Përgjigje e shkurtër
Hadithet janë transmetimet e asaj që Profeti (ﷺ) tha, bëri dhe miratoi. Ato e shpjegojnë Kuranin dhe tregojnë si të jetohet sipas tij. Kurani u thotë myslimanëve të falen, për shembull, dhe hadithet tregojnë si falej ai. Shokët e tij i mësonin përmendsh fjalët e tij, dhe disa i shkruanin. Profeti (ﷺ) u tha atyre ta përcillnin atë që dëgjonin. Ai paralajmëroi se kushdo që gënjente qëllimisht për të do ta zinte vendin e tij në Zjarr (Xhehenem). Dijetarët e mëvonshëm i mblodhën transmetimet dhe e kontrolluan zinxhirin e transmetuesve pas secilit. Çdo transmetues duhej të ishte i ndershëm dhe i saktë, dhe çdo hallkë duhej të lidhej. Përmbledhjet më të vërteta janë ato të dy dijetarëve, el-Buhariut dhe Muslimit. Përmbledhje të tjera, si ato të Ebu Davudit dhe et-Tirmidhiut, kanë gjithashtu shumë transmetime të sakta, secili i graduar nga dijetarët. Myslimanët mësojnë nga hadithet e sakta si e jetoi Profeti (ﷺ) Kuranin.
Shpjegimi i plotë
Pse kanë rëndësi hadithet
Kurani thotë se Profeti (ﷺ) u dërgua për të shpjeguar qartë atë që u shpall. Thotë se kush i bindet atij, i bindet Allahut (﷾). E quan atë shembullin e bukur për besimtarët. Prandaj myslimanët kanë nevojë të dinë çfarë tha dhe çfarë bëri ai. Kurani urdhëron namazin, por nuk e përshkruan çdo lëvizje të tij. Profeti (ﷺ) u tha shokëve të tij të faleshin ashtu siç e kishin parë atë të falej. Hadithet regjistrojnë atë që panë ata. Krahas haditheve, Sira, biografia e Profetit (ﷺ), regjistron ngjarjet e jetës së tij me radhë.
“(Të dërguarit i çuam) me prova të qarta dhe libra. Ndërsa ty (o Muhamed) të zbritëm Përkujtesën (Kuranin), me qëllim që t’u shpjegosh njerëzve atë që u është shpallur dhe që ata të mendojnë.”
“Kush i bindet të Dërguarit, i është bindur Allahut. Sa për ata që kthejnë kokën mënjanë, Ne nuk të kemi dërguar që të jesh rojtar i tyre.”
“Në të Dërguarin e Allahut ka një shembull të mrekullueshëm për atë, që shpreson tek Allahu dhe Dita e Fundit dhe e përmend shumë Allahun.”
Malik ibn el-Huvejrithi transmeton se ai dhe disa të rinj të tjerë qëndruan me Profetin (ﷺ) për njëzet ditë. Kur i dërgoi në shtëpi për t'i mësuar familjet e tyre, u tha: faluni ashtu siç më keni parë mua duke u falur.
Të mësuara përmendsh, të shkruara dhe të përcjella
Profeti (ﷺ) u tha shokëve të tij ta përcillnin atë që dëgjonin prej tij, qoftë edhe një ajet të vetëm. U tha të pranishmëve t'ua përcillnin atyre që mungonin. Ai paralajmëroi gjithashtu se kushdo që gënjente qëllimisht për të do ta zinte vendin e tij në Zjarr (Xhehenem). Shumica e shokëve mësonin përmendsh. Disa edhe shkruanin. Abdullah ibn Amri e shkruante atë që dëgjonte, dhe Profeti (ﷺ) i tha të vazhdonte të shkruante. Një burrë i quajtur Ebu Shah, nga Jemeni, kërkoi një hutbe me shkrim. Profeti (ﷺ) tha: shkruajani Ebu Shahut.
