Përgjigje e shkurtër
Mund të ketë vetëm një Perëndi, sepse dy perëndi nuk mund të ishin që të dy Perëndi. Dy qenie të gjithëfuqishme do ta kufizonin njëra-tjetrën, dhe një perëndi që mund të kufizohet nuk është Perëndi. Supozoni se vullnetet e tyre mund të përplaseshin ndonjëherë. Atëherë njëri do të duhej të tërhiqej, dhe ai që u tërhoq nuk ishte kurrë Perëndi. Supozoni, përkundrazi, se ata nuk mund të mos pajtoheshin kurrë për asgjë. Atëherë secili është i lidhur nga tjetri, kështu që asnjëri nuk është i gjithëfuqishëm. Ata janë në të vërtetë një qenie me dy emra. Vetë Kurani e bën këtë argument. Ai thotë se, po të kishte zota të tjerë përveç Allahut (﷾), qiejt dhe toka do të binin në rrëmujë. Universi tregon të kundërtën. Të njëjtat ligje vlejnë në galaktikat më të largëta që shohin teleskopët tanë si edhe në këtë dhomë. Një rend i vetëm tregon një vullnet të vetëm. Përgjigjja e Islamit është e thjeshtë: Allahu (﷾) është Një, dhe asgjë nuk i ngjan Atij.
Shpjegimi i plotë
Dy qenie të gjithëfuqishme nuk mund të ekzistojnë
Ndiqeni arsyetimin hap pas hapi. Dy qenie nuk mund të jenë që të dyja të gjithëfuqishme. Secila do të kufizohej nga ajo që mund të bënte tjetra, dhe një perëndi që mund të kufizohet nuk është Perëndi. Supozoni se dy vullnete hyjnore mund të mos pajtoheshin ndonjëherë. Atëherë njëri do të duhej të tërhiqej, dhe ai që u tërhoq nuk ishte kurrë Perëndi. Supozoni se ata nuk mund të mos pajtoheshin kurrë për asgjë fare. Atëherë asnjëri nuk është i lirë të dëshirojë ndryshe. Secili është i lidhur nga tjetri, kështu që asnjëri nuk është i gjithëfuqishëm. Dy qenie që nuk mund të ndryshojnë kurrë janë në fund një qenie me dy emra. Çdo rrugë përfundon te një.
“Allahu nuk ka zgjedhur për Vete ndonjë bir dhe përveç Atij s’ka asnjë zot tjetër, përndryshe çdo zot do të merrte atë që ka krijuar dhe do të ngriheshin njëri mbi tjetrin. Qoftë i lartësuar Ai nga shpifjet e tyre!”
“Thuaj: “Ai është Allahu, Një dhe i Vetëm! Allahu është Absoluti, të Cilit i përgjërohet gjithçka në amshim. Ai as nuk lind, as nuk është i lindur. Dhe askush nuk është i barabartë (a i krahasueshëm) me Atë!””
Supozoni se do të kishte dy zota.
A mund të ishin të dy të plotfuqishëm?
Jo. Secili do të kufizohej nga ajo që mund të bënte tjetri, dhe një zot që mund të kufizohet nuk është Zot.
A mund të përplaseshin ndonjëherë vullnetet e tyre?
Nëse do të mundnin, njëri do të duhej të tërhiqej, dhe ai që u tërhoq nuk ishte kurrë Zot.
Po sikur të mos mund të mospajtoheshin kurrë?
Atëherë asnjëri nuk është i lirë të dëshirojë ndryshe. Nuk janë dy zota, por një qenie me dy emra.
Çfarë tregon gjithësia?
Një rend: të njëjtat ligje vlejnë sa larg mund të shohin teleskopët tanë. Kurani thotë se po të kishte zota të tjerë përveç Allahut (﷾), qiejt dhe Toka do të prisheshin.
Një rend tregon një vullnet, dhe një Zot.
