Qısa cavab
İslam öyrədir ki, Allah (﷾) Adəmi palçıqdan yaradıb və ona həyat üfürüb. O, ona şeylərin adlarını öyrədib və mələklərə ona səcdə etməyi əmr edib. İblis (Şeytan) təkəbbürdən imtina edib. Allah (﷾) Adəmin arvadını Adəmin özündən yaradıb. Müsəlmanlar onu Həvva adlandırır. Onlar Cənnətdə yaşayıb və onlara bir ağaca yaxınlaşmamaq deyilib. Şeytan hər ikisinə vəsvəsə verib və hər ikisi yeyib. Quran Həvvanın Adəmi azdırdığını demir. Sonra hər ikisi tövbə edib və Allah (﷾) onları bağışlayıb. Deməli, heç kəs onların günahını daşıyaraq doğulmur. Hər can yalnız özü üçün cavab verir. Allah (﷾) yer üzündə xəlifə qoymağı əvvəldən planlaşdırıb. Adəm ilk insan, bütün insanların atası və Allahın (﷾) seçdiyi şəxs idi.
Tam izah
Palçıqdan yaradılıb, həyat və bilik verilib
Quran danışır ki, Allah (﷾) mələklərə deyib: “Mən yer üzündə bir xəlifə bərqərar edəcəyəm!” Xəlifə yer üzünə Allah (﷾) adından baxandır. O, insanı “səs çıxaran quru gildən” yaradıb və ona Öz ruhundan üfürüb. Sonra “Allah Adəmə bütün şeylərin adlarını öyrətdi”. Mələklər onların adını deyə bilməyib, Adəm isə deyə bilib. Quran İsanı Adəmə bənzədir: Allah (﷾) Adəmi torpaqdan yaradıb, “Ol” deyib və o, olub.
“Bir zaman Rəbbin mələklərə: “Mən yer üzündə bir xəlifə bərqərar edəcəyəm!”– dedikdə, onlar: “Biz Səni həmd-səna ilə təriflədiyimiz və Səni müqəddəs tutduğumuz halda, Sən orada, fəsad törədib qan tökəcək kəsmi bərqərar edəcəksən?”– demişdilər. O, buyurdu: “Şübhəsiz ki, Mən sizin bilmədiklərinizi bilirəm!””
“Bir zaman Rəbbin mələklərə (belə) demişdi: “Mən başqa şəklə düşmüş qara palçıqdan, (toxunduqda saxsı kimi) səs çıxaran quru gildən insan yaradacağam! Mən ona biçim verib, ruhumdan üfürdüyüm zaman siz ona (hörmət əlaməti olaraq) səcdə edin!””
“Allah Adəmə bütün şeylərin adlarını öyrətdi. Sonra onları mələklərə göstərib dedi: “Doğru deyirsinizsə, bunların adlarını Mənə bildirin!””
“Həqiqətən, Allah yanında İsanın məsəli Adəmin məsəlinə bənzəyir. Allah Adəmi torpaqdan yaratdı, sonra ona “Ol!”– dedi, o da oldu.”
Mələklər səcdə edib, İblis imtina edib
Allah (﷾) mələklərə Adəmə səcdə etməyi əmr edib və onlar səcdə edib. İblis imtina edib. Allah (﷾) səbəbini soruşanda o deyib: “Mən ondan daha üstünəm. (Çünki) Sən məni oddan, onu isə palçıqdan yaratdın!” Deməli, hekayədəki ilk günah təkəbbürdür. İblis Şeytana, Adəmin və onun övladlarının düşməninə çevrilib. Peyğəmbər (ﷺ) deyib ki, Adəmin mələklərə ilk sözləri “Sizə salam olsun” olub (Buxari 3326). Bu, o vaxtdan onun övladlarının salamıdır.
“Bir zaman Biz mələklərə: “Adəmə (hörmət əlaməti olaraq) səcdə edin!”– dedikdə, İblisdən başqa hamısı səcdə etdi. O imtina edib təkəbbür göstərdi və kafirlərdən oldu.”