Ebu Bekra transmeton se në Ditën e Kurbanit Profeti (ﷺ) i pyeti njerëzit çfarë dite, çfarë muaji dhe çfarë vendi ishte, e pastaj tha: gjaku juaj, pasuria juaj dhe nderi juaj janë të shenjta mes jush, po aq të shenjta sa kjo dita juaj, në këtë muajin tuaj, në këtë qytetin tuaj. U tha të pranishmëve t'ua përcjellin të mungueshmëve, sepse të mungueshmit mund ta kuptojnë më mirë.
Abdullah ibn Amri transmeton se Profeti (ﷺ) tha: përcillni atë që keni marrë prej meje, qoftë edhe një ajet të vetëm; mund t'i tregoni lajmet e bijve të Izraelit dhe nuk ka asgjë të keqe në këtë; dhe kush gënjen qëllimisht për mua, do ta zërë vendin e tij në Zjarr.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha, ndër të tjera: kush gënjen qëllimisht për mua, le ta zërë vendin e tij në Zjarr.
Ebu Hurejra thotë se asnjë nga shokët e Profetit (ﷺ) nuk transmetoi më shumë hadithe se ai, përveç Abdullah ibn Amrit, sepse Abdullahu i shkruante, ndërsa ai vetë jo.
Abdullah ibn Amri thotë se i shkruante të gjitha ato që dëgjonte nga Profeti (ﷺ) për t'i mësuar përmendsh. Disa nga kurejshët i thanë të ndalonte, sepse Profeti ishte njeri që fliste edhe në zemërim, edhe në kënaqësi. Kur ia tregoi Profetit, Profeti bëri shenjë nga goja e tij dhe tha: shkruaj, sepse pasha Atë në dorën e të Cilit është shpirti im, prej saj nuk del gjë tjetër veç së vërtetës.
Ebu Hurejra transmeton se pas çlirimit të Mekës Profeti (ﷺ) mbajti një hutbe. Ebu Shah, një burrë nga Jemeni, kërkoi që t'ia shkruanin, dhe Profeti tha: shkruajani Ebu Shahut.
Zinxhiri i transmetuesve
Çdo hadith vjen me isnadin e tij (zinxhirin e transmetuesve): kush e dëgjoi prej kujt, deri te Profeti (ﷺ). Në fillim njerëzit nuk kërkonin zinxhirë transmetimi. Pas fitnes (përçarjes së brendshme) të shekullit të parë islam, dijetarët filluan t'i kërkonin këta zinxhirë, duke thënë: “na i përmendni burrat tuaj”. Ibn el-Mubareku, një dijetar i shekullit të dytë islam, tha se zinxhiri është pjesë e fesë. Pa të, tha ai, kushdo mund të thoshte çfarë të donte. Një transmetim është i saktë vetëm nëse plotësohen tri gjëra. Çdo transmetues ishte i drejtë (i ndershëm dhe me karakter të mirë) dhe i saktë. Çdo hallkë lidhet. Dhe asgjë në të nuk është e parregullt (në kundërshtim me transmetime më të sakta) ose me të meta (me një dobësi të fshehtë).
Muhamed ibn Sirini, një dijetar i brezit pas Sahabëve, thotë se njerëzit më parë nuk pyesnin për zinxhirët e transmetimit; por kur erdhi fitneja (përçarja e brendshme), ata thanë: na i përmendni burrat tuaj. Atëherë pranoheshin transmetimet e transmetuesve të besueshëm, dhe ato të bidatçinjve nuk pranoheshin.
Abdullah ibn el-Mubareku (vdiq më 797 e.s.) thotë se zinxhiri i transmetimit është pjesë e fesë, dhe se pa të kushdo mund të thoshte çfarë të donte.