Dy qenie që nuk kanë nevojë për asgjë nuk mund të ekzistojnë
Argumenti nga kontingjenca arrin në të njëjtin vend nga një rrugë tjetër. Ai nis nga fakti se gjithçka që shohim varet nga diçka tjetër. Përfundon te një qenie që nuk varet nga asgjë dhe nuk ka pjesë. Filozofët myslimanë e quanin këtë qenie vaxhib el-uxhud (qenia ekzistenca e së cilës është e domosdoshme). Tani supozoni se do të kishte dy qenie të tilla. Ato do të duhej të ndryshonin në diçka, përndryshe nuk do të ishin dy. Çfarëdo që i bënte të ndryshonin do të ishte një pjesë ose një kufi. Një qenie që nuk varet nga asgjë nuk mund të ketë asnjërën. Ibn Sina, një filozof mysliman, e paraqiti këtë arsyetim në shekullin e njëmbëdhjetë.
E ndan gjithçka që ekziston në atë që është vetëm e mundshme në vetvete (mumkin el-uxhud), e cila ka nevojë për një shkak, dhe atë që është e domosdoshme në vetvete (vaxhib el-uxhud), e cila nuk ka nevojë për asnjë. Argumenton se një zinxhir gjërash të mundshme, sado i gjatë, ka nevojë për një qenie të domosdoshme jashtë tij, dhe se kjo qenie është një dhe nuk ka pjesë.
“Thuaj: “Ai është Allahu, Një dhe i Vetëm! Allahu është Absoluti, të Cilit i përgjërohet gjithçka në amshim. Ai as nuk lind, as nuk është i lindur. Dhe askush nuk është i barabartë (a i krahasueshëm) me Atë!””
Kurani jep arsye, jo vetëm një pohim
Kurani nuk thotë thjesht se Allahu (﷾) është një. Ai jep arsye. Po të kishte zota të tjerë, qielli dhe toka do të binin në rrëmujë. Çdo zot do të merrte atë që kishte krijuar, dhe disa do të përpiqeshin të sundonin mbi të tjerët. Çdo zot tjetër do të kishte kërkuar një rrugë për të arritur te Zoti i Fronit, i cili e mban vetëm Ai. Pushteti i ndarë do të thotë rivalitet, dhe rivaliteti do të thotë shkatërrim.
“Sikur në qiej dhe në Tokë të kishte zota të tjerë, përveç Allahut, si qiejt, ashtu edhe Toka do të shkatërroheshin. Qoftë i lavdëruar Allahu, Zoti i Fronit dhe i lartësuar mbi çka ia veshin Atij!”
“Allahu nuk ka zgjedhur për Vete ndonjë bir dhe përveç Atij s’ka asnjë zot tjetër, përndryshe çdo zot do të merrte atë që ka krijuar dhe do të ngriheshin njëri mbi tjetrin. Qoftë i lartësuar Ai nga shpifjet e tyre!”
“Thuaj: “Nëse përveç Atij do të kishte edhe zota të tjerë, siç thonë ata, atëherë ata do të kërkonin rrugë për të arritur te Zoti i Fronit”.”
Shumë perëndi, shumë grindje
Fetë e vjetra me shumë perëndi shpesh tregojnë pikërisht historinë që përshkruan Kurani. Në mitet greke perënditë grinden, mbajnë anë, mashtrojnë njëri-tjetrin dhe rrëzohen. Zeusi e merr pushtetin nga vetë babai i tij, Kronosi. Kudo ku ka më shumë se një perëndi, autoriteti është i ndarë. Universi ynë nuk tregon asnjë ndarje të tillë. Të njëjtat pak ligje vlejnë në pikën më të largët që arrijnë instrumentet tona ashtu si vlejnë në tokë. Ato kanë vlejtur aq larg në kohë sa mund të vëzhgojmë. Kurani e fton lexuesin të kërkojë një cen në krijim dhe të mos gjejë asnjë.
