Çfarë thotë në të vërtetë Kurani për hebrenjtë?

“Ne kemi dërguar Teuratin, në të cilin janë udhëzimet dhe drita. Sipas tij, profetët që ia kishin dorëzuar veten Allahut, i gjykonin hebrenjtë; por edhe të diturit dhe rabinët kështu vepronin, sepse atyre iu qe besuar mbrojtja e Librit të Allahut, për të cilin ata dëshmonin. Prandaj, mos kini frikë nga njerëzit, por kini frikë vetëm prej Meje! Dhe mos i ndërroni Fjalët e Mia me ndonjë vlerë të vogël! Kushdo që nuk gjykon sipas asaj që ka shpallur Allahu, ai është mohues i vërtetë.”

“O bijtë e Israilit! Kujtoni të mirat që ju kam dhënë dhe që ju kam ngritur mbi njerëzit e tjerë (të asaj kohe).”

“Sikur ithtarët e Librit të besonin dhe të ruheshin nga mohimi, Ne do t’ua mbulonim veprat e këqija dhe do t’i shpinim në kopshtet e kënaqësisë.”

“Dhe ata do ta rrëfejnë paudhësinë e tyre dhe paudhësinë e etërve të tyre, në pabesinë që kryen kundër Meje, dhe gjithashtu që kanë ecur në kundërshtim me Mua. Edhe Unë do të eci në kundërshtim me ta dhe do t'i çoj në vendin e armiqve të tyre; nëse atëherë zemra e tyre e parrethprerë do të përulet dhe ata do ta pranojnë ndëshkimin e paudhësisë së tyre, atëherë do ta kujtoj besëlidhjen Time me Jakobin, edhe besëlidhjen Time me Isakun, edhe besëlidhjen Time me Abrahamin do ta kujtoj; dhe do ta kujtoj vendin.”

“O bijtë e Israilit, kujtoni të mirat që ju kam falur! Përmbushni premtimin që Më keni dhënë, që edhe Unë të përmbush premtimin që ju kam bërë (për t’ju futur në Xhenet). Vetëm prej Meje duhet të frikësoheni.”

“Do t'u ngre atyre një profet nga mesi i vëllezërve të tyre, si ti; do t'i vë fjalët e Mia në gojë dhe ai do t'u thotë atyre gjithçka që do t'i urdhëroj. Dhe do të ndodhë që kushdo që nuk do t'i dëgjojë fjalët e Mia që ai do të thotë në emrin Tim, Unë do t'i kërkoj llogari.”

“Me siguri do të vëresh se armiqtë më të ashpër të besimtarëve janë hebrenjtë dhe idhujtarët dhe se miqtë më të afërt të tyre janë ata që thonë: “Ne jemi të krishterë”. Kjo për shkak se ndër ta ka priftërinj (të dhënë mbas dijes) e murgj (të përkushtuar ndaj adhurimit) dhe se ata nuk janë kryelartë (ndaj së vërtetës).”

Et-Taberiu e lexon ajetin si Allahun që i tregon Profetit (ﷺ), të cilin e përmend shpjegimi i tij, çfarë do të gjente: hebrenjtë dhe idhujtarët më të ashpërit në armiqësi ndaj atyre që besuan në të. Lavdërimin e lidh me të krishterë që e dëgjuan Kuranin dhe besuan: Negusin e Abisinisë dhe të dërguarit e tij, ose njerëz në ligjin e Isait që pastaj e pranuan Islamin. Afërsinë e tyre e shpjegon me përkushtimin e tyre dhe përulësinë para së vërtetës. I krahason me hebrenjtë për të cilët flet ajeti, të cilët, thotë ai, ishin mësuar prej kohësh të vrisnin profetë dhe të ndryshonin shpalljen. Kjo është akuza e 2:61 dhe e 3:112, të cilën e bën edhe vetë rrëfimi i Izraelit te Nehemia 9:26.

“(Megjithatë) ata nuk janë të gjithë njëlloj. Disa nga ithtarët e Librit janë në të drejtën: në orët e natës lexojnë vargjet e Librit të Allahut dhe falin namaz. Ata besojnë Allahun dhe Ditën e Kiametit, e urdhërojnë të mirën, e ndalojnë të keqen dhe nxitojnë për të bërë punë të mira. Këta janë ndër të drejtët. Çfarëdo të mire që të bëjnë, nuk do t’iu mohohet shpërblimi. Allahu i di mirë të devotshmit.”

