Përgjigje e shkurtër
Islami mbron jetën, pasurinë dhe nderin, dhe urdhëron drejtësinë për të gjithë. Profeti (ﷺ) u tha besimtarëve se gjaku, pasuria dhe nderi i tyre janë të shenjta. Paralajmëroi se kush vret një jomysliman që jeton nën marrëveshje nuk do ta ndiejë aromën e Xhenetit. Kurani regjistron dekretin e Allahut (﷾) se marrja e një jete të pafajshme është si vrasja e të gjithë njerëzve, dhe shpëtimi i një jete është si shpëtimi i të gjithëve. Edhe nderi mbrohet, prandaj tallja dhe fyerja e të tjerëve janë të ndaluara. Asnjë racë nuk është mbi tjetrën; te Allahu (﷾) vlen vetëm mirësia. Myslimanët duhet të gjykojnë me drejtësi, edhe kundër vetes e edhe ndaj njerëzve që i urrejnë. Profeti (ﷺ) paralajmëroi se shtypja do të jetë errësirë në Ditën e Gjykimit. Dhe çdo e drejtë e mohuar në këtë jetë do të kthehet në atë Ditë, deri te një dele që iu bë padrejtësi.
Shpjegimi i plotë
Nderi i dhënë çdo qenieje njerëzore
Kurani thotë se Allahu (﷾) i ka nderuar bijtë e Ademit, të gjithë. Ky nder është aty ku fillojnë të drejtat. Kurani regjistron ligjin e Allahut (﷾) për jetën. Marrja e një jete të pafajshme është si vrasja e të gjithë njerëzve, dhe shpëtimi i një jete është si shpëtimi i të gjithëve. Jeta është e shenjtë. Mund të merret vetëm me anë të drejtësisë dhe ligjit.
“Në të vërtetë, Ne i kemi nderuar bijtë e Ademit: ua kemi bërë të mundur që të udhëtojnë në tokë dhe në det, u kemi dhënë ushqime të mira e të lejuara dhe i kemi ngritur lart mbi shumë prej atyre që kemi krijuar.”
“Prandaj Ne i urdhëruam bijtë e Israilit se kush vret ndokënd, që s’ka vrarë njeri ose që nuk ka bërë çrregullime në Tokë, është sikur të ketë vrarë të gjithë njerëzit. Dhe, nëse dikush shpëton një jetë, është sikur të ketë shpëtuar jetën e krejt njerëzve. Të dërguarit Tanë u sollën shenja të qarta, por shumë nga ata, edhe pas kësaj, i kaluan tërë kufijtë me të këqija në Tokë.”
“Thuaju: “Ejani t’ju lexoj çfarë ju ka urdhëruar Allahu: që të mos i shoqëroni Atij asgjë (në adhurim); që të silleni mirë me prindërit; që të mos vrisni fëmijët tuaj për shkak të varfërisë, sepse Ne ju ushqejmë ju dhe ata; që të mos i afroheni veprave të turpshme, qofshin ato të hapëta apo të fshehta dhe që të mos ia merrni tjetrit jetën, të cilën Allahu e ka shenjtëruar, përveçse kur e kërkon drejtësia (e ligji). Këto ju porosit Ai, me qëllim që të kuptoni.””
| E drejta | Çfarë e mbron |
|---|---|
| Jeta | Marrja e një jete të pafajshme është si vrasja e të gjithë njerëzve; shpëtimi i një jete është si shpëtimi i të gjithëve. |
| Pasuria dhe nderi | Të shenjta për njëri-tjetrin sa dita, muaji dhe qyteti i shenjtë i haxhit. |
| Dinjiteti | Pa tallje, shpifje apo thirrje të njerëzve me nofka fyese. |
| Besimi | Askush nuk mund të detyrohet të hyjë në fe. |
| Jomyslimanët me marrëveshje | Kush vret njërin prej tyre nuk do ta ndiejë aromën e Xhenetit. |
| Barazia | Asnjë racë nuk është mbi një tjetër; më i nderuari është më i devotshmi. |
| Drejtësia | Edhe kundër vetes dhe familjes, dhe edhe ndaj njerëzve që i urren. |
Jeta, pasuria dhe nderi
Në Ditën e Kurbanit, një ditë e shenjtë e pelegrinazhit në Meka, Profeti (ﷺ) u foli besimtarëve. U tha se gjaku, pasuria dhe nderi i tyre janë po aq të shenjta për njëri-tjetrin sa ajo ditë, ai muaj dhe ai qytet i shenjtë. Kurani e mbron nderin në të njëjtën mënyrë. Askush nuk mund të tallet me të tjerët, t'i shpifë apo t'i thërrasë me nofka fyese.
