Maikling sagot
Naghihintay ang isang babaeng diniborsiyo ng tatlong buwanang dalaw bago siya muling makapag-asawa. Kung wala siyang buwanang dalaw, naghihintay siya ng tatlong buwan. Kung nagdadalang-tao siya, naghihintay siya hanggang manganak. Kung diniborsiyo siya bago naganap ang pagtatalik sa kasal, wala talagang panahon ng paghihintay. Inilalahad ng Qur'an ang bawat isa sa mga tuntuning ito. Tinatawag na 'iddah ang panahon ng paghihintay. Ipinapakita nito kung dinadala niya ang anak ng dati niyang asawa, upang malaman ng bawat bata ang kanyang ama. Binibigyan din nito ng panahon ang mag-asawa upang magkasundo. Pagkatapos ng una o ikalawang diborsiyo, maaari siyang bawiin ng asawa sa panahong ito. Sa panahong iyon ay nananatili siya sa kanyang tahanan, at dapat siyang patirahin ng asawa. Naghihintay ang isang balo ng apat na buwan at sampung araw, o hanggang manganak kung nagdadalang-tao siya.
| Ang kanyang kalagayan | Naghihintay siya |
|---|---|
| Diborsiyada, may buwanang regla | Tatlong buwanang regla |
| Diborsiyada, walang regla | Tatlong buwan |
| Diborsiyada habang buntis | Hanggang manganak siya |
| Diborsiyada bago maganap ang pagsasama | Walang panahon ng paghihintay |
| Biyuda | Apat na buwan at sampung araw |
| Nabiyuda habang buntis | Hanggang manganak siya |
Buong paliwanag
Ang karaniwang tuntunin: tatlong buwanang dalaw
Sinasabi ng Qur'an na naghihintay ang isang babaeng diniborsiyo ng tatlong buwanang dalaw. Hindi niya maaaring itago ang nilikha ng Diyos (﷾) sa kanyang sinapupunan. Sa panahong iyon ay may higit na karapatan ang kanyang asawa na bawiin siya, kung nais nitong makipagkasundo at hindi upang saktan siya. Pinahihintulutan ito ng Qur'an pagkatapos ng una o ikalawang diborsiyo, hindi pagkatapos ng ikatlo. Sinasabihan ng kabanata tungkol sa diborsiyo ang mga lalaki na bilangin nang maingat ang panahon ng paghihintay. Hindi nila dapat palayasin ang kanilang mga asawa mula sa kanilang mga tahanan sa panahong iyon, dahil maaaring magdulot ang Diyos (﷾) ng isang bagong kalagayan. Nagkakaiba ang mga paaralan ng batas (ang apat na tradisyonal na paaralan ng batas Islamiko) kung paano binibilang ang tatlo. Binibilang ng mga huristang Hanafi at Hanbali ang mga dalaw mismo. Binibilang ng mga huristang Maliki at Shafi'i ang malilinis na araw sa pagitan ng mga ito.
“Ang mga babaing diniborsiyo ay mag-aantabay sa mga sarili nila ng tatlong buwanang dalaw. Hindi ipinahihintulot sa kanila na ikubli nila ang nilikha ni Allāh sa mga sinapupunan nila, kung sila ay sumasampalataya kay Allāh at sa Kabilang-buhay. Ang mga asawa nila ay higit na karapat-dapat sa pagbawi sa kanila sa [panahong] iyon kung nagnais ang mga ito ng isang pagsasaayos. Ukol sa kanila ang tulad ng tungkulin sa kanila ayon sa nakabubuti. Ukol sa mga lalaki sa tungkulin sa kanila ay isang antas [higit sa tungkulin nila]. Si Allāh ay Makapangyarihan, Marunong.”
“Ang [magkakabalikang] diborsiyo ay dalawang ulit, kaya [matapos nito ay] pagpapanatili ayon sa nakabubuti o pagpapalaya ayon sa pagmamagandang-loob. Hindi ipinahihintulot para sa inyo na kumuha kayo mula sa ibinigay ninyo sa kanila na anuman maliban na mangamba silang dalawa na hindi silang dalawa makapagpanatili sa mga hangganan ni Allāh. Kaya kung nangangamba kayo na hindi silang dalawa makapagpanatili sa mga hangganan ni Allāh, walang maisisisi sa kanilang dalawa kaugnay sa pagtubos [ng maybahay sa sarili]. Iyon ay mga hangganan ni Allāh kaya huwag kayong lumabag sa mga iyon. Ang sinumang lumampas sa mga hangganan ni Allāh, ang mga iyon ay ang mga tagalabag sa katarungan.”