“O besimtarë! Mos i bëni miq e mbrojtës hebrenjtë dhe të krishterët! Ata janë mbrojtës të njëri-tjetrit. Kushdo prej jush që i bën ata miq, është me ata. Vërtet, Allahu nuk i udhëzon në rrugë të drejtë keqbërësit.”

“Ti i sheh ata me zemra të sëmura, sesi vrapojnë për t’u lidhur me ata (hebrenjtë) duke thënë: “Druajmë se mos po na godet ndonjë fatkeqësi”. Mbase Allahu do të sjellë fitore ose diçka tjetër nga ana e Tij, kështu që ata do të pendohen për atë që kanë fshehur në veten e tyre.”

Et-Taberiu e shpjegon ajetin si ndalim që besimtarët t'i marrin hebrenjtë dhe të krishterët si ndihmës dhe aleatë (ensar ue hulefa) kundër njerëzve të besimit. Jep tri raste të mundshme, mes tyre Ubade ibn es-Samitin që hoqi dorë nga aleanca e tij me aleatë hebrenj ndërsa Abdullah ibn Ubejji e mbajti të tijën. Thotë se asnjë transmetim që e cakton rastin nuk është aq i saktë sa të mbështetemi tek ai. Është i sigurt se zbriti për një hipokrit që e mbante një aleancë të tillë nga frika, siç tregon ajeti pasues (5:52). E mban ndalimin të përgjithshëm për të gjithë besimtarët, cilido qoftë rasti i tij.

“Sot ju janë lejuar gjërat e mira e të pastra. Ju janë lejuar edhe ushqimet e ithtarëve të Librit; po ashtu, edhe ushqimet tuaja janë të lejuara për ata. Të lejuara për ju janë femrat e ndershme besimtare dhe femrat e ndershme të atyre që u është dhënë Libri para jush, nëse ju u jepni pajën e kurorëzimit, duke u martuar me ato, e jo duke bërë kurvëri, as duke i marrë për dashnore. Kushdo që mohon besimin, veprat e tij do të zhvlerësohen dhe në jetën tjetër ai do të jetë i dështuar.”

“Për shkak se ata e thyen besëlidhjen e tyre, Ne i mallkuam ata dhe ua bëmë zemrat të ashpra. Ata i kanë shtrembëruar fjalët e Shkrimeve të shenjta dhe kanë harruar një pjesë të mirë nga ato këshilla. Ti (Muhamed) përherë do ta vëresh tradhtinë e tyre, përveç një pakice të tyre; pra, falua fajet dhe mos i qorto! Se, Allahu i do bamirësit.”

“Hebrenjtë thonë: “Dora e Allahut është e shtrënguar.” Iu lidhshin duart atyre dhe qofshin të mallkuar për atë që thonë! Përkundrazi, të dyja Duart e Tij janë të hapura. Ai dhuron dhe jep si të dojë. Ajo që të është shpallur ty (Muhamed) nga Zoti yt, me siguri që shumicës prej tyre do t’ua shtojë mosbindjen dhe mohimin. Ne kemi futur ndërmjet tyre armiqësi dhe urrejtje deri në Ditën e Kiametit. Kurdo që ata ndezin zjarrin e luftës, Allahu e shuan atë. Ata përpiqen të shkaktojnë ngatërresa në Tokë, por Allahu nuk i do ngatërrestarët.”

Et-Taberiu shpjegon se ‘dora e Allahut është e shtrënguar’ do të thoshte se Allahu është koprrac dhe e mban mirësinë e Tij, sepse arabët flasin për dhënien si punë të dorës. Transmeton nga Ibn Abasi: nuk donin të thoshin se dora e Allahut është e lidhur, por se Ai është koprrac dhe e mban atë që ka. Ikrime thotë se ajeti zbriti për Finhasin hebre. Et-Taberiu e lexon ‘Ne kemi futur ndërmjet tyre armiqësi dhe urrejtje deri në Ditën e Kiametit’ si midis hebrenjve dhe të krishterëve, siç bën Muxhahidi. ‘Kurdo që ata ndezin zjarrin e luftës’ e lexon si mbledhjen e tyre për t'u ngritur kundër kundërshtarëve, të cilën Allahu e shpërndan; Muxhahidi thotë se është lufta kundër Muhamedit (ﷺ). Përpjekjen e tyre ‘për të shkaktuar ngatërresa’ e lexon si mosbindje ndaj Allahut.