“Biz sizi xəlq etdik, sonra sizə surət verdik, sonra da mələklərə: “Adəmə (hörmət əlaməti olaraq) səcdə edin!”– dedik. İblisdən başqa (hamısı dərhal) səcdə etdi. O, səcdə edənlərdən olmadı. (Allah) dedi: “Mən sənə əmr etdikdə sənə səcdə etməyə nə mane oldu?” (İblis) dedi: “Mən ondan daha üstünəm. (Çünki) Sən məni oddan, onu isə palçıqdan yaratdın!””
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir ki, Allah Adəmi altmış qulac boyda yaradıb və ona mələklər dəstəsini salamlamağı deyib. Adəm ‘Sizə salam olsun’ deyib, onlar da ‘Sənə salam və Allahın rəhməti olsun’ cavabını veriblər: bu, o vaxtdan onun övladlarının salamıdır.
Adəmdən yaradılmış arvadı
Quran deyir ki, Allah (﷾) insanları “tək bir nəfsdən” yaradıb və “ondan zövcəsini” yaradıb. Buradakı ərəb sözü minha ‘ondan’, yəni həmin tək şəxsdən, Adəmdən deməkdir. 14-cü əsrin təfsirçisi İbn Kəsir izah edir ki, o, Adəm yatarkən onun qabırğasından yaradılıb. Peyğəmbər (ﷺ) deyib ki, qadın qabırğadan yaradılıb və kişilərə qadınlarla xoş davranmağı deyib (Buxari 3331). Quran onun adını vermir. Müsəlmanlar onu Həvva adlandırır. Kişi və qadının mənşəyi birdir və heç biri Allah (﷾) nəzərində aşağı deyil.
“Ey insanlar! Sizi tək bir nəfsdən xəlq edən, ondan zövcəsini yaradan və o ikisindən də bir çox kişi və qadın törədib (yer üzünə) yayan Rəbbinizdən qorxun! Adı ilə bir-birinizdən (cürbəcür şeylər) istədiyiniz Allahdan və qohumluq əlaqələrini kəsməkdən çəkinin! Həqiqətən, Allah üzərinizdə nəzarətçidir.”
“Ondan zövcəsini yaradan” sözləri barədə İbn Kəsir deyir ki, Həvva Adəmin sol qabırğasından, onun arxasından, o yatarkən yaradılıb. O oyanıb onu görəndə hər biri digərinə məhəbbət hiss edib. O, qadının qabırğadan yaradıldığı barədə səhih hədisə istinad edir.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: qadınlarla xoş davranın, çünki qadın qabırğadan yaradılıb. Onu düzəltməyə çalışsanız, sındırarsınız, odur ki, qadınlarla xoş davranın.
“Ey insanlar! Biz sizi bir kişi və bir qadından (Adəm və Həvvadan) yaratdıq. Sonra bir-birinizi tanıyasınız deyə, sizi xalqlara və qəbilələrə ayırdıq. Şübhəsiz ki, Allah yanında ən hörmətli olanınız (Ondan) ən çox qorxanınızdır. Həqiqətən, Allah (hər şeyi) biləndir, (hər şeydən) xəbərdardır.”
Hər ikisi yeyib və Quran heç birini tək günahlandırmır
Onlar Cənnətdə yaşayıb və sərbəst yeyə bilərdi, lakin onlara bir ağaca yaxınlaşmamaq deyilib. “Şeytan ... onlara vəsvəsə verib”: hər ikisinə. Quran deyir: “İkisi də ondan yedilər”. Bir parçada o, Adəmin adını çəkir: “Adəm Rəbbinə asi olub”. Yaradılışda Adəm Tanrıya cavab verir: “Mənimlə olmaq üçün verdiyin qadın ağacdan mənə verdi”. Quran heç vaxt günahı Həvvanın üzərinə qoymur. Bu, vacibdir. Əhdi-Cədiddə Paulus yazır: “Adəm aldanmadı, lakin qadın aldanaraq günaha düşdü.” Belə sözlər uzun müddət qadınları günahlandırmaq üçün işlədilib.
