Maikling sagot
Iniingatan ng Islam ang buhay, ari-arian at dangal, at ipinag-uutos nito ang katarungan para sa lahat. Sinabi ng Propeta (ﷺ) sa mga mananampalataya na banal ang kanilang dugo, ari-arian at dangal. Nagbabala siya na ang sinumang pumatay sa isang di-Muslim na nakatira sa ilalim ng kasunduan ay hindi makaaamoy ng Paraiso. Itinatala ng Qur'an ang atas ng Diyos (﷾) na ang pagkitil sa iisang walang-salang buhay ay tulad ng pagpatay sa lahat ng tao, at ang pagligtas sa iisa ay tulad ng pagligtas sa lahat. Iniingatan din ang dangal, kaya ipinagbabawal ang panunuya at pang-iinsulto sa iba. Walang lahing nakahihigit sa iba; ang kabutihan lamang ang mahalaga sa Diyos (﷾). Dapat humatol ang mga Muslim nang may katarungan, kahit laban sa kanilang sarili at kahit sa mga taong kinasusuklaman nila. Nagbabala ang Propeta (ﷺ) na magiging kadiliman ang pang-aapi sa Araw ng Paghuhukom. At ibabalik sa Araw na iyon ang bawat karapatang ipinagkait sa buhay na ito, hanggang sa isang tupang inapi.
Buong paliwanag
Dangal na ibinigay sa bawat tao
Sinasabi ng Qur'an na pinarangalan ng Diyos (﷾) ang mga anak ni Adan, silang lahat. Ang dangal na iyon ang pinagmumulan ng mga karapatan. Itinatala ng Qur'an ang batas ng Diyos (﷾) tungkol sa buhay. Ang pagkitil sa iisang walang-salang buhay ay tulad ng pagpatay sa lahat ng tao, at ang pagligtas sa iisa ay tulad ng pagligtas sa lahat. Banal ang buhay. Maaari lamang itong kitlin sa pamamagitan ng katarungan at batas.
“Talaga ngang nagparangal Kami sa mga anak ni Adan, nagdala Kami sa kanila sa katihan at karagatan, tumustos Kami sa kanila mula sa mga kaaya-ayang bagay, at nagtangi Kami sa kanila higit sa marami sa nilikha Namin nang [higit na] pagtatangi.”
“Alang-alang doon, nag-atas Kami sa mga anak ni Israel na ang sinumang pumatay sa isang tao nang hindi dahil [sa pagpatay] sa isang tao o sa [paggawa ng] kaguluhan sa lupa ay para bang pumatay siya sa mga tao nang lahatan, at ang sinumang nagbigay-buhay rito ay para bang nagbigay-buhay siya sa mga tao nang lahatan. Talaga ngang naghatid sa kanila ang mga sugo Namin ng mga malinaw na patunay. Pagkatapos, tunay na marami mula sa kanila, matapos niyon, sa lupa ay talagang mga nagpapakalabis.”
“Sabihin mo: “Halikayo, bibigkas ako ng ipinagbawal ng Panginoon ninyo sa inyo: na huwag kayong magtambal sa Kanya ng anuman; sa mga magulang ay [mag-ukol ng] paggawa ng maganda; huwag kayong pumatay ng mga anak ninyo dahil sa isang paghihikahos, Kami ay nagtutustos sa inyo at sa kanila; huwag kayong lumapit sa mga malaswa: anumang nalantad mula sa mga ito at anumang nakubli; at huwag kayong pumatay ng buhay na ipinagbawal ni Allāh malibang ayon sa [legal na] karapatan.” Iyon ay itinagubilin Niya sa inyo, nang sa gayon kayo ay makapag-uunawa.”