“Ata që ishin mohues nga bijtë e Israilit, u mallkuan me gjuhën e Davudit dhe të Isait, të birit të Merjemes, për shkak se kundërshtonin, shkelnin çdo kufi”

Et-Taberiu transmeton nga Ibn Abasi se ata nga bijtë e Izraelit që mohuan u mallkuan në çdo shkrim: në Tevrat në kohën e Musait, në Zebur në kohën e Davudit, në Ungjill në kohën e Isait dhe në Kuran në kohën e Muhamedit (ﷺ). Shkakun e jep nga ajeti pasues (5:79): nuk e ndalonin njëri-tjetrin nga të këqijat që bënin.

“Hebrenjtë thonë: “Uzejri është i biri i Allahut”, të krishterët thonë: “Mesihu është i biri i Allahut”. Këto janë fjalët e tyre, nga goja e tyre, i imitojnë fjalët e jobesimtarëve të mëparshëm. I vraftë Allahu! Si po shmangen (nga e vërteta)!”

Et-Taberiu regjistron dy mendime se kush tha ‘Uzejri është i biri i Allahut’. Njëri thotë se ishte një njeri, i përmendur si Finhas. Tjetri, nga Ibn Abasi, përmend Selam ibn Mishkemin, Numan ibn Eufën, Shas ibn Kajsin dhe Malik ibn es-Sajfin. Këta njerëz e pyetën Profetin (ﷺ) si mund ta ndiqnin kur ai nuk e mbante Ezdrën bir të Allahut. Transmeton gjithashtu nga Ibn Abasi se thënia lindi sepse Ezdra e rivendosi Tevratin pasi ishte harruar.

“Kudo që gjenden, ata janë të kapluar nga poshtërimi, vetëm nëse kanë ndonjë mbrojtje prej Allahut apo prej njerëzve. Ata merituan zemërimin e Allahut dhe do t’i kaplojë mjerimi. Kjo ishte për shkak se mohuan shpalljet e Tij dhe pa kurrfarë të drejte, i vrisnin profetët. Kjo ishte për shkak se ata nuk u bindën dhe i kaluan kufijtë (në të këqija).”

“Kujtoni kur i thatë: “O Musa! Ne nuk mund të kënaqemi vetëm me një lloj ushqimi, prandaj lutju për ne Zotit tënd të na dhurojë nga ato që jep toka: perime, tranguj, thjerrëza, qepë dhe hudhra!” Ai ju tha: “Vërtet doni të ndërroni atë që është më e mirë me atë që është më e dobët?! Shkoni në qytet, atje do të gjeni atë që kërkoni!” Ata i kaploi poshtërimi dhe përulja dhe merituan zemërimin e Allahut. Kjo ndodhi, sepse ata i mohonin shpalljet e Allahut dhe i vrisnin të dërguarit pa asnjë të drejtë. Kjo ndodhi, sepse ata kundërshtonin dhe kalonin çdo kufi.”

Et-Taberiu e lexon ajetin për hebrenjtë që e mohuan Muhamedin (ﷺ): poshtërimi u vu mbi ta kudo që ishin, në tokat e myslimanëve apo të idhujtarëve. Transmeton nga el-Hasani se ky umet i gjeti duke u paguar xhizjen zjarrputistëve, dhe se Allahu i poshtëroi dhe i vuri nën këmbët e myslimanëve. ‘Litarin’ (habl) e shpjegon si besëlidhjen dhe premtimin e sigurisë që ua ruante jetën, pasurinë dhe fëmijët. Mban se përjashtimi nuk e heq poshtërimin: ai mbetet mbi ta me atë besëlidhje apo pa të. Shkakun e jep nga ajeti: mohimi i shenjave të Allahut, vrasja e profetëve, mosbindja dhe kalimi i kufijve. Thotë se Allahu e tregoi turpin e tyre si kujtesë që ata të ktheheshin, dhe si paralajmërim për myslimanët.