“Biz dedik: “Ey Adəm! Sən zövcənlə birlikdə Cənnətdə sakin ol və orada rahatlıqla nemətlərimizdən istədiyiniz yerdə yeyin (için), təkcə bu ağaca yaxınlaşmayın! Yoxsa zalımlardan olarsınız”. Şeytan isə onları o ağaca yaxınlaşdırmaqla aldadıb olduqları yerdən çıxartdı. Biz dedik: “Bir-birinizə düşmən olaraq aşağı enin! Yerdə sizin üçün müəyyən (olunmuş) vaxtadək məskən və gün-güzəran vardır”.”
“Şeytan onların bir-birindən gizli qalan ayıb yerlərini özlərinə göstərmək üçün onlara vəsvəsə verib (belə) dedi: “Rəbbiniz sizə bu ağacı yalnız mələk olmamağınız və ya (Cənnətdə) əbədi qalmamağınız üçün qadağan etmişdir!” (Üstəlik) onlara: “Şübhəsiz ki, mən sizə nəsihət edənlərdənəm”– deyə and içdi. Beləliklə, (şeytan) hiylə gələrək onları aldatdı. Hər ikisi ağacdan daddıqda, ayıb yerləri özlərinə göründü və onlar Cənnət (ağaclarının) yarpaqlarından ayıb yerlərini örtməyə başladılar. Rəbbi onlara (belə) müraciət etdi: “Mən sizə o ağacı qadağan etmədimmi və şeytan sizin açıq-aşkar düşməninizdir, demədimmi?””
“İkisi də ondan yedilər və ayıb yerləri özlərinə göründü. Onlar üstlərinə Cənnət (ağaclarının) yarpaqlarından örtməyə başladılar. Beləliklə, Adəm Rəbbinə asi olub səhv yol tutdu. Sonra Rəbbi onu seçib tövbəsini qəbul etdi və (onu) doğru yola yönəltdi.”
“Kişi dedi: Mənimlə olmaq üçün verdiyin qadın ağacdan mənə verdi və yedim. RƏBB Tanrı qadına dedi: Bu nədir etdiyin? Qadın dedi: İlan məni aldatdı və yedim.”
“Adəm aldanmadı, lakin qadın aldanaraq günaha düşdü.”
| Sual | Quran | Yaradılış və Paulus |
|---|---|---|
| Kim azdırıldı? | Şeytan hər ikisinə vəsvəsə verdi və hər ikisi yedi | İlan qadını aldatdı və qadın Adəmə verdi |
| Kim günahlandırılır? | Tək heç biri; Adəmin itaətsizliyini adlandırır | Adəm qadını günahlandırır; Paulus qadının aldadıldığını deyir |
| Bağışlandılarmı? | Bəli. Hər ikisi tövbə etdi və Allah (﷾) onları bağışladı | Çox xristian: günah bütün bəşəriyyətə keçdi |
| Kimsə onların günahı ilə doğulurmu? | Xeyr. Heç kim başqasının yükünü daşımaz | Çox xristian: bəli, hər insan günahda doğulur |
Onlar tövbə edib və Allah (﷾) onları bağışlayıb
Adəm və arvadı deyib: “Ey Rəbbimiz! Biz özümüzə zülm etdik. Əgər bizi bağışlamasan və bizə rəhm etməsən, əlbəttə, ziyana uğrayanlardan olarıq”. Allah (﷾) Adəmə tövbə kəlmələri öyrədib və onun tövbəsini qəbul edib. “Rəbbi onu seçib” və doğru yola yönəldib. Deməli, onların günahı bağışlanıb və başqalarına keçməyib. Quran deyir: “Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz”. Hər uşaq Adəmin günahından azad doğulur.
“Hər ikisi: “Ey Rəbbimiz! Biz özümüzə zülm etdik. Əgər bizi bağışlamasan və bizə rəhm etməsən, əlbəttə, ziyana uğrayanlardan olarıq”– dedilər.”
“Adəm (tövbə etmək üçün) Rəbbindən kəlmələr öyrəndi, O da onun tövbəsini qəbul etdi. Həqiqətən də, O, tövbələri qəbul edəndir, Rəhmlidir.”