| Karapatan | Ang nag-iingat dito |
|---|---|
| Buhay | Ang pagkitil sa isang walang-salang buhay ay gaya ng pagpatay sa lahat ng tao; ang pagliligtas sa isa ay gaya ng pagliligtas sa lahat. |
| Ari-arian at dangal | Kasimbanal sa isa't isa gaya ng banal na araw, buwan at lungsod ng paglalakbay-banal. |
| Dangal ng tao | Walang pagtuya, paninirang-puri o pagtawag sa mga tao ng mapang-insultong pangalan. |
| Pananampalataya | Walang sinumang maaaring pilitin sa pananampalataya. |
| Mga hindi Muslim na nasa ilalim ng kasunduan | Hindi makaaamoy ng halimuyak ng Paraiso ang sinumang pumatay sa isa sa kanila. |
| Pagkakapantay | Walang lahing nakahihigit sa iba; ang pinakamarangal ay ang pinakamatuwid. |
| Katarungan | Kahit laban sa sarili at sa sariling pamilya, at kahit sa mga taong kinamumuhian. |
Buhay, ari-arian at dangal
Sa Araw ng Pag-aalay, isang banal na araw ng paglalakbay sa Mecca, nagsalita ang Propeta (ﷺ) sa mga mananampalataya. Sinabi niya sa kanila na kasimbanal sa isa't isa ang kanilang dugo, ari-arian at dangal gaya ng banal na araw, buwan at lungsod na iyon. Iniingatan ng Qur'an ang dangal sa parehong paraan. Walang sinumang maaaring tumawa sa iba, manirang-puri sa kanila o tumawag sa kanila ng mga mapang-insultong palayaw.
Isinalaysay ni Abu Bakra na sa Araw ng Pag-aalay ay tinanong ng Propeta (ﷺ) ang mga tao kung anong araw, anong buwan at anong lugar iyon, at pagkatapos ay sinabi: ang inyong dugo, ang inyong ari-arian at ang inyong dangal ay sagrado sa isa't isa, kasing-sagrado ng araw ninyong ito, sa buwan ninyong ito, sa lungsod ninyong ito. Sinabi niya sa mga naroroon na ipasa ito sa mga wala, dahil maaaring higit itong maunawaan ng mga wala.
“O mga sumampalataya, huwag manuya ang ilang lalaki sa ilang lalaki: baka ang mga [tinutuyang] ito ay higit na mabuti kaysa sa kanila [na nanunuya]; at huwag [manuya] ang ilang babae sa ilang babae: baka ang mga [tinutuyang] ito ay higit na mabuti sa kanila [na nanunuya]. Huwag kayong manuligsa sa isa’t isa sa inyo at huwag kayong magtawagan ng mga [masamang] taguri. Kay saklap bilang pangalan ang kasuwailan matapos ng pananampalataya [sa Islām]. Ang sinumang hindi nagbalik-loob, ang mga iyon ay ang mga tagalabag sa katarungan.”
Iniingatan ang mga mamamayang di-Muslim
Sinasaklaw ng parehong proteksiyon ang mga di-Muslim na nakatira sa ilalim ng kasunduan (isang pakikipagkasundo sa kapayapaan o proteksiyon) sa mga Muslim. Sinabi ng Propeta (ﷺ) na ang sinumang pumatay sa gayong tao ay hindi man lamang makaaamoy ng halimuyak ng Paraiso. Walang sinumang maaaring pilitin sa pananampalataya. Sinasabi ng Qur'an na hindi ipinagbabawal ng Diyos (﷾) ang kabaitan at katarungan sa mga hindi lumalaban sa mga Muslim. Sinasabi nito na iniibig Niya ang mga makatarungan.
Isinalaysay ni Abdullah ibn Amr na sinabi ng Propeta (ﷺ) na ang sinumang pumatay sa isang taong may kasunduan sa mga Muslim ay hindi makaaamoy ng halimuyak ng Paraiso, bagaman ang halimuyak nito ay umaabot sa layong apatnapung taon.
“Walang pamimilit sa relihiyon. Luminaw nga ang pagkagabay sa pagkalisya. Kaya ang sinumang tumatangging sumampalataya sa nagpapakadiyos at sumasampalataya kay Allāh ay nakakapit nga sa hawakang pinakamatibay na walang pagkalamat para rito. Si Allāh ay Madinigin, Maalam.”
“Hindi sumasaway sa inyo si Allāh kaugnay sa mga [tagatangging sumampalataya na] hindi nakipaglaban sa inyo dahil sa Relihiyon [ninyo] at hindi nagpalisan sa inyo mula sa mga tahanan ninyo, na magsamabuting-loob kayo sa kanila at magpakamakatarungan kayo sa kanila. Tunay na si Allāh ay umiibig sa mga nagpapakamakatarungan.”