“(Megjithatë) ata nuk janë të gjithë njëlloj. Disa nga ithtarët e Librit janë në të drejtën: në orët e natës lexojnë vargjet e Librit të Allahut dhe falin namaz. Ata besojnë Allahun dhe Ditën e Kiametit, e urdhërojnë të mirën, e ndalojnë të keqen dhe nxitojnë për të bërë punë të mira. Këta janë ndër të drejtët. Çfarëdo të mire që të bëjnë, nuk do t’iu mohohet shpërblimi. Allahu i di mirë të devotshmit.”

“Pastaj Zoti yt shpalli se do t’u dërgonte atyre të tjerë që do t’i mundonin, në mënyrën më të keqe, deri në Ditën e Kiametit. Me të vërtetë, Zoti yt dënon shpejt, por Ai është edhe Falës e Mëshirëplotë.”

“Dhe Ne i shpërndamë ata në Tokë grupe-grupe. Disa prej tyre ishin të mirë e disa jo. Ne i vumë në provë ata me mirësi dhe fatkeqësi, me qëllim që të ktheheshin (në rrugë të drejtë).”

Et-Taberiu e lexon 7:167 si Allahun që shpall se do të dërgonte kundër hebrenjve, deri në Ditën e Kiametit, ata që do t'i mundonin. Regjistron se u tha që këta ishin arabët. Ata luftuan ata që as nuk e pranuan Islamin, as nuk paguan xhizjen, dhe për ata që e paguan, ajo ishte shenjë përulësie. Transmeton nga Ibn Abasi: është xhizja, dhe ata që e vënë janë Muhamedi (ﷺ) dhe umeti i tij, deri në Ditën e Kiametit. Për fundin e ajetit thotë se Allahu dënon shpejt ata që e fitojnë dënimin me mohim dhe mosbindje. Ai fal këdo që pendohet dhe kthehet në bindje ndaj Tij. Për 7:168 ‘të mirët’ i lexon si ata që besojnë në Allahun dhe të dërguarit e Tij. Thotë se Allahu i përshkroi ata si të shpërndarë në grupe, disa të mirë e disa jo, të sprovuar me mirësi e fatkeqësi që të ktheheshin.

“Dhe midis këtyre kombeve nuk do të kesh prehje, dhe nuk do të ketë vend pushimi për shputën e këmbës sate; por ZOTI do të të japë atje një zemër që dridhet, sy që shuhen dhe shpirt që mekët.”

“E megjithatë, për gjithë këtë, kur të jenë në vendin e armiqve të tyre, nuk do t'i hedh poshtë, as nuk do t'i neveris, për t'i shkatërruar plotësisht dhe për ta prishur besëlidhjen Time me ta; sepse Unë jam ZOTI, Perëndia i tyre.”

“O besimtarë! Bëhuni të qëndrueshëm në urdhrat e Allahut dhe bëhuni dëshmues me drejtësi! Le të mos ju nxisë urrejtja ndaj njerëzve për të bërë padrejtësi. Bëhuni të drejtë, se kjo është më afër devotshmërisë dhe frikësojuni Allahut! Pa dyshim, Allahu është i Dijshëm për çdo gjë që punoni ju.”

“Allahu nuk ju ndalon të silleni mirë dhe të jeni të drejtë ndaj atyre që nuk luftojnë kundër jush për shkak të fesë dhe që nuk ju dëbojnë prej shtëpive tuaja. Me të vërtetë, Allahu i do të drejtët.”

“Sigurisht që ju keni dëgjuar për ata prej jush që shkelën Sabatin dhe të cilëve Ne u thamë: “Bëhuni majmunë të përçmuar e të urryer!”.”

“Pyeti ata për qytetin që gjendej në bregdet dhe për çfarë i gjeti banorët e tij kur thyen urdhëresën e Sabatit (së shtunës)! Atë ditë u vinin peshqit me shumicë, ndërsa ditëve tjera që nuk i kremtonin, nuk u vinin. Kështu, Ne i vumë në provë, sepse bënin punë të mbrapshta.”