“Kung nagdiborsiyo siya rito [sa ikatlong pagkakataon] ay hindi na ito ipinahihintulot sa kanya matapos na niyan hanggang sa makapag-asawa ito ng isang asawang iba pa sa kanya. Kung nagdiborsiyo naman iyon rito ay walang maisisisi sa kanilang dalawa na magbalikan silang dalawa kung nagpalagay silang dalawa na makapagpanatili silang dalawa sa mga hangganan ni Allāh. Iyon ay mga hangganan ni Allāh; naglilinaw Siya sa mga ito para sa mga taong umaalam.”
“O Propeta, kapag magdidiborsiyo kayo ng mga maybahay ay magdiborsiyo kayo sa kanila sa para sa [simula ng] panahon ng paghihintay nila, magbilang kayo ng panahon ng paghihintay, at mangilag kayong magkasala kay Allāh na Panginoon ninyo. Huwag kayong magpalisan sa kanila sa mga bahay [ng mga asawa] nila at hindi sila lilisan [sa panahon ng paghihintay] maliban na makagawa sila ng isang mahalay na naglilinaw. Iyon ay ang mga hangganan ni Allāh. Ang sinumang lalabag sa mga hangganan ni Allāh ay lumabag nga siya sa katarungan sa sarili niya. Hindi ka nakababatid marahil si Allāh ay magpangyari matapos niyon ng isang bagay [para magbalikan].”
Mga babaeng walang buwanang dalaw, at mga babaeng nagdadalang-tao
Sinasagot ng Qur'an 65:4 ang tanong kung paano bibilangin ang tatlong dalaw kapag wala nito ang isang asawa. Naghihintay ng tatlong buwan ang babaeng huminto na ang dalaw, at gayundin ang babaeng hindi nireregla. Naghihintay ang babaeng nagdadalang-tao hanggang manganak. Walang edad na pinapangalanan ang talata. Ikinapit ito ng mga hurista (mga iskolar ng batas Islamiko) ng lahat ng apat na paaralan sa mga babaeng nasa hustong gulang na hindi kailanman dinatnan ng dalaw. Ngayon ay alam natin na may mga babaeng hindi kailanman nireregla, gaya ng mga isinilang na walang gumaganang sinapupunan. Ibinilang din ng karamihan sa mga klasikong tagapagpaliwanag ang mga batang babae. Nagtatayo ang mga kritiko ng isang paratang dito, na sinasagot nang buo sa pahinang “Pinahihintulutan ba ng Qur'an 65:4 ang pag-aasawa sa mga batang babaeng hindi pa umaabot sa pagdadalaga?”.
“Ang mga nawalan ng regla kabilang sa mga maybahay ninyo, kung nag-alinlangan kayo, ang panahon ng paghihintay nila ay tatlong buwan, at [gayundin] ang mga hindi na niregla. Ang mga may dinadalang-tao, ang taning [ng paghihintay] nila ay na magsilang sila ng dinadalang-tao nila. Ang sinumang nangingilag magkasala kay Allāh, gagawa Siya para rito mula sa lagay nito ng isang kaluwagan.”
Tungkol sa isang babaeng umabot na sa edad na karaniwang nireregla na ang mga babae at hindi pa rin nireregla, nagpapasya si Ibn Qudamah, isang Hanbali na hurista, na ang kanyang panahon ng paghihintay ay tatlong buwan, dahil isa siya sa ‘mga hindi pa nireregla’. Itinatala niya na ito rin ang pananaw nina Abu Hanifa, Malik at al-Shafi'i.
Binabasa nito ang ‘mga hindi pa nireregla’ bilang kasama ang mga batang babae na hindi pa umaabot sa edad ng pagreregla, na ang panahon ng paghihintay pagkatapos ng diborsiyo ay tatlong buwan, gaya ng sa mga babaeng lampas na sa pagreregla.
Kapag huminto ang buwanang dalaw
Ganoon din kaingat ang batas sa babaeng huminto ang buwanang dalaw pagkatapos ng diborsiyo. Si Kalipa Umar ang ikalawang pinuno ng pamayanang Muslim pagkatapos ng Propeta (ﷺ). Nagpasya siya na naghihintay siya ng siyam na buwan, upang matiyak na hindi siya nagdadalang-tao. Pagkatapos ay naghihintay pa siya ng tatlong buwan bago siya makapag-asawa. Itinatala ni Malik, ang iskolar ng Medina noong ikawalong siglo, na ito ang kaugalian sa Medina.
