəbi budur ki, yazın qayıdışını qeyd edən bir çox bütpərəst adət Pasxa ətrafında toplanıb. O, Pasxa dovşanını bütpərəst simvol və bərəkət nişanı adlandırır. Nə yumurtalar, nə də dovşanlar Əhdi-Cədidin İncillərinin heç bir yerində görünmür.
Katolik məlumat əsəri deyir ki, ingilis adı (Easter), Bedaya görə, tevtonların yaz ilahəsi ilə bağlıdır. Pasxa yumurtaları barədə deyir ki, adətin mənşəyi bütpərəstlikdə ola bilər, çünki yazın qayıdışını qeyd edən bir çox bütpərəst adət Pasxaya doğru meyl edib. Pasxa dovşanını həmişə məhsuldarlıq emblemi olmuş bütpərəst simvol adlandırır.
| Hissə | Haradan gəlir |
|---|---|
| İngiliscə ad | Bede deyir ki, ilahə Eostrenin adına verilmiş yaz ayı. |
| Pasxa yumurtaları | Yazın qayıdışı üçün bütpərəst adətlərindən gələ bilər. |
| Pasxa dovşanı | Bütpərəst rəmzi və məhsuldarlıq nişanı. |
Nə yumurta, nə dovşan Əhdi-Cədid İncillərində heç yerdə görünmür.
Yəhudi Pasxası kökü
İlk xristianlar İsanı yəhudi Pasxası ilə bağlayıb. Birinci əsrin xristian missioneri Paulus Məsihi “Pasxa Quzumuz” adlandırır. Kral Ceyms tərcüməsində Həvarilərin işləri 12:4 ‘Easter’ sözünü işlədir. Lakin oradakı yunan sözü pascha, yəni yəhudi Pasxasıdır. World English Bible kimi müasir tərcümələr onu ‘Passover’ kimi verir.
“Buna görə köhnə mayanı təmizləyin ki, mayasız olduğunuz kimi yeni xəmir olasınız. Çünki Pasxa Quzumuz Məsih bizim üçün qurban kəsilib:”
“Onu tutub zindana saldı və qorumaq üçün dörd dörd nəfərlik əsgər dəstəsinə təhvil verdi; Pasxadan (KJV-də “Easter”) sonra onu xalqın qarşısına çıxarmaq istəyirdi.”
“Onu həbs edəndə zindana saldı, qorumaq üçün hər biri dörd nəfərlik dörd dəstəyə təhvil verdi; Pasxadan sonra onu xalqın qarşısına çıxarmaq istəyirdi.”
İmperator tarixi necə müəyyən edib
İkinci əsrdə Roma Asiya vilayətinin kilsələri bayramı yəhudi Nisan ayının on dördüncü günü qeyd edirdi. O vaxtkı Asiya bugünkü Türkiyənin qərbi idi. Bu, Pasxa quzusunun günü idi. Onlar deyirdi ki, bunu həvari adlandırdıqları Yəhya və Filipdən alıblar. Roma onu bazar günü qeyd edirdi. 325-ci ildə Roma imperatoru Konstantin Nikeyada şura çağırdı və kilsələrə bir gün qeyd etmək deyildi. Onlara məktubunda o deyir ki, yəhudilərin təcrübəsinə tabe olmaq layiqli deyil.
Eusebius qeyd edir ki, ikinci əsrin sonunda Asiya kilsələri Xilaskarın Pasxa bayramını həftənin hansı gününə düşməsindən asılı olmayaraq, yəhudilərə quzu kəsmək əmr olunan ayın on dördüncü günündə qeyd edirdilər. Onların yepiskopu Polikrat Romalı Viktora yazdı ki, bu adəti həvarilər Yəhya və Filipdən alıblar. Başqa kilsələr onu bazar günü qeyd edirdi.
Eusebius Konstantinin Nikeya Şurasından sonra kilsələrə məktubunu verir. İmperator deyir ki, şura razılaşdı ki, Pasxa hər yerdə bir və eyni gündə qeyd edilməlidir və onu qeyd edərkən yəhudilərin təcrübəsinə uymaq layiqsiz görünür. O, kilsələrə yəhudilərlə heç bir ortaq şeyi olmamağı deyir.
Onu ləğv edən xristianlar
Bəzi xristianlar razılaşıb ki, bayram Bibliyadan deyil. 1647-ci ilin iyununda İngiltərə Parlamenti Miladla və digər müqəddəs günlərlə birlikdə Pasxanı ləğv edib. Parlamentə ibadətdə yalnız müqəddəs yazının əmr etdiyinə icazə verən puritanlar rəhbərlik edirdi. Bayramlar yalnız 1660-cı ildə monarxiya qayıdanda geri gəlib.
Parlament əmr etdi ki, Məsihin Doğumu, Pasxa və Üçlük bayramları və adətən müqəddəs günlər adlanan digər bayramlar artıq bayram kimi qeyd edilməsin.
- 2-ci əsr
Asiya və Roma fərqlənir
Asiya Nisanın 14-ünü, Roma isə bazar gününü saxlayır.
- 325
Nikeya
İmperator Konstantin altında kilsələrə bir gün saxlamaq deyilir.
- 725
Bede
İngilislərin bir aya Eostrenin adını verdiyini yazır.