“Kur ata ngulmuan me mendjemadhësi të bënin atë që u ishte ndaluar, Ne u thamë: “Bëhuni majmunë të përbuzur!”.”

“Thuaj: “O ithtarët e Librit! A na urreni për ndonjë arsye tjetër, përveç asaj se besojmë në Allahun dhe në shpalljet që na janë zbritur neve dhe se shumica prej jush janë të pabindur ndaj Allahut?””

“Thuaj: “A doni t’ju tregoj kush do të marrë dënimin më të rëndë nga Allahu? Ata që Allahu i ka mallkuar dhe me të cilët është zemëruar, duke i shndërruar në majmunë dhe derra, si dhe ata që adhurojnë djallin. Ata janë në vendin më të mjerueshëm dhe janë më larg rrugës së vërtetë”.”

Abdullah ibn Mesudi transmeton se para Profetit (ﷺ) u përmendën majmunët, dhe, mendon një transmetues, derrat, si njerëz të shndërruar. Ai tha se Allahu nuk u dha atyre që i shndërroi as pasardhës, as trashëgimtarë, dhe se majmunët dhe derrat ekzistonin para kësaj.

“Ju jeni populli më i mirë i dalë për njerëzimin: (sepse) ju urdhëroni që të bëhen vepra të mira, i ndaloni të këqijat dhe besoni Allahun. Sikur ithtarët e Librit të besonin, do të ishte më mirë për ata; ka prej tyre besimtarë të vërtetë, por shumica e tyre janë larg udhës së drejtë.”

“Shembulli i atyre, që iu besua Teurati, por pastaj nuk e zbatuan atë, i shëmbëllen gomarit, që vetëm sa i mbart librat. Sa i keq është shembulli i atyre që mohojnë shpalljet e Allahut! Allahu nuk i udhëzon (në rrugën e drejtë) keqbërësit.”

Et-Taberiu e shpjegon gomarin si një që mbart libra dijeje që nuk mund t'i përdorë. Të tillë janë ata që iu dha Tevrati dhe nuk vepruan sipas tij, dhe nuk besuan në Muhamedin (ﷺ), të cilin ai u tha ta ndiqnin. Transmeton nga Ibn Abasi: Allahu e bëri këtë shembullin e kujtdo që lexon Librin dhe nuk ndjek atë që është në të.

“Si thoni: ‘Ne jemi të urtë dhe Ligji i ZOTIT është me ne’? Ja, me siguri më kot ka punuar pena e kotë e skribëve.”

“Dhe, vërtet, do t’i gjesh ata më lakmues për të jetuar sesa njerëzit e tjerë, madje, edhe se paganët. Secili nga ata dëshiron të jetojë një mijë vjet; por edhe nëse jeton aq, nuk do të mund t’i ikë dënimit! Allahu i sheh punët e tyre të këqija.”

“Thuaju: “Nëse Shtëpia e jetës së përtejme (Xheneti) tek Allahu është vetëm për ju e jo për njerëzit e tjerë, atëherë kërkoni vdekjen, nëse ajo që thoni është e vërtetë”.”

Et-Taberiu e lexon 2:94 si një argument që Allahu i dha Profetit të Tij (ﷺ) kundër hebrenjve që jetonin rreth tij në Medinë. Me të, thotë ai, Allahu i zbuloi rabinët dhe dijetarët e tyre. Ata pretendonin se Ahireti ishte vetëm i tyre, dhe u sfiduan ta dëshironin vdekjen nëse ishin të sinqertë. 2:96 e lexon si të drejtuar Profetit (ﷺ), për të njëjtët hebrenj. Thotë se ata e kishin frikë vdekjen sepse e dinin çfarë i priste për mosbesimin e tyre.

“Mos u besoni fjalëve gënjeshtare, duke thënë: ‘Tempulli i ZOTIT, tempulli i ZOTIT, tempulli i ZOTIT janë këto.’”

“O besimtarë! Çfarë keni që ngurroni e mbërtheheni fort për toke kur ju thuhet: Dilni në luftë, në rrugën e Allahut?! A jeni të kënaqur me jetën e kësaj bote, në vend të së amshueshmes?! Kënaqësia e kësaj bote, në krahasim me atë të botës tjetër, është shumë e vogël.”