Iniulat ni Sa'id ibn al-Musayyab ang pasya ng Kalipang si Umar: ang isang diborsiyadang babaeng nagkaroon ng isa o dalawang regla at pagkatapos ay huminto ang pagreregla ay naghihintay nang siyam na buwan. Kung malinaw na siya ay buntis, natatapos na ang usapin; kung hindi, nagsasagawa siya ng panahon ng paghihintay na tatlong buwan pagkatapos ng siyam, at pagkatapos ay malaya na siyang mag-asawa. Idinagdag ni Malik na ito ang gawaing sinusunod sa Medina para sa isang diborsiyadang babaeng huminto ang regla.
Walang panahon ng paghihintay kung walang pagtatalik
Ang asawang diniborsiyo bago naganap ang pagtatalik sa kasal, ibig sabihin ay bago nagkaroon ng pakikipagtalik ang mag-asawa, ay wala talagang panahon ng paghihintay. Sinasabihan ang asawang lalaki na bigyan siya ng isang kaloob at palayain siya nang may kabaitan. Ipinapakita nito ang layunin ng 'iddah: umiiral ito upang malaman kung dinadala niya ang anak nito. Ibinibilang ng maraming hurista, kabilang ang mga paaralang Hanafi at Hanbali, na pagtatalik ang isang wastong pribadong pagkikita ng mag-asawa (khalwa) para sa tuntuning ito.
“O mga sumampalataya, kapag nag-asawa kayo ng mga babaing mananampalataya, pagkatapos nagdiborsiyo kayo sa kanila bago pa kayo sumaling sa kanila, walang ukol sa inyong tungkulin sa kanila na isang panahon ng paghihintay na bibilangin ninyo. Kaya magpatamasa kayo sa kanila at magpalaya kayo sa kanila nang isang pagpapalayang marilag.”
Ang kanyang mga karapatan sa panahon ng paghihintay
Namumuhay ang asawang diniborsiyo sa parehong paraan ng kanyang asawa, ayon sa kaya nito, at hindi siya dapat gipitin nito. Kung nagdadalang-tao siya, tinutustusan siya nito hanggang manganak. Binabayaran siya nito kung pinasususo niya ang anak nito. Kapag natapos ang takdang panahon, dapat siyang bawiin nito sa makatarungang kondisyon o makipaghiwalay sa kanya sa makatarungang kondisyon, sa harap ng dalawang makatarungang saksi. Ito ang tuntunin pagkatapos ng una o ikalawang diborsiyo. Pagkatapos ng huli at ikatlong diborsiyo ay nagkakaiba ang mga paaralan ng batas kung dapat ba siyang patirahin nito.
“Magpatira kayo sa kanila [na mga babaing diniborsiyo] kung saan kayo nakatira ayon sa kaya ninyo at huwag kayong makipinsala sa kanila upang manggipit kayo sa kanila. Kung sila ay mga may dinadalang-tao, gumugol kayo sa kanila hanggang sa magsilang sila ng dinadalang-tao nila; saka kung nagpasuso sila [ng mga anak ninyo] para sa inyo, magbigay kayo sa kanila ng mga upa nila at mag-utusan kayo sa pagitan ninyo ayon sa isang nakabubuti. Kung nagkapahirapan kayo ay magpapasuso para rito ang ibang babae.”
“Kaya kapag umabot sila sa taning nila ay humawak kayo sa kanila ayon sa isang nakabubuti o makipaghiwalay kayo sa kanila ayon sa isang nakabubuti. Magpasaksi kayo sa dalawang may katarungan kabilang sa inyo at magpanatili kayo ng pagsasaksi kay Allāh. Iyon ay ipinangangaral sa sinumang naging sumasampalataya kay Allāh at sa Huling Araw. Ang sinumang nangingilag magkasala kay Allāh ay gagawa Siya para rito ng isang malalabasan [sa bawat kagipitan],”
Ang panahon ng paghihintay ng balo
Naghihintay ang isang balo ng apat na buwan at sampung araw. Kung nagdadalang-tao siya, nagtatapos ang kanyang panahon ng paghihintay kapag nanganak siya. Sinabi ng Propeta Muhammad (ﷺ) sa isang balong nagngangalang Subay'a na maaari siyang mag-asawa kapag naisilang na niya ang kanyang anak. Kapag natapos ang kanyang panahon ng paghihintay, malaya siyang magpasya para sa kanyang sarili, sa makatarungan at makatwirang paraan, kabilang ang kung muli siyang mag-aasawa.