- 1647
İngiltərə Parlamenti
Pasxa Milad və başqa müqəddəs günlərlə birlikdə ləğv edilir.
- 1660
Monarxiya qayıdır
Bayramlar geri gəlir.
Vəhylə müəyyən edilmiş bayramlar
Peyğəmbər (ﷺ) Mədinəyə gələndə onun əhalisi İslamdan əvvəlki dövrdən iki bayram günü qeyd edirdi. O, onlara dedi ki, Allah (﷾) onları iki daha yaxşı günlə, iki bayramla əvəz edib. Quran deyir ki, din onun sağlığında tamamlanıb. O, həmçinin Kitab əhlinə, yəhudi və xristianlara, özlərindən əvvəl azmış xalqların boş istəklərinə tabe olmaqdan xəbərdar edir. İslamın Pasxa barədə mövqeyi onun adətlərinin haradan başlamasına əsaslanmır. O, bayramın qeyd etdiyi hadisəyə və 4:157-yə əsaslanır: “onu nə öldürdülər, nə də çarmıxa çəkdilər”.
Ənəs ibn Malik rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) Mədinəyə gələndə onun əhalisinin İslamdan əvvəldən saxladığı iki əyləncə günü var idi. O, onlara dedi ki, Allah onların yerinə iki daha yaxşı gün verib: Qurban günü (Qurban bayramı) və orucun açılması günü (Ramazan bayramı).
“Bu gün dininizi sizin üçün kamil etdim, sizə olan nemətimi tamamladım və sizin üçün din olaraq İslamı bəyəndim.”
“De: “Ey Kitab əhli! Dininizdə haqsız olaraq ifrata varmayın. Öncədən azmış, bir çoxlarını da azdırmış və doğru yoldan uzaqlaşmış bir toplumun istəklərinə uymayın”.”
“bir də: “Biz Allahın elçisi Məryəm oğlu İsa Məsihi öldürdük!”– dediklərinə görə (lənətə düçar edildilər). Halbuki onu nə öldürdülər, nə də çarmıxa çəkdilər. Onlara ancaq (İsanın) bənzəri göstərildi. Şübhəsiz ki, bunda ixtilaf edənlər onun barəsində şəkk-şübhə içindədirlər. Bu haqda onların, zənnə uymaqdan başqa heç bir bilgisi yoxdur. Həqiqətdə isə onu öldürməmişdilər.”
Baxışlar
Xristian
Xristianlar deyir ki, Pasxa yəhudi Pasxası vaxtı baş verdiyinə inandıqları Məsihin dirilməsini qeyd edir. Tarix və adətlər sonra yaranıb və xristianlar hesab edir ki, onlar bayramın mənasını dəyişmir.
Paulus Məsihi “Pasxa Quzumuz” adlandırır və bayramı hər hansı bütpərəst bayrama yox, yəhudi Pasxasına bağlayır.
Təkzib
İslam yəhudi Pasxası bağını inkar etmir, səhifənin özü deyir ki, Pascha yəhudi Pasxası deməkdir. Lakin Paulusun sözləri ingilis adını, yumurtaları, dovşanı və ya imperatorun rəhbərliyi ilə şuranın 325-ci ildə müəyyən etdiyi tarixi vermir. Xristianlar üçün Pasxa quzusu öldürülmüş şəxsdir. Quran İsa barədə deyir (4:157): “onu nə öldürdülər, nə də çarmıxa çəkdilər”.
Qeydlər nə göstərir
Adın, yumurtaların və dovşanın Bibliyada kökü yoxdur. Tarixi isə imperatorun rəhbərliyi ilə şura müəyyən edib.
Beda deyir ki, ayın, deməli, bayramın ingilis adı Eostre adlı ilahədən gəlib.
Katolik ensiklopediyası deyir ki, Pasxa yumurtalarının mənşəyi bütpərəst ola bilər. O, Pasxa dovşanını bütpərəst bərəkət simvolu adlandırır.
İkinci əsrdə Asiya kilsələri bayramı yəhudi Pasxası günü qeyd edirdi. Onlar adəti həvari adlandırdıqları Yəhya və Filipə çatdırırdı.
Nikeyadan sonra Konstantin kilsələrə bir gün qeyd etməyi və yəhudilərin təcrübəsinə tabe olmamağı deyib.
İslam baxışı
İbadət və bayramları müəyyən etmək Allahın (﷾) Öz elçisi vasitəsilə işidir. Peyğəmbər (ﷺ) Mədinənin köhnə bayramlarını iki bayramla əvəz edib və heç bir şura və ya hökmdar dinə əlavə edə bilməz.
Peyğəmbər (ﷺ) Mədinənin İslamdan əvvəlki bayramlarını Ramazan bayramı və Qurban bayramı ilə əvəz edib.
Quran deyir ki, din Peyğəmbərin (ﷺ) sağlığında kamilləşdirilib və tamamlanıb.
Quran Kitab əhlini özlərindən əvvəl azmış xalqların istəklərinə tabe olmaqdan xəbərdar edir.
Quran İsa barədə deyir ki, onu nə öldürdülər, nə də çarmıxa çəkdilər. Deməli, İslamın Pasxa barədə fikri adətlərin haradan başlaması yox, bayramın qeyd etdiyi hadisə və Quranın dediyidir.