“Ai ka krijuar shtatë qiej njërin mbi tjetrin. Nuk mund të gjesh në krijimin e të Gjithëmëshirshmit kurrfarë ceni. Hidhe vështrimin: a sheh ndonjë plasaritje?”
“Allahu nuk ka zgjedhur për Vete ndonjë bir dhe përveç Atij s’ka asnjë zot tjetër, përndryshe çdo zot do të merrte atë që ka krijuar dhe do të ngriheshin njëri mbi tjetrin. Qoftë i lartësuar Ai nga shpifjet e tyre!”
Dy vullnete në lutjen e Jezusit
Tani zbatojeni të njëjtën provë te Ungjijtë e Dhiatës së Re. Te Luka, Jezusi lutet në Malin e Ullinjve që kupa (vuajtja që i trembej) të largohet prej tij. Pastaj ai i nënshtrohet vullnetit të Atit. Mateu dhe Marku e quajnë vendin Gjetsemani. Në atë lutje ka dy vullnete. Ata nuk duan të njëjtën gjë, dhe njëri tërhiqet. Sipas arsyetimit më lart, ai që u tërhoq nuk ishte kurrë Perëndi. Vetë Jezusi e quajti “Zoti, Perëndia ynë, është i vetmi Zot” të parin nga të gjitha urdhërimet.
“duke thënë: O Atë, në qoftë se do, largoje këtë kupë prej meje; megjithatë, të mos bëhet vullneti im, por yti.”
“Dhe Jezusi iu përgjigj: I pari nga të gjitha urdhërimet është: Dëgjo, o Izrael: Zoti, Perëndia ynë, është i vetmi Zot;”
Përgjigjja e krishterë
Luka 22:42 — kapitulli 22, vargu 42
“duke thënë: O Atë, në qoftë se do, largoje këtë kupë prej meje; megjithatë, të mos bëhet vullneti im, por yti.”
Cituar për
Personi i vetëm i Krishtit ka dy vullnete, hyjnor dhe njerëzor. Në Gjetsemani ai iu nënshtrua sipas vullnetit të tij njerëzor.
Përgjigjja
Të krishterët thonë se një vullnet i përket një natyre, jo një personi. Koncili i Tretë i Kostandinopojës, një mbledhje peshkopësh në vitin 681, e bëri këtë mësimin zyrtar. Por fjalët “të mos bëhet vullneti im” kanë prapë një folës. Koncili i Kalqedonit (451) thotë se ai folës është një person, Perëndia Bir. Pra, personi i vetëm që kredot e quajnë Perëndi kërkoi diçka që Ati nuk e dha, dhe u tërhoq: “të mos bëhet vullneti im, por yti”. Të krishterët thonë gjithashtu se vullneti i tij hyjnor është vullneti i Atit. Atëherë një person i vetëm edhe e deshi kupën, edhe kërkoi t'i kursehej. Dy natyra e zhvendosin problemin te personi i vetëm; nuk e heqin. Ai që duhet t'i nënshtrohet Perëndisë nuk është Perëndi.
Ku përfundon — Lutja tregon një shërbëtor që i nënshtrohet Zotit të tij, që është ajo që Kurani thotë se ishte Jezusi.
Këndvështrime
Krishterimi kryesor
Edhe të krishterët rrëfejnë një Perëndi. Ata mendojnë se Perëndia i vetëm është tre persona që ndajnë një vullnet hyjnor. Në lutjen në Gjetsemani, thonë ata, ishte vullneti njerëzor i Krishtit ai që iu nënshtrua Atit.
Jezusi mësoi se urdhërimi i parë është se Zoti, Perëndia ynë, është i vetmi Zot.