Walang nakahihigit sa iba dahil sa lahi o yaman
Sinasabi ng Qur'an na ginawa ng Diyos (﷾) ang mga tao na mga bansa at mga lipi upang magkakilanlan sila. Sinasabi nito na ang pinakamarangal sa harap ng Diyos (﷾) ay ang pinakamatuwid. Sinabi ng Propeta (ﷺ) na hindi tinitingnan ng Diyos (﷾) ang mga mukha o yaman, kundi ang mga puso at mga gawa. Tinawag ni Umar, ang ikalawang kalipa, na namuno sa mga Muslim pagkatapos ni Abu Bakr, si Bilal, isang pinalayang aliping Aprikano, na ‘aming pinuno’.
“O mga tao, tunay na Kami ay lumikha sa inyo mula sa isang lalaki [na si Adan] at isang babae [na si Eva] at gumawa sa inyo na mga bansa at mga lipi upang magkakilalahan kayo. Tunay na ang pinakamarangal sa inyo sa ganang kay Allāh ay ang pinakamapangilag magkasala sa inyo. Tunay na si Allāh ay Maalam, Mapagbatid.”
Isinalaysay ni Abu Huraira na sinabi ng Propeta (ﷺ): hindi tinitingnan ni Allah ang inyong mga mukha o ang inyong yaman, kundi tinitingnan Niya ang inyong mga puso at ang inyong mga gawa.
Isinalaysay ni Jabir ibn Abdullah na sinasabi noon ni Umar: si Abu Bakr ang aming pinuno, at pinalaya niya ang aming pinuno, na ang tinutukoy ay si Bilal.
Katarungan, kahit sa mga kaaway
Inuutusan ng Qur'an ang mga Muslim na ibalik ang mga ipinagkatiwala sa mga may-ari nito at humatol nang may katarungan. Ipinag-uutos nito ang pagkamakatarungan kahit sa pagitan ng mga nag-aaway na mananampalataya. Ipinag-uutos nito ang katarungan kahit laban sa sarili, sa sariling mga magulang at sa sariling mga kamag-anak. Ipinag-uutos nito ang katarungan kahit sa mga taong kinasusuklaman ng isang tao. Ipinag-uutos ng Diyos (﷾) ang katarungan at ipinagbabawal ang kawalang-katarungan.
“Tunay na si Allāh ay nag-uutos sa inyo na gampanan ninyo ang mga ipinagkatiwala sa mga kinauukulan ng mga ito. Kapag humatol kayo sa pagitan ng mga tao na humatol kayo ayon sa katarungan. Tunay na si Allāh ay kay inam ng ipinangangaral sa inyo! Tunay na si Allāh ay laging Madinigin, Nakakikita.”
“Kung may dalawang pangkat kabilang sa mga mananampalataya na nag-away-away ay magpayapa kayo sa pagitan ng dalawa; ngunit kung lumabag ang isa sa dalawa sa iba ay kalabanin ninyo ang lumabag hanggang sa bumalik ito sa kautusan ni Allāh. Kaya kung bumalik ito [at tumigil ito sa pangangaway] ay magpayapa kayo sa pagitan ng dalawa ayon sa katarungan at magpakamakatarungan kayo; tunay na si Allāh ay umiibig sa mga nagpapakamakatarungan.”
“O mga sumampalataya, kayo ay maging mga tagapagpanatili ng pagkamakatarungan, mga saksi para kay Allāh kahit pa laban sa mga sarili ninyo o mga magulang at mga pinakamalapit na kaanak. Kung naging isang mayaman o isang maralita, si Allāh ay higit na karapat-dapat sa kanilang dalawa. Kaya huwag kayong sumunod sa pithaya, na baka lumihis kayo. Kung magbabaluktot kayo [ng pagsasaksi] o aayaw kayo, tunay na si Allāh laging sa anumang ginagawa ninyo ay Mapagbatid.”