“Ang mga papapanawin kabilang sa inyo at mag-iiwan ng mga maybahay, mag-aantabay ang mga ito sa mga sarili ng mga ito nang apat na buwan at sampung [araw kung hindi nagdadalang-tao]. Kapag umabot ang mga ito sa taning ng mga ito ay walang maisisisi sa inyo sa anumang ginawa ng mga ito sa mga sarili ng mga ito ayon sa nakabubuti. Si Allāh sa anumang ginagawa ninyo ay Mapagbatid.”
Isinalaysay ni Umm Salama, ang asawa ng Propeta (ﷺ), na si Subay'a, isang babae ng lipi ng Aslam, ay nabalo habang buntis. Nanganak siya, at mga sampung araw pagkatapos ay pumunta siya sa Propeta, na nagsabi sa kanya na maaari na siyang mag-asawa.
Ang batas ng diborsiyo ng Torah
Ang Deuteronomio ay ang ikalimang aklat ng Torah. Sinasabi ng batas nito tungkol sa diborsiyo na kapag nakaalis na ang asawang diniborsiyo sa bahay ng kanyang asawa, maaari na siyang maging asawa ng ibang lalaki. Wala itong itinatakdang panahon ng paghihintay. Wala itong itinatakdang probisyon para sa batang maaaring dinadala niya. Nakita sa bandang huli ng mga rabbi ng Talmud, ang aklat ng turo at batas ng mga Hudyo, ang pangangailangan at nagdagdag ng paghihintay na tatlong buwan. Ngunit walang ganito ang sariling teksto ng Torah. Inilalagay ng Qur'an ang panahon ng paghihintay sa kasulatan mismo, na may tuntunin para sa bawat babae.
“Kapag ang isang lalaki ay nag-asawa ng isang babae, at pinakasalan siya, at nangyari na siya'y hindi nakasumpong ng lingap sa kanyang mga mata, sapagkat nakasumpong siya sa kanya ng anumang karumihan: ay susulatan niya siya ng isang kasulatan ng paghiwalay, at ibibigay sa kanyang kamay, at palalabasin siya sa kanyang bahay. At kapag siya'y nakaalis na sa kanyang bahay, ay maaari siyang yumaon at maging asawa ng ibang lalaki.”
Ipinapasya ng Mishnah at ng Talmud na ang isang diborsiyadang babae o isang balo ay hindi maaaring muling mag-asawa hangga't hindi lumilipas ang tatlong buwan, upang malaman kung kaninong anak ang kanyang dinadala. Ang tuntunin ay rabiniko; hindi ito sinasabi ng teksto ng Torah.
Mga pananaw
Ang pananaw ng Islam
Iniingatan ng 'iddah ang karapatan ng bata na malaman ang kanyang ama, binibigyan ang kasal ng huling pagkakataon, at pinananatiling may tirahan ang asawang diniborsiyo. Nagbibigay ang Qur'an ng tuntunin para sa bawat babae.
Naghihintay ng tatlong dalaw ang babaeng diniborsiyo na may buwanang dalaw. Pagkatapos ng una o ikalawang diborsiyo ay maaari siyang bawiin ng kanyang asawa sa panahong iyon kung naghahanap ito ng pagkakasundo.
Naghihintay ng tatlong buwan ang babaeng walang buwanang dalaw, at naghihintay ang babaeng nagdadalang-tao hanggang manganak.
Sinasabi ng Qur'an na walang panahon ng paghihintay ang asawang diniborsiyo bago naganap ang pagtatalik sa kasal.
Nagpasya si Kalipa Umar na naghihintay ng siyam na buwan at pagkatapos ay tatlo pa ang babaeng huminto ang buwanang dalaw.
Sa panahon ng paghihintay pagkatapos ng una o ikalawang diborsiyo, dapat patirahin ng asawang lalaki ang asawa gaya ng sarili niyang pamumuhay. Dapat niya itong tustusan kung nagdadalang-tao ito.
Naghihintay ang isang balo ng apat na buwan at sampung araw, o hanggang manganak kung nagdadalang-tao siya.
Walang itinatakdang panahon ng paghihintay ang batas ng diborsiyo ng Deuteronomio bago muling mag-asawa ang isang asawang diniborsiyo.