“İkisi də ondan yedilər və ayıb yerləri özlərinə göründü. Onlar üstlərinə Cənnət (ağaclarının) yarpaqlarından örtməyə başladılar. Beləliklə, Adəm Rəbbinə asi olub səhv yol tutdu. Sonra Rəbbi onu seçib tövbəsini qəbul etdi və (onu) doğru yola yönəltdi.”
“(O səhifələrində deyilənlərdən bəziləri bunlardır:) Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz.”
Yer üzündə həyat həmişə plan olub
Adəm yaradılmazdan əvvəl Allah (﷾) yer üzündə xəlifə qoyacağını demişdi. Deməli, yer üzü ilk cütlüyün günahı üçün həbsxana deyil. O, insanların həmişə yaşamalı və sınanmalı olduğu yerdir. Allah (﷾) onlara deyib ki, onlara doğru yol göstəricisi gələcək və onun ardınca gedənlərə heç bir qorxu yoxdur. Peyğəmbər (ﷺ) deyib ki, Adəm Musanın qınağına Allahın (﷾) bunu o yaradılmazdan əvvəl yazdığını deməklə cavab verib (Buxari 6614). Allah (﷾) Adəmi Nuhla, İbrahim və İmran ailələri ilə birlikdə seçib.
“Bir zaman Rəbbin mələklərə: “Mən yer üzündə bir xəlifə bərqərar edəcəyəm!”– dedikdə, onlar: “Biz Səni həmd-səna ilə təriflədiyimiz və Səni müqəddəs tutduğumuz halda, Sən orada, fəsad törədib qan tökəcək kəsmi bərqərar edəcəksən?”– demişdilər. O, buyurdu: “Şübhəsiz ki, Mən sizin bilmədiklərinizi bilirəm!””
“Biz dedik: “Hamınız oradan (yerə) enin! Mənim tərəfimdən sizə doğru yol göstəricisi gəldikdən sonra Mənim yol göstəricimin ardınca gedənlərə heç bir qorxu yoxdur və onlar kədərlənməyəcəklər”.”
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir ki, Adəm və Musa mübahisə edib. Musa Adəmi insanları Cənnətdən çıxartmaqda qınayıb. Adəm cavab verib ki, Allah bunu o yaradılmazdan əvvəl onun üçün yazıb. Peyğəmbər (ﷺ) demişdir ki, Adəm mübahisədə üstün gəlib.
“Allah Adəmi, Nuhu, İbrahim nəslini və İmran ailəsini seçib aləmlərdən üstün etdi.”
Baxışlar
İlkin günah
Çoxlu xristian inanır ki, Adəmin günahı bütün nəslinə keçib. Deməli, hər insan günahda doğulur və xilas olmaq üçün Məsihin ölümünə ehtiyacı var.
Paulus deyir ki, bir insan vasitəsilə günah dünyaya gəlib və ölüm bütün insanlara keçib.
Təkzib
Quran deyir ki, Allah (﷾) Adəmi və arvadını bağışlayıb və heç bir can başqasının yükünü daşımır. Bibliyanın özü deyir: “Oğul atanın təqsirini daşımayacaq”. Bağışlanmış günah başqasına keçə bilməz.
İslam baxışı
Allah (﷾) Adəmi palçıqdan, arvadını isə Adəmdən yaradıb. Hər ikisi ağacdan yeyib, hər ikisi tövbə edib və hər ikisi bağışlanıb. Heç kəs onların günahını irs almır və yer üzündə həyat həmişə Allahın (﷾) planı olub.
Allah (﷾) Adəmi palçıqdan yaradıb, ona üfürüb və ona bütün şeylərin adlarını öyrədib.
İblis təkəbbürdən səcdə etməkdən imtina edib: “Mən ondan daha üstünəm”.
Şeytan hər ikisinə vəsvəsə verib və hər ikisi ağacdan yeyib.
Hər ikisi tövbə edib və Allah (﷾) onları bağışlayıb.
Heç bir can başqasının yükünü daşımır, deməli, heç kəs Adəmin günahı ilə doğulmur.