Ebu Bekra transmeton se në Ditën e Kurbanit Profeti (ﷺ) i pyeti njerëzit çfarë dite, çfarë muaji dhe çfarë vendi ishte, e pastaj tha: gjaku juaj, pasuria juaj dhe nderi juaj janë të shenjta mes jush, po aq të shenjta sa kjo dita juaj, në këtë muajin tuaj, në këtë qytetin tuaj. U tha të pranishmëve t'ua përcjellin të mungueshmëve, sepse të mungueshmit mund ta kuptojnë më mirë.
“O ju që keni besuar! Asnjë burrë prej jush të mos tallet me burra të tjerë, se këta mund të jenë më të mirë se ai. Gjithashtu, asnjë grua të mos tallet me gra të tjera, se këto mund të jenë më të mira se ajo. Mos e nënçmoni dhe mos e qesëndisni njëri tjetrin me nofka (të këqija)! Sa e shëmtuar është të thirresh me emër të keq pas (pranimit të) besimit! Ata që nuk pendohen, janë vërtet keqbërës.”
Qytetarët jomyslimanë mbrohen
E njëjta mbrojtje vlen për jomyslimanët që jetojnë nën një marrëveshje (një pajtim paqeje ose mbrojtjeje) me myslimanët. Profeti (ﷺ) tha se kush vret një person të tillë nuk do ta ndiejë as aromën e Xhenetit. Askush nuk mund të detyrohet në besim. Kurani thotë se Allahu (﷾) nuk e ndalon mirësinë dhe drejtësinë ndaj atyre që nuk luftojnë myslimanët. Thotë se Ai i do ata që janë të drejtë.
Abdullah ibn Amri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se kush vret një person që ka marrëveshje me myslimanët nuk do ta ndiejë aromën e Xhenetit, edhe pse aroma e tij arrin në një largësi dyzet vjetësh.
“S’ka detyrim në fe, sepse tashmë është dalluar e drejta nga e shtrembra! Ai që mohon idhujt (dhe gjithçka që adhurohet në vend të Allahut) dhe beson në Allahun, ka siguruar lidhjen më të fortë, e cila nuk këputet kurrë. Allahu dëgjon dhe di gjithçka.”
“Allahu nuk ju ndalon të silleni mirë dhe të jeni të drejtë ndaj atyre që nuk luftojnë kundër jush për shkak të fesë dhe që nuk ju dëbojnë prej shtëpive tuaja. Me të vërtetë, Allahu i do të drejtët.”
Askush nuk është mbi tjetrin për shkak të racës a pasurisë
Kurani thotë se Allahu (﷾) i bëri njerëzit popuj e fise që ta njohin njëri-tjetrin. Thotë se më i nderuari para Allahut (﷾) është më i devotshmi. Profeti (ﷺ) tha se Allahu (﷾) nuk shikon fytyrat as pasurinë, por zemrat dhe veprat. Omeri, halifi i dytë, që i udhëhoqi myslimanët pas Ebu Bekrit, e quajti Bilalin, një rob të çliruar afrikan, ‘prijësi ynë’.
“O njerëz! Në të vërtetë, Ne ju krijuam ju prej një mashkulli dhe një femre dhe ju bëmë popuj e fise, për ta njohur njëri tjetrin. Më i nderuari prej jush tek Allahu është ai që i frikësohet më shumë Atij. Vërtet, Allahu është i Gjithëdijshëm dhe për Atë asgjë nuk është e fshehtë.”
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha: Allahu nuk shikon fytyrat tuaja as pasurinë tuaj, por shikon zemrat dhe veprat tuaja.
Xhabir ibn Abdullahu transmeton se Omeri thoshte: Ebu Bekri është zotëria ynë, dhe ai çliroi zotërinë tonë, me të cilin nënkuptonte Bilalin.
Drejtësi, edhe ndaj armiqve
Kurani i urdhëron myslimanëve t'ua kthejnë amanetet pronarëve dhe të gjykojnë me drejtësi. Urdhëron paanësi edhe mes besimtarëve që grinden. Urdhëron drejtësi edhe kundër vetes, prindërve dhe farefisit. Urdhëron drejtësi edhe ndaj njerëzve që i urren dikush. Allahu (﷾) urdhëron drejtësinë dhe ndalon padrejtësinë.
“Allahu ju urdhëron që amanetet t’ua ktheni atyre që u përkasin dhe, kur të gjykoni midis njerëzve, të gjykoni drejt. Vërtet, Allahu ju këshillon mrekullueshëm dhe vërtet, Allahu dëgjon çdo gjë dhe vështron të gjitha punët!”