“O mga sumampalataya, kayo ay maging mga mapagpanatili para kay Allāh, mga saksi sa pagkamakatarungan. Huwag ngang mag-udyok sa inyo ang pagkasuklam sa ilang tao upang hindi kayo magmakatarungan. Magmakatarungan kayo; ito ay pinakamalapit sa pangingilag magkasala. Mangilag kayong magkasala kay Allāh. Tunay na si Allāh ay Mapagbatid sa anumang ginagawa ninyo.”
“Tunay na si Allāh ay nag-uutos ng katarungan, paggawa ng maganda, at pagbibigay sa may pagkakamag-anak; at sumasaway sa kahalayan, nakasasama, at paglabag. Nangangaral Siya sa inyo nang sa gayon kayo ay magsasaalaala.”
Ang pang-aapi at ang Araw ng Paghuhukom
Iniulat ng Propeta (ﷺ) na ipinagbawal ng Diyos (﷾) ang kawalang-katarungan sa Kanyang Sarili at ginawa itong ipinagbabawal sa mga tao. Nagbabala siya na magiging kadiliman ang pang-aapi sa Araw ng Pagkabuhay (ang Araw ng Paghuhukom). At ipinangako niya na ibabalik ang bawat karapatan sa may-ari nito sa Araw na iyon. Kahit ang tupang walang sungay ay kukuha ng nararapat sa kanya mula sa tupang may sungay. Walang kamaliang hindi sinasagot.
Isinalaysay ni Abu Dharr na sinabi ng Propeta (ﷺ) na sinasabi ni Allah: Mga alipin Ko, ipinagbawal Ko ang kawalang-katarungan sa Aking Sarili at ginawa Ko itong ipinagbabawal sa inyo, kaya huwag kayong mang-api sa isa't isa; kayong lahat ay ligaw maliban sa mga ginagabayan Ko, kaya humingi kayo sa Akin ng patnubay; nagkakasala kayo gabi at araw at pinatatawad Ko ang lahat ng kasalanan, kaya humingi kayo sa Akin ng kapatawaran. Isang hadith qudsi: ang kahulugan ay ibinibigay bilang kay Allah, sa mga salita ng Propeta.
Isinalaysay ni Jabir ibn Abdullah na sinabi ng Propeta (ﷺ): mag-ingat kayo sa pang-aapi, sapagkat ang pang-aapi ay magiging kadiliman sa Araw ng Pagkabuhay; at mag-ingat kayo sa kasakiman, sapagkat ang kasakiman ang sumira sa mga nauna sa inyo, na nagtulak sa kanila na magbuhos ng dugo ng isa't isa at ituring na ipinahihintulot ang ipinagbawal sa kanila.
Isinalaysay ni Abu Huraira na sinabi ng Propeta (ﷺ): sa Araw ng Pagkabuhay ay ibabalik ang bawat karapatan sa may-ari nito, kaya kahit ang tupang walang sungay ay kukuha ng nararapat sa kanya mula sa tupang may sungay.
Mga pananaw
Ang pananaw ng Islam
Ginagawang banal ng Islam, sa mga salita ng Propeta (ﷺ) at ng Qur'an, ang buhay, ari-arian at dangal ng mga tao. Iniingatan nito ang mga di-Muslim na nakatira sa ilalim ng pamamahala nito at ipinag-uutos ang katarungan sa lahat. Ibabalik sa Araw ng Paghuhukom ang bawat ipinagkait na karapatan.
Sinasabi ng Qur'an na pinarangalan ng Diyos (﷾) ang lahat ng anak ni Adan. Itinatala nito ang Kanyang batas na ang pagpatay sa iisang walang-salang tao ay tulad ng pagpatay sa lahat ng tao.
Ipinahayag ng Propeta (ﷺ) na banal ang dugo, ari-arian at dangal ng mga mananampalataya.
Nagbabala ang Propeta (ﷺ) na ang sinumang pumatay sa isang di-Muslim na nakatira sa ilalim ng kasunduan ay hindi makaaamoy ng halimuyak ng Paraiso.
Ipinagbabawal ng Qur'an ang panunuya, paninirang-puri at pang-iinsulto sa iba.
Ipinag-uutos ng Qur'an ang katarungan kahit laban sa sarili at sa mga kinasusuklaman ng isang tao.
Ibabalik sa Araw ng Paghuhukom ang bawat karapatang ipinagkait sa buhay na ito.