“Kujto, mos harro, si e zemërove ZOTIN, Perëndinë tënd, në shkretëtirë; që nga dita që dole nga vendi i Egjiptit deri sa arritët në këtë vend, keni qenë rebelë kundër ZOTIT.”

“Keni qenë rebelë kundër ZOTIT që nga dita që ju njoha.”

“Dëgjoni, o qiej, dhe vër vesh, o tokë, sepse ZOTI ka folur: Bij kam rritur dhe kam ngritur, dhe ata u rebeluan kundër Meje. Kau e njeh të zotin e tij, dhe gomari grazhdin e zotërisë së tij; por Izraeli nuk e njeh, populli Im nuk kupton. Mjerë kombi mëkatar, populli i rënduar nga paudhësia, fara e keqbërësve, bij që veprojnë me korrupsion; e kanë braktisur ZOTIN, e kanë përbuzur të Shenjtin e Izraelit, janë kthyer prapa.”

“Si thoni: ‘Ne jemi të urtë dhe Ligji i ZOTIT është me ne’? Ja, me siguri më kot ka punuar pena e kotë e skribëve.”

“dhe thuaju atyre: Kështu thotë ZOTI, Perëndia i Izraelit: I mallkuar qoftë njeriu që nuk i dëgjon fjalët e kësaj besëlidhjeje,”

“Megjithatë ata qenë të pabindur dhe u rebeluan kundër Teje, e hodhën ligjin Tënd pas shpinës dhe vranë profetët e Tu që i paralajmëronin për t'i kthyer tek Ti, dhe bënë provokime të mëdha.”

“Dhe Fryma e Perëndisë e veshi Zakarian, birin e priftit Jehojada; ai qëndroi mbi popullin dhe u tha atyre: ‘Kështu thotë Perëndia: Pse i shkelni urdhërimet e ZOTIT, që nuk mund të keni mbarësi? Sepse e keni braktisur ZOTIN, edhe Ai ju ka braktisur.’ Dhe ata kurdisën komplot kundër tij dhe e vranë me gurë me urdhër të mbretit në oborrin e shtëpisë së ZOTIT.”

“Dhe turma e përzier që ishte midis tyre u mbush me lakmi; dhe edhe bijtë e Izraelit qanë përsëri dhe thanë: ‘Ah, sikur të na jepej mish për të ngrënë! Kujtojmë peshkun që hanim falas në Egjipt; kastravecat, pjeprat, preshtë, qepët dhe hudhrat; por tani shpirti ynë është tharë; nuk ka asgjë fare; nuk kemi para syve tanë veç kësaj mane.’”

“Ata që besojnë (në Kuran), hebrenjtë, të krishterët dhe sabi’inët - kushdo prej tyre që beson Allahun dhe jetën tjetër (sipas Kuranit), dhe bën vepra të mira (sipas Islamit), do të shpërblehen nga Zoti i tyre; ata nuk do të kenë pse të frikësohen apo të pikëllohen!”

Et-Taberiu e lexon ‘kushdo që beson në Allahun dhe në Ditën e Fundit’, të thënë për hebrenjtë, të krishterët dhe sabejtë, si besim në Muhamedin (ﷺ) dhe në atë që ai solli, i mbajtur deri në vdekje. Transmeton nga es-Sudiu se besimi i një hebreu kishte qenë të mbahej pas Tevratit dhe rrugës së Musait derisa erdhi Isai. Muxhahidi dhe es-Sudiu thonë se ajeti zbriti për të krishterë që Selman el-Farisiu i kishte njohur, të cilët vdiqën para misionit të Profetit (ﷺ). Transmeton nga Ibn Abasi se Allahu pastaj e shpalli 3:85, dhe e merr këtë se Ibn Abasi e mbante 2:62 të shfuqizuar. Ai vetë e parapëlqen leximin e tij të parë, të cilin e gjen më afër tekstit të qartë.

“(Megjithatë) ata nuk janë të gjithë njëlloj. Disa nga ithtarët e Librit janë në të drejtën: në orët e natës lexojnë vargjet e Librit të Allahut dhe falin namaz. Ata besojnë Allahun dhe Ditën e Kiametit, e urdhërojnë të mirën, e ndalojnë të keqen dhe nxitojnë për të bërë punë të mira. Këta janë ndër të drejtët. Çfarëdo të mire që të bëjnë, nuk do t’iu mohohet shpërblimi. Allahu i di mirë të devotshmit.”