Manuali klasik i kritikës së hadithit. E përkufizon hadithin e saktë (sahih) si atë zinxhiri i të cilit është i lidhur nga fillimi në fund nëpërmjet transmetuesve të drejtë dhe të saktë, pa parregullsi dhe pa të metë të fshehtë. Përmend el-Buhariun si të parin që përpiloi një libër vetëm me hadithe të sakta, të ndjekur nga Muslimi, dhe i quan dy librat e tyre librat më të vërtetë pas Librit të Allahut.
Një transmetim i asaj që Profeti (ﷺ) tha apo bëri.
Kush e përcolli?
Çdo hadith vjen me zinxhirin e transmetuesve të tij, deri te Profeti (ﷺ).
A ishin të besueshëm?
Çdo transmetues duhet të jetë i drejtë dhe i saktë.
A lidhet çdo hallkë?
Çdo transmetues duhet ta ketë dëgjuar nga ai para tij.
A ka ndonjë të metë?
Asgjë në të nuk duhet të bjerë ndesh me transmetime më të shëndosha apo të mbartë një të metë të fshehur.
Atëherë transmetimi është i saktë (sahih).
Përmbledhjet më të vërteta
El-Buhariu (vdiq më 870 e.s.) dhe Muslimi (vdiq më 875 e.s.) ishin dy dijetarë të mëdhenj të hadithit. Secili synoi të vinte në trupin kryesor të librit të tij vetëm transmetime që plotësonin masën më të rreptë. Dijetarët myslimanë i quajnë dy librat e tyre më të vërtetët pas Kuranit. Bashkë me përmbledhjet e Ebu Davudit, et-Tirmidhiut, en-Nesaiut dhe Ibn Maxhes, ata përbëjnë gjashtë librat më të njohur. Katër të tjerët kanë shumë transmetime të sakta dhe disa më të dobëta, dhe dijetarët e kanë graduar çdo transmetim. Dijetarët myslimanë pranojnë një transmetim nga këta katër kur ai gradohet i saktë (sahih) ose i mirë (hasen). Të dobëtit i lënë mënjanë. Kjo faqe citon nga këta katër vetëm transmetime të graduara sahih.
Manuali klasik i kritikës së hadithit. E përkufizon hadithin e saktë (sahih) si atë zinxhiri i të cilit është i lidhur nga fillimi në fund nëpërmjet transmetuesve të drejtë dhe të saktë, pa parregullsi dhe pa të metë të fshehtë. Përmend el-Buhariun si të parin që përpiloi një libër vetëm me hadithe të sakta, të ndjekur nga Muslimi, dhe i quan dy librat e tyre librat më të vërtetë pas Librit të Allahut.
Librat e vjetër ruajnë edhe transmetime të dobëta
Kritikët ndonjëherë citojnë transmetime të çuditshme, si toka që qëndron mbi një balenë apo mbi një dem. Këto vijnë nga komente të vjetra të Kuranit dhe nga histori të vjetra. Dijetarë si et-Taberiu regjistruan shumë transmetime, secilin me zinxhirin e vet të transmetuesve, që dijetarët e mëvonshëm t'i provonin. Një transmetim nuk është i saktë vetëm sepse gjendet në një libër të tillë. Asnjë hadith i saktë i Profetit (ﷺ) nuk thotë se toka qëndron mbi një balenë. Një version i vënë në gojën e tij, për tokën mbi një shkëmb mbi një balenë, gradohet i trilluar. Transmetimi për balenën kthehet te disa myslimanë të hershëm, si Ibn Abbasi, jo te Profeti (ﷺ). Ibn Kethiri e përcjell tregimin për demin vetëm si diçka që e përmendin disa komentues, dhe shton: “Allahu e di më mirë”. Ai thotë se shumë transmetime të çuditshme të këtij lloji për krijimin duket se janë marrë nga tregimet e ithtarëve të Librit. Profeti (ﷺ) tha që tregime të tilla as të mos besohen, as të mos mohohen (Buhari 4485). Dijetarët e Islamit e provuan çdo transmetim para se ta pranonin.