“Nëse dy palë besimtarësh bëjnë luftë midis tyre, pajtojini ata. Por, nëse njëra palë sulmon tjetrën, atëherë luftoni kundër sulmuesit, derisa të kthehet në urdhrat e Allahut. E, nëse kthehet, atëherë pajtojini ata midis tyre, me drejtësi dhe paanësi, sepse Allahu i do ata që veprojnë me drejtësi.”
“O besimtarë! Bëhuni zbatues të palëkundur të drejtësisë, duke dëshmuar në emër të Allahut, qoftë edhe kundër jush ose kundër prindërve dhe të afërmve tuaj. Qoftë i pasur ose i varfër ai (për të cilin dëshmoni), Allahu është për ata vlerësuesi më i drejtë. Dhe mos shkoni pas epsheve tuaja e të shtrembëroni drejtësinë! Nëse ju ngatërroni dëshminë ose i shmangeni asaj, vërtet që Allahu e di se çfarë bëni ju.”
“O besimtarë! Bëhuni të qëndrueshëm në urdhrat e Allahut dhe bëhuni dëshmues me drejtësi! Le të mos ju nxisë urrejtja ndaj njerëzve për të bërë padrejtësi. Bëhuni të drejtë, se kjo është më afër devotshmërisë dhe frikësojuni Allahut! Pa dyshim, Allahu është i Dijshëm për çdo gjë që punoni ju.”
“Në të vërtetë, Allahu urdhëron drejtësinë, mirësinë dhe ndihmën për të afërmit, si dhe ndalon imoralitetin, veprat e shëmtuara dhe dhunën. Ai ju këshillon, në mënyrë që ju t’ia vini veshin.”
Shtypja dhe Dita e Gjykimit
Profeti (ﷺ) raportoi se Allahu (﷾) e ka ndaluar padrejtësinë për Veten e Tij dhe e ka bërë të ndaluar mes njerëzve. Paralajmëroi se shtypja do të jetë errësirë në Ditën e Ringjalljes (Ditën e Gjykimit). Dhe premtoi se çdo e drejtë do t'i kthehet pronarit në atë Ditë. Edhe një dele pa brirë do ta marrë të drejtën e saj nga delja me brirë. Asnjë e keqe nuk mbetet pa përgjigje.
Ebu Dherri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Allahu thotë: O robërit e Mi, Unë e kam ndaluar padrejtësinë për Veten Time dhe e kam bërë të ndaluar mes jush, prandaj mos i bëni padrejtësi njëri-tjetrit; të gjithë jeni të humbur përveç atyre që i udhëzoj, prandaj kërkomani udhëzim; mëkatoni natën e ditën dhe Unë i fal të gjitha mëkatet, prandaj kërkomani falje. Një hadith kudsi: kuptimi jepet si i Allahut, me fjalët e Profetit.
Xhabir ibn Abdullahu transmeton se Profeti (ﷺ) tha: ruhuni nga shtypja, sepse shtypja do të jetë errësirë në Ditën e Ringjalljes; dhe ruhuni nga lakmia, sepse lakmia shkatërroi ata para jush, duke i shtyrë të derdhin gjakun e njëri-tjetrit dhe të bëjnë të lejuar atë që iu ishte ndaluar.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha: në Ditën e Ringjalljes çdo e drejtë do t'i kthehet atij të cilit i përket, aq sa edhe delja pa brirë do ta marrë të drejtën e saj nga delja me brirë.
Këndvështrime
Pikëpamja islame
Islami, me fjalët e Profetit (ﷺ) dhe të Kuranit, i bën të shenjta jetën, pasurinë dhe nderin e njerëzve. Mbron jomyslimanët që jetojnë nën sundimin e tij dhe urdhëron drejtësi ndaj të gjithëve. Çdo e drejtë e mohuar do të rikthehet në Ditën e Gjykimit.
Kurani thotë se Allahu (﷾) i ka nderuar të gjithë bijtë e Ademit. Regjistron ligjin e Tij se vrasja e një të pafajshmi është si vrasja e të gjithë njerëzve.
Profeti (ﷺ) shpalli të shenjtë gjakun, pasurinë dhe nderin e besimtarëve.
Profeti (ﷺ) paralajmëroi se kush vret një jomysliman që jeton nën marrëveshje nuk do ta ndiejë aromën e Xhenetit.
Kurani ndalon talljen, shpifjen dhe fyerjen e të tjerëve.
Kurani urdhëron drejtësi edhe kundër vetes dhe ndaj atyre që i urren dikush.
Çdo e drejtë e mohuar në këtë jetë do të rikthehet në Ditën e Gjykimit.