Et-Taberiu transmeton nga Ibn Abasi se 3:113-115 zbritën kur Abdullah ibn Selami, Thalebe ibn Sa'je, Usejd ibn Sa'je, Esed ibn Ubejdi dhe hebrenj të tjerë e pranuan Islamin. Disa rabinë që nuk e pranuan kishin thënë se vetëm më të këqijtë e tyre e kishin ndjekur. Et-Taberiu e parapëlqen këtë lexim: ajetet lavdërojnë besimtarët mes Ithtarëve të Librit, një grup që mbahet fort pas Librit të Allahut. Transmeton gjithashtu nga Katade: jo i gjithë populli u shkatërrua; Allahu kishte një mbetje mes tyre.

“Midis ithtarëve të Librit, me siguri ka të atillë që e besojnë Allahun dhe atë që ju është shpallur juve, si dhe atë që u është shpallur atyre, duke qenë të përulur para Allahut dhe pa i këmbyer shpalljet e Tij me ndonjë vlerë të paktë. Ata do të kenë shpërblimin e tyre te Zoti i tyre. Vërtet, Allahu është i shpejtë në llogari!”

Et-Taberiu jep tri lexime të 3:199: Negusi i Abisinisë; Abdullah ibn Selami dhe ata me të; ose myslimanët mes hebrenjve dhe të krishterëve. E parapëlqen të fundit, atë të Muxhahidit, sepse ajeti i përmend Ithtarët e Librit pa kufi. Edhe sikur të kishte zbritur për Negusin, thotë ai, i përfshin të gjithë ata që, si ai, e ndoqën Profetin (ﷺ) pasi kishin ndjekur Tevratin dhe Ungjillin.

“Sikur ata t’i përmbaheshin Teuratit e Ungjillit dhe asaj që u është shpallur nga Zoti i tyre, ata do të kënaqeshin me frutat (që rriten) sipër dhe poshtë tyre. Disa prej tyre janë të matur, por shumë prej tyre bëjnë vepra të këqija.”

Et-Taberiu e lexon ‘sikur ta zbatonin Tevratin, Ungjillin’ si veprim sipas asaj ku pajtohen librat, mbi të gjitha besimi në të dërguarit e Allahut. ‘Gjithë shpalljen që iu zbrit atyre’ e lexon si Kuranin e sjellë nga Muhamedi (ﷺ). ‘Një grup në rrugën e mesme’ (umme muktesida) e lexon si ata që thonë të vërtetën për Isain. E quajnë të dërguar dhe fjalë të Allahut, pa e bërë bir të Allahut dhe pa shpifur për lindjen e tij. Muxhahidi thotë se ata janë myslimanët e Ithtarëve të Librit.

“Te populli i Musait ka pasur disa njerëz që udhëhiqnin dhe zbatonin drejtësinë nën dritën e së vërtetës.”

Et-Taberiu e shpjegon ajetin qartë: mes bijve të Izraelit ka një grup që mbahet pas së vërtetës, vepron sipas saj dhe gjykon drejt me të. Shton transmetime, pa vendosur për to, për një fis të Izraelit që e mohoi vrasjen e profetëve dhe u çua nga Allahu në një tokë të largët.

“Ju jeni populli më i mirë i dalë për njerëzimin: (sepse) ju urdhëroni që të bëhen vepra të mira, i ndaloni të këqijat dhe besoni Allahun. Sikur ithtarët e Librit të besonin, do të ishte më mirë për ata; ka prej tyre besimtarë të vërtetë, por shumica e tyre janë larg udhës së drejtë.”

“Ja, juve ju bëhet thirrje të shpenzoni në rrugën e Allahut, por disa prej jush janë koprracë. Kush tregohet koprrac, ta dijë se i bën dëm vetes, sepse Allahu është i Pasur (s’ka nevojë për asgjë), ndërsa ju jeni të varfër. E, nëse ju ia ktheni shpinën dhe i largoheni Atij, Ai do t’ju zëvendësojë me një popull tjetër, i cili nuk do ta ndjekë shembullin tuaj.”