Sjell, me zinxhirin e plotë të transmetuesve nëpërmjet es-Suddiut nga Ibn Abbasi, Ibn Mesudi dhe disa Sahabë, një transmetim të gjatë për krijimin, në të cilin toka vendoset mbi një balenë.
E merr Nunin si një nga shkronjat e veçuara që hapin disa sure. Pastaj sjell, si ‘është thënë’, se Nuni është një balenë e madhe që mban shtatë tokat, me transmetimin e et-Taberiut për këtë nga Ibn Abbasi dhe një version që i atribuohet Profetit (ﷺ) nëpërmjet et-Taberaniut. Për një shkëmb mbi balenë dhe një dem me dyzet mijë brirë, ai thotë vetëm se e përmendin el-Begaviu dhe një grup komentuesish, dhe shton: “Allahu e di më mirë”.
E gradon si të trilluar (meudu) një transmetim nga Ibn Omeri, të vënë në gojën e Profetit (ﷺ), se toka është mbi ujë, uji mbi një shkëmb, shkëmbi mbi shpinën e një balene, brinjët e së cilës takojnë Arshin, dhe balena mbi supin e një engjëlli.
Për zinxhirin nëpërmjet të cilit es-Suddiu e sjell këtë transmetim për krijimin, thotë se es-Suddiu transmeton shumë gjëra të çuditshme me të, dhe se shumë prej tyre duket se janë marrë nga israilijatet, tregimet e ithtarëve të Librit.
Ebu Hurejra transmeton se ithtarët e Librit e lexonin Tevratin në hebraisht dhe ua shpjegonin myslimanëve në arabisht. Profeti (ﷺ) u tha myslimanëve të mos i besonin dhe as t'i quanin gënjeshtarë, por të thoshin: ne besojmë te Allahu dhe te ajo që na u shpall neve (Kurani 2:136).
Në Kuran
Në një hadith të saktë të Profetit (ﷺ)
Në komentet e vjetra, ndër transmetimet që duhen provuar
Ndoshta e marrë nga tregimet izraelite
Këndvështrime
Kritikët: Islami mëson mite për tokën
Disa kritikë citojnë transmetime se toka qëndron mbi një balenë apo mbi një dem, dhe thonë se Islami mëson mite.
Librat myslimanë thonë se toka qëndron mbi një balenë gjigante.
Kundërpërgjigje
Komentet e vjetra regjistrojnë shumë transmetime, me zinxhirët e tyre, që dijetarët t'i provojnë. Asnjë hadith i saktë nuk e thotë këtë, dhe versioni i vënë në gojën e Profetit (ﷺ) gradohet i trilluar. Transmetime të tilla duket se vijnë nga tregimet e ithtarëve të Librit, për të cilat ai tha që as të mos besohen, as të mos mohohen.
Pikëpamja islame
Hadithet regjistrojnë fjalët, veprat dhe miratimet e Profetit (ﷺ), që e shpjegojnë Kuranin. Ato u mësuan përmendsh, u shkruan dhe u përcollën, pastaj u mblodhën nga dijetarë që e provuan çdo zinxhir. El-Buhariu dhe Muslimi zënë vendin e parë.
Kurani i jep Profetit (ﷺ) detyrën të shpjegojë atë që u shpall. E bën bindjen ndaj tij pjesë të bindjes ndaj Allahut (﷾).
Profeti (ﷺ) u tha shokëve të tij t'i përcillnin fjalët e tij dhe paralajmëroi kundër gënjeshtrës për të.
Disa shokë i shkruan hadithet gjatë jetës së Profetit (ﷺ), me miratimin e tij.
Muhamed ibn Sirini (vdiq më 729 e.s.), një dijetar i brezit pas Sahabëve, shënon se pas fitnes dijetarët filluan të kërkonin transmetues me emër. Ibn el-Mubareku e quajti zinxhirin pjesë të fesë.
Përmbledhjet e el-Buhariut dhe të Muslimit janë librat më të vërtetë pas Kuranit.