Kundërpërgjigje
Pranohet: të krishterët dhe myslimanët pajtohen se Perëndia është një. Pyetja është çfarë do të thotë ‘një’. Jezusi e dha urdhërimin si “i vetmi Zot” dhe nuk shtoi kurrë se Perëndia i vetëm është tre persona. Te Gjoni 17:3 ai e quan Atin “të vetmin Perëndi të vërtetë”.
Të krishterët e lexojnë Lukën 22:42 si vullnetin njerëzor të Krishtit që i nënshtrohet vullnetit hyjnor. Ata thonë se personi i vetëm i Krishtit ka dy natyra dhe dy vullnete.
Kundërpërgjigje
Pranohet: të krishterët thonë se një vullnet i përket një natyre, dhe vullneti i tij hyjnor është vullneti i Atit. Por “të mos bëhet vullneti im” ka një folës, të cilin kredot e quajnë Perëndia Bir. Pra, një person i vetëm edhe e deshi kupën, edhe kërkoi t'i kursehej. Dhe ai që duhet t'i nënshtrohet Perëndisë nuk është Perëndi.
Budist: shumë perëndi, asnjëra e përjetshme
Budizmi nuk argumenton as për një Perëndi, as për shumë. Tekstet e tij flasin për shumë perëndi, të gjitha të lindura dhe të gjitha kalimtare, dhe asnjëra krijuesja e botës.
Perënditë janë qenie brenda ciklit të rilindjes. Një perëndi që mendon se është i përjetshëm gabon, sepse edhe ai do të kalojë.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se asnjë qenie që lind dhe kalon nuk është Perëndi. Pyetja që mbetet është çfarë e mban të gjithë rrethin e gjërave kalimtare. Një qenie që nuk varet nga asgjë nuk ka pjesë dhe nuk ka kufi, dhe dy qenie të tilla nuk mund të ndryshonin në asgjë, kështu që mund të ketë vetëm një. Kurani thotë: Ai është Allahu (﷾), Një dhe i Vetëm.
Tradita kineze: një perëndi për çdo nevojë
Feja popullore kineze nderon shumë perëndi. Është Perëndia e Kuzhinës te soba e familjes, perëndia e pasurisë, Mazu, perëndesha e detarëve, dhe vetë të parët e familjes. Njerëzit i drejtohen cilitdo që i përshtatet nevojës së tyre.
Perëndi të ndryshme kujdesen për pjesë të ndryshme të jetës, kështu që është e natyrshme të nderosh shumë.
Kundërpërgjigje
Perënditë që kujdesen secila për një pjesë të jetës janë secila e kufizuar, dhe një perëndi e kufizuar nuk është Perëndi. Kurani thotë se, po të kishte shumë zota, secili do të merrte atë që kishte krijuar, dhe disa do të sundonin mbi të tjerët. Një rend i pandërprerë në botë tregon një Zot të vetëm mbi të gjithë atë.
Konfucian: Qielli, të parët dhe shpirtrat bashkë
Klasikët konfucianë flasin për Qiellin dhe për Shangdin, Perandorin Suprem. Flasin gjithashtu për shumë shpirtra të cilëve u bëheshin flijime. Konfucianët e nderojnë Qiellin, të parët dhe shpirtrat bashkë.
Mbreti i urtë Shun i bëri flijime Shangdit, dhe gjithashtu kodrave, lumenjve dhe të gjithë shpirtrave. Pra, nderimi i shumë të tjerëve përveç Qiellit është rruga e vjetër.
Kundërpërgjigje
I njëjti tekst e përmend Shangdin të parin. Dhe Fung Yu-lan vëren se shpirtrat renditeshin poshtë Perandorit Suprem. Islami ia jep adhurimin vetëm të Vetmit. Vendet e adhurimit i përkasin Allahut (﷾), prandaj mos iu lutni askujt krahas Tij.
Taoist: të shumtët vijnë nga një
Tempujt taoistë nderojnë shumë perëndi, si Tre të Pastrit dhe Perandorin e Xhadit. Megjithatë Tao Te Ching mëson se të gjitha gjërat vijnë nga Tao i vetëm.