Et-Taberiu e shpjegon gomarin si një që mbart libra dijeje që nuk mund t'i përdorë. Të tillë janë ata që iu dha Tevrati dhe nuk vepruan sipas tij, dhe nuk besuan në Muhamedin (ﷺ), të cilin ai u tha ta ndiqnin. Transmeton nga Ibn Abasi: Allahu e bëri këtë shembullin e kujtdo që lexon Librin dhe nuk ndjek atë që është në të.

Et-Taberiu e lexon ajetin për hebrenjtë që e mohuan Muhamedin (ﷺ): poshtërimi u vu mbi ta kudo që ishin, në tokat e myslimanëve apo të idhujtarëve. Transmeton nga el-Hasani se ky umet i gjeti duke u paguar xhizjen zjarrputistëve, dhe se Allahu i poshtëroi dhe i vuri nën këmbët e myslimanëve. ‘Litarin’ (habl) e shpjegon si besëlidhjen dhe premtimin e sigurisë që ua ruante jetën, pasurinë dhe fëmijët. Mban se përjashtimi nuk e heq poshtërimin: ai mbetet mbi ta me atë besëlidhje apo pa të. Shkakun e jep nga ajeti: mohimi i shenjave të Allahut, vrasja e profetëve, mosbindja dhe kalimi i kufijve. Thotë se Allahu e tregoi turpin e tyre si kujtesë që ata të ktheheshin, dhe si paralajmërim për myslimanët.

“Vetëm juve ju kam njohur nga të gjitha familjet e tokës; prandaj do t'ju kërkoj llogari për të gjitha paudhësitë tuaja.”

“Sot ju janë lejuar gjërat e mira e të pastra. Ju janë lejuar edhe ushqimet e ithtarëve të Librit; po ashtu, edhe ushqimet tuaja janë të lejuara për ata. Të lejuara për ju janë femrat e ndershme besimtare dhe femrat e ndershme të atyre që u është dhënë Libri para jush, nëse ju u jepni pajën e kurorëzimit, duke u martuar me ato, e jo duke bërë kurvëri, as duke i marrë për dashnore. Kushdo që mohon besimin, veprat e tij do të zhvlerësohen dhe në jetën tjetër ai do të jetë i dështuar.”

“Allahu nuk ju ndalon të silleni mirë dhe të jeni të drejtë ndaj atyre që nuk luftojnë kundër jush për shkak të fesë dhe që nuk ju dëbojnë prej shtëpive tuaja. Me të vërtetë, Allahu i do të drejtët.”

“O besimtarë! Bëhuni të qëndrueshëm në urdhrat e Allahut dhe bëhuni dëshmues me drejtësi! Le të mos ju nxisë urrejtja ndaj njerëzve për të bërë padrejtësi. Bëhuni të drejtë, se kjo është më afër devotshmërisë dhe frikësojuni Allahut! Pa dyshim, Allahu është i Dijshëm për çdo gjë që punoni ju.”

Ebu Hurejra transmeton se një tregtar hebre u betua për Atë që e zgjodhi Musain mbi të gjithë njerëzit, dhe një mysliman i Medinës e qëlloi me shuplakë për këtë. Hebreu u ankua te Profeti (ﷺ), i cili u zemërua, derisa zemërimi iu duk në fytyrë, dhe tha: mos e parapëlqeni asnjë nga profetët e Allahut mbi tjetrin. Shtoi se në Ditën e Ringjalljes mund ta gjejë Musain tashmë në këmbë, duke u mbajtur për Fronin, dhe se ai nuk thotë se dikush është më i mirë se Junusi, biri i Matës.

Abdurrahman ibn Ebi Lejla transmeton se Sehl ibn Hunejfi dhe Kajs ibn Sadi u ngritën në këmbë në Kadisije kur kaloi një xhenaze. Iu tha se ishte xhenazja e njërit prej jomyslimanëve të mbrojtur të vendit. Ata thanë se Profeti (ﷺ) ishte ngritur një herë në këmbë për një xhenaze, dhe kur iu tha se ishte e një hebreu, tha: a nuk është shpirt? El-Buhariu e vendos nën titullin e kapitullit ‘kush u ngrit në këmbë për xhenazen e një hebreu’.