Mund të nderohen shumë hyjni, sepse të gjitha vijnë nga Tao i vetëm.
Kundërpërgjigje
Atëherë vetëm burimi i vetëm është i pari, dhe gjithçka që ai prodhoi varet prej tij. Adhurimi i përket Atij që jep, jo asaj që u dha. Kurani thotë: mos adhuroni dy zotëra, sepse Ai është një Zot i vetëm.
Një Perëndi ishte një ide e mëvonshme
Shumë ateistë dhe studiues të fesë thonë se besimi në një Perëndi u rrit nga besimi në shumë perëndi. Sipas kësaj pikëpamjeje, besimi në një Perëndi është një fazë e vonë në fenë njerëzore, jo një e vërtetë që e kërkon arsyeja.
Politeizmi ishte feja e parë e njerëzimit; besimi në një Perëndi erdhi më vonë.
Kundërpërgjigje
Hume, i cili e argumentoi këtë, e hoqi vetë vijën. Ai i lidhi shumë perënditë me shpresat dhe frikërat e njerëzve për ngjarjet e jetës, jo me studimin e natyrës. Dhe shkroi se kushdo që çohet te Perëndia nga veprat e natyrës mund të mendojë vetëm për një qenie të vetme, sepse pjesët e universit i përshtaten një plani të vetëm. Pra, edhe sipas tij, arsyeja tregon te një.
Shinto: kamitë janë të shumtë
Shinto flet për kami, ose shpirtra, të panumërt. Tri kamitë e para te Kojiki erdhën në ekzistencë bashkë. Studiuesit e Shintos thonë se kami është një ide tjetër nga Perëndia i vetëm i judaizmit dhe i krishterimit.
Kamitë janë nga natyra të shumtë. Çdo gjë që na mbush me frikërespekt mund të jetë kami, kështu që nuk ka arsye të kërkojmë vetëm një.
Kundërpërgjigje
Atëherë kamitë janë të shumtë sepse janë gjëra që erdhën në ekzistencë. Dhe frikërespekti që ngjallin duhet të arrijë te i Vetmi që i krijoi. Kojiki thotë se kamitë e para lindën kur filluan Qielli dhe Toka. Çfarëdo që vjen në ekzistencë nuk është i Vetmi që nuk ka fillim. Kurani thotë se, po të kishte zota të tjerë përveç Allahut (﷾), do të kishte rrëmujë në qiell dhe në tokë.
Pikëpamja islame
Allahu (﷾) është një, dhe mund të jetë vetëm një. Arsyeja e tregon, rendi i universit e tregon, dhe Kurani e argumenton me fjalë të qarta.
Kurani argumenton nga ideja e zotave të tjerë. Po të kishte ndonjë, qielli dhe toka do të binin në rrëmujë, dhe zotat do të luftonin njëri-tjetrin.
Dy qenie të gjithëfuqishme do ta kufizonin njëra-tjetrën, dhe një perëndi që mund të kufizohet nuk është Perëndi.
Nëse dy vullnete hyjnore mund të përplaseshin, ai që u tërhoq nuk ishte kurrë Perëndi. Nëse nuk mund të përplaseshin kurrë, secili është i lidhur me tjetrin, dhe ata janë një qenie me dy emra.
Dy qenie që secila nuk varej nga asgjë do të duhej të ndryshonin në ndonjë pjesë ose kufi. Por një qenie e tillë nuk mund të ketë pjesë ose kufij.
Një rend i pandërprerë i natyrës tregon një vullnet të vetëm pas tij.
Allahu (﷾) është Një, nuk lind dhe nuk është i lindur, dhe askush nuk është si Ai.
Luka shënon dy vullnete në Gjetsemani që nuk duan të njëjtën gjë, dhe njëri prej tyre